พวงกุญแจหมึกมัดย้อมจากสีธรรมชาติ

โครงงาน
เรื่อง พวงกญุ แจหมกึ มดั ย้อมจากสีธรรมชาติ

จัดทาโดย

เดก็ ชาย ศักด์ขิ รินทร์ อ่อนรักษ์ เลขท่ี ๓
นาย วรณ อนุวรรค เลขท่ี ๑๖
เดก็ หญงิ ณชิ าภทั ร ปาลเมือง เลขที่ ๒๘
นางสาว ธฤษวรรณ สุวรรณมณี เลขท่ี ๒๙
เดก็ หญงิ ภญิ ญาพชั ญ์ สินโน เลขท่ี ๓๔
เดก็ หญงิ อาร์มาน่ี เหลม็ เจริญ เลขท่ี ๓๖

ครูทปี่ รึกษา
คุณครูสุนัยนา ด้วงประเสริฐ

รายงานฉบบั นีเ้ ป็ นส่วนหน่ึงของวชิ า ภาษาไทย ๖ (ท๒๓๑๐๒)
ช้ันมธั ยมศึกษาปี ท่ี ๓/๑๔ ภาคเรียนท่ี ๒ ปี การศึกษา ๒๕๖๔

โรงเรียนมหาวชิราวุธ จังหวดั สงขลา



โครงงาน
เรื่อง พวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ

จดั ทาโดย

เดก็ ชาย ศกั ด์ิขรินทร์ อ่อนรักษ์ เลขท่ี ๓
นาย วรณ อนุวรรค เลขที่ ๑๖
เดก็ หญิง ณิชาภทั ร ปาลเมือง เลขท่ี ๒๘
นางสาว ธฤษวรรณ สุวรรณมณี เลขที่ ๒๙
เดก็ หญิง ภิญญาพชั ญ์ สินโน เลขท่ี ๓๔
เดก็ หญิง อาร์มาน่ี เหลม็ เจริญ เลขท่ี ๓๖

ครูที่ปรึกษา
คุณครูสุนยั นา ดว้ งประเสริฐ

รายงานฉบบั น้ีเป็นส่วนหน่ึงของวชิ า ภาษาไทย ๖ (ท๒๓๑๐๒)

ช้นั มธั ยมศึกษาปี ที่ ๓/๑๔ ภาคเรียนที่ ๒ ปี การศึกษา ๒๕๖๔
โรงเรียนมหาวชิราวธุ จงั หวดั สงขลา



คานา

โครงงานฉบบั น้ีเป็นส่วนหน่ึงของวชิ า ท ๒๓๑๐๒ ภาษาไทย ๖ ช้นั มธั ยมศึกษาปี ท่ี ๓ โดยมี
วตั ถปุ ระสงคเ์ พอ่ื เพิ่มคุณค่าใหก้ บั วสั ดุธรรมชาติในทอ้ งถ่ินและใชเ้ วลาวา่ งใหเ้ กิดประโยชน์

คณะผจู้ ดั ทาไดศ้ ึกษาเรื่องการมดั ยอ้ มผา้ ดว้ ยสีธรรมชาติ ซ่ึงไดเ้ ลือกเป็นสีจากขมิ้น เนื่องจากขมิน้
สามารถหาไดง้ ่ายและสามารถนามายอ้ มผา้ ได้ จึงไดน้ าแนวการมดั ยอ้ มผา้ จากสีธรรมชาติมาเพ่ิมมูลค่าดว้ ย
การนามาทาเป็นพวงกญุ แจหมึกที่มีความสวยงามและน่าสนใจมากข้ึน ผจู้ ดั ทาหวงั วา่ รายงานฉบบั น้ีจะเป็น
ประโยชน์แก่ผอู้ า่ นทุก ๆ ท่าน

