ประเพณีอุ้มพระดำน้ำ

ประเพณีอุ้มพระดำนำ้

นางสาวณัฐสิกมล อมรรฐั ฒสรรค์ 641102206112

นางสาวศศธิ ร สเี พชร 641102206117

นางสาวธนาวดี จรญู เพญ็ 641102206120

อาจารย์นงลักษณ์ ยุทธศิลปเสวี
คณะมนษุ ยศาสตร์และสงั คมศาสตรส์ าขาวิชาภาษาจนี

มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั เพชรบูรณ์

ประเพณีอุ้มพระดำน้ำ

นางสาวณัฐสิกมล อมรรัฐฒสรรค์ 641102206112

นางสาวศศิธร สเี พชร 641102206117

นางสาวธนาวดี จรูญเพ็ญ 641102206120

อาจารยน์ งลกั ษณ์ ยุทธศิลปเสวี
คณะมนุษยศาสตร์และสงั คมศาสตร์สาขาวิชาภาษาจีน

มหาวทิ ยาลัยราชภฏั เพชรบูรณ์

ก

คำนำ

รายงานฉบับนเ้ี ป็นสว่ นหนึง่ ของรายวิชาสารสนเทศเพื่อการเรยี นรู้ GEHU104 โดยมวี ัตถปุ ระสงค์เพ่ือใหผ้ ู้อ่านได้
ทราบถึงประวตั ิความเปน็ มาของประเพณีอ้มุ พระดำน้ำ รูปแบบพิธกี าร ความเก่ียวข้อง และประโยชน์ของประเพณีอมุ้
พระดำน้ำทม่ี ีผลต่อชมุ ชน

การจัดทำรายงานเล่มน้ผี ู้ศกึ ษาได้ทำการศึกษาค้นควา้ รวบรวมขอ้ มลู จากหนงั สือและบทความต่างๆเพ่ือนำมา
วิเคราะห์และสงั เคราะหข์ ้อมูลของพธิ ีการอุ้มพระดำนำ้ ผู้ศึกษาหวงั วา่ จะเปน็ ประโยชนแ์ กผ่ ทู้ ี่สนใจนำไปตอ่ ยอดได้

คณะจัดทำ
ณฐั สกิ มล อมรรฐั ฒสรรค์
ศศิธร สีเพชร

ธนาวดี จรูญเพญ็
15 กมุ ภาพนั ธ์ 2565

ข

สารบัญ

คำนำ................................................................................................................................................................ก
สารบญั .............................................................................................................................................................ข
สารบญั รปู ภาพ ................................................................................................................................................ค
ประวัตคิ วามเปน็ มาของประเพณีอมุ้ พระดำน้ำ ...............................................................................................1
ประวตั พิ ระพุทธมหาธรรมราชา.......................................................................................................................2
ความสำคญั ......................................................................................................................................................3
ความเชื่อ .......................................................................................................................................................... 3
พิธีกรรม ........................................................................................................................................................... 4
ระเบยี บพิธกี รรม..............................................................................................................................................9
บรรณานุกรม .................................................................................................................................................14

ค

สารบญั รปู ภาพ

รูป 1 อัญเชญิ พระพทุ ธมหาธรรมราชา.........................................................................................................1
รปู 2พระพทุ ธมหาธรรมราชาเฉลมิ พระเกยี รติฯ ณ พุทธอทุ ยานเพชบุระ จงั หวดั เพชรบรู ณ์...................2
รูป 3ประเพณอี ้มุ พระดำน้ำ ประจำปี 2552 จ.เพชรบูรณ์...........................................................................3
รูป 4พธิ รี ำถวายพระพุทธมหาธรรมราชา ทีพ่ ทุ ธอทุ ยานเพชบรุ ะ ......................................................... 4
รปู 5พธิ รี ำถวายพระพุทธมหาธรรมราชา ที่พทุ ธอทุ ยานเพชบรุ ะ...............................................................4
รูป 6พิธีบวงสรวงเทพยดา.............................................................................................................................5
รูป 7อญั เชิญองค์พระ จากวดั ไตรภมู ิแหร่ อบเมืองเพชรบรู ณ์......................................................................5
รปู 8แห่พระพุทธมหาธรรมราชาทางน้ำ.......................................................................................................6
รูป 9พธิ อี มุ้ พระดำน้ำ ท่ที ่านำ้ วัดโบสถช์ นะมาร...........................................................................................6
รูป 10การแขง่ ขันพายเรือทวนนำ้ ........................................................................................................ 7
รปู 11การประกวดสำรับอาหารพ้ืนบ้าน ณ พทุ ธอุทยานเพชระบรุ ะ..........................................................7
รปู 12การแสดง แสง เสยี ง ณ พทุ ธอทุ ยานเพชระบรุ ะ...............................................................................8
รูป 13เทศกาลอาหารสะอาด รสชาติอร่อย...................................................................................................8
รูป 14หอวฒั นธรรมนครบาลเพชรบรู ณ์ .......................................................................................................9

