การงานประดิษฐ์จากใบตอง

รายงาน

เร่ือง การประดษิ ฐ์จากใบตอง

จดั ทำโดย
นางสาวธนิตา ดาบสีพาย
ชัน้ มัธยมศึกษาปีท่ี 4/1 เลขท่ี 9

เสนอ
คุณครผู กาวรรณ์ ตุลาพนั ธ์ุ
รายวิชา ง31101 การงานอาชีพฯ (คหกรรม)
ภาคเรยี นท่ี 1 ปกี ารศกึ ษา 2564
โรงเรียนลำปางกลั ยาณี อำเภอเมอื งลำปาง จงั หวัดลำปาง
สำนักงานเขตพ้ืนท่กี ารศกึ ษามัธยมศึกษาลำปาง ลำพนู

ก

คำนำ

รายงานฉบบั น้ีเปน็ สว่ นหน่ึงของรายวิชา ง31101 การงานอาชีพฯ 1 ( คหกรรม )
มัธยมศกึ ษาปที ่ี 4/1 โดยมีจุดประสงค์ทีจ่ ดั ทำขน้ึ เพ่ือใหค้ วามรู้เก่ยี วกับเร่ือง งานประดิษฐ์จาก
ใบตอง ซงึ่ รายงานนี้มเี น้ือหาประกอบด้วยวัสดุอปุ กรณ์ และขนั้ ตอนวธิ ีการทำในการประดิษฐ์
ตลอดจนการประยกุ ตใ์ ช้

ผู้จดั ทำได้ศึกษาอยา่ งละเอยี ดในเรอื่ งน้ที ง้ั ในอินเทอร์เน็ต และเว็บไซต์ตา่ งๆ ผู้จดั ทำ
ขอขอบคุณ คุณครูผกาวรรณ์ ตลุ าพนั ธุ์ ทไ่ี ด้ให้ความรูแ้ ละแนวทางในการศึกษา ผจู้ ัดทำหวังเปน็
อย่างยง่ิ ว่ารายงานฉบับน้จี ะเป็นประโยชน์ตอ่ ผู้ที่สนใจ และศึกษาหาความรตู้ ่อ หากผกิ พลาด
ประการใดตอ้ งขออภยั มา ณ ทนี่ ีด้ ้วยค่ะ

ธนติ า ดาบสีพาย
ผูจ้ ดั ทำ

สารบัญ ข

เร่อื ง หน้า
คำนำ ก
สารบัญ ข
กระทงใบตองใสอ่ าหารและขนม 1
การห่อขนมข้าวตม้ มัด 2
ถาดใบตองกลีบเลบ็ ครุฑ 3
กระทงลอยใบตองกลีบกุหลาบ 4
บายศรี 5
เอกสารอา้ งอิง ค

1

กระทงใบตองใส่อาหารและขนม

วสั ดอุ ปุ กรณ์ท่ีใช้

1.ใบตอง
2.กรรไกร
3.แมกซ์
4.ไมบ้ รรทดั

ข้นั ตอนวิธกี ารประดษิ ฐ์

1. เตรียมวัสดุอุปกรณส์ ำหรับการทำกระทงใบตอง ได้แก่ ใบตองกลว้ ยนำ้ วา้ ทเี่ ช็ดสะอาดแลว้ ไม้
บรรทัด ลวดเยบ็ กระดาษ และกรรไกร
2. ตดั ใบตองขนาด 5 x 7 น้วิ จำนวน 2 แผ่น แล้วนำใบตองดา้ นสีอ่อนมาประกบกัน
3. ใช้กรรไกรตดั ใบตองในแนวตั้งดา้ นละ 2 รอย โดยตดั เข้าลกึ 1 นิว้
4. พับใบตองสว่ นท่ตี ัดเข้าหากันทั้งด้านซา้ ยและขวา
5. ใชล้ วดเยบ็ กระดาษเยบ็ ดา้ นละ 2 ตวั โดยเย็บในแนวเฉียงเลก็ น้อย (ไม่ควรเยบ็ ในแนวเดยี วกัน
กับใบตองเพราะอาจทำให้ขาดงา่ ย)
6. ใช้กรรไกรเกบ็ ขอบของกระทงใบตองใหเ้ รียบร้อยสวยงาม