คณะผจู้ ดั ทา



บทคดั ย่อ

โครงงานเร่ือง พวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ มีวตั ถุประสงคเ์ พ่ือเพมิ่ คุณค่าใหก้ บั วสั ดุ
ธรรมชาติในทอ้ งถิ่นและใหผ้ ทู้ ่ีสนใจใชเ้ วลาวา่ งใหเ้ กิดประโยชนแ์ ละมีรายไดร้ ะหวา่ งเรียน

คณะผจู้ ดั ทาไดน้ าแนวการมดั ยอ้ มผา้ จากสีธรรมชาติมาใชใ้ นการทาพวงกญุ แจรูปแบบต่าง ๆ โดย
สาเหตุที่เลือกใชเ้ ป็นขมนิ้ เนื่องจากเป็นวสั ดุธรรมชาติท่ีหาไดง้ ่ายและมีสีท่ีเหมาะสาหรับการนามามดั ยอ้ ม

จากการจดั ทาโครงงานพวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ ผลสาเร็จออกมาเป็นที่น่าพงึ พอใจแก่
คณะผจู้ ดั ทาเป็นอยา่ งมาก เนื่องจากพวกกญุ แจท่ีไดล้ งมือปฏิบตั ิมีสีสนั สวยงาม สามารถใชง้ านไดจ้ ริงใน
ชีวิตประจาวนั และเป็นการใชเ้ วลาใหเ้ กิดประโยชน์ซ่ึงสามารถนาไปประยกุ ตเ์ พอื่ หารายไดร้ ะหวา่ งเรียนได้



กติ ติกรรมประกาศ

คณะจดั ทาขอขอบคุณ คุณครูสุนัยนา ดว้ งประเสริฐ เป็ นอย่างยิ่ง ที่ให้ความรู้และใหค้ าปรึกษา
เกี่ยวกบั การจดั ทาโครงงานพวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติและการนาเสนอโครงงานที่ถูกตอ้ ง ทาให้
โครงงานสาเร็จลลุ ่วงไปไดด้ ว้ ยดี

ขอขอบคุณ เพื่อน ๆ ที่ไดใ้ หค้ วามช่วยเหลือในการจดั ทาโครงงาน ทา้ ยท่ีสุดขอกราบขอบพระคุณ
คุณพอ่ และคุณแม่ ผเู้ ป็นท่ีรัก ผใู้ หก้ าลงั ใจ ใหค้ าเสนอแนะและสนบั สนุนไวโ้ อกาสมา ณ ที่น่ีดว้ ย

คณะผจู้ ดั ทา



สารบัญ หน้า
ก
เรื่อง ข
คานา ค
บทคัดย่อ ง
กติ ตกิ รรมประกาศ
สารบัญ ๑
บทท่ี ๑ บทนา ๑
๑
ท่ีมาและความสาคญั ๑
วตั ถปุ ระสงค์
สมมติฐาน ๒
ประโยชน์ที่คาดวา่ จะไดร้ ับ ๒
บทท่ี ๒ เอกสารทเี่ กย่ี วข้อง ๓
ขมิ้น
การมดั ยอ้ ม ๔
การสร้างลวดลายผา้ มดั ยอ้ ม ๔
บทที่ ๓ วธิ ีการดาเนินงานโครงงาน
วสั ดุ อปุ กรณ์ ๕
ข้นั ตอนการดาเนินโครงงาน
บทที่ ๔ ผลการดาเนินงาน ๖
ผลการดาเนินโครงงาน ๖
บทท่ี ๕ สรุป อภิปรายและข้อเสนอแนะ ๗
สรุปผลการดาเนินโครงงาน ๘
ขอ้ เสนอแนะ
บรรณานุกรม
ภาคผนวก



บทท่ี 1

บทนา

ท่มี าและความสาคญั ของโครงงาน
เนื่องจากในโรงเรียนมีการใหใ้ ชก้ ระเป๋ าของโรงเรียน จึงทาใหเ้ วลาทากิจกรรมต่าง ๆ ที่ตอ้ งวาง

กระเป๋ ารวมกนั จึงมกั จะหยบิ กระเป๋ าสลบั กนั บ่อย ๆ และบางคร้ังไดใ้ ส่ของมีค่าไวใ้ นกระเป๋ า ซ่ึงอาจทาให้
ของมีค่าสูญหายได้

คณะผจู้ ดั ทาจึงมีความคิดวา่ ถา้ หากนาพวงกญุ แจท่ีมีสีสนั และลวดลายที่แตกต่างกนั ไปมาหอ้ ย
กระเป๋ ากจ็ ะสามารถลดปัญหาการหยบิ สลบั กระเป๋ าและป้องกนั ไมใ่ หข้ องมีค่าสูญหาย จึงไดน้ าแนวการมดั
ยอ้ มผา้ จากสีธรรมชาติมาใชใ้ นการทาพวงกญุ แจรูปแบบต่าง ๆ ซ่ึงเป็นการลดปัญหาการหยบิ สลบั กระเป๋ า
และเพมิ่ มลู ค่าใหก้ บั วสั ดุในทอ้ งถ่ิน นอกจากน้ียงั เป็นการใชเ้ ป็นเวลาวา่ งใหเ้ กิดประโยชน์และสร้างรายได้
ระหวา่ งเรียนไดอ้ ีกดว้ ย

วตั ถุประสงค์
๑. เพ่อื เพิม่ คุณค่าใหก้ บั วสั ดุธรรมชาติในทอ้ งถิ่น
๒. เพอ่ื ศึกษาการทาพวงกญุ แจจากผา้ มดั ยอ้ ม
๓. เพ่อื ใหผ้ ทู้ ่ีสนใจใชเ้ วลาวา่ งใหเ้ กิดประโยชน์และมีรายไดร้ ะหวา่ งเรียน

สมมติฐานของโครงงาน
พวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติมีความสวยงามสามารถนาไปใชใ้ นชีวิตประจาวนั ได้ และ

สามารถนาไปประยกุ ตเ์ พื่อสร้างรายไดร้ ะหวา่ งเรียน

ประโยชน์ทคี่ าดว่าจะได้รับ
๑. ช่วยเพ่มิ มูลค่าใหก้ บั วสั ดุธรรมชาติในทอ้ งถ่ิน
๒. ไดร้ ับพวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติที่นาไปใชง้ านไดจ้ ริง
๓. ผทู้ ี่สนใจใชเ้ วลาวา่ งใหเ้ กิดประโยชนแ์ ละมีรายไดร้ ะหวา่ งเรียน



บทที่ 2
เอกสารทเ่ี กย่ี วข้อง

ขมนิ้
ขมิ้น ช่ือวิทยาศาสตร์ Curcuma longa L. จดั อยใู่ นวงศข์ ิง (ZINGIBERACEAE) ขมิน้ เป็นพืชลม้ ลุก

ที่จดั อยใู่ นตระกลู ขิง มีเหงา้ อยใู่ ตด้ ิน เน้ือในของเหงา้ จะเป็นสีเหลือง มีกลิ่นหอมเฉพาะตวั มีต้งั แต่สีเหลือง
เขม้ จนถึงสีแสดจดั โดยถิ่นกาเนิดอยใู่ นแถบเอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้ และมีชื่ออ่ืน ๆ อีก เช่น ขมิน้ ชนั ขมิ้น
แกง ขมิน้ หยอก ขมิ้นหวั ข้ีมิน้ หมิน้ ท้งั น้ีข้ึนอยกู่ บั แต่ละภาคและจงั หวดั น้นั ๆ นิยมนาไปใชใ้ นการประกอบ
อาหาร แต่งสี แต่งกลิ่นอาหาร เช่น แกงไตปลา แกงกะหร่ี เป็นตน้

การมัดย้อม
การมดั ยอ้ ม เป็นการมดั ผกู เยบ็ หนีบ หรือเป็นการกนั สี ในส่วนใดส่วนหน่ึงของผา้ ที่ผยู้ อ้ มไม่

ตอ้ งการใหเ้ กิดสีท่ีจะยอ้ มในคร้ังน้นั ๆ โดยใชว้ สั ดุต่าง ๆ เช่น เหรียญ เชือก หนงั ยาง ดา้ ยหรือถงุ พลาสติกมา
เป็นวสั ดุช่วยในการกนั สี ร่วมกบั การมว้ น พบั จบั จีบ หรือเยบ็ ผา้ ซ่ึงจะใหผ้ ลลพั ธ์ของลายท่ีแตกต่างกนั
ออกไป ท้งั น้ีข้ึนอยกู่ บั กลวธิ ีในการออกแบบสี และการผสมผสานเทคนิคต่าง ๆ เขา้ ไวด้ ว้ ยกนั โดยเรียกการ
สร้างลวดลายดว้ ยวธิ ีน้ีวา่ ผา้ มดั ยอ้ ม



การสร้างลวดลายผ้ามัดย้อม

๑. การพบั แลว้ มดั วิธีน้ีเป็นวิธีที่นิยมมากที่สุด เน่ืองจากเป็นวธิ ีท่ีง่ายต่อการออกแบบลวดลาย
เน่ืองจากลายท่ีไดจ้ ะมีความสมมาตร ทาไดโ้ ดยการพบั ผา้ เป็นรูปต่าง ๆ แลว้ มดั ดว้ ยยางหรือ เชือก ผลที่ไดจ้ ะ
ไดล้ วดลายท่ีมีลกั ษณะลายดา้ นซา้ ยและลายดา้ นขวาจะมีความใกลเ้ คียงกนั แต่จะมีสีอ่อนดา้ นหน่ึงและสีเขม้
ดา้ นหน่ึง เน่ืองจากวา่ หากดา้ นใดโดนพบั ไวด้ า้ นในสีกจ็ ะซึมเขา้ ไปนอ้ ย ผลที่ไดก้ ค็ ือจะมีสีจางกวา่

๒. การพบั แลว้ เยบ็ วธิ ีน้ีจะคลา้ ยกบั การพบั แลว้ มดั กลา่ วคือ เป็นการพบั ผา้ เป็นรูปต่าง ๆแลว้ เยบ็
ดว้ ยดา้ ย จากน้นั ดึงดา้ ยใหต้ ึงแน่นแลว้ นาไปยอ้ ม หากใชร้ ่วมกบั การพบั ผา้ เป็นสนั ทบ ผลที่ไดจ้ ะไดล้ วดลาย
ที่มีลกั ษณะลายดา้ นซา้ ยและลายดา้ นขวาจะมีความใกลเ้ คียงกนั โดยมีริ้วเลก็ ๆ แทรกอยบู่ นลายจากการเยบ็
ของเสน้ ดา้ ย

๓. การมว้ นแลว้ มดั เป็นการนาผา้ มามว้ นเขา้ กบั แกนกลางหรือมว้ นแบบไม่มีแกนกไ็ ดแ้ ลว้ มดั ใหไ้ ด้
ตามตาแหน่งที่ตอ้ งการ วธิ ีน้ีอาจใชร้ ่วมกบั การพบั เช่น มว้ นก่อนแลว้ จึงถอดออกจากแกน นามาพบั แลว้ มดั
หรือพบั ก่อนแลว้ นามามว้ น เสร็จแลว้ ถอดออกจากแกนมามดั กไ็ ดเ้ ช่นกนั

