ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1

ก

รายวิชา เคมี ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปี ท่ี 4

หน่วยที่ 2 อะตอมและสมบตั ขิ องธาตุ
ชดุ ที่ 1 แบบจาลองอะตอม

โดย
นางสาวอนิ ทิรา สอี ่อนแสง
นางสาวสพุ ศิ ตรา เหมือนตาล

ชุดที่ 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม ขก

คำนำ

ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี 4 จัดทาข้ึนเพื่อใช้
ประกอบการจัดกจิ กรรมการเรยี นการสอนรายวิชา เคมี หนว่ ยการเรยี นร้ทู ่ี 2
เรอ่ื ง อะตอมและสมบัติของธาตุ ซงึ่ มีท้ังหมด 7 ชดุ คือ

- ชุดที่ 1 แบบจาลองอะตอม
- ชดุ ที่ 2 อนุภาคในอะตอมและไอโซโทป
- ชดุ ที่ 3 การจัดเรียงอิเลก็ ตรอนในอะตอม
- ชดุ ท่ี 4 ตารางธาตแุ ละสมบตั ขิ องธาตุหมู่หลัก
- ชดุ ที่ 5 ธาตแุ ทรนซชิ ัน
- ชดุ ที่ 6 ธาตกุ มั มันตรังสี
- ชุดท่ี 7 การนาไปใช้ประโยชน์และผลกระทบตอ่ ส่งิ มีชีวิต
การศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ นักเรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วย
ตนเองท้ังท่ีโรงเรยี นและท่ีบ้านหรอื ฝึกในเวลาวา่ งและอาจใช้ซอ่ มเสริมสาหรับ
นักเรียน ที่เรียนอ่อนหรือเรียนไม่ทัน โดยนักเรียนต้องศึกษาและทากจิ กรรม
เปน็ ข้ันตอน เป็นระบบด้วยความซ่ือสตั ย์ ซง่ึ จะสง่ ผลให้นักเรียนมีคณุ ลักษณะ
ทีด่ ีตอ่ ไป
ผู้รายงานหวังเป็นอย่างยิ่งว่า ชุดกิจกรรมการเรียนรู้เล่มนี้ จะเป็น
ประโยชน์แก่นักเรียนหรือผู้ที่สนใจเพ่ือเป็นพื้นฐานและเป็นประโยชน์ ใน
การศึกษาเรอื่ งอืน่ ๆ ได้เป็นอยา่ งดี

อินทริ า สีออ่ นแสง
สุพศิ ตรา เหมอื นตาล

ชดุ ที่ 1 เรอ่ื ง แบบจำลองอะตอม คข

สำรบัญ

เรือ่ ง หน้า

คานา ก

สารบัญ ข

คาช้แี จงเกย่ี วกับชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ 1

คาแนะนาการใช้ชดุ กิจกรรมการเรยี นรู้ 2

ข้นั ตอนการศึกษาชุดกจิ กรรม 3

สาระการเรยี นร/ู้ สาระสาคัญ 4

มาตรฐานการเรยี นร/ู้ ตัวชี้วดั / จดุ ประสงค์การเรียนรู้ 5

แบบทดสอบกอ่ นเรียน 6

บัตรกจิ กรรมการเรยี นรู้ 9

แบบบนั ทึกกิจกรรมที่ 1 เรอ่ื ง แบบจาลองอะตอม 10

แบบบนั ทกึ กจิ กรรมที่ 2 เรอื่ ง ความเหมือนและความแตกต่างของแบบจาลองอะตอม 11

แบบทดสอบหลงั เรยี น 13

บรรณานุกรม 16

ภาคผนวก 17

บัตรเนอ้ื หาท่ี 1.1 เรื่อง แบบจาลองอะตอม 18

เฉลยแบบทดสอบก่อนและหลงั เรียน 23

เฉลยแบบบนั ทึกกิจกรรมท่ี 1 เร่อื ง แบบจาลองอะตอม 24

เฉลยแบบบันทกึ กจิ กรรมท่ี 2 เรอื่ งความเหมือนและความแตกตา่ งของแบบจาลองอะตอม 25

ชุดท่ี 1 เร่อื ง แบบจำลองอะตอม 1

คำชแ้ี จงเกยี่ วกบั
ชดุ กิจกรรมกำรเรียนรู้

1. ชดุ กจิ กรรมการเรยี นรู้ชุดน้เี ป็นชดุ กิจกรรมการเรียนรู้ ชดุ ท่ี 1 เร่ือง แบบจาลอง
อะตอม รายวิชาเคมี ชัน้ มธั ยมศึกษาปีที่ 4

2. ชดุ กิจกรรมการเรยี นร้ชู ดุ นี้ ประกอบดว้ ย
- คาแนะนาการใชช้ ดุ กจิ กรรมการเรียนรู้
- ขนั้ ตอนการศกึ ษาชดุ กจิ กรรมการเรียนรู้
- สาระสาคัญ
- ผลการเรยี นรู้ / จุดประสงค์การเรยี นรู้
- บตั รทดสอบก่อนเรยี นและหลงั เรียน
- บัตรเนอ้ื หา / บัตรกจิ กรรม / บัตรเสรมิ ทกั ษะการเรียนรู้
- เฉลยบัตรเน้อื หา / เฉลยบัตรกจิ กรรม / เฉลยบัตรเสรมิ ทักษะการเรยี นรู้
- บัตรเฉลยทดสอบหลงั เรยี น
- บรรณานุกรม

