0-6327800555_20210821_034954_0000-ผสาน

คํานาํ

รายงานเล่มนีจัดทําขึนเพือเปนส่วนหนึงของวิชา การดาํ รงชีวิตและ
ครอบครัว3 เพือให้ได้ศึกษาหาความรู้ในเรืองราวของการเพาะเลียงเนือเยือ
พืช โดยได้ศึกษาผ่านแหล่งความรู้ต่างๆ อาทิเช่น ตํารา หนังสือ แหล่งความ
รู้จากเว็บไซต์ต่างๆ โดยรายงานเล่มนีต้องมีเนือหาเกียวกับ ความหมายของ
การเพาะเลียงเนือเยือพืช ประโยชน์ของการเพาะเลียงเนือเยือ ขันตอนการ
เพาะเลียงเนือเยือ พันธุ์พืชทีทําการเพาะเลียงเนือเยือ พืชใกล้สูญพันธุ์ และ
ห้ อ ง ป ฏิ บั ติ ก า ร เ พ า ะ เ ลี ย ง

ผู้ จั ด ทํา ค า ด ห วั ง เ ป น อ ย่ า ง ยิ ง ว่ า ก า ร จั ด ทํา เ อ ก ส า ร ฉ บั บ นี จ ะ มี ข้ อ มู ล ที
เ ป น ป ร ะ โ ย ช น์ ต่ อ ผู้ ที ส น ใ จ ศึ ก ษ า ก า ร เ พ า ะ เ ลี ย ง เ นื อ เ ยื อ พื ช อ ย่ า ง ดี

นางสาวกฤติยารตั น์ พยคั ฆส์ กั
นางสาวพมิ ลดา ไชยพนั ธ์

ผจู้ ดั ทํา

หนา้ ก

สารบญั หนา้
ก
คํานาํ ข
สารบญั 1
ความหมายและความสาํ คัญของการ
เพาะเลียงเนอื เยอื พชื 3
4
ประโยชนข์ องการเพาะเลียงเนอื เยอื พชื 6
พนั ธุพ์ ชื ทีทําการเพาะเลียงเนอื เยอื 8
พชื ใกล้สญู พนั ธุ์ 9
หอ้ งปฏิบตั ิการเพาะเลียง 15
ขนั ตอนการเพาะเลียงเนอื เยอื
อ้างอิง

หนา้ ข

การเพาะเลียงเนอื เยอื พชื เปนวธิ กี ารขยายพนั ธุพ์ ชื
วธิ หี นึง แต่มกี ารปฏิบตั ิภายใต้สภาพทีควบคมุ เรือง
ความสะอาดแบบปลอดเชอื อุณหภมู ิ และแสง ด้วย
การนําชนิ สว่ นของพชื ทียงั มชี วี ติ เชน่ ลําต้น ยอด
ตาขา้ ง ก้านชอ่ ดอก ใบ ก้านใบ อับละอองเกสร
เปนต้น มาเพาะเลียงบนอาหารสงั เคราะห์ และชนิ
สว่ นนนั สามารถ เจริญและพฒั นาเปนต้นพชื ที
สมบูรณ์ มที ังสว่ นใบ ลําต้น และรากทีสามารถนํา
ออกปลกู ในสภาพธรรมชาติได้

PPY Plant Culture Lab และยงั มกี ารนําเทคนคิ
การเพาะเลียงเนอื เยอื
พชื ประยุกต์ใชก้ ับงาน
ด้านเภสชั วทิ ยา และ
ชวี วทิ ยา แต่ปจจุบนั มี
การพฒั นา และนํามาใช้
แก้ปญหาหรือเพอื
ประโยชน์ในภาคเกษตร
และภาคอุตสาหกรรม
กันมากขนึ เพอื ลด
ปญหา การใชเ้ มล็ดซงึ
มกี ารคละเพศ นอก
เหนอื จากราคาของ
เมล็ดพนั ธุท์ ีค่อนขา้ ง
สงู และยงั ต้องนําเขา้
จากต่างประเทศ อีก
ด้วย เปนต้น

PPY Plant Culture Lab หนา้ 2

ประโยชน์ของการ
เพาะเลียงเนือเยือ

1. เพือการผลิตต้นพันธุ์พืชปรมิ าณมากในเวลาอัน หนา้ 3
รวดเรว็

2. เพือการผลิตพืชทีปราศจากโรค
3. เพือการปรบั ปรุงพันธุ์พืช

4. เพือการผลิตพืชพันธุ์ต้านทาน
5. เพือการผลิตพืชพันธุ์ทนทาน
6. เพือการผลิตยาหรอื สารเคมีจากพืช
7. เพือการเก็บรกั ษาพันธุ์พืชมิให้สูญพันธุ์

