มาย

วันปิ ยมหาราช

คานา

หนงั สอื อิเลก็ ทรอนิกส์ เร่ืองความเป็นมาวันปิ ยมหาราช
จดั ทาขนึ ้ เพ่ือ

เป็นผลงานในการศกึ ษาวชิ าการสร้างหนงั สืออิเลก็ ทรอนิกส์ รหสั
วชิ า20243สร้างขนึ ้ โดยโปรแกรม 3D Page Flip และเพ่ือ

เผยแพร่ความรู้เก่ียวกบั ความเป็นมาของวนั มาฆบชู า.
หากผดิ พลาดประการใดขออภยั ไว้ ณ ท่ีนีด้ ้วย

ศภุ ิสรา ดารุนิกรณ์
(ผ้จู ดั ทา)

วนั ปิ ยมหาราช

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ไปยงั การนาทาไปยงั การคน้ หา

•วนั ปิ ยมหาราช ตรงกบั วนั ท่ี 23 ตุลาคม ของทุกปี เป็น
วนั คลา้ ยวนั สวรรคตของพระบาทสมเดจ็ พระ
จุลจอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั เนื่องจากพระองคท์ รงเป็นท่ีรัก
ใคร่อยา่ งลน้ เหลือของพสกนิกรท้งั ชาวไทยและชาว
ตา่ งประเทศ พระองคจ์ ึงไดร้ ับการถวายพระราช
สมญั ญานามวา่ "สมเดจ็ พระปิ ยมหาราช" ซ่ึงมี
ความหมายวา่ "พระมหากษัตริย์ท่ีทรงเป็นที่รักยิ่งของ
ปวงชน" ดว้ ยความสานึกในพระมหากรุณาธิคุณ
รัฐบาลจึงไดป้ ระกาศใหว้ นั ที่ 23 ตุลาคม เป็น "วนั ปิ ย
มหาราช"
ในวนั ปิ ยมหาราช พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั พร้อมดว้ ยพระ
บรมวงศานุวงศ์ จะเสดจ็ ฯ ไปวางพวงมาลา ณ พระบรมรูปทรงมา้ ซ่ึง
ต้งั อยทู่ ี่หนา้ พระท่ีนง่ั อนนั ตสมาคมเป็นประจาทุกปี

กิจกรรม[แก้]
ในมหาวทิ ยาลยั ตา่ งๆ จะจดั ให้มีการใสช่ ดุ พธิ ีการ
ไปสกั การะพระบรมราชานสุ รณ์รัชกาลที่ 5 โดยมี
วงโยธวาทิตจากโรงเรียนสาธิตจฬุ าลงกรณ์

มหาวิทยาลยั (CUDMB) เป็นผ้นู าวงโยธวาทิต
ของโรงเรียนอ่ืนๆ นอกจากนีห้ น่วยราชการ พอ่ ค้า
ประชาชน จากทวั่ ประเทศก็จะนาพวงมาลา หรือ
พมุ่ ดอกไม้ไปถวายสกั การะ พร้อมทงั้ ทาบญุ ตกั
บาตร เพ่ืออทุ ิศเป็นพระราชกศุ ล อีกทงั้ มีการจดั
นิทรรศการวิชาการเพื่อให้ความรู้ความเข้าใจ
เกี่ยวกบั พระราชประวตั ิ และพระราชกรณียกิจของ
พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยหู่ วั อกี ด้วย

วนั หยดุ ราชการของประเทศไทย

วนั ขนึ ้ ปีใหม่ (1 มกราคม) · วนั จกั รี (6 เมษายน) · วนั
สงกรานต์ (13-15 เมษายน) · วนั ฉตั รมงคล (4
พฤษภาคม) · วนั เฉลมิ พระชนมพรรษาสมเด็จพระนางเจ้าฯ
พระบรมราชนิ ี (3 มถิ นุ ายน) · วนั เฉลมิ พระชนมพรรษา
พระบาทสมเด็จพระวชริ เกล้าเจ้าอยหู่ วั (28
กรกฎาคม) · วนั เฉลมิ พระชนมพรรษาสมเด็จพระบรมราช
ชนนีพนั ปีหลวง/วนั แมแ่ หง่ ชาติ (12 สงิ หาคม) · วนั คล้ายวนั
กาหนดวนั ที่แน่นอน สวรรคต
พระบาทสมเด็จพระมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถ
บพิตร (13 ตลุ าคม) · วันปิ ยมหาราช (23 ตลุ าคม) · วนั
คล้ายวนั พระบรมราชสมภพพระบาทสมเดจ็ พระมหาภมู พิ ลอ
ดลุ ยเดชมหาราช
บรมนาถบพติ ร/วนั ชาติไทย/วนั พ่อแห่งชาติ (5
ธนั วาคม) · วนั รัฐธรรมนญู (10 ธนั วาคม) · วนั สนิ ้ ปี (31
ธนั วาคม)