1

ประวตั ิความเป็นมาของประเพณีอุม้ พระดำน้ำ

ประเพณีอุ้มพระดำน้ำ เป็นประเพณีท่ีชาวจงั หวัดเพชรบูรณ์ ได้รว่ มมือกนั จัดขนึ้ ในวันแรมสบิ หา้ คำ่ เดือนสิบ ซง่ึ
ประวัติความเป็นมาของประเพณีอุ้มพระดำน้ำกค็ ือ เม่ือประมาณ 400 ปที ผี่ ่านมามชี าวบ้านกลุ่มหนงึ่ มีอาชพี หาปลาขาย
และได้ไปหาปลาที่แม่น้ำป่าสักเปน็ ประจำทกุ วัน อยู่มาวันหนงึ่ กไ็ ด้เกิดเรื่องท่ีไมม่ ีใครให้คำตอบไดว้ ่า เกดิ อะไรขึน้ เพราะวัน
นนั้ ไม่มีใครจบั ปลาได้สักตวั จากนน้ั กเ็ กดิ เหตกุ ารณ์ประหลาดข้นึ ตรงบริเวณ วังมะขามแฟบ (ไมร้ ะกำ) ซ่ึงปกตบิ ริเวณน้ี
นำ้ จะไหลเชยี่ วมาก จู่ ๆ น้ำก็หยุดไหล และมีพรายน้ำผุดข้ึนมาพร้อมกบั พระพุทธรปู ชาวบา้ นจงึ อัญเชิญพระพทุ ธรูปองค์
ดงั กลา่ ว ขน้ึ จากน้ำและนำไปประดษิ ฐานไว้ท่ีวัดไตรภูมิ เป็นพระพทุ ธรปู ค่บู ้านคู่เมืองของจังหวัดเพชรบูรณ์ จนกระท่งั ถึง
วันสารทไทยหรือ วันแรม 15 คำ่ เดอื นสบิ พระพุทธรูปองค์ดังกล่าว (พระพุทธมหาธรรมราชา) กไ็ ดห้ ายไปจากวดั
ชาวบ้านจงึ ช่วยกนั ตามหาและเจอพระพุทธรปู อยบู่ รเิ วณวังมะขามแฟบ จากนั้นเป็นต้นมา พอถึงวันแรม 15 ค่ำเดือน 10
ชาวจงั หวัดเพชรบรู ณ์ ก็จะจดั งานซง่ึ เรยี กว่า “อมุ้ พระดำน้ำ”

รูป 1 อัญเชิญพระพทุ ธมหาธรรมราชา
ท่มี า : https://travel.mthai.com/news/219191.html

2

ประวตั ิพระพุทธมหาธรรมราชา
จังหวัดเพชรบูรณ์ร่วมกบั ประชาชนทกุ หมเู่ หล่าได้จัดสรา้ ง "พระพุทธมหาธรรมราชาเฉลมิ พระเกียรติ

84 พรรษา พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หวั ภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช" เป็นพระพทุ ธรูปเน้ือโลหะหล่อดว้ ย
ทองเหลืองบรสิ ทุ ธิ์ ใหญท่ ี่สดุ ในจงั หวดั เพชรบูรณ์ เพ่ือเป็นองค์ประธานประดิษฐาน ณ พทุ ธอทุ ยานเพชบุระ
(ตรงข้ามสถาบนั การพลศึกษา) ถนนสายสระบรุ ี-หล่มสัก อำเภอเมืองจังหวดั เพชรบรู ณ์ ทยี่ อดพระเกตุบรรจุ
พระบรมสารีริกธาตุขนาดหน้าตกั 11.984 เมตร มีความหมายว่า

1 หมายถึง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอย่หู วั ภูมิพลอดุลยเดชมหาราชทรงเป็นพระมหากษัตริย์เอก
หนึ่งในดวงใจของชนชาวไทย

1 หมายถงึ พระพุทธมหาธรรมราชา ซง่ึ มีเพยี งองค์เดยี วในโลก เป็นพระพุทธรปู ค่บู ้านค่เู มือง
เพชรบรู ณ์ เป็นองค์พระที่อญั เชิญมาประกอบพธิ ีอุ้มพระดำนำ้ อนั ศกั ด์ิสิทธข์ิ องเมืองเพชรบรู ณ์

9 หมายถงึ รัชกาลท่ี 9 แหง่ พระบรมราชจักรวี งศ์
84 หมายถงึ วโรกาสพระบาทสมเดจ็ พระเจ้าอยู่หัวฯ ทรงเจริญพระชนมายุ 84 พรรษา
องค์พระฯ หน้าตกั 11.984 เมตร สงู 16.5899 เมตร สงู จากพน้ื ดิน 35 เมตร หนกั กว่า 45 ตัน โดย
เงินทุนในการกอ่ สร้างมาจากแรงศรทั ธาของประชาชนต่อองค์พระพทุ ธมหาธรรมราชาเฉลมิ พระเกียรติฯ
(ไมร่ วมอาคารฐานและภมู ทิ ัศน)์ ไดด้ ว้ ยเงนิ บรจิ าคของประชาชนทั้งสิ้นเปน็ เงนิ กวา่ 27 ล้านบาท โดยไมใ่ ช้
งบประมาณจากทางราชการ และทสี่ ุดแห่งมหามงคลคือ ในวันที่ 26 กันยายน 2554 สมเดจ็ พระเทพ
รัตนราชสดุ าสยามบรมราชกุมารฯี เสดจ็ พระราชดำเนนิ มาประกอบพิธีบรรจุพระบรมสารีรกิ ธาตทุ ี่ปลายยอด
จลุ มงกุฎและเบิกพระเนตรองคพ์ ระพทุ ธมหาธรรมราชาเฉลมิ พระเกียรติฯ ณ พทุ ธอุทยานเพชบรุ ะ จังหวัด
เพชรบูรณ์

รูป 2 พระพทุ ธมหาธรรมราชาเฉลิมพระเกียรตฯิ ณ พุทธอุทยานเพชบรุ ะ จงั หวดั เพชรบูรณ์
ทมี่ า : http://www.phetchabunpao.go.th/index.php

3

ความสำคญั
ประเพณีอุ้มพระดำนำ้ เปน็ ประเพณที ่ีมีเพยี งแห่งเดยี วในประเทศไทย เกดิ จากความเชือ่ เกยี่ วกบั

อภนิ หิ ารของพระพุทธรปู สำคญั คูบ่ ้านคู่เมืองคือพระพุทธมหาธรรมราชา ซ่งึ คนหาปลาสองสามภี รรยา
ทอดแหได้ทีว่ ังเกาะระสารในบริเวณล่มุ น้ำปา่ สกั ในเขตตวั เมืองเพชรบูรณ์ จึงนำไปไวท้ วี่ ดั ไตรภูมิ เมือ่ ถงึ
เทศกาลสารทพระพทุ ธรปู องค์นี้จะหายไปและชาวบ้านจะพบมาเลน่ น้ำท่ีบรเิ วณท่ีคน้ พบเดิม ดงั นน้ั ใน
เทศกาลทำบุญสารทหลงั จากทำบญุ เสร็จแล้วจะมพี ิธีอัญเชิญพระพทุ ธมหาธรรมราชาลงร้ิวขบวนเรือไปสรง
นำ้ ท่วี งั เกาะระสาร แต่ปจั จุบันนำมาทำพิธีท่ีทา่ น้ำวัดโบสถ์ชนะมารในวนั แรม ๑๕ คำ่ เดือน ๑๐
ความเชือ่

ความเชื่อในการอญั เชญิ พระพุทธมหาธรรมราชาดำนำ้ ผ้ทู ่ที ำการอัญเชญิ จะต้องเปน็ ผวู้ า่ ราชการ
จงั หวดั
เท่านัน้ เพราะตำแหน่งเทียบได้กบั เจา้ เมืองในสมยั โบราณ ซึ่งเปน็ ใหญท่ ่สี ุดในเมือง ความเสียสละของผูเ้ ป็น
ใหญ่ ในเมืองทมี่ ีความห่วงใย ในความทกุ ข์ความสุข ของราษฎรและเป็นผู้ทะนบุ ำรุงพุทธศาสนาใหม้ ่ันคงสบื
ตอ่ ไปพระพุทธรปู ศกั ดิ์สทิ ธิอ์ งคน์ ้ี จะใหผ้ อู้ ื่นท่ไี มใ่ ช่ เจา้ เมอื งอญั เชิญไปดำน้ำแทนไมไ่ ด้ หากปีไหนไม่มกี าร
อัญเชญิ พระพทุ ธรปู ไปดำนำ้ ชาวเพชรบรู ณ์ เชอ่ื กันว่าปนี น้ั บา้ นเมอื ง จะเกิดความแหง้ แล้ง ข้าวยากหมาก
แพงและพระพทุ ธรูปองคน์ จ้ี ะหายไป

รปู 3 ประเพณีอุม้ พระดำนำ้ ประจำปี 2552 จ.เพชรบรู ณ์
ท่ีมา : https://sites.google.com/site/jitashool/4-prapheni-xum-phra-da-na

4

พิธีกรรม
สำหรบั งานประเพณีอุ้มพระดำนำ้ จัดขน้ึ ระหว่างวนั ที่ 15-20 กันยายน 2563 โดยในวันที่ กนั ยายน

จะมีพธิ ีบวงสรวงและพิธีทางศาสนาในชว่ งเช้า ก่อนจะอัญเชิญ พระพทุ ธมหาธรรมราชา ประดษิ ฐานบน
บษุ บก แห่จาก วดั ไตรภูม ไปตาม เส้นทางในเขตเทศบาล เพ่อื ให้ประชาชนไดส้ กั การะบูชา และวันท่ี 17
กนั ยายน ผู้ว่าราชการจังหวัดจะอัญเชญิ พระพทุ ธมหาธรรมราชาประดษิ ฐาน บนเรือท่ีท่านำ้ หนา้ วัดไตรภูมิ
เพื่อแห่ทวนกระแสนำ้ ในแมน่ ้ำป่าสกั ไปทำพธิ ีดำนำ้ ท่ีทา่ น้ำวดั โบสถ์ชนะมาร ซ่ึงเปน็ วงั น้ำลึก เมื่อถึงบริเวณ
พธิ ี ผ้วู ่าราชการจังหวัดเพชรบรู ณ์ จะอัญเชิญพระพุทธมหาธรรมราชา เทดิ ไวเ้ หนือหัวดำน้ำลงไปพร้อมกัน
โดยหันหน้าไปทางเหนอื สามครงั้ หันหน้าลง ทางใตส้ ามครั้ง ตามความเชื่อที่ว่า จะทำให้นำ้ ท่าอุดมสมบูรณ์
บา้ นเมอื งร่มเย็นเป็นสุข

15 กันยายน 2563

รปู 4 พิธีรำถวายพระพุทธมหาธรรมราชา ทพ่ี ทุ ธอทุ ยานเพชบรุ ะ
ทม่ี า : http://www.nakornban.net/home/dance/register.php

รูป 5 พธิ ีรำถวายพระพุทธมหาธรรมราชา ท่พี ทุ ธอุทยานเพชบุระ
ท่มี า : http://www.nakornban.net/home/dance/register.php

เวลา 18:00 น. พิธีการรำถวายพระพุทธมหาธรรมราชา ท่พี ทุ ธอทุ ยานเพชบุระ

5

16 กนั ยายน 2563

รูป 6 พธิ ีบวงสรวงเทพยดา
ทีม่ า : https://siamrath.co.th/n/105681

รูป 7 อัญเชิญองค์พระ จากวดั ไตรภูมิแหร่ อบเมืองเพชรบรู ณ์
ท่มี า : https://www.77kaoded.com/news/soontorn/162685

เวลา 09.09 น. พิธบี วงสรวงเทพยดา ณ บริเวณวัดไตรภมู ิ
เวลา 16.00 น. การประกวดโตะ๊ หมูบ่ ูชา ณ สวนสาธารณะ
เวลา 16.30 น.พธิ ีเจรญิ พระพทุ ธมนต์ ณ วดั ไตรภมู ิ
เวลา 17.00 น. อัญเชิญองค์พระ จากวดั ไตรภูมิ แหร่ อบเมอื งเพชรบูรณ์
เวลา 18.30 น. พิธเี ปิดงานประเพณีอ้มุ พระดำนำ้ ประจำปี 2563 บริเวณหน้าหอโบราณคดี
เพชรบูรณ์ อินทราชัย

6

17 กนั ยายน 2563

รูป 8 แห่พระพุทธมหาธรรมราชาทางน้ำ
ทมี่ า : http://www.phototechthailand.com/articles/657

รปู 9 พิธอี ุ้มพระดำนำ้ ทที่ ่านำ้ วัดโบสถ์ชนะมาร
ท่มี า : https://www.thaipost.net/main/detail/77752

เวลา 09.39 น.
- อญั เชญิ องคพ์ ระแห่ทางนำ้ จากทา่ น้ำวัดไตรภมู ิไปยังท่าน้ำวัดโบสถช์ นะมารเพื่อประกอบพธิ อี ุ้ม
พระดำน้ำ
- พิธีเจรญิ มงคลคาถาถวายพระพรชยั มงคล
เวลา 11.39 น. พิธีอุม้ พระดำน้ำ ทท่ี ่าน้ำวัดโบสถช์ นะมาร
เวลา 18.00 น. พิธีเปิดตลาดนัดวัฒนธรรม เทศกาลอาหารสะอาด รสชาติอรอ่ ย ณ พุทธอุทยานเพ
ชระบรุ ะ
เวลา 19.09 น. พิธเี ปิดการแสดง แสง เสียง ณ พุทธอทุ ยานเพชระบรุ ะ

7

18 กันยายน 2563

รปู 10 การแข่งขนั พายเรอื ทวนน้ำ
ทม่ี า : http://www.nakornban.net/home/news_page.php?id=424&news_cat_id=1

รปู 11 การประกวดสำรบั อาหารพ้นื บ้าน ณ พุทธอทุ ยานเพชระบุระ

ท่มี า : https://www.banmuang.co.th/news/education/16353

เวลา 08.00 น.
- กจิ กรรมทางพระพุทธศาสนา ณ วดั เพชรวราราม
- การประกวดสำรบั อาหารพ้นื บ้าน ณ พทุ ธอทุ ยานเพชระบุระ
เวลา 08.30 น. การแขง่ ขันพายเรือทวนนำ้ (ประเภทเรือยาว 30 ฝพี าย) ณ ท่าน้ำวัดไตรภูมิ
เวลา 18.30 น. ตลาดนัดวัฒนธรรม เทศกาลอาหารสะอาด รสชาติอรอ่ ย
เวลา 20.00 น. การแสดง แสง เสียง ณ พุทธอทุ ยานเพชระบุระ

8

19 กนั ยายน 2563

รูป 12 การแสดง แสง เสยี ง ณ พุทธอทุ ยานเพชระบุระ
ท่ีมา : https://phetchabun.org/ขา่ วท้องถ่นิ เพชรบรู ณ์/9688

รูป 13 เทศกาลอาหารสะอาด รสชาตอิ รอ่ ย
ที่มา: https://paikondieow.com/เทีย่ วงาน-ประเพณอี มุ้ พร/

เวลา 08.30 น. การแข่งขันพายเรือทวนน้ำ ณ ท่าน้ำวดั ไตรภูมิ
เวลา 18.30 น. ตลาดนัดวัฒนธรรม เทศกาลอาหารสะอาด รสชาติอร่อย
เวลา 20.00 น. การแสดง แสง เสยี ง ณ พุทธอุทยานเพชระบรุ ะ

9

20 กนั ยายน 2563

รปู 14 หอวัฒนธรรมนครบาลเพชรบูรณ์

ทมี่ า : https://www.lovethailand.org/travel/th/26-เพชรบูรณ์/1139-หอวัฒนธรรมนครบาล
เพชรบูรณ์.html

เวลา 8.00 น. ประกวดวาดภาพ ณ หอวัฒนธรรมนครบาลเพชรบูรณ์
เวลา 11.39 น. พิธีถวายผ้าปา่ สามคั คี ณ วัดไตรภูมิ และวัดโบสถช์ นะมาร
เวลา 18.30 น. ตลาดนัดชุมชนคณุ ธรรม เทศกาลอาหารสะอาด รสชาตอิ ร่อย
เวลา 20.00 น. การแสดง แสง เสียง ณ พุทธอทุ ยานเพชระบุระ

ระเบียบพิธกี รรม

ประเพณีอุ้มพระดำน้ำ มีการปฏบิ ัตกิ นั มาต้ังแต่อดตี จนถึงปจั จบุ ัน พอสรุปได้ว่ามี องค์ประกอบท่ี
สำคัญมี 3 ข้นั ตอน ดังนี้

ข้นั ตอนที่ 1 พธิ ีบวงสรวงเทพยดาผู้รกั ษาพระพทุ ธรปู ในอดีตด้ังเดิม จัดบวงสรวงบนหอกลาง
ของวดั ไตรภมู ิ ปจั จบุ นั พธิ บี วงสรวงอญั เชญิ เทพยดาอารักษท์ ่ีปกปกั รกั ษาพระพทุ ธรูปคบู่ า้ นค่เู มืองใน
วัน 14 ค่ำเดอื น 10 หรอื ก่อนงาน 1 วัน เพือ่ ให้การจัดงานประสบความสำเร็จดว้ ยดี ประกอบไปดว้ ย
ผู้ทำพิธี ไดแ้ ก่ พราหมณ์ พิธกี รเชญิ ผมู้ ารว่ ม อธิษฐานจติ พร้อมกัน

10

คาํ บวงสรวงเทพยดาอารกั ษ์ท่ปี กปักรักษาพระพุทธมหาธรรมราชา

พธิ บี วงสรวงเทพยดาส่งิ ศกั ดส์ิ ิทธ์ดวงวิญญาณพอ่ ขุนผาเมอื ง มที ั้งพิธสี งฆแ์ ละพธิ ีพราหมณ์ เพอื่
แสดงความเคารพต่อบรรพบรุ ุษวรี กษตั ริยน์ อกประวตั ศิ าสตร์ โดยมีผ้วู า่ ราชการจงั หวดั ขา้ ราชการ
ทุกภาคส่วนไดร้ ว่ มกนั จดั พธิ บี วงสรวงโดนระลกึ ถึงคณุ งามความดเี พอ่ื ได้สละชพี ป้องกันผนื แผน่ ดิน
ไทย สาธชุ นอธษิ ฐ์ านจิตภาวนา บชู าพระรตั นตรยั พราหมณ์ประกอบพิธไี หว้ครูบวงสรวงเทพยดา
และสิ่งศกั ดิ์สทิ ธิ์ โดยกลา่ วบท

สคั เค กาเม จะ รูเป คิริสิขะระตะเฏ จนั ตะลเิ ข วมิ าเน ทเี ป รฎั เฐ จะ คาเม ตะรุวะนะคะ หะเน
เคหะวัตถมุ หิ เขตเต ภุมมา จายันตุ เทวา ชะละถะละวิสะเม ยกั ขะคนั ทพั พะนาคา ตฎิ ฐนั ตา สันตเิ ก
ยัง มุนิวะระวะจะนัง สาธะโว เม สุณนั ตุ ฯ ธมั มสั สะวะนะกาโล อะยมั ภะทันตา

บดั นข้ี า้ พเจ้า ขออัญเชญิ เหล่าเทพเจา้ ซึง่ สถติ อย่ใู นสวรรคช์ ันกามภพกด็ ี รปู ภพก็ดีและภุมม
เทวดา ซึง่ สถติ อยใู่ นวมิ านหรือยอดเขาและหบุ ผา ในอากาศกด็ ี ในเกาะก็ดี ในแวน่ แควน้ ก็ดี ในต้น
พฤกษา และปา่ ชฏั กด็ ี ในเรือนก็ดี ในไรน่ ากด็ ี เทพยดาทงั หลาย ซึง่ สถติ ตามภาคพ้ืนดิน รวมทังยกั ษ์
คนธรรพ์และ พญานาคซึ่งสถติ อยู่ในน้า บนบก พระภมู ิเจา้ ที่ เทพยดารักษาทศิ ทัง ๘ อีกทังเทพเจา้
ทกุ ๆพระองค์ ทีส่ ิงสถิตอยทู่ ่ีนี้ละทีใ่ กลเ้ คียง ขออัญเชญิ ทุกๆ พระองคพ์ รอ้ มเพรียงกัน มาประชมุ กนั
ณ สถานท่อี นั เปน็ มงคลแห่งน้ี ณ กาลบัดน้ี กล่าวสรรเสรญิ คุณ พระบดิ า คุณมารดา คุณแม่โพสพ
คุณพระพทุ ธ คณุ พระธรรม คณุ พระสงฆ์ คุณพระแมธ่ รณี คุณครูบาอาจารย์ กล่าวถวายสงั เวยของ
บวงสรวง ขอบารมีสิง่ ศักดิ์ทง้ั หลายให้ มาปกปอ้ ง รักษา ค้มุ ครองใหอ้ ยเู่ ป็นเปน็ สุข เสร็จพิธี

บายศรี และเครอ่ื งบวงสรวงจะถกู จัดวางไว้บนโต๊ะทจี่ ัดตกแตง่ ไว้อย่างสวยงามตามพิธีพราหมณ์
พน้ื บา้ น ชาวบา้ นท่ีมคี วามศรทั ธา สามารถนำสงิ่ ของมารว่ มบวงสรวงได้ แต่จะจดั แยกออกไว้อีกโต๊ะ
ตา่ งหาก เมอื่ เสร็จพิธี อนุญาตให้ประชาชนหยิบอาหารทใี่ ชเ้ ปน็ เครือ่ งบวงสรวงรบั ประทานเพือ่ ความ
เป็นสริ มิ งคล อันเป็นเสร็จพิธี ใช้เวลาประมาณ 40 นาที

ข้ันตอนที่ 2 ในวันสารทไทยของทุกปี วนั แรม 15 ค่ำเดือน 10 ผู้วา่ ราชการจังหวดั เพชรบูรณจ์ ะ
อญั เชิญ “พระพุทธมหาธรรมราชา” ประดษิ ฐานบนบุษบกแหจ่ ากวดั ไตรภูมิ ไปตามถนนในเขต
เทศบาล เพื่อใหป้ ระชาชนสกั การะบชู าและอญั เชิญกลบั มาเฉลิมฉลองทวี่ ัดไตรภมู ิ

ระยะทางท่ีขบวนแห่ผา่ น จะมีการจัดโตะ๊ หมู่บชู าตง้ั พระพุทธมหาธรรมราชาจำลองบูชาอย่าง
สวยงาม มากกวา่ 30 ชดุ ตลอดเสน้ ทาง เม่ือขบวนแหบ่ ษุ บกอญั เชิญพระพุทธมหาธรรมราชาผ่าน
ประชาชนจะจุดธปู เทียน บชู า สว่างไสวตลอดเส้นทางดว้ ยความศรทั ธา

ขัน้ ตอนที่ 3 พิธอี ุม้ พระดำน้ำจดั ข้นึ ในวนั แรม 15 ค่ำ เดือน 10 ซ่งึ เปน็ วนั สารทไทย เป็นพธิ ี
สำคญั ทถี่ อื ได้วา่ เปน็ หัวใจสำคัญของ “ประเพณอี ุ้มพระดำน้ำ”

11

การทำบญุ ในวันประกอบพธิ ีอ้มุ พระดำน้ำจะเรม่ิ ทพี่ ุทธศาสนิกชนในคุ้มวดั ไตรภูมิ และคุ้มวดั
โบสถช์ นะมารประกอบพิธีทำบญุ ตักบาตรพระภกิ ษุสงฆ์ มพี ธิ ีสมาทานเบญจศลี รับฟังธรรมเทศนา

- ณ ท่านำ้ วัดโบสถ์ชนะมาร เมอ่ื ทำบญุ ตักบาตรเสรจ็ แลว้ เวลา 09.00 น. พระภาวนาจารย์
นิมนต์มาจากวดั ต่างๆ ในพน้ื ทจี่ ังหวดั เพชรบูรณ์ จะลงประจำอาสน์สงฆ์ ณ แพกลางน้ำ จำนวน 10
รูป รองเจ้าเมืองเพชรบูรณ์ (รองผู้ว่าราชการจงั หวัดเพชรบรู ณ์) จดุ ธปู เทยี นบูชาพระรตั นตรยั ณ โตะ๊
หมบู่ ูชา แพกลาง แม่นำ้ ป่าสกั ผูร้ ่วมพิธีสมาทานเบญจศีล พระภาวนาจารยน์ ่ังอธษิ ฐานจติ ตภาวนา
เพ่อื กอ่ ให้เกดิ ความเป็นสิริมงคลแกช่ าวเมอื งเพชรบูรณ์

น้ำพระพทุ ธมนต์ในงานอุม้ พระดำน้ำสำหรับพระภาวนาจารย์ 10 รปู นงั่ อธิฐานจติ ภาวนาบนแพ
ประกอบดว้ ย
1. บาตรสำหรบั ใสน่ ้ำพระพทุ ธมนต์ โดยคตคิ วามเชือ่ เป็นบาตรศกั ดิ์ เปรยี บเสมือนเป็นบาตรของพระ
สัมมา สัมพทุ ธเจ้าที่พระอานนท์ใส่นำ้ ไปประพรมที่เมืองเวสาลี
2. เทยี นสขี าว พบแตค่ วามสำเร็จ เปน็ เทียนท่ีเปน็ มงคลเป่ียมล้นด้วยคุณค่าและเปน็ สัญลกั ษณแ์ หง่
ความบรสิ ุทธิ์ พลงั สร้างสรรค์
3. ใบไมห้ รอื ส่งิ ของที่ใส่ลงในบาตรน้ำมนต์ ทเี่ ป็นมงคลทางฝ่ายพราหมณ์ 8 ประการ คอื
1. ใบเงนิ 2. ใบทอง 3. ใบนาค 4. ใบพรหมจรรย์ 5. หญา้ แพรก 6. ฝกั ส้มป่อย 7. ผิวมะกรดู 8. ใบมะตูม
เหตทุ ่ีถือวา่ เป็นมงคลเพราะถือว่า
ใบเงิน ใบทอง ใบนาค หมายถึง ความมั่งคั่ง
ใบพรหมจรรย์ หมายถงึ ความบรสิ ุทธ์สิ ะอาด
หญา้ แพรก หมายถึง ความเจรญิ งอกงามรวดเร็ว
ฝกั ส้มปอ่ ย หมายถงึ การล้างโรคภัย
ผิวมะกรดู หมายถึง ทำให้สะอาด
ใบมะตมู หมายถงึ เทพพรของพระเป็นเจา้ ของศาสนาพราหมณ์ทง้ั สาม คือ พระศวิ ะ พระนารายณ์
และพระพรหม

- ณ ท่าน้ำวัดไตรภมู ิ ในตอนเชา้ วนั เดียวกนั นี้ (ประมาณ 08.30 น.) ผู้ว่าราชการจังหวดั
เพชรบรู ณแ์ ละคณะเวยี ง วัง คลัง นํา พรอ้ มประชาชนทลี่ งเรือเป็นขบวนประมาณ 30 ลำ จะอญั เชิญ
พระพทุ ธ มหาธรรมราชา จากแทน่ ท่ีประดษิ ฐานในวัด อุ้มมาลงเรอื ออกจากท่าน้ำวัดไตรภมู เิ วลา
ประมาณ 09.09 น. ระยะทางน้ำประมาณ 1.8 กโิ ลเมตรถงึ วัดโบสถช์ นะมาร เมือ่ ขบวนอญั เชิญองค์
พระพทุ ธมหาธรรมราชา เคลอ่ื นมาถงึ ทา่ นำ้ หน้าวดั โบสถช์ นะมาร