๔. การขยาแลว้ มดั กล่าวคือ เป็นการขยา หรือรวบผา้ เป็นกระจุกอยา่ งไม่ต้งั ใจแลว้ มดั ดว้ ยหนงั ยาง
หรือเชือก ผลท่ีไดจ้ ะไดล้ วดลายแบบอิสระ เนื่องจากการขยาแต่ละคร้ังเราไม่สามารถควบคุมการทบั ซอ้ น
ของผา้ ได้ ฉะน้นั ลายที่ไดเ้ ป็นลายท่ีเกิดจากความบงั เอิญจริง ๆ เปรียบเทียบเหมือนกบั การที่เราเห็นกอ้ นเมฆ
กอ้ นเมฆแต่ละกอ้ นจะมีลกั ษณะแตกต่างกนั และเมื่อผา่ นสกั ครู่ ลายหรือลกั ษณะของกอ้ นเมฆกจ็ ะเปล่ียนไป
เรียกวาลายอิสระ หรือรูปร่างรูปทรงท่ีเป็นอิสระ

๕. พบั แลว้ หนีบ กลา่ วคือ เป็นการพบั ผา้ เป็นรูปแบบต่าง ๆ แลว้ เอาไมห้ นีบ ไมไ้ อศกรีมหรือไมไ้ ผ่
ผา่ บาง ๆ หนีบไว้ ท้งั สองขา้ งเหมือนปิ้ งปลา ตอ้ งมดั ไมใ้ หแ้ น่น ภาพที่ออกมากจ็ ะเป็นรูปต่าง ๆ เช่น รูป
ดอกไม้ รูปส่ีเหล่ียมเป็นตน้



บทท่ี 3

วธิ ีดาเนินโครงงาน

วสั ดุ/อปุ กรณ์
- ขมิน้
- น้าเปลา่
- หนงั ยาง
- ผา้ สีขาว
- มีด
- เขียง
- หมอ้

วธิ ีการมดั ย้อมผ้าด้วยขมิน้
๑.นาขมิ้นมาหน่ั ใหเ้ ป็นชิ้นเลก็ ๆ ใส่ลงในหมอ้ ท่ีตม้ น้าดว้ ยไฟกลาง
๒.นาหนงั ยางมามดั ผา้ จากน้นั นาไปแช่กบั น้าอณุ หภมู ิหอ้ งแลว้ บิดผา้ พอหมาด ๆ
๓.เม่ือน้าขมิน้ เดือดใหล้ ดไฟต่าลงจึงใส่ผา้ ลงไป ตม้ ต่อไปอีกประมาณ 1 ชว่ั โมง
๔.เม่ือครบกาหนดเวลาแลว้ พกั ไวใ้ หเ้ ยน็ 15 นาที
๕.นาผา้ มาลา้ งน้าสะอาด ใหเ้ หลือแต่สีท่ีติดในเน้ือผา้
๖.แกะหนงั ยางออกและนาไปตากใหแ้ หง้

วิธีการทาพวงกญุ แจหมกึ มัดย้อมจากสีธรรมชาติ
๑.นาผา้ ที่ไดจ้ ากการมดั ยอ้ มดว้ ยขมิน้ มารีดใหม้ ีความเรียบ
๒.นาผา้ มาวาดร่างภาพใหเ้ ป็นรูปร่างหมึกตามที่ตอ้ งการ
๓.นามาเยบ็ ตามรอยรูปท่ีร่างไว้
๔.นามาตกแต่งใหส้ วยงามตามความชอบ และใส่ห่วงพวงกญุ แจใหเ้ รียบร้อย



บทท่ี 4

ผลการดาเนินงาน

ผลการดาเนินโครงงาน
การดาเนินงานตามข้นั ตอนการทาพวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติเพ่อื เพิม่ มลู ค่าใหก้ บั วสั ดุ

ธรรมชาติในทอ้ งถ่ิน อปุ กรณ์ที่ใชเ้ ป็นหลกั คือผา้ ขาวท่ีไม่ใชแ้ ลว้ และขมิ้น ซ่ึงพวงกญุ แจหมึกที่ไดจ้ ากผา้ มดั
ยอ้ มจากสีของขมิน้ มีความสวยงามและแปลกใหมส่ ามารถนาไปใชง้ านไดจ้ ริง