3. ชุดกจิ กรรมการเรียนรชู้ ดุ นี้ ใชเ้ วลาในการเรยี นรู้ 3 ชัว่ โมง

ชุดท่ี 1 เรื่อง แบบจำลองอะตอม 2

คำแนะนำกำรใชช้ ุดกิจกรรมกำรเรยี นรู้

1. อา่ นคาชแี้ จง และคาแนะนาการใช้ชดุ กิจกรรมการเรียนรใู้ หเ้ ขา้ ใจกอ่ นที่
จะลงมือศกึ ษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้

2. ทาแบบทดสอบกอ่ นเรียน จานวน 5 ขอ้ เพ่อื ประเมินความร้พู ้นื ฐาน
ของนกั เรยี น

3. ศกึ ษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ โดยการปฏบิ ตั กิ จิ กรรมตามคาชแ้ี จงท่ไี ด้ระบุ
ไวใ้ นบตั รเน้ือหา บตั รกจิ กรรม บัตรกิจกรรมเสรมิ ตามขั้นตอนใหค้ รบถ้วนทกุ เรือ่ ง

4. หากนกั เรียนยงั ไมเ่ ขา้ ใจในสาระการเรียนรู้ ให้กลับไปศกึ ษาอีกคร้งั หรอื
ขอคาแนะนาจากครูเพือ่ ให้เกดิ ความเข้าใจมากยิ่งข้ึน

5. ทาแบบทดสอบหลังเรียน จานวน 5 ข้อ
6. ในการทากิจกรรมขอใหน้ กั เรยี นทาดว้ ยความตั้งใจ และมีความซอื่ สัตย์ต่อ
ตนเองโดยไม่เปดิ ดเู ฉลยก่อน

ชดุ ที่ 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 3

ขน้ั ตอนกำรศึกษำชุดกจิ กรรม

ศึกษำคมู่ ือในกำรใช้ชุดกจิ กรรมกำรเรยี นรู้

ทดสอบก่อนเรียน

ดำเนนิ กำรใช้ชดุ กิจกรรม
ศึกษำบตั รเน้อื หำ
ปฏิบัตกิ ิจกรรม

ปฏบิ ัตเิ สรมิ ทกั ษะกำรเรยี นรู้

ทดสอบหลงั เรยี น

ผำ่ นเกณฑ์ ไม่ผำ่ นเกณฑ์

ศกึ ษำชดุ กิจกรรมกำรเรียนรอู้ ่ืนต่อไป

ชุดที่ 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 4

สำระสำคญั

นักวิทยาศาสตร์ศึกษาโครงสร้างของอะตอม และเสนอแบบจาลองอะตอม
แบบตา่ ง ๆ จากการศึกษาขอ้ มลู การสงั เกต การตั้งสมมตฐิ าน และ ผลการทดลอง

แบบจาลองอะตอมมีววิ ัฒนาการ โดยเริ่มจากดอลตนั เสนอวา่ ธาตุประกอบด้วย
อะตอมซ่งึ เปน็ อนุภาคขนาดเลก็ ไม่สามารถแบ่งแยกไดต้ ่อมาทอมสนั เสนอว่าอะตอม
ประกอบดว้ ยอนภุ าคที่มีประจลุ บเรียกวา่ อเิ ล็กตรอน และอนุภาค ประจบุ วก รัทเทอร์ฟอรด์
เสนอวา่ ประจุบวกท่ีเรียกว่า โปรตอน รวมตวั กันอยูต่ รงกึ่งกลางอะตอม เรยี กวา่ นวิ เคลียส
ซ่ึงมขี นาดเล็กมากและมอี เิ ลก็ ตรอนอยู่รอบนิวเคลียส โบร์เสนอวา่ อเิ ลก็ ตรอนเคลอื่ นที่เปน็
วงรอบนิวเคลียส โดยแต่ละวงมีระดับพลังงานเฉพาะตวั ในปัจจบุ ันนกั วทิ ยาศาสตรย์ อมรับ
วา่ อเิ ลก็ ตรอนมกี ารเคลือ่ นท่ีรวดเร็วรอบนวิ เคลยี ส และไม่สามารถระบุตาแหนง่ ท่ีแนน่ อนได้
จึงเสนอแบบจาลองอะตอมแบบกลมุ่ หมอก ซง่ึ แสดงโอกาสการพบอิเล็กตรอนรอบนิวเคลียส

ชุดท่ี 1 เร่อื ง แบบจำลองอะตอม 5

มำตรฐำนกำรเรียนรู้

สำระเคมี
1. เข้ำใจโครงสร้ำงอะตอม กำรจัดเรียงธำตุในตำรำงธำตุ สมบัติของธำตุ พันธะเคมีและสมบัติของสำร
แก๊สและสมบตั ขิ องแกส๊ ประเภทและสมบัตขิ องสำรประกอบอินทรีย์และพอลิเมอร์ รวมทง้ั กำรนำควำมรู้
ไปใช้ประโยชน์