พันธุ์พืชทีทําการเพาะเลียง
เนือเยือ

เบญจมาศ
สตรอเบอรี

มันฝรัง สับปะรด

ขิง

หนา้ 4

พันธุ์พืชทีทําการเพาะเลียง
เนือเยือ

ก ไผ่

ล้
ว
ย

กระเจยี ว

ปเู ล่ กุหลาบ กล้วยไม้

หน า 5

พชื ใกล้สญู
พนั ธุ์

คือ ขนนุ ไพศาลทักษิณ ซงึ มเี หลืออยูเ่ พยี งต้นเดยี วใน
พระราชวงั ไพศาลทักษิร ตามโครงการพระราชดาํ รขิ อง
พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ วั และสมเดจ็ พระนางเจา้ พระบรม
ราชนิ นี าถ เพอื เก็บพนั ธุไ์ วเ้ ผยแพรต่ ่อไปโดยมองให้ Central
LAB ทีมหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตรบ์ างเขน กองทัพบกและ
สวนจติ รลดา เปนผรู้ บั ผดิ ชอบโครงการรว่ มกัน เปนต้น

หนา้ 6

หอ้ งปฏบิ ัตกิ ารเพาะเลียง

หองปฏบิ ตั ิการน้คี อื การปลอดเช้อื ทุกขน้ั ตอนการทํางานตั้งแตก ารเตรียมอาหาร การถา ยเชอ้ื ไปจนถงึ การเพาะเลีย้ ง
เนือ้ เยือ่ ตองมีการควบคุมพิเศษ ปอ งกนั การติดเชื้อ ตัง้ แตอปุ กรณเครอ่ื งมือเครอ่ื งใชตางๆไปจนถึงการจดั หองใหเปน
สัดสว นใหเ หมาะสาํ หรบั การปฏบิ ตั งิ าน ซ่งึ หอ งปฏบิ ตั กิ ารเพาะเลี้ยงเนื้อเย่ือน้ีสวนใหญจะประกอบดวย 4 สวนสําคญั

หอ้ งเตรียมอาหาร

ควรเปน หองท่มี ีเนื้อทีก่ วา งขวางเพยี งพอสําหรบั การจดั วางอุปกรณ
ตา งๆ เชน โตะ เตรยี มอาหาร, ชั้นวางสารเคม,ี อางลา งมอื , ขวด
เพาะเชือ้ และเครือ่ งแกว อปุ กรณท ่สี ําคญั ในสว นนไ้ี ดแ กหมอ น่งึ
ความดนั ไอ (Autoclave) เคร่ืองช่ัง (Balance) เตาอบลมรอ น
(Hot Air Oven) เตาอนุ ความรอน (Hot Plate)

ห้องเก็บสารเคมี

ตเู ยน็ ใชใ นการเกบ็ สารเคมีและ Stock อาหารท่ตี อ งเก็บไวใ นท่ี
อณุ หภมู ิตํา่ ตูเก็บสารเคมี ชอ นตักสาร สารเคม,ี ฮอรโ มน,
Agarและแรธาตทุ ่สี าํ คัญตอการเจรญิ เตบิ โตของพชื เครอ่ื งแกว
ตางๆ เชน ขวดเพาะเชอ้ื , บกี เกอร, ขวดรปู ชมพ,ู กระบอกตวง,
กรวยแกว, แทงแกวคนสาร เปน ตน

หนา้ 7

ห้องถา่ ยเนอื เยอื หรือหอ้ งยา้ ยเนือเยือ

ตอ งเปนหองที่สะอาด ปลอดเชื้อ มกี ารผา นเขาออกเฉพาะเจาหนาทเี่ ทา นัน้
อปุ กรณที่สําคญั มดี ังน้ี ตยู า ยเนอื้ เยือ่ (Laminar Flow Cabinet) ใชก รอง
อากาศใหป ราศจากเช้อื และมีหลอด UV ชวยในการฆาเชื้อ ตะเกียงแอลกอฮอร
หรอื ตะเกยี งแกส ใชในการเผาฆาเชอื้ อุปกรณก อ นทจ่ี ะทําการเข่ียเชอ้ื จานเพาะ
เชือ้ (Petri Dish) สําหรบั วางชิน้ เนอ้ื เยือ่ กลอ งจุลทรรศน (Microscope) ใช
สาํ หรับตรวจสอบชนิ้ เนอื้ เยื่อ อปุ กรณอ่นื ๆ เชน มีดผา ตัด, ปากคบี , เข็มเข่ยี
เชอ้ื , Loop เปน ตน

ห้องเพาะเลยี งเนอื เยือ

ตอ งเปนหองที่สะอาด ปลอดเชือ้ และปด สนิท เขาไปไดเฉพาะเจาหนา ทท่ี ่ีตอ ง
เขา ไปตดิ ตามผลการทดลองเทา น้นั อุปกรณท สี่ าํ คัญประกอบดว ย ช้ันวางขวด
เพาะเลี้ยง มีหลอดไฟใหแ สงสวา งทเ่ี หมาะสมตอการเจริญเตบิ โตของพชื เครื่อง
ควบคมุ อณุ หภูมิ เพือ่ ใหภายในหองมอี ุณหภูมทิ ี่เหมาะสมตอ การเจริญเตบิ โต
ของพืช คือ ประมาณ 25 องศาเซลเซยี ส เคร่ืองเขยาสาร (Shaker) สาํ หรับ
เขยา เพื่อเตมิ ออกซเิ จนใหกบั เนื้อเย่อื ทีถ่ กู เลยี้ งในอาหารเหลว

หนา้ 8

5

ขนั ตอนการเพาะ
เลียงเนอื เยอื

For more tips, visit https://www.trueplookpanya.com

1. การเตรยี มอาหาร

คือ การเตรียมอาหาร คือ การนําธาตุอาหารหลักทีพืช
ต้องการในการเจริญเติบโต และธาตุอาหารรองมาผสม

กับวุ้น ฮอร์โมนพืช วิตามินและนําตาล ในอัตราส่วนที
เหมาะสม แล้วนําไปฆ่าเชือ ใส่ลงในขวดอาหารเลียง บาง

ครังอาจหยดสีลงไป เพือให้สวยงามและสังเกตได้
ชัดเจน

ธ า ตุ อ า ห า ร ที พื ช ต้ อ ง ก า ร
• ธาตุอาหารหลัก ได้แก่ ไนโตรเจน
ฟอสฟอรัส โปรตัสเซียม แคลเซียม แมกนีเซียมและ

กํา ม ะ ถั น
• ธาตุอาหารรอง ได้แก่ ธาตุอาหารทีจาํ เปน
น้อย เช่น เหล็ก แมงกานีส สังกะสี ทองแดง

หน า 10

2. การฟอกฆา่
เชอื สว่ นเนอื เยอื

คือ เปนวิธีการใช้สารเคมีหรือวิธีการต่ าง ๆ ที
ทําให้ชินส่วนของพืชที นาํ มาเลียงในอาหารเลียง

ปราศจากเชือจุ ลินทรีย์ต่ าง ๆ

หน า 11

3. การนาํ เนือเยือ
ลงขวดเลียง

เปนการนาํ เอาชินส่วนของพืชทีฟอกฆ่า
เชือแล้ว วางลงบนอาหารเลียงทีปลอด
เชือ โดยใช้เครืองมือและปฏิบัติการใน

ห้ อ ง ห ร ือ ตู้ ย้ า ย เ นื อ เ ยื อ โ ด ย เ ฉ พ า ะ

หนา้ 12

4. การนาํ ขวด
เลียงเนอื เยอื

ไปเลียง

 เปนการนาํ เอาขวดอาหารเลียงทีมชี นิ สว่ นของเนอื เยอื ไปเลียง
ไวบ้ นเครอื งเขยา่ เพอื ใหอ้ ากาศไดค้ ลกุ เคล้าลงไปในอาหาร
ทําใหแ้ รธ่ าต,ุ ฮอรโ์ มนและสารอาหารต่าง ๆ ชว่ ยกระต้นุ ให้

เนอื เยอื ทีนาํ มาเลียงบนอาหารนนั เกิดต้นอ่อนของพชื จาํ นวน
มาก

หน า 13

5. การยา้ ยเนอื เยอื
ออกจากขวด

เ มื อ ก ลุ่ ม ข อ ง ต้ น อ่ อ น เ กิ ด ขึ น ใ ห้ แ ย ก ต้ น อ่ อ น อ อ ก
จ า ก กั น เ พื อ นาํ ไ ป เ ลี ย ง บ น อ า ห า ร เ ลี ย ง ใ ห ม่ จ น ต้ น
อ่ อ น แ ข็ ง แ ร ง ดี แ ล้ ว จึ ง นาํ ต้ น อ่ อ น ที ส ม บู ร ณ์ อ อ ก
จ า ก ข ว ด ป ลู ก ใ น แ ป ล ง เ ลี ย ง ต่ อ ไ ป

อ้ า ง อิ ง

HTTP://INTEREDUCATION.
CO.TH/TH/

HTTPS://SITES.GOOGLE.C
OM/SITE/THAKSITORNCOM

HTTPS://WWW.PTCS-
SHOP.COM/TH/MOBILE/BL

OG
HTTPS://WWW.TRUEPLOOK

PANYA.COM

หนา้ 15

จดั ทําโดย

นางสาวกฤติยารตั น์ พยัคฆ์สัก

เลขที1

นางสาวพิมลดา ไชยพันธ์

เลขที7

ชนั มธั ยมศึกษาปที6/5