บทที่ 5

สรุปผลการศึกษา

สรุปผลการศึกษา
การจดั ทาโครงงานพวงกญุ แจหมึกมดั ยอ้ มจากสีธรรมชาติ ผลสาเร็จออกมาเป็นท่ีน่าพึงพอใจแก่

คณะผจู้ ดั ทาเป็นอยา่ งมาก เนื่องจากพวกกญุ แจท่ีไดล้ งมือปฏิบตั ิมีสีสนั สวยงาม สามารถใชง้ านไดจ้ ริงใน
ชีวติ ประจาวนั และสามารถนาผา้ ท่ีเหลือที่ไดจ้ ากการมดั ยอ้ มไปทาเป็นส่ิงอื่น ๆไดม้ ากมาย นอกจากน้ียงั เป็น
การใชเ้ วลาใหเ้ กิดประโยชนซ์ ่ึงสามารถนาไปประยกุ ตเ์ พ่ือหารายไดร้ ะหวา่ งเรียนได้

ข้อเสนอแนะ
๑. ควรทารูปแบบที่หลากหลายเพื่อใหม้ ีความแปลกใหม่และน่าสนใจมากข้ึน
๒. ลองใชส้ ีจากธรรมชาติชนิดอ่ืน ๆ เพ่อื ใหด้ ูสวยงามและแปลกใหมม่ ากข้ึน



บรรณานุกรม

นาด นะ พาง. (๒๕๖๓). สืบสานภูมปิ ัญญาท้องถน่ิ ไทย ด้วยการทาผ้ามัดย้อมจากสีธรรมชาติ. สืบคน้ เมื่อ
๒0 มกราคม ๒๕๖๕, จาก https://intrend.trueid.net/article/.

ไพโรจน์ วรพจน์พรชยั . (๒๕๖๔). ผ้ามัดย้อม. สืบคน้ เมื่อ ๒๕ มกราคม ๒๕๖๕, จาก http://www.clinictech
.ops.go.th/online/pages/techlist_display.asp?tid=4105.

มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสาหรับเยาวชน. พืชท่ีใช้แต่งสีอาหารหรือให้สีย้อม. สืบคน้ เมื่อ ๒๕ มกราคม
๒๕๖๕, จาก https://www.saranukromthai.or.th/sub/book/book.php.

มลู นิธิสืบนาคะเสถียร. (๒๕๖๒). วสั ดุธรรมชาติ ที่ให้สีต่าง ๆ. สืบคน้ เม่ือ ๒๖ มกราคม ๒๕๖๕, จาก
https://www.seub.or.th/bloging/knowledge.

สานกั งานเกษตรและสหกรณ์จงั หวดั สุรินทร์. (๒๕๖๓). ขมิน้ สรรพคุณและประโยชน์ของขมิน้ ชัน.
สืบคน้ เมื่อ ๒๕ มกราคม ๒๕๖๕, จาก https://www.opsmoac.go.th/surin-local_wisdom-preview-
422891791843.



ภาคผนวก



๑.นาขมิ้นมาหนั่ ใหเ้ ป็นชิ้นเลก็ ๆ ใส่ลงในหมอ้ ที่ตม้ น้าดว้ ยไฟกลาง
๒.นาหนงั ยางมามดั ผา้ จากน้นั นาไปแช่กบั น้าอณุ หภูมิหอ้ งแลว้ บิดผา้ พอหมาด ๆ

๓.เม่ือน้าขมิน้ เดือดใหล้ ดไฟต่าลงจึงใส่ผา้ ลงไป ตม้ ต่อไปอีกประมาณ 1 ชว่ั โมง



๔.เม่ือครบกาหนดเวลาแลว้ พกั ไวใ้ หเ้ ยน็ 15 นาที

๕.นาผา้ มาลา้ งน้าสะอาด ใหเ้ หลือแต่สีท่ีติดในเน้ือผา้
๖.แกะหนงั ยางออกและนาไปตากใหแ้ หง้