ตัวชี้วดั

ม.4/1 สืบค้นขอ้ มูลสมมติฐำน กำรทดลอง หรือผลกำรทดลองทเี่ ปน็ ประจักษพ์ ยำนในกำรเสนอ
แบบจำลองอะตอมของนักวิทยำศำสตร์ และอธิบำยวิวัฒนำกำรของแบบจำลองอะตอม

จุดประสงคก์ ำรเรียนรู้

1. จำแนกแบบจำลองอะตอมตำมมโนภำพของดอลตัน ทอมสนั รัทเทอรฟ์ อรด์ โบร์ และแบบกลุ่มหมอกได้
2. เปรยี บเทียบแบบจำลองอะตอมของนกั วิทยำศำสตร์ในยคุ ตำ่ ง ๆ ได้

ชุดท่ี 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 6

แบบทดสอบก่อนเรยี น
เรื่อง แบบจำลองอะตอม

คำชีแ้ จง 1. ข้อสอบมจี านวน 5 ขอ้ เป็นชนิดเลือกตอบ 4 ตัวเลือก
2. ให้เลอื กคาตอบทถี่ ูกทีส่ ดุ เพยี งข้อเดยี วแลว้ ทาเครือ่ งหมาย (X) ในกระดาษคาตอบ

1. ข้อใดตอ่ ไปนเี้ ป็นแบบจาลองอะตอมของดอลตัน
ก.

ข.

ค.

ง.

2. ขอ้ ใดถูกต้องเก่ียวกบั แบบจาลองอะตอมแบบกลุ่มหมอก
ก. กลมุ่ หมอกสามารถบอกจานวนโปรตอนได้แม่นยา
ข. กลมุ่ หมอกสามารถบอกตาแหน่งทแี่ นน่ อนของอิเลก็ ตรอนได้
ค. แบบจาลองอะตอมแบบกลมุ่ หมอกเป็นแนวคดิ แรกท่ีเสนอขึน้
ง. บรเิ วณทม่ี ีกล่มุ หมอกทบึ แสดงว่ามโี อกาสที่จะพบอเิ ลก็ ตรอนได้มาก

3. แบบจาลองอะตอมของรัทเทอรฟ์ อรด์ กบั แบบจาลองอะตอมของทอมสนั ตา่ งกนั อยา่ งไร
ก. ขนาดรูปภาพภายในอะตอม
ข. องค์ประกอบภายในอะตอม
ค. ตาแหน่งอนุภาคภายในอะตอม
ง. ชนดิ ของอนภุ าคภายในอะตอม

ชดุ ที่ 1 เรอื่ ง แบบจำลองอะตอม 7

4. จากแบบจาลองอะตอมของทอมสัน จะมีลักษณะคลา้ ยกับผลไมช้ นิดใด เพราะเหตุใด

ก. แตงโม เพราะอะตอมเป็นรปู ทรงกลมประกอบดว้ ยเน้อื อะตอมมลี กั ษณะคลา้ ยเนื้อแตงโมที่เปน็
ประจบุ วกและมีเมล็ดที่เปน็ ประจุลบกระจายอยรู่ อบ ๆ

ข. ทุเรยี น เพราะอะตอมเปน็ รปู ทรงกลมประกอบด้วยเนอื้ อะตอมท่เี ปรยี บเสมอื นลูกทุเรียนท่เี ปน็
ประจุบวก และมหี นามทุเรยี นเป็นประจลุ บกระจายอยู่ท่ัวไป

ค. มะนาว เพราะเปรียบเสมอื นทรงกลมตนั ขนาดเล็กภายในว่างเปล่าไมม่ อี นุภาคอื่น
ง. น้อยหนา่ เพราะเปรยี บเมล็ดของน้อยหนา่ เป็นประจบุ วกและผิวทขี่ รขุ ระเปน็ ประจุลบ

5.

จากภาพเป็นการทดลองยงิ อนุภาคแอลฟาไปยงั แผน่ โลหะทองคาของรทั เทอรฟ์ อร์ด พบวา่ อนุภาค
ส่วนใหญ่สามารถทะลุผา่ นแผ่นทองคาไปได้ มีรงั สบี างสว่ นเบี่ยงเบนจากทศิ ทางเดิมและบางส่วน
สะท้อนกลบั
คำถำม จากผลการทดลองขา้ งตน้ มคี วามสอดคล้องกบั แบบจาลองอะตอมของ

รัทเทอร์ฟอรด์ หรอื ไม่ อย่างไร
ก. สอดคล้อง เพราะถา้ โปรตอนอยูก่ ระจาย จะทาให้รังสีแอลฟาสะท้อนกลบั ได้
ข. สอดคลอ้ ง เพราะถา้ โปรตอนอย่ตู รงกลาง จะทาให้รงั สแี อลฟาสะท้อนกลับได้
ค. ไม่สอดคลอ้ ง เพราะถา้ โปรตอนอยู่กระจาย จะทาใหร้ ังสแี อลฟาสะทอ้ นกลับได้
ง. ไมส่ อดคลอ้ ง เพราะถ้าโปรตอนอยตู่ รงกลาง จะไมท่ าใหร้ งั สีแอลฟาสะท้อนกลับได้

ชุดท่ี 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 8

กระดำษคำตอบแบบทดสอบกอ่ นเรียน
เร่อื ง แบบจำลองอะตอม

กขคง
1
2
3
4
5

ชื่อ …………………………………………………………………..ช้นั ……………………..เลขท่ี……………………

ชดุ ท่ี 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 9

บตั รกจิ กรรม

คำชีแ้ จง 1. บัตรกิจกรรมน้ีมีทั้งหมด 2 กิจกรรม คือ กิจกรรมที่ 1 แบบจาลองอะตอม และกิจกรรม

ท่ี 2 ความเหมือนและความแตกต่างของแบบจาลองอะตอม
2. ใหน้ กั เรยี นปฏิบตั ิตามขัน้ ตอนการทากิจกรรมโดยไม่ขา้ มขัน้ ตอน

กจิ กรรมที่ 1 แบบจำลองอะตอม

ข้ันตอนกำรทำกิจกรรม
1. นักเรียนศึกษาความรจู้ าก บัตรความร้ทู ี่ 1 เรื่อง แบบจาลองอะตอม
2. นักเรยี นทาความเขา้ ใจเก่ียวกบั แบบจาลองอะตอมแตล่ ะแบบ
3. นักเรียนนาความร้ทู ่ีได้มาบันทึกในแบบบันทึกกิจกรรมท่ี 1 เรื่อง แบบจาลองอะตอม โดย

อา่ นคาชแ้ี จงกอ่ นลงมือทา

กจิ กรรมที่ 2 ควำมเหมอื นและควำมแตกต่ำงของแบบจำลองอะตอม

ข้นั ตอนกำรทำกิจกรรม
1. นักเรียนศึกษาความรจู้ าก บัตรความรทู้ ี่ 1 เรื่อง แบบจาลองอะตอม
2. นักเรียนวิเคราะห์ข้อมูลว่าแบบจาลองอะตอมในแต่ละแบบน้ันมีลักษณะอย่างไรและมี

ความเหมือนและความแตกตา่ งกันอยา่ งไร
3. นักเรียนนาความรู้ท่ีได้มาบันทึกในแบบบันทึกกิจกรรมท่ี 2 ความเหมือนและความ

แตกตา่ งของแบบจาลองอะตอม โดยอา่ นคาช้แี จงก่อนลงมอื ทา

ชดุ ที่ 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 10

แบบบนั ทึกกิจกรรมที่ 1
เร่อื ง แบบจำลองอะตอม

คำชี้แจง ให้นักเรียนวาดภาพแสดงแบบจาลองอะตอมและระบชุ ่ือนกั วิทยาศาสตร์ จอห์น ดอลตัน, เซอร์
โจเซฟ จอห์น ทอมสัน, ลอร์ด เออร์เนสท์ รัทเทอร์ฟอร์ด , นีลล์ โบร์ และแบบกลุ่มหมอก ลงในกรอบที่
กาหนดให้ตามลาดับวิวฒั นาการ พรอ้ มทง้ั โยงเส้นข้อความทีส่ ัมพันธก์ ับแบบจาลองอะตอม

อะตอมประกอบดว้ ยนวิ เคลยี สอยตู่ รง กลางโดยมี
อเิ ลก็ ตรอนเคลื่อนท่อี ยู่ รอบๆ นวิ เคลยี สเป็นช้ันๆ
คลา้ ยวงโคจร ของดาวเคราะห์รอบดวงอาทติ ย์

อะตอมมีลักษณะเป็นทรงกลม ตัน เล็กมาก
สามารถแบ่งแยกเปน็ อนุภาคเลก็ ๆ ได้

บรเิ วณที่กลุ่มหมอกทบึ แสดงวา่ มโี อกาสที่จะพบ
อเิ ลก็ ตรอน ไดม้ ากกว่าบริเวณทมี่ ีกลุ่มหมอกจาง

เนื้ออะตอมประกอบด้วยประจบุ วกและประจลุ บ
กระจายอยูท่ วั่ อะตอมในจานวนทเ่ี ทา่ กนั

อะตอมประกอบด้วยนิวเคลียสท่ีมีโปรตอนรวม
กับอิเล็กตรอนอยู่ตรงกลาง ส่วนนิวตรอน
เคลือ่ นทอ่ี ยรู่ อบๆ นวิ เคลียส

อนะิวตเคอลมยี มสีลกั ษณะเป็นทรงกลม ตัน เล็กมาก และ
ไม่สามารถแบง่ แยกไดอ้ ีก

อะตอมประกอบด้วยนิวเคลียสท่ีมีโปรตอนรวม
กับนิวตรอนอยู่ตรงกลาง ส่วนอิเล็กตรอน
เคลอ่ื นท่อี ยูร่ อบๆ นิวเคลยี ส

ชุดท่ี 1 เรอื่ ง แบบจำลองอะตอม 11

แบบบนั ทกึ กิจกรรมที่ 2
เรอ่ื ง ควำมเหมอื นและควำมแตกต่ำงแบบจำลองอะตอม

คำชแี้ จง ให้นักเรียนเปรยี บเทียบแบบจาลองอะตอมของนักวทิ ยาศาสตร์ ทีก่ าหนดให้
โดยเขยี นสิง่ ท่ีเหมือนลงในกรอบท่ซี ้นทับกันและเขียนสิง่ ท่แี ตกต่างในกรอบที่ไมซ่ อ้ นทบั กนั

แบบจาลองอะตอมของดอลตนั และทอมสนั ทอมสัน
ดอลตนั

แบบจาลองอะตอมของทอมสนั และรัทเทอฟอรด์ รทั เทอฟอร์ด
ทอมสัน

ชดุ ที่ 1 เรอื่ ง แบบจำลองอะตอม 12
โบร์
แบบจาลองอะตอมของรทั เทอฟอรด์ และโบร์
รัทเทอฟอร์ด

แบบจาลองอะตอมของโบรแ์ ละกลุ่มหมอก กลุ่มหมอก
โบร์

ชุดท่ี 1 เรื่อง แบบจำลองอะตอม 13

แบบทดสอบหลังเรยี น
เร่ือง แบบจำลองอะตอม

คำช้แี จง 1. ข้อสอบมจี านวน 5 ขอ้ เป็นชนิดเลือกตอบ 4 ตัวเลือก
2. ใหเ้ ลือกคาตอบทีถ่ กู ท่สี ดุ เพียงขอ้ เดยี วแล้วทาเคร่อื งหมาย (X) ในกระดาษคาตอบ

1. ข้อใดต่อไปนีเ้ ปน็ แบบจาลองอะตอมของรัทเทอรฟ์ อร์ด
ก.

ข.

ค.

ง.

2. ข้อใดถูกต้องเกย่ี วกับกลุม่ หมอกอิเลก็ ตรอน
ก. บรเิ วณท่มี ีกลมุ่ หมอกทบึ แสดงว่าพบอิเล็กตรอนไดม้ าก
ข. กลมุ่ หมอกสามารถบอกตาแหนง่ ทแ่ี นน่ อนของอเิ ล็กตรอนได้
ค. บริเวณกลมุ่ หมอกจางแสดงว่ามีโอกาสท่ีจะพบอิเล็กตรอนไดม้ าก
ง. บริเวณท่มี กี ลุ่มหมอกทบึ แสดงวา่ มโี อกาสที่จะพบอเิ ลก็ ตรอนได้มาก

3. แบบจาลองอะตอมของรทั เทอร์ฟอร์ดกับแบบจาลองอะตอมของทอมสนั ต่างกนั อย่างไร
ก. องค์ประกอบภายในอะตอม
ข. ขนาดรปู ภาพภายในอะตอม
ค. ชนดิ ของอนภุ าคภายในอะตอม
ง. ตาแหน่งของอนุภาคภายในอะตอม

ชดุ ที่ 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 14

4. จากแบบจาลองอะตอมของดอลตัน จะมลี ักษณะคลา้ ยกบั ผลไมช้ นิดใด เพราะเหตุใด

ก. แตงโม เพราะอะตอมเป็นรูปทรงกลมประกอบด้วยเนื้ออะตอมมีลกั ษณะคลา้ ยเนื้อแตงโมที่เปน็
ประจบุ วกและมเี มลด็ ที่เป็นประจลุ บกระจายอยู่รอบ ๆ

ข. ทเุ รยี น เพราะอะตอมเปน็ รูปทรงกลมประกอบดว้ ยเนอื้ อะตอมทีเ่ ปรยี บเสมือนลกู ทุเรียนทเี่ ป็น
ประจุบวก และมหี นามทุเรยี นเปน็ ประจุลบกระจายอยู่รอบ ๆ

ค. มะนาว เพราะเปรยี บเสมอื นทรงกลมตันขนาดเลก็ ภายในวา่ งเปลา่ ไมม่ ีอนุภาคอืน่
ง. นอ้ ยหน่า เพราะเปรียบเมล็ดของนอ้ ยหน่าเป็นประจบุ วกและผิวทีข่ รขุ ระเป็นประจลุ บ

5.

จากภาพเป็นการทดลองยงิ อนุภาคแอลฟาไปยังแผ่นโลหะทองคาของรัทเทอร์ฟอรด์ พบว่าอนภุ าค
ส่วนใหญส่ ามารถทะลุผา่ นแผน่ ทองคาไปได้ มีรังสีบางสว่ นเบย่ี งเบนจากทศิ ทางเดิมและบางส่วน
สะท้อนกลับ
คำถำม จากผลการทดลองข้างต้นมคี วามสอดคล้องกับแบบจาลองอะตอมของ

ทอมสันหรือไม่ อย่างไร
ก. สอดคล้อง เพราะถ้านวิ ตรอนอยูต่ รงกลาง จะทาใหร้ งั สีแอลฟาสะท้อนกลบั ได้
ข. สอดคล้อง เพราะถา้ นิวตรอนอยู่กระจาย จะไมท่ าใหร้ งั สีแอลฟาสะท้อนกลับได้
ค. ไมส่ อดคล้อง เพราะถา้ โปรตอนอยตู่ รงกลาง จะทาใหร้ ังสีแอลฟาสะท้อนกลับได้
ง. ไม่สอดคล้อง เพราะถ้าโปรตอนอยกู่ ระจาย จะไมท่ าใหร้ ังสีแอลฟาสะท้อนกลับได้

ชุดที่ 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 15

กระดำษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน
เรอื่ ง แบบจำลองอะตอม

ขอ้ ก ข ค ง
1
2
3
4
5

ชือ่ …………………………………………………………………..ชั้น……………………..เลขท่ี……………………

16

บรรณำนุกรม

กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลำงกำรศึกษำข้ันพ้ืนฐำน พุทธศักรำช 2551 ฉบับปรับปรุง
พธุ ศกุ รำช 2560. กรุงเทพฯ: โรงพมิ พ์ชุมนมุ สหกรณ์การเกษตรแหง่ ประเทศไทย.