วนั มาฆบชู า · วนั วิสาขบชู า · วนั
กาหนดวนั ที่ไม่แนน่ อน พืชมงคล · วนั อาสาฬหบชู า · วนั

เข้าพรรษา

โดยพระองคท์ รงมพี ระมหา
กรณุ าธคิ ณุ อนั ยงิ่ ใหญต่ อ่ ประเทศ
ไทยหลายดา้ น และสง่ิ ทโ่ี ดดเดน่
คอื การประกาศเลกิ ทาส เป็ นการ
หยดุ วงจรการเป็ นทาส เพราะเมอ่ื
สมัยกอ่ นหากพอ่ แมเ่ ป็ นทาส ลกู ท่ี
เกดิ มาก็ตอ้ งเป็ นทาสตอ่ ไปเรอื่ ยๆ
ทางราชการจงึ ไดป้ ระกาศใหว้ นั ที่
23 ตลุ าคมของทกุ ปีเป็ นหนง่ึ ในวนั
ระลกึ ถงึ ความสาคญั ของ
เหตกุ ารณ์ในชาติ โดยเรยี กวา่
“วนั ปิ ยมหาราช” พรอ้ มทงั้
กาหนดใหว้ นั นเ้ี ป็ นวนั หยดุ ราชการ

ความสาคัญ

วันปิ ยมหาราช เป็ นวัน

สวรรคต ของพระบาทสมเดจ็

พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั
รัชกาลท่ี 5 ในทกุ ๆ ปีหนว่ ยงาน
ราชการจะมีการวางพวงมาลา
ดอกไม้ ท่ีพระบรมรูปทรงม้า
อยา่ งพร้อมเพรียง เพื่อราลกึ ถงึ
พระมหากรุณาธิคณุ ของสมเดจ็
พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอย่หู วั

การเลกิ ไพร่ เลกิ ทาส
แตด่ งั้ เดิมนนั้ ประเทศไทยของเรา
มีพลเมืองที่เป็นชนชนั้ ทาส
มากกวา่ 30% ของพลเมืองทงั้
ประเทศ เนื่องจากการได้รับ
วรรณะทาสนนั้ จะถกู สืบจาก
สายเลอื ด หากพอ่ แม่เป็นทาส
ลกู ก็จะเป็นทาสด้วย โดยทาสนนั้
แบง่ ออกเป็น 7 ประเภทใหญ่ๆ

ทาสสนิ ไถ่: เกิดจากการขายตวั เป็นทาส ทาสประเภท
นีม้ กั ยากจน

ทาสในเรือนเบยี้ : เกิดจากการทีแ่ มเ่ ป็นทาส พอ่ เป็น
นายทาส

ทาสมรดก: เกิดจากการสง่ ตอ่ มรดกของนายทาสที่
เสยี ชีวิตลง สง่ ให้นายทาสคนตอ่ ไป

ทาสท่านให้: ทานท่ไี ด้รับมาจากผ้อู ่นื
ทาสทณั ฑ์โทษ: กรณีท่ีบคุ คลนนั้ ถกู ลงโทษ แตไ่ ม่
สามารถหาเงินมาชดใช้ได้หมด ถ้าหากมีนายทาสมา
ช่วยเหลือ ถือวา่ บคุ คลนนั้ กลายเป็นทาสของนายทาส
คนนนั ้

ทาสท่ชี ่วยไว้จากความอดอยาก: คอื การขายตนเอง
ให้นายทาส เพื่อหลกี หนีจากความอดอยากที่เผชิญอยู่

ทาสเชลย: เกิดจากการทป่ี ระเทศหรือพลเมอื งนนั้ ๆ แพ้
สงคราม จงึ ถกู ผ้ชู นะสงครามนาคนเหลา่ นนั้ ไปเป็นทาส
รับใช้

การจะหลุดออกจากการเป็ นทาสนัน้

มี 6 วิธี
การหาเงินมาไถถ่ อนตนเอง
การบวชท่ีต้องได้รับการยนิ ยอมจากนาย
ทาส
การหลบหนีจากการเป็นเชลยในสงคราม
การแตง่ งานกบั ชนชนั้ สงู กวา่
การแจ้งความนายจ้างวา่ เป็นกบฏ และ
ตรวจสอบวา่ เป็นจริง
การประกาศจากรัชกาลท่ี 5 ให้มีการเลกิ
ทาส

สมเดจ็ พระปิ ยมหาราช (รัชกาลท่ี 5)
สมเดจ็ พระปิยมหาราช หรือพระนามเตม็ วา่
พระบาทสมเดจ็ พระปรมินทรมหาจฬุ าลงกรณ์
พระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยหู่ วั ทรงเป็นพระราชโอรส
ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ และสมเดจ็
พระเทพศิริน-ทราบรมราชินี ประสตู ิเมื่อวนั ที่ 20