12

ซ่ึงไดจ้ ัดเตรยี มสถานที่ไว้สำหรับประกอบพิธกี รรม และสำหรับ ประชาชนที่เข้าร่วมพิธีและชม
พธิ ี จะมสี ายสญิ จนผ์ ูกโยงเป็นยนั ต์รูปแบบตา่ งๆตามความเชอ่ื ของชาวเมอื งเพชรบรู ณ์ ใหก้ บั
ประชาชนทไ่ี ปร่วมพธิ ีได้จับสายสญิ จนร์ ่วมอธิฐานจิต (บางท่านจะพันทศ่ี รี ษะ) พิธอี ุ้มพระดำนำ้ เร่ิม
ขึ้นในเวลาประมาณ 09.40 น.

“พระพุทธมหาธรรมราชา” ประดษิ ฐานบนเรือทปี่ ระดบั ตกแต่งอยา่ งสวยงาม แห่ไป ตามลำน้ำ
ทวี่ ังนำ้ มะขามแฟบ โดยเจา้ เมืองได้แกผ่ ู้วา่ ราชการจังหวดั เพชรบูรณ์ ปจั จุบนั จดั ให้มีรวิ ขบวนแห่
อย่างมีระเบียบ เมือ่ ขบวนแห่ทางน้ำมาถึงบริเวณพธิ ีเป็นท่เี รยี บร้อยแลว้ พิธกี รเชิญเจา้ พธิ ีฝ่าย
พราหมณ์ เรม่ิ ทำพิธอี ัญเชิญเทพยดาและสิง่ ศักดิส์ ิทธิ์ ใหม้ าร่วมเป็นสักขีพยานในพิธี ใช้เวลา
ประมาณ 10 นาที จากนั้น เป็นพธิ ีอุ้มพระดำนำ้ ในขณะท่ีประกอบพธิ ีอ้มุ พระดำนำ้ พระสงฆ์ทีน่ ง่ั
อาสนะบนศาลาลอยนำ้ ร่วมเจริญ จิตภาวนา

การดำนำ้ จะมเี พยี ง 2 ทิศเทา่ นั้น หนั พระพกั ตรท์ วนน้ำทิศเหนือ (คนเพชรบรู ณ์เรียกวา่ ทศิ
เหนอื นำ้ ) 3 ครั้ง หันพระพักตรต์ ามนำ้ ทิศใต้ (ทศิ ใตน้ ้ำ) 3 คร้งั จะมีการเส่ยี งทายกอ่ นว่าจะเรม่ิ ทศิ
ใดกอ่ น พราหมณ์อ่านคำอธิษฐานในการอุ้มพระดำน้ำท้งั 6 ครัง้ ขณะทอ่ี ุม้ พระดำนำ้ ชาวบ้านจะ
โปรยขา้ วตอก
กลบี ดอกไม้ เชน่ กลีบดอกดาวเรือง และวิดน้ำใสก่ ันเพือ่ เป็นสิรมิ งคล เชอื่ วา่ จะทำใหน้ ้ำท่าอดุ ม
สมบรู ณ์ บ้านเมอื งรม่ เยน็ เปน็ สขุ ” เพอ่ื เป็นสิรมิ งคลของจังหวัด

ในการประกอบพิธีอุ้มพระดำน้ำแตโ่ บราณเดิมมานนั้ นอกจากประชาชนท่วั ไปจะสามารถเข้า
ร่วม ในพิธีแล้ว ยงั มีการสมมตุ ใิ ห้ผู้แทนทง้ั 4 กรมในอดตี คือ กรมเวยี ง กรมวัง กรมคลัง และกรมนา
ซึง่ เป็น กรรมการเมืองประกอบพิธีร่วมกับเจ้าเมืองด้วย เจ้าเมืองอัญเชิญพระพทุ ธมหาธรรมราชาจาก
บุษบกบนเรอื อมุ้ ไว้เสมออกลงประจำแท่นพธิ กี ลางลำน้ำปา่ สกั

- กรรมการเมอื งฝา่ ยกรมเวยี ง ประจำทศิ ตะวันออกเฉียงเหนือ
- กรรมการเมอื งฝ่ายกรมวัง ประจำทิศตะวนั ออกเฉยี งใต้
- กรรมการเมอื งฝ่ายกรมคลัง ประจำทิศตะวนั ตกตกเฉียงเหนือ
- กรรมการเมืองฝา่ ยกรมนา ประจำทศิ ตะวันตกเฉยี งใต้

การเล่ยี งทายทวนน้ำ 3 ครัง้ ตามน้ำ 3 ครัง้ และคาํ อธิษฐาน

ครั้งที่ 1 ขออำนาจบารมแี หง่ องค์พระพทุ ธมหาธรรมราชาโปรดได้มาบนั ดาลดลให้ประชาชน
อดุ มสมบูรณด์ ว้ ยทรัพยากรท้ังหลาย ปราศจากอันตรายและภัยธรรมชาติทัง้ ปวง ลลุ ่วงสู่ความสงบ
ร่มเยน็ เป็น ทวคี ณู แก่ชาวเมืองเพชรบรู ณ์ ด้วยเทอญ.

13

ครงั้ ท่ี 2 ขออำนาจบารมีแหง่ องค์พระพุทธมหาธรรมราชา โปรดไดม้ าบนั ดาลใหส้ ่งผลให้
คมนาคม ตลอดสาธารณปู โภคทว่ั ไป มคี วามเพียบพร้อมทุกแห่งหนส่งผลให้มคี วามสขุ สะดวกสบาย
แก่หญิงชาย ชาวเมืองเพชรบรู ณ์ ดว้ ยเทอญ.

คร้ังท่ี 3 ขออำนาจบารมีแห่งองคพ์ ระพุทธมหาธรรมราชา โปรดไดม้ าบนั ดาลดล ให้ฟ้าฝนแหง่
เมอื งเพชรบูรณไ์ ด้ตกต้องเกือ้ กูลตามฤดกู าล เพ่อื ให้พชื พันธุธ์ ัญญาหารอุดมสมบูรณแ์ กช่ ําวเมือง
เพชรบรู ณ์ ด้วยเทอญ.

ครง้ั ท่ี 4 ขออำนาจบารมแี หง่ องค์พระพทุ ธมหาธรรมราชา โปรดไดม้ าบันดาลดลให้เกดิ ผลความ
รงุ่ เรอื งแก่พระพทุ ธศาสนา ชาวประชามศี รัทธาเส่ือมใสดำรงไว้ซึง่ วฒั นธรรมประเพณีอันดงี าม จง
บังเกิดมี แก่ชาวเมืองเพชรบูรณ์ ด้วยเทอญ.

ครั้งท่ี 5 ขออำนาจบารมีแห่งองค์พระพุทธมหาธรรมราชาโปรดได้มาบันดาลดล สง่ ผลให้
เศรษฐกิจการค้าขายและอตุ สาหกรรม นำความรำ่ รวย มั่งคงเพิม่ พูนมาสู่ชาวเมืองเพชรบรู ณ์ ดว้ ย
เทอญ.

คร้ังที่ 6 ขออำนาจบารมี แหง่ องค์พระพุทธมหาธรรมราชา โปรดได้มาบนั ดาลดลใหป้ ระชาชน
ชาวเพชรบรู ณท์ ่วั หน้าร่วมรักษาความสามคั คี มีความขยันหมั่นเพยี รในการเรยี นรู้ และทนั ตอ่
เหตุการณ์ อันเทย่ี งตรง ดำรงอยู่ในความเสยี สละ และปฏบิ ตั ติ ามกฎหมายแห่งบ้านเมอื ง นำความ
เจรญิ รงุ่ เรอื ง มาสู่ ชาวเมืองเพชรบรู ณ์ ดว้ ยเทอญ.

พธิ ีอมุ้ พระดำน้ำเสรจ็ สินลง เรือขบวนแห่ทางน้ำในขบวนเรือตดิ ตาม ที่เตรียมขนม ขา้ วตม้ สม้
สุก ผลไม้ จะโยนอาหาร โดยพอ่ เมอื งเป็นผนู้ ำในการโยน และตามดว้ ยลำเรืออ่ืนๆ เรียกว่า ทิพย
โอสถ อันเป็นท่ีมา ของ ขนมลกู โยน” ให้ประชาชนทเ่ี ขา้ ร่วมและชมพธิ ีกรรม จากนั้นจะอัญเชญิ
พระพุทธมหาธรรมราชา ล่องเรือกลบั มายังท่าน้ำหน้าวดั ไตรภมู ิ และอญั เชญิ พระพุทธมหาธรรม
ราชา ข้นึ รถบษุ บก ไปประดิษฐานยังที่ ให้ประชาชนได้สกั การะ ตามสถานท่ไี ดจ้ ดั เตรยี มไว้ดั้งเดมิ

14

บรรณานกุ รม

Suchaya.t. (2562). .ประเพณีอุ้มพระดำน้ำ2562 สมั ผสั พลังศรทั ธา หนงึ่ เดียวในไทย ที่เพชรบรู ณ.์ สืบคน้ ได้จาก :
https://travel.mthai.com/news/219191.html. (วนั ทค่ี น้ ข้อมูล : 15 กมุ ภาพนั ธ์ 2565).
Paikondieow. (2560). ประเพณีอุ้มพระดำนำ้ . สืบคน้ ได้จาก : https://paikondieow.com/เที่ยวงาน-ประเพณีอุ้ม
พร. (วันทค่ี น้ ข้อมูล : 15 กุมภาพนั ธ์ 2565).
สยามรฐั ออนไลน.์ (2562). เพชรบูรณ์จดั พธิ บี วงสรวงเทพยดาและสิง่ ศักดิ์ เนื่องในงานประเพณีอุ้มพระดำน้ำ หนึ่งเดียว
ในโลก. สืบคน้ ได้จาก : https://siamrath.co.th/n/105681. (วนั ทคี่ ้นขอ้ มูล15 กุมภาพันธ์ 2565).
นางเยาวภา โตสงวน. (2563). ประเพณีอมุ้ พระดำนำ้ . สืบคน้ ไดจ้ าก : https://www.m-
culture.go.th/phetchabun/ewt_dl_link.php?nid=1614&filename=index&fbclid=IwAR0qgEwUN_FlNPzEe6
oBs3FVM6LPol7O5RlQgN8VahW7vw6uKV0smV0ZTGY. (วนั ทคี่ น้ ข้อมลู 15 กุมภาพนั ธ์ 2565).