กระทรวงศกึ ษาธกิ าร. (2551). หนงั สอื เรยี นรำยวชิ ำวิทยำศำสตรเ์ พ่ิมเติมเคมี เลม่ 1 ชั้นมธั ยมศึกษำปีที่ 4.
กรงุ เทพฯ: โรงพิมพช์ ุมนุมสหกรณก์ ารเกษตรแหง่ ประเทศไทย.

สนิ ีนาฎ ศริ ชิ ยั วฒั นกลุ . ชุดกจิ กรรมการเรียนรู้รายวิชาเคมพี ้ืนฐาน. โรงเรียนเมืองกาฬสินธ์ุ อาเภอเมือง จังหวดั
กาฬสนิ ธ์ุ

อนุสษิ ฐ์ เกือ้ กูล. (2560). แบบจำลองอะตอม (Atomic Model). (Online). https://www.scimath.org
อรอนงค์ ทิศกระโทก. ชุดกิจกรรมกำรเรียนรู้วิชำเคมีพ้ืนฐำน. โรงเรียนนครบุรี องค์การบริหารส่วนจังหวัด

นครราชสีมา
IntLink Education. (2562). แบบจำลองอะตอม. (Online). https://medium.com/@Intlink.edu

17

ภำคผนวก

18

บตั รควำมรทู้ ่ี 1
เรื่อง แบบจำลองอะตอม

อะตอม (atom) มาจากภาษากรกี วา่ “atomos” ภาพท่ี 1 ดโิ มคริตุส (Democritus)
ซงึ่ แปลว่า แบง่ แยกอีกไมไ่ ดห้ มายความวา่ อะตอม ท่ีมา : who-in-the-world-piyarith.blogspot.com
คอื หนว่ ยยอ่ ยที่เลก็ ที่สุดซึ่งไม่สามารถแบง่ ใหเ้ ลก็ ลง
ไปได้อีก แนวความคิดดงั กล่าวนี้ไดจ้ ากนักปราชญ์
ชาวกรีก ช่ือ ดโิ มครติ สุ (Democritus) ตอ่ มาได้มี
นกั วทิ ยาศาสตรเ์ สนอแบบจาลองอะตอมและพัฒนา
แบบจาลองอะตอมจนถึงปัจจบุ ัน

แบบจำลองอะตอมของดอลตัน

จอหน์ ดอลตนั (John Dalton) นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษ ได้รวบรวมแนวความคดิ ของนักวิทยาศาสตรใ์ นยคุ น้ัน

แล้วเสนอทฤษฎอี ะตอมของดอลตัน ทาให้ไดแ้ นวคิดเกีย่ วกบั ลกั ษณะหรือแบบจาลองอะตอม ดงั นี้

1. ธาตเุ กิดจากการรวมตัวกันของอนุภาค

ที่เล็กท่ีสดุ เรียกว่า “อะตอม”

2. อะตอมของธาตุชนดิ เดยี วกนั จะมคี ณุ สมบัติเหมอื นกนั

และตา่ งจากอะตอมของธาตอุ นื่

3. สารประกอบเกดิ จากการรวมตวั กันของอะตอมของธาตุ

ต้ังแต่ 2 ชนดิ ข้ึนไปและมอี ตั ราส่วนการรวมตวั คงท่ี ภาพท่ี 2 จอหน์ ดอลตัน
4. อะตอมไมส่ ามารถทาลายได้ด้วยวิธที างเคมี ท่ีมา rmutphysics.com

ไม่สามารถสรา้ งขึน้ ใหม่และไมส่ ามารถแยกยอ่ ย

ภาพท่ี 3 แบบจาลองอะตอมของดอลตนั
ที่มา sites.google.com

19

แบบจำลองอะตอมของทอมสนั

เซอรโ์ จเซฟ จอห์น ทอมสัน (Sir Joseph John Thomson) นักวิทยาศาสตรช์ าวอังกฤษ
ไดศ้ ึกษาโครงสรา้ งอะตอมจากการทดลองโดยใช้หลอดรงั สีแคโทด
พบว่า รงั สแี คโทดเบ่ียงเบนในสนามแมเ่ หลก็ เหมอื นอนุภาค
ทมี่ ปี ระจลุ บจึงสรุปวา่ รังสแี คโทดเปน็ อนุภาคท่ีมปี ระจุลบ
เคลอื่ นจากขน้ั แคโทดไปแอโนดและต้งั ช่ือว่า “อเิ ล็กตรอน”

ภาพที่ 4 เซอร์โจเซฟ จอห์น ทอมสัน
ท่มี า www.promma.ac.th

ภาพที่ 5 การเบยี่ งเบนของรังสีแคโทดในหลอดรงั สแี คดทด ออยแกน โกลดช์ ไตน์ (Eugen Goldstein) นกั วทิ ยาศาสตร์
ทม่ี า www.promma.ac.th ชาวเยอรมนั ไดด้ ดั แปลง หลอดรงั สแี คโทดพบวา่ มรี ังสวี ง่ิ จาก

แอโนด ไปแคโทดเช่นกนั เมอื่ ทดสอบสมบตั ิ
พบว่า รงั สมี ีลกั ษณะเป็นอนภุ าคทมี่ ีประจุบวกและ ให้ชอ่ื วา่

“โปรตอน”

ภาพที่ 6 หลอดรงั สีแคโทดออยแกนดัดแปลง ภาพท่ี 7 แบบจาลองอะตอมของทอมสัน
ที่มา www.promma.ac.th ทีม่ า www.promma.ac.th

20

แบบจำลองอะตอมของรัทเทอรฟ์ อรด์

ลอรด์ เออรเ์ นสท์ รัทเทอรฟ์ อรด์ (Lord Ernest Rutherford)
นักวิทยาศาสตร์ ชาวนวิ ซีแลนด์ ได้ทดลองยิงอนุภคคแอลฟา ไปยังแผน่ โลหะทองคาบางๆ
และใชฉ้ ากเรอื งแสงทฉ่ี าบดว้ ยซิงคซ์ ลั ไฟด์ (ZnS) โค้ง เป็นวงกลมเปน็ ฉากรับ
อนภุ าคแอลฟาเพือ่ ตรวจสอบทิศทางการเคล่ือนทีข่ องอนุภาค

ภาพท่ี 8 ลอร์ด เออร์เนสท์ รทั เทอรฟ์ อร์ด
ที่มา www.li.mahidol.ac.th

ภาพที่ 9 การยิงอนภุ าคแอลฟาไปยงั แผน่ ทองคา จากการยิงอนภุ าคแอลฟา พบว่า อนุภาค ส่วนใหญ่สามารถ
ท่มี า www.li.mahidol.ac.th ทะลุผ่านแผ่นทองคาไปได้ มีรังสี บางส่วนเบี่ยงเบนจาก
ทิศทางเดิมและบางส่วน สะท้อนกลับ แสดงว่าแบบจาลอง
อะตอมของทอมสัน ไม่ถูกต้อง เพราะถา้ โปรตอนอยกู่ ระจาย
จะไม่ทาให้ รงั สีแอลฟาสะทอ้ นกลบั ไดร้ ทั เทอรฟ์ อร์ดจงึ เสนอ
แบบจาลองอะตอมใหม่

ภาพที่ 10 แบบจาลองอะตอมของรัทเทอร์ฟอร์ด
ท่ีมา www.li.mahidol.ac.th

21

แบบจำลองอะตอมของโบร์

ภาพที่ 11 นีลล์ โบร์ นลี ล์ โบร์ (Niels Bohr) นกั วทิ ยาศาสตร์ชาว เดนมาร์ก ศึกษาเก่ยี วกับอะตอม
ท่มี า www.atomic-model.com จากสเปกตรมั ของแสงท่ไี ดจ้ ากการเผาสารประกอบซึ่งเป็น คลน่ื แมเ่ หล็กไฟฟา้
พบวา่ เมอื่ อิเล็กตรอนไดร้ ับ พลังงานจะเลอ่ื นไปอยู่ในระดบั พลงั งานทสี่ งู ขึ้น ซึ่งไม่
เสถียร เมื่อกลับเข้าสรู่ ะดับพลงั งานเดิม จะคายพลังงานคา่ หนึง่ ที่มีความยาวคล่ืน
เฉพาะตวั ทาใหเ้ กิดเสน้ สเปกตรัมซึง่ มีสีต่างๆ ตามค่าพลงั งานของความยาวคลนื่
น้ัน ทาใหท้ ราบว่า อเิ ล็กตรอนอยู่หา่ งจากนวิ เคลยี สไมเ่ ทา่ กัน และอยู่ในระดบั
พลงั งานรอบนิวเคลียส

ภาพที่ 12 แบบจาลองอะตอมของนลี ล์ โบร์
ทม่ี า www.sites.google com

22

แบบจำลองอะตอมแบบกลมุ่ หมอก

จากการศกึ ษาและใชค้ วามร้ทู างกลศาสตร์ควอนตมั คานวณหาโอกาสทจ่ี ะพบอเิ ล็กตรอน พบว่าอเิ ล็กตรอน
ไมไ่ ดเ้ คลอื่ นที่เป็นวงกลมตามแบบจาลองอะตอมของโบร์ แต่เคลื่อนที่เป็นรปู ทรงต่างๆ ตามระดับพลังงานของ
อิเลก็ ตรอน ซึง่ อเิ ลก็ ตรอนเคล่อื นทอ่ี ยา่ งรวดเรว็ และตลอดเวลาไปทั่วทง้ั อะตอม ทาให้ไมส่ ามารถบอกตาแหน่ง
ท่ีแนน่ อนของอเิ ลก็ ตรอนได้ แตม่ โี อกาสที่จะพบอิเลก็ ตรอนรอบนิวเคลยี สบางบริเวณเท่าน้ัน

ภาพท่ี 12 แบบจาลองอะตอมแบบกลมุ่ หมอก
ท่มี า www.atomic-model.com

จาให้แมน่ !!! แบบจาลองอะตอมแบบ
กลุม่ หมอก เปน็ แบบจาลอง อะตอมใน
ทศั นะปัจจุบัน ซงึ่ ไดแ้ กไ้ ขขอ้ บกพรอ่ ง
ของ แบบจาลองอะตอมต่างๆ ทไี่ ด้กล่าว
มาแล้ว

ชดุ ที่ 1 เรื่อง แบบจำลองอะตอม 23

เฉลยแบบทดสอบกอ่ นรียน เฉลยแบบทดสอบหลงั เรยี น
เรื่อง แบบจำลองอะตอม เร่ือง แบบจำลองอะตอม

ขอ้ ตอบ ข้อ ตอบ
1ข 1ค
2ง 2ง
3ค 3ง
4ข 4ก
5ข 5ง

ชุดท่ี 1 เรือ่ ง แบบจำลองอะตอม 24

เฉลยแบบบันทึกกิจกรรมที่ 1
เร่ือง แบบจำลองอะตอม

คำช้ีแจง ให้นักเรียนวาดภาพแสดงแบบจาลองอะตอมและระบชุ ่ือนักวทิ ยาศาสตร์ จอห์น ดอลตัน, เซอร์
โจเซฟ จอห์น ทอมสัน, ลอร์ด เออร์เนสท์ รัทเทอร์ฟอร์ด , นีลล์ โบร์ และแบบกลุ่มหมอก ลงในกรอบท่ี
กาหนดใหต้ ามลาดับววิ ฒั นาการ พร้อมทั้งโยงเสน้ ข้อความท่สี ัมพันธ์กบั แบบจาลองอะตอม

ดอลตัน อะตอมประกอบด้วยนิวเคลยี สอยตู่ รง กลางโดยมี
ทอมสัน อิเลก็ ตรอนเคลอ่ื นท่อี ยู่ รอบๆ นวิ เคลียสเป็นชั้นๆ
รัทเทอฟอร์ด คลา้ ยวงโคจร ของดาวเคราะหร์ อบดวงอาทิตย์

โบร์ อะตอมมีลักษณะเป็นทรงกลม ตัน เล็กมาก
กลุ่มหมอก สามารถแบ่งแยกเปน็ อนุภาคเลก็ ๆ ได้

บรเิ วณท่ีกลุม่ หมอกทบึ แสดงวา่ มีโอกาสท่จี ะพบ
อเิ ลก็ ตรอน ไดม้ ากกว่าบรเิ วณท่มี กี ล่มุ หมอกจาง

เนอื้ อะตอมประกอบด้วยประจบุ วกและประจุลบ
กระจายอย่ทู ั่วอะตอมในจานวนท่ีเท่ากนั

อะตอมประกอบด้วยนิวเคลียสท่ีมีโปรตอนรวม
กับอิเล็กตรอนอยู่ตรงกลาง ส่วนนิวตรอน
เคลอ่ื นทอี่ ยรู่ อบๆ นวิ เคลียส

อนะิวตเคอลมียมสลี ักษณะเป็นทรงกลม ตัน เล็กมาก และ
ไม่สามารถแบง่ แยกได้อีก

อะตอมประกอบด้วยนิวเคลียสที่มีโปรตอนรวม
กับนิวตรอนอยู่ตรงกลาง ส่วนอิเล็กตรอน
เคล่อื นท่อี ย่รู อบๆ นิวเคลียส

ชดุ ที่ 1 เร่ือง แบบจำลองอะตอม 25

เฉลยแบบบันทกึ กิจกรรมท่ี 2
เรอื่ ง ควำมเหมือนและควำมแตกต่ำงแบบจำลองอะตอม

คำชี้แจง ให้นกั เรยี นเปรียบเทียบแบบจาลองอะตอมของนักวทิ ยาศาสตร์ ทกี่ าหนดให้
โดยเขยี นส่งิ ท่ีเหมอื นลงในกรอบท่ซี ้นทบั กันและเขียนสิ่งทแี่ ตกตา่ งในกรอบทไ่ี ม่ซ้อนทบั กนั

แบบจาลองอะตอมของดอลตันและทอมสัน

ดอลตนั - ทรงกลม ทอมสนั
-มขี นำดเลก็ -มีอนุภำคบวกและลบ
-ไม่มอี นุภำคในอะตอม

แบบจาลองอะตอมของทอมสนั และรัทเทอฟอร์ด

ทอมสัน - ทรงกลม รทั เทอฟอร์ด
-มีอนุภำคบวกและลบ
-อนุภำคบวกและลบ -อนุภำคบวกรวมอยู่
กระจำยทั่วภำยในอะตอม ตรงกลำงอะตอม
สว่ นอนภุ ำคลบเคลอื่ นท่ี

โดยรอบ

ชดุ ท่ี 1 เรือ่ ง แบบจำลองอะตอม 26

แบบจาลองอะตอมของรทั เทอฟอร์ดและโบร์

รทั เทอฟอร์ด - ทรงกลม โบร์

-อนภุ ำคลบเคลอื่ นท่ี -มีนิวเคลยี สอยตู่ รง -อนุภำคลบเคลอ่ื นท่ี
รอบนิวเคลยี ส กลำงอะตอม รอบนวิ เคลยี สเปน็ 7 ระดับ

พลงั งำน

แบบจาลองอะตอมของโบร์และกลุม่ หมอก

โบร์ -มนี ิวเคลยี สอยตู่ รง กล่มุ หมอก
กลำงอะตอม
-อนภุ ำคลบเคล่อื นท่ี -อเิ ลก็ ตรอนเคลือ่ นท่ี
รอบนวิ เคลียสเปน็ 7 ระดบั อย่ำงอสิ ระ

พลังงำน