2

การหอ่ ขนมข้าวต้มมัด

วสั ดุอุปกรณ์ท่ีใช้

1. ใบตอง
2. กรรไกร
3. เส้นตอก

ข้ันตอนวธิ กี ารประดิษฐ์

1. นำใบตองท่ีฉกี ไว้ 2 ขนาด คอื ขนาดกวา้ ง 8 นิว้ และ 7 น้วิ ซ้อนทับกัน โดยให้ใบตองแผ่นเลก็ อยู่
ด้านใน เอาดา้ นสีอ่อนหรอื ดา้ นนวลประกบกนั วิธีวางใบตองให้วางกลับหัวทา้ ยและวางขวางกนั
2. จากนั้นใสข่ ้าวเหนียวท่ีเตรียมไวแ้ ผบ่ างๆ ใสก่ ล้วย ใสข่ ้าวเหนียวทับและใส่ถว่ั ดำ
3. จับขอบดา้ นขา้ งใบตองประกบเขา้ หากัน โดยให้ใบตองแนบชดิ กับตวั ขา้ วเหนยี วทสี่ ุด จากน้ัน
ม้วนปลายลงมา
4. จับมุม (ภาษาเทคนคิ ในการทำขา้ วตม้ มัดเรยี กว่า “จบั นม”) โดยพับปลายใบตองแตล่ ะด้านให้มี
ลกั ษณะทบกันเปน็ มุม แล้วพับปลายท่เี หลือทบลงมา
5. เมื่อทำทงั้ สองดา้ นเสรจ็ แล้วใหว้ างพักไว้ในถาดกอ่ น เพราะถอื วา่ ทำไดเ้ สรจ็ 1 ขา้ งแล้ว กห็ ่อ
ข้าวต้มมัดอกี ขา้ งหน่ึงมาประกบ
6. มดั ดว้ ยเสน้ ตอก 2 เส้นให้แน่น ทำปมเกบ็ ทดี่ ้านขา้ งของมัดขา้ วต้ม

3

ถาดใบตองกลีบเลบ็ ครุฑ

วัสดุอุปกรณ์ทใี่ ช้

1. ใบตองตานี
2. ตะปเู ข็ม
3. โฟมกระทง
4. แม็กซ์เยบ็ กระดาษ
5. กรรไกร

ขนั้ ตอนวิธกี ารประดษิ ฐ์

1. ฉกี ใบตองใหไ้ ด้ความกว้าง 2 นว้ิ ยาว 10 นิว้ โดยประมาณ
2. พบั แบง่ คร่งึ ใบตอง กดพอเป็นรอยท่ีมุมบน
3. พับใบตองด้านซ้ายลง 45 องศา ทำมมุ กับรอยทีท่ ำไว้
4. พับทบลงมาให้ตั้งฉาก ตรงกลางใบตอง
5. พบั ใบตองด้านขวา เชน่ เดยี วกบั ขอ้ .3-4
6. พับตลบดา้ นซ้าย แลว้ พับตลบดา้ นขวาลงมาซอ้ นกัน ปรับกลบี ให้เสมอกัน จัดระยะใหส้ วยงาม
7. เย็บดว้ ยแม็กซ์ให้ตดิ กนั
8. ตัดสว่ นเกินออก โดยใช้น้ิววัด
9. กัดลงโฟมดว้ ยตะปู เวน้ ระยะใหเ้ ทา่ กนั ใชใ้ บตองช่วยวัด
10. เมอ่ื ครบชั้น 1 แล้ว ช้ัน 2 ให้วางสลับหวา่ งกับช้ัน 1
11. เมอ่ื ครบทั้ง 3 ช้นั (หรือจะทำแค่ 2 กไ็ ด)้ ตดั ใบตองเปน็ วงกลม วงตรงกลางใชห้ มดุ ปกั ไว้

ลายนมสาว

ตดั ใบตอง เป็นเสน้ ยาว ประมาณ 1-2 เซนติเมตร พยามเลือกใบทต่ี รงๆ ตดั มา 4 – 6 เสน้ แลว้ แต่
ขนาดจาน

12. ปักเส้นใบตอง 2 เส้นซ้อนกนั

13. เอาเสน้ ลา่ ง ขนึ้ มาทบั และขดั กับเสน้ บน จะได้รปู ทรงสามเหลี่ยม

14. ถ้าใบตองถักจนหมดแล้วยงั ไมค่ รบรอบ กต็ อ่ เส้นใบตองโดยเสียบเข้าใตเ้ สน้ เกา่ แลว้ ใช้ตะปูกดั
ตัดสว่ นเกินออก



4

กระทงลอยใบตองกลบี กุหลาบ

วัสดอุ ุปกรณท์ ่ีใช้

1. ใบตอง
2. กรรไกร
3. ไม้บรรทัด
4. เข็ม
5. ด้ายสีเขียวหรือสีดำ
6. หมดุ

ขน้ั ตอนวธิ ีการประดษิ ฐ์

1. ตัดใบตองขนาดความกว้าง 1.5 น้ิว ยาว 6 นว้ิ โดยประมาณ
2. พับเปน็ กลบี กุหลาบตามรูป จำนวน 3 กลีบ จากนั้นนำมาสวมเรยี งกนั ใหม้ ีระยะห่างพองามตาม
ความชอบ ควรจัดให้ยอดของกลบี และลอนของกลบี ตรงเสมอเป็นแนวเดยี ว ซ่ึงจะทำให้ผลงาน
ออกมาดสู วยงามเป็นระเบียบเรียบรอ้ ย
3. ใช้ดา้ ยสเี ขยี วใกลเ้ คยี งกับใบตองหรือสีดำมาเยบ็ ติดกนั ด้วยด้นถอยหลังให้เป็นแนวตรงเสมอกัน
โดยตลอด
4. พับกลีบใบตองแลว้ เย็บต่อเนื่องไปเร่อื ยๆ จนกระท่ังสามารถหุ้มขอบของฐานกระทงไดโ้ ดยรอบ
ตรึงกลบั ใบตองกบั ฐานของกระทงดว้ ยหมุด แลว้ ขลิบส่วนท่เี ลยพ้นฐานลงมาให้เรยี บรอ้ ยเสมอกบั
ฐาน เมื่อทำเสร็จแลว้ จะมีลกั ษณะคล้ายกบั มงกฏุ สวมศีรษะ
5. จากนั้นประดับด้วยดอกไมต้ ามความชอบ และปักธูปเทียนลงไป เปน็ อันเสร็จ

5

บายศรี

วัสดอุ ปุ กรณท์ ี่ใช้

1. ใบตอง (ควรใหใ้ บตองกลว้ ยตาน)ี
2. พานแวน่ ฟ้า ขนาดเล็ก กลาง ใหญ่ ผกู ติดกนั ไว้ดว้ ยลวด และรองพ้นื พานดว้ ยโฟม
3. ภาชนะปากกว้างสำหรับใสน่ ำ้ แชใ่ บตอง 2 ใบ
4. สารส้ม
5. น้ำมนั มะกอก ชนดิ สีเหลือง หรือขาว
6. ไมป้ ลายแหลม (ขนาดไม้เสียบลกู ชิน้ ) ประมาณ 20-30 อัน
7. ดอกไม้ (ดอกพดุ ดอกดาวเรอื ง ดอกบานไมร่ ูโ้ รย ฯลฯ)
8. กรรไกร สำหรบั ตัดใบตอง
9. ลวดเย็บกระดาษ

การพับกรวย และห่อกรวย

การพบั หรือห่อกรวย หมายถึงการนำใบตองที่ฉีกเตรียมไวแ้ ล้วสำหรบั พบั กรวย มาพบั โดย
การพบั กรวยแมแ่ ละกรวยลกู จะมีลกั ษณะวธิ กี ารพบั เหมอื นกนั คือ การนำใบตองมาพบั ม้วนให้เป็น
กรวยปลายแหลม เพียงแตก่ รวยลูกจะมีการนำดอกพุด มาวางเสียบไว้ที่สว่ นยอดปลายแหลมของ

กรวยด้วย เมือ่ พบั หรือม้วนใบตองเป็นกรวยเสร็จในแตล่ ะกรวยแลว้ ให้นำลวดเย็บกระดาษ มาเย็บ
ใบตองไว้เพ่ือป้องกันใบตองคลายตัวออกจากกนั แล้วเกบ็ กรวยแตล่ ะประเภทไวจ้ นครบจำนวนท่ี
ตอ้ งการเมอ่ื ไดก้ รวยแต่ละประเภทครบตามจำนวนที่ตอ้ งการแลว้ ก็นำกรวยท่ีไดม้ าหอ่ โดยการนำ
ใบตองท่ีฉีกเตรียมไวส้ ำหรับห่อมาหอ่ กรวยหรอื เรียกอีกอย่างวา่ หม่ ผ้า หรือแตง่ ตัวให้กรวยบายศรี
การหอ่ ร้วิ บายศรี คอื การนำกรวยแม่ และ กรวยลูกทไ่ี ด้ห่อกรวยไว้เรยี บร้อยแลว้ มาห่อมัดรวมเขา้
ไวด้ ว้ ยกัน ท่ีนิยมทำกนั ใน 1 ริ้ว จะประกอบด้วย กรวยแม่ 1 กรวย กรวยลูก 9 กรวย

วธิ กี ารหอ่ รว้ิ มกี ารหอ่ คล้ายกับการห่อกรวยแมห่ รือกรวยลูก

แบง่ วธิ ตี ามลกั ษณะงานท่ไี ด้เป็น 2 วิธี คือ
1. ห่อแบบตรง คือการหอ่ โดยเรมิ่ ต้นจากกรวยแม่ แล้ววางกรวยลกู ไว้ด้านบนกรวยแม่เปน็ ชั้นๆทบั
กันขน้ึ มา หรือหันกรวยลกู เขา้ หาตวั ผ้หู ่อ การห่อแบบนี้จะได้รวิ้ บายศรีคอ่ นข้างตรง และในช่วงตวั
รว้ิ จะมีรอยหยกั ของใบตองหอ่ เรียกว่า มีเกล็ด
2. ห่อแบบหวาน คอื การห่อ โดยเริม่ ต้นจากกรวยแม่ แตว่ างกรวยลูกไวด้ ้านล่างของกรวยแม่ และ
วางซอ้ นลงด้านล่างลงไปจนครบ หรอื หนั กรวยแมเ่ ข้าหาตัวผู้หอ่ โดยวางกรวยลูกลงด้านลา่ งจน
ครบน่ันเอง การห่อแบบนี้ จะไดร้ ิว้ บายศรีเปน็ ลักษณะอ่อนชอ้ ย งอน ออ่ นหวาน
เมื่อหอ่ ร้วิ จนเสรจ็ ในแตล่ ะรว้ิ แลว้ จงึ นำร้วิ ทไ่ี ด้ลงแช่ในนำ้ ผสมสารส้มทีเ่ ตรยี มไว้ประมาณ 20 นาที
เพื่อให้ใบตองเขา้ รูปทรง อยู่ตวั ตามทไ่ี ด้พบั และหอ่ จากนน้ั จึงนำไปแช่ในน้ำผสมนำ้ มันมะกอก
ตอ่ ไป เพอ่ื ใหร้ ิว้ มคี วามเป็นมันวาว เนน้ สเี ขียวเข้มของใบตองมากขนึ้ และมกี ล่นิ หอมในตวั เอง

การประกอบพานบายศรี
การประกอบพานบายศรี ถือเป็นขัน้ ตอนสดุ ทา้ ยในการทำบายศรี คอื การนำร้ิวทีท่ ำเสรจ็ แลว้ และ
แช่ในน้ำผสมนำ้ มนั มะกอกแลว้ มาประกอบเข้ากบั พานบายศรี 3 ช้นั ท่ไี ดเ้ ตรียมไว้
1. การนำ้ ร้ิว มาประกอบกับพาน ควรเรมิ่ ต้นจากพานใหญ่สดุ หรอื พานทีว่ างอย่ชู น้ั ลา่ งสดุ กอ่ น
โดยการวางให้ริ้วอยู่บนพานให้มีระยะหา่ งเทา่ ๆกนั 4 รวิ้ ( 4 ทศิ ) ซ่ึงจะยดึ ร้ิวติดกบั พานโดยใช้ไม้
ปลายแหลมท่ีเตรยี มไว้แล้ว มากลดั หรือเสียบจากด้านบนของรว้ิ ให้ทะลไุ ปยึดตดิ กับโฟมท่รี องไว้
บนพน้ื พาน
2. การประกอบรว้ิ กับพานชัน้ กลาง และชน้ั บนสุด ก็ใช้วธิ เี ดียวกัน แต่จะตอ้ งให้รว้ิ ชนั้ ท่ี 2 วางสลบั
กับริ้วชัน้ แรก และรว้ิ บนพานชนั้ บนสุด ก็ใหส้ ลับกับร้ิวบนพานชัน้ กลาง
3. การประกอบร้วิ กับพานชน้ั บนสดุ ใหห้ ่อใบตองเป็นกรวยขนาดใหญพ่ อควรวางไวเ้ ปน็ แกนกลาง
ของพาน เมอื่ วางร้ิวท้ัง 4 ร้ิวเสร็จแลว้ ให้รวบปลายสุดของริว้ ทัง้ 4 เข้าหากัน โดยมีกรวยทท่ี ำเปน็
แกนกลางอย่ดู ้านใน แลว้ นำใบตองม้วนเป็นกรวยขนาดใหญ่อีกกรวย มาครอบทบั ยอดทั้ง 4 ของ
รวิ้ ไว้ ซงึ่ จะทำใหพ้ านบายศรีที่ได้ มียอดแหลมทีส่ วยงามและมั่นคง
4. จากนน้ั จึงนำใบไม้ (สว่ นใหญ่จะนำใบไม้ที่มีช่อื เป็นมงคล เชน่ ใบเงิน ใบทอง ) มาวางรองบน
พาน เพอ่ื ปกปดิ ไม่ใหม้ องเหน็ โฟมที่รองพนื้ พาน และนำดอกไม้สสี ด เช่น ดอกบานไม่รโู้ รย หรอื
ดอกดาวเรอื ง มาประดับบนพานเพิม่ ความสวยงามหรือทำมาลยั สวมบนยอด หรือทำเป็นอุบะร้อย
รอบพานแตล่ ะชัน้ ก็จะเพิม่ สสี ัน และความสวยงามใหแ้ ก่พานบายศรมี ากข้นึ

ค

เอกสารอ้างองิ

พิมพณ์ ัฐ. (2563). วธิ ีทำกระทงใบตองใสอ่ าหารและขนม. [ออนไลน์]. เข้าถงึ ไดจ้ าก:

https://intrend.trueid.net/article/%E0%B8%A7% (วันทส่ี ืบคน้ : 22 กันยายน 2564)

ครัวบา้ นพิม. (2552). วิธีการหอ่ ขา้ วต้มมัด. [ออนไลน์]. เข้าถงึ ได้จาก:
https://www.pim.in.th/useful-tips/94-wrap-by-banana-leaves

(วันทีส่ บื คน้ : 22 กันยายน 2564)

เกศรนิ ศรีวิลัย. (2555). การทำถาดใบตอง. [ออนไลน์]. เข้าถงึ ได้จาก:
https://nuaewzaka.wordpress.com/ (วนั ท่สี ืบคน้ : 22 กนั ยายน 2564)

ยวุ ด.ี (2562). วธิ พี ับกระทงใบตอง ง่ายนดิ เดยี ว. [ออนไลน์]. เข้าถงึ ไดจ้ าก:
https://teen.mthai.com/variety/82154.html?fbclid=IwAR3uQVo80ouWbxZ-
(วันท่สี บื ค้น: 22 กนั ยายน 2564)

วธิ ที ำบายศร.ี (2564). [ออนไลน์]. เขา้ ถึงได้จาก:
https://sites.google.com/site/baysri00/home/phithikrrm-keiyw-kab-baysri/withi-kar-
tha-baysri (วนั ทส่ี ืบค้น: 22 กนั ยายน 2564)