กนั ยายน พ.ศ. 2396 พระนามเดิมวา่ “สมเดจ็
เจ้าฟ้าชายจฬุ าลงกรณ์” เมื่อพระชนม์ 9 พรรษา
ได้รับสถาปนาเป็นกรมหม่ืนพฆิ เนศวรสรุ สงั กาศ
ตอ่ มาอกี 4 ปี ได้เลอ่ื นเป็น “กรมขนุ พนิ ิตประชา
นาถ” บรมราชาภิเษกครัง้ แรกเม่ือวนั ที่ 11
พฤศจิกายน พ.ศ. 2411 มีประราชกรณียกิจ
สาคญั มากมายคอื



การเลกิ ทาส ออกพระราชบญั ญตั ิ
เลกิ ทาสท่ีแท้จริงขนึ ้ เรียกวา่
“พระราชบญั ญตั ทิ าส ร.ศ.124”
(พ.ศ.2448) เลิกเร่ืองลกู ทาส ในเรือน
เบีย้ อยา่ งเด็ดขาด เด็กที่เกิดจากทาส
ไม่เป็นทาสอกี ตอ่ ไป การซือ้ ขายทาส
เป็นโทษทางอาญา สว่ นผ้ทู ี่เป็นทาส
อย่แู ล้ว ให้นายเงินลดคา่ ตวั ให้เดือน
ละ 4 บาท จนกวา่ จะหมด

การปฏริ ูประเบยี บบริหาร
ราชการ ได้ทรงปรับปรุง
หน้าที่ของกรมตา่ ง ๆ ท่ีมีอยู่
แตเ่ ดิมให้เป็นระเบยี บ
เรียบร้อยโดยรวมกรมตา่ ง ๆ
ที่มีอยมู่ ากมายเวลานนั้ เข้า
เป็นกระทรวง กระทรวงหนง่ึ ๆ
ก็มีหน้าท่ีอยา่ งหนง่ึ หรือ
หลายอยา่ งพอเหมาะสม

การปฏริ ูประเบยี บบริหาร
ราชการ ได้ทรงปรับปรุงหน้าท่ี
ของกรมตา่ ง ๆ ท่ีมีอย่แู ตเ่ ดมิ ให้
เป็นระเบยี บเรียบร้อยโดยรวม
กรมตา่ ง ๆ ที่มีอย่มู ากมายเวลา
นนั้ เข้าเป็นกระทรวง กระทรวง
หนง่ึ ๆ ก็มีหน้าท่ีอย่างหนงึ่ หรือ
หลายอย่างพอเหมาะสม

การศาล ทรงตงั้ กระทรวง
ยตุ ธิ รรมขนึ ้ เพื่อรวบรวมศาลตา่ ง
ๆ ให้มาขนึ ้ อยใู่ นกระทรวง
เดยี วกนั

การคมนาคม ได้โปรดเกล้าฯ ให้
ขยายถนนบารุงเมือง ถนนท่ีทรง
สร้างใหม่ คือ ถนนเยาวราช ถนน
ราชดาเนนิ กลาง ถนนราชดาเนนิ
นอก ถนนดินสอ ถนนบรู พา ถนน
อณุ ากรรณ เป็นต้น

การสุขาภบิ าล ได้ทรงตงั้
กรรมการขนึ ้ คณะหน่งึ เพ่ือ
ดแู ลจดั ตงั้ โรงพยาบาลขนึ ้
หลายแหง่ เชน่ ศริ ิราช
พยาบาล โรงพยาบาลบางรัก
โรงพยาบาลโรคจิต และโรง
เลยี ้ งเด็ก

การสงครามและการ
เสียดนิ แดน ทา่ นทรวง
ควบคมุ การเสยี ดินแดน
ของไทย หากหลีกเลี่ยง
ไม่ได้ก็พยายามทาให้ได้
ประโยชน์จากการเสยี
ดินแดนให้มากทีส่ ดุ

การเสดจ็ ประพาส ระหวา่ งท่ียงั
มีผ้สู าเร็จราชการแทนพระองค์ ก็
ได้เสดจ็ ประพาสตา่ งประเทศ
หลายที่ เพ่ือดแู บบอย่างการ
ปกครอง และนามาแก้ไข
ดดั แปลงใช้ในประเทศของเรา
บ้าง

การศาสนา ทรงเป็นองค์
ศาสนปู ถมั ภกโดยแท้จริงในด้าน
พระพทุ ธศาสนา

การวรรณคดี ทรงเป็นนกั
ประพนั ธ์ ซง่ึ มีความชานาญทงั้
ทