Tingkatan 1-Bab 4

Bab 4 : 了解文明

SINOPSIS(内容提要)
• Tamadun merupakan proses meningkatkan

kemajuan kehidupan manusia menjadi lebih
baik.
• 文明是提升人类生活进步的过程。

• Pada umumnya, bahasa Yunani, bahasa
Inggeris dan bahasa Arab menakrifkan
tamadun sebagai pencapaian kemajuan
manusia.

• 一般而言，希腊，英语和阿拉伯语将文明定义为人
类进步的成就。

(吉隆坡中华独立中学)

SINOPSIS(内容提要) 1 爱 18-7-2022 1 De 18-7-2022

• Tamadun awal manusia bermula di lembah

sungai dan terus berkembang sehingga hari ini.

• 早期文明始于河谷(流域)，一直持续发展到今天。

• Pertambahan jumlah penduduk yang ramai di

kawasan lembah sungai telah menyebabkan

pembukaan bandar. Oleh itu, manusia telah

melakukan inovasi dengan menggunakan

kreativiti untuk menambah baik kehidupan

mereka.

• 流域人口的增加导致了城镇的开埠。 因此，人类通
过创造力来改善生活进行了创新。
(吉隆坡中华独立中学)

Page 76

Pengenalan (介绍)

• Pada umumnya, tamadun ditakrifkan sebagai

suatu pencapaian tertinggi oleh sesuatu

masyarakat dalam pelbagai bidang.

• 一般而言，文明被定义为社会在各种各样领域中的达
到最高成就。

• Antaranya termasuklah kegiatan pertanian dan

perdagangan, sistem pemerintahan,

pembentukan bandar, pengkhususan

pekerjaan, teknologi, organisasi sosial, agama

dan kepercayaan, tulisan dan penyimpanan

rekod, serta kesenian dan kesusasteraan.

• 这些包括农业和贸易活动，统治体制，城市建设，社
会分工，技术，社会组织，宗教和信仰，文字和记录
保存以及艺术和文学。
(吉隆坡中华独立中学)

Ciri-ciri Tamadun Awal Dunia 世界早期文明的特征

(吉隆坡中华独立中学)

Maksud tamadun dalam bahasa Yunani

文明在希腊语中的含义
❑ Dari segi pengertian bahasa, perkataan

tamadun (civilisation) diambil daripada
perkataan Yunani, iaitu "civitas" yang
bermaksud bandar atau kota.
❑ 就语言而言，文明一词源自希腊语“ civitas”，意为城
市或市镇
❑ Tahap kemajuan dalam kehidupan masyarakat
dicapai dalam bidang kebudayaan, sains,
industri dan sistem kerajaan.
❑ 在文化，科学，工业和政府制度领域的进步，人们的
生活水平得到了提高.

(吉隆坡中华独立中学)

Maksud tamadun dalam bahasa Inggeris
文明的英文含义
1 Jing 19-7-2022

❑ Dalam bahasa Inggeris, tamadun disebut
civilisation, iaitu tahap pembangunan manusia
dan organisasi yang dianggap paling maju.

❑ 在英语中，文明称为 “civilisation”，它是人类发展和
组织发展达到最先进阶段。

❑ Tahap pembangunan tersebut merangkumi
pengetahuan, kepercayaan, seni, moral,
undang-undang, adat dan kebolehan manusia
atau organisasi.

❑ 这些发展水平包括知识，信仰，艺术，道德，
法律，习俗和人类能力或组织能力。

(吉隆坡中华独立中学)

Maksud tamadun dalam bahasa Arab

阿拉伯文中文明的含义 (吉隆坡中华独立中学)

❑ Perkataan tamadun dalam bahasa Arab ialah mudun,

madain dan madana,yang bermaksud tinggi budi

bahasa dan pembukaan bandar.

❑ 阿拉伯语中的“文明” 的词是 mudun，madain和madana，
表示高度礼貌和开埠的城市

❑ Istilah lain yang sama pengertiannya ialah hadharah
dan hadari。

❑ 具有相同含义的其他词是hadharah 和 hadari。

❑ Hadharah bermaksud kawasan, daerah, bandar, kota,

kampung dan kawasan yang digunakan untuk

bercucuk tanam.

❑ 哈达拉（Hadharah）是区域，地区，城市，市镇，村庄和用
于耕种的区域。

❑ Hadari pula bermaksud tanah atau rumah yang didiami

oleh masyarakat, tahap kemajuan dan memperoleh

kekayaan.

❑ 哈达里（Hadari）亦指人居住的土地或房屋，繁荣水平和获得财富的水平。

Maksud tamadun dalam bahasa Melayu
文明在马来语中的意思

❑ Dalam bahasa Melayu, tamadun bermaksud
suatu peradaban yang merujuk kepada
pencapaian kemajuan masyarakat dari segi
kebendaan serta perkembangan pemikiran
meliputi bidang sosial, budaya, politik dan lain-
lain yang tinggi.

❑ 在马来语，文明的意思是指社会的物质方面和思考的
高度进展—包括文化，政治和其它领域发展的文明。

❑ Kemajuan kebendaan merujuk kepada
pencapaian dalam penciptaan seni bina
seperti bangunan dan empangan serta sistem
ekonomi, seperti percukaian dan kewangan;

❑ 物质发展是指在创造建筑（例如建筑物和水坝）和经
济系统（例如税收和金融）方面取得的成就；

(吉隆坡中华独立中学)

Maksud tamadun dalam bahasa Melayu
文明在马来语中的意思

❑ dan hasil cipta seperti membuat kertas, lukisan
dan ukiran.

❑ 以及纸张，绘画和雕刻等创作。
❑ Tamadun penting bagi membina kemajuan

dan kemodenan kehidupan manusia yang
teratur dalam sesebuah sistem masyarakat.
❑ 文明对于社会系统中的人类生活的有组织地发展和现代化至

关重要。

埃及金字塔和狮身人面像的建造代表了
宏伟的建筑艺术，标志着世界早期文明
的兴起。

(吉隆坡中华独立中学)

1 De 18-7-2022

文明的概念

Page 78 (吉隆坡中华独立中学)

Sudut Pandangan Islam 伊斯兰观点

❑ Konsep tamadun dalam Islam dibina atas
kerangka Islam sebagai al-Din (cara hidup).

❑ 伊斯兰的文明概念是基于al-Din（生活方式）的伊斯
兰框架。

❑ Tamadun mengikut pandangan Islam
merangkumi pembangunan lahiriah dan
rohaniah yang berasaskan nilai dalam
pendidikan seperti yang disarankan oleh al-
Quran dan hadis serta ajaran Nabi Muhammad
SAW.

❑ 伊斯兰文明包括建立基于在教育价值观的外在和精神
发展，如古兰经和先知穆罕默德的圣训和教义所倡导
的。

(吉隆坡中华独立中学)

Sudut Pandangan Islam 伊斯兰观点

Sarjana teragung Islam, iaitu Ibn Khaldun merupakan

sarjana sejarah pertama yang membincangkan tentang

peraturan pemerintahan yang berkaitan dengan

kebangkitan dan kejatuhan sesebuah tamadun.
伊斯兰教最伟大的学者伊本·赫勒敦是第一位讨论与文明兴衰相
关的政府统治规则的历史学者。

❑ Ibn Khaldun ialah tokoh awal yang
membicarakan tentang konsep tamadun Islam.

❑ 伊本·卡尔顿（Ibn Khaldun）是早期论述伊斯兰文明概念的
人。

❑ Beliau memperkenalkan konsep tamadun, iaitu

“umran” dan “hadharah” yang digunakan dalam

bukunya yang bertajuk Muqqadimah.

❑ 他介绍了文明概念，即在名为《Muqqadimah》的书中使
用的 “umran” 和 “hadharah”.
(吉隆坡中华独立中学)

Sudut Pandangan Islam 伊斯兰观点

❑ “Hadharah”mengandungi prinsip-prinsip nilai meliputi

aspek akidah, syarak, akhlak, falsafah,kebudayaan

dan peradaban.

❑ 哈达拉（Hadharah）包含价值原则，包括信仰，宗教法律，
道德，哲学，文化和文明等方面。

❑ “Madaniyyah” pula lebih menjurus kepada aspek

kebendaan dalam kehidupan dan lebih bersifat

umum kepada semua manusia.

❑ “ Madaniyyah”更多地是关于人类在生活中的物质方面并
且对人类来说更加普遍。

❑ Kedua-duanya bermaksud perbandaran dan

tamadun.Istilah “hadharah” dan “madaniyyah” ini

lebih menepati konsep tamadun dalam Islam dan

berpusat kepada wahyu.

❑ 这俩者都意味着直城市和文明，“ hadharah”和
“ madaniyyah”这两个词更符合伊斯兰教的文明概念，并
基于启示.
ccw (吉隆坡中华独立中学)

Sudut Pandangan Islam
伊斯兰视角

❑ Syed Muhammad Naquib Al-Attas pula berpendapat
tamadun ialah keadaan kehidupan insan
bermasyarakat yang telah mencapai taraf kehalusan
tatasusila dan kebudayaan yang luhur bagi seluruh

masyarakatnya.

❑ Syed Muhammad Naquib Al-Attas 认为文明是一种已经
达到了高标准的人类伦理道德和文化生活状态的社会。

❑ Beliau menulis pelbagai buku dalam bidang
pemikiran dan peradaban. Antaranya termasuklah
Islam dalam Sejarah dan Kebudayaan Melayu dan

Historical Fact and Fiction.

❑ 他写了许多关于哲学思想和文明领域的书 .其中包括《Islam
dalam Sejarah dan Kebudayaan Melayu 》和
《Historical Fact and Fiction 》
(吉隆坡中华独立中学)

Sudut Pandangan Barat
西方视角

❑ Dalam tradisi Barat, istilah "civilisation" digunakan
bagi menggambarkan tahap sesuatu masyarakat
atau budaya yang kompleks.

❑ 在西方传统中，“文明”一词被用来描述一个复杂的社会或文
化的水平。

❑ Lazimnya, masyarakat bertamadun diukur melalui
pencapaian ilmu dan teknologi, ekonomi, struktur
politik, kemasyarakatan dan petempatan di kawasan
perbandaran.

❑ 通常，文明社会是通过城市地区的科学技术、经济、政治结
构、社会和定居点的成就来衡量的。

(吉隆坡中华独立中学)

Sudut Pandangan Barat

西方视角 (吉隆坡中华独立中学)

❑ Bagi masyarakat Barat, tamadun dikaitkan dengan
pembangunan lahiriah terutamanya dalam bidang
kebudayaan seperti kesenian, penulisan, undang-
undang dan perbandaran.

❑ 对于西方社会来说，文明与外在发展联系在一起，尤其是在
艺术、写作、法律和乡镇等文化领域。

❑ Arnold J. Toynbee menjelaskan tamadun sebagai
suatu sistem masyarakat yang memperkasakan
sistem politik, ekonomi, sosial serta kesenian dan
kebudayaan.

❑ 阿诺德·约瑟夫·汤恩比 将文明解释为一种赋予政治、经济、
社会、艺术和文化系统权力的社会体系

文明概念涵盖了社会文化和思想

领域的社区生活的一切成就。

Civilization concept covers all

achievements of community life in

socio-cultural and ideological fields

page 80

世界早期文明的特征

(吉隆坡中华独立中学)

Ciri-ciri Tamadun Awal Dunia 世界早期文明的特征

❑ Tamadun awal dunia lahir di lembah sungai,
iaitu di Lembah Sungai Tigris dan
Euphrates,Sungai Nil, Sungai Indus dan Sungai
Huang He.

❑ 世界上最早的文明诞生于底格里斯河和幼发拉底河，
尼罗河，印度河和黄河河谷（流域）。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

Ciri-ciri Tamadun Awal Dunia 世界早期文明的特征

(吉隆坡中华独立中学)

1. Pertanian dan Perdagangan（农业和商业）

❑ Kehidupan masyarakat tamadun awal mulai
berkembang apabila terdapat kegiatan pertanian.

❑ 随着农耕活动的开始，早期文明的生活开始蓬勃发展。

❑ Penciptaan pelbagai peralatan, pembinaan
saliran, penciptaan kincir angin dan pembinaan
teres di tanah tinggi telah menggalakkan
kegiatan pertanian dalam kalangan masyarakat.

❑ 各种工具的发明，水利工程的建设，作坊的建立以及高
地梯田的建设鼓励了人们之间的农业活动。

❑ Perkembangan ini seterusnya telah mewujudkan
kegiatan perdagangan.

❑ 这些发展相继创造了贸易活动。

(吉隆坡中华独立中学)

1. Pertanian dan Perdagangan（农业和商业）

❑ Pertama,perdagangan tempatan, iaitu
masyarakat yang tinggal di kota mendapatkan
makanan dan barangan pertanian dengan
menukarkan barangan kraf tangan dan
perkhidmatan termasuklah kegiatan keagamaan.

❑ 首先，在当地贸易中，市镇居民通过交换手工艺品和服
务（包括宗教活动）获得粮食和农产品。

❑ Kedua, perdagangan jarak jauh.
❑ 第二，长途贸易

❑ Masyarakat dari kawasan tamadun yang
berbeza bertukar-tukar barangan dengan
penduduk yang mempunyai bahan mentah,
seperti logam, emas dan besi.

❑ 来自不同文明地区的人们与拥用金属，黄金和铁等原材
料的居民交换商品。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

1. Pertanian dan Perdagangan（农业和商业）

❑ Berlaku kegiatan perdagangan antara
masyarakat Sumer dengan Mesir dan antara
masyarakat Sumer dengan Mohenjo-Daro.

❑ 苏美尔和埃及社会之间以及苏美尔和莫亨霍-达罗社会
之间存在贸易活动

ccw (吉隆坡中华独立中学)

2.Sistem Pemerintahan（政府体制-page 81）

❑ Kerajaan telah dibentuk untuk mengurus
pemerintahan kota yang berkembang pesat
kesan daripada pembentukan bandar.

❑ 成立政府是为了治理由于城市化而迅速发展的城市.
❑ Pada peringkat awal, pemerintahan negara-kota

diketuai oleh pendeta tetapi kemudiannya raja
mengambil alih peranan sebagai pemerintah.
❑ 早期，城邦治理(统治)由神职人员领导，但后来国王担

任了统治者的角色。
❑ Raja telah dibantu oleh pegawai daripada

golongan bangsawan dan pendeta memerintah
negara-kota.
❑ 国王得到贵族和神职人员的协助而统治城邦
❑ Selain itu, bagi melicinkan urusan pentadbiran
negara, undang-undang telah dibentuk.
❑ 此外，为便利国家行政管理，就制定了法律。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

3.Pembentukan Bandar（城市形成-page 82）

❑ Perkembangan dalam bidang pertanian
menyebabkan manusia mula membina
petempatan kekal.

❑ 农业的进步促使人们开始建立永久定居点。

❑ Kewujudan petempatan
kekal di sesebuah
kawasan bermula dengan
kampung。

❑ 一个地区久性定居点存在始
于村庄。

❑ Apabila berlaku
pertambahan penduduk,
kawasan kampung
berkembang dan disatukan membentuk bandar。

❑ 随着人口的增长，村庄扩展并合并为城市。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

3.Pembentukan Bandar（城市形成-page 82）

❑ Antara ciri bandar termasuklah:
❑ 城市的一些特征包括：
❖ Pelan susun atur bangunan dan petempatan yang

tersusun. Rumah kediaman mempunyai
kemudahan perigi, bilik mandi dan tandas。
❖ 建筑格局图和系统化住区。 家里有设施如水井，浴室和
厕所。
❖ Kemudahan prasarana yang teratur dan sistematik
seperti pasar, rumah ibadat dan kawasan
kediaman。
❖ 井井有条，系统的基础设施，例如市场，礼拜堂和居民区。
❖ Pembinaan sistem perparitan dan pembetungan。
❖ 沟渠和排水系统的建设。
❖ Pembinaan kota untuk berlindung daripada
serangan orang luar dan menjadi kawasan
sempadan.
❖ 城市建设是为了防外cc国w (入吉隆侵坡中者华独并立成中学为) 边境地区。

3.Pembentukan Bandar（城市形成-page 82）

❑ Pada peringkat awal, bandar menjadi pusat
kegiatan politik, ekonomi dan kebudayaan bagi
kawasan sekitarnya.

❑ 早期，城市成为周边地区政治，经济和文化活动的中心。

❑ Kemudian, bandar berkembang menjadi institusi
sosial dan ekonomi yang tersusun, yang menjadi
asas kepada kelahiran tamadun awal dunia。

❑ 后来，城市演变成一个井井有条的社会和经济机构，这是
世界早期文明诞生的基础。

❑ Bandar pertama dibina pada tahun 4,000 SM. Kota-
kota utama pada peringkat tamadun awal ialah Ur
dan Uruk berhampiran Sungai Tigris dan Euphrates,
Memphis di Sungai Nil, Mohenjo-Daro di Sungai
Indus dan Anyang di Sungai Huang He.

❑ 第一座城市建于公元前4,000年左右。 早期文明的主要城
市是底格里斯河和幼发拉底河附近的乌尔(Ur)和乌鲁克
(Uruk)，尼罗河上的孟菲斯，印度河上的摩亨佐·达罗
（Mohenjo-Daro）cc和w (黄吉隆河坡中沿华独岸立的中学安) 阳。

4.Pengkhususan Pekerjaan工作专业化-page 82

❑ Perkembangan pesat bandar telah meningkatkan
jumlah penduduk. Hal ini secara tidak langsung telah
mewujudkan pengkhususan dalam bidang pekerjaan。

❑ 城市的快速发展增加了人口。这间接地创建了职业领域的分
工。

❑ Terdapat lebih banyak peluang pekerjaan baharu,
seperti pengutip cukai, jurutera yang mengawal sistem
pengairan sungai, tentera, petani yang bekerja di
sawah, dan mereka yang bekerja dalam bidang
pentadbiran.

❑ 还有更多新的职业机会，例如收税员，负责河流灌溉系统的
工程师，军队，田间耕种得农民和在行政部门工作的人。

❑ Kumpulan artisan pula menumpukan masa mereka
dalam kerja mengukir, menempa besi dan tembikar.

❑ 工匠群体将时间专注于雕刻，治铁和陶艺。
❑ Selain itu, saudagar dan pedagang bertukar-tukar

barangan yang dihasilkan oleh golongan artisan.
❑ 另外，商人和商人之c间cw交(吉换隆坡了中华工独匠立中生学)产的商品。

5.Teknologi-page 82

❑ Kemahiran dalam bidang teknologi oleh masyarakat

tamadun awal telah menghasiIkan penciptaan

barangan dan monumen serta hasll pertukangan. Hasil

ciptaan Ini telah memberikan keselesaan kepada
masyarakat.

❑ 早期文明社会的技术已经影响了商品，纪念碑和工艺的创
造。 这些的发明为社会提供了舒适感。

❑ Tamadun Mesopotamia terkenal dengan Taman

Tergantung Babylon.

❑ 美索不达米亚文明以其巴比伦空中花园而闻名。

❑ Tamadun Meslr Purba pula terkenal dengan

pembinaan piramid dan sfinks,

❑ 古埃及文明以其金字塔和狮身人面像建筑而闻名.

❑ manakala Tamadun Indus terkenal dengan

pembinaan negara-kota Mohenjo-Daro.

❑ 而印度文明则以建造莫亨霍－达罗（Mohenjo-Daro）城
市而闻名。
ccw (吉隆坡中华独立中学)

5.Teknologi 工作专业化-page 82

❑Penggunaan teknologi dalam
pembuatan logam tembaga, gangsa
dan besi pula menghasilkan peralatan
seperti bajak untuk pertanian.

❑在制造铜，青铜和铁制品的技术可以生产工
具如l耕犁。

❑ Selain itu. penciptaan roda telah
membantu penggunaan kereta kuda
dan kereta lembu untuk tujuan
mengangkut hasil pertanian dan
perhubungan penduduk .

❑车轮的创建有助于马和牛车运用于农产品运
输和人口联系。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

6.Organisasi Sosial 社会组织 -page 83

❑ Dalam masyarakat Mesir Purba,kemunculan Institusi
dan golongan pekerja telah mewujudkan kelas soslal.

❑ 在上古埃及社会，机构和工人阶级的出现创造了社会阶级。
❑ Kelas sosial berasaskan jenis pekerjaan, kekayaan

dan pengaruh.
❑ 基于职业类型，财富和影响力的社会阶层

❑ Pada peringkat tamadun awal,
pemerintah， firaun, golongan
agama dan golongan
bangsawan berada pada
kedudukan tertinggi dalam
susunan masyarakat.

❑ 在文明之始，统治者， 法老，甚
至神职人员和贵族排在社会的最高
位置。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

6.Organisasi Sosial 社会组织 -page 83

❑ Dalam golongan saudagar dan aritsan berada dalam
kelas kedua.

❑ 商人和工匠处于第二阶级。。

❑ Di bawah mereka ialah golongan petani dan pekerja
yang tidak berkemahiran.

❑ 在他们下面是农民和非熟练工人。

❑ golongan hamba berada dalam kedudukan paling
rendah.
❑ 奴隶处于最低的地位。

❑ Hamba terdirl daripada dua kumpulan,iaitu hamba
perang dan hamba yang dijual.

❑ 奴隶有两个群体，一个战争俘虏的奴隶和出卖的奴隶。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

7.Agama dan Kepercayaan 宗教信仰 -page 84

❑ Masyarakat tamadun awal mempercayai banyak tuhan.
❑ 早期文明社会相信许多神灵。

❑ Antara tuhan yang disembah termasuklah tuhan
bulan,matahari, ibu dan sungai.

❑ 在崇拜的诸神中有月亮，太阳，母亲和河流。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

7.Agama dan Kepercayaan 宗教信仰 -page 84

❑ Terdapat institusi agama yang mengurus upacara
keagamaan, seperti korban binatang atau
mempersembahkan makanan kepada kuasa roh.

❑ 有一些宗教机构负责管理宗教仪式，例如宗教祭祀动物或
为神灵提供食物。

❑ Dalam hal ini, tempat ibadat yang besar dibina
sebagai tanda menghormati tuhan.

❑ 在这种情况下，建立了一个宏伟的礼拜场所，以示对上帝
的崇敬。

❑ Di Mesir misalnya, penduduk mempercayai
kehidupan selepas kematian.

❑ 例如，在埃及，人们相信死后的生活（来世）。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

8.Tulisan dan Penyimpanan Rekod书写 和记录保存 -page 84

❑ Sistem tulisan mula lahir kira-kira 5,000 tahun lalu.
❑ 文字 系统诞生于大约5,000年前。
❑ Penciptaan tulisan penting bagi membezakan

kehidupan Zaman Prasejarah dan Zaman sejarah.
❑ 文字创建对于区分史前时代和信史时代很重要。
❑ Kemudian, manusia mencipta sistem tulisan yang

lebih baik menggunakan abstrak simbol bagi
mewakili pelbagai bentuk idea.
❑ 然后，人类使用抽象符号创建了一个更好的文字系统来代
表各种形式的思想观念。
❑ Kelahiran tulisan membolehkan manusia
menyimpan rekod dan perkara penting tentang
masyarakat dan diri mereka.
❑ 文字的诞生使人们能够保留有关社会，有关自己的记录和
重要事物。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

楔形文字

ccw (吉隆坡中华独立中学)

9. Kesenian dan Kesusasteraan 艺术与文学-page 85

❑ Masyarakat pada zaman tamadun Ciptaan ukiran
awal melahirkan hasil sastera dan seni pada gelas
bina yang mengagumkan. dengan
kehalusan seni.
❑ 早期文明的社会产生了令人印象深刻的文
学作品和建筑艺术。 在玻璃上雕刻精
美的艺术品。
❑ Artis menghasilkan ciptaan berupa
patung dan lukisan tuhan dan dewa,
pahlawan dan pemerintah.

❑ 艺术家制作神像和以神灵，神明，英雄和统
治者绘画创作品。

❑ Apabila penggunaan tembaga
meluas, patung-patung dicipta
menggunakan tembaga。

❑ 当青铜被广泛使用时，神像(偶像)由青铜制
成

ccw (吉隆坡中华独立中学)

Page 86

❑ 文明意味着在提升人类生活各个方面取得的
高成就。

ccw (吉隆坡中华独立中学)

❑ 伊斯兰教的文明概念包括外在发展和精神发
展。 但是，西方文明的概念是指外部发展(物
质发展)，尤其是在艺术，文学，法律和城市
等文化领域。 ccw (吉隆坡中华独立中学)

❑ 早期文明的特征: 1.农业和贸易。 2.治理体制。
3. 城市建设。 4. 职业分工。 5.技术。 6.社会
组织。 7.宗教和信仰。 8.文字和记录保存。
9.艺术与文学。ccw (吉隆坡中华独立中学)

ccw (吉隆坡中华独立中学)

ccw (吉隆坡中华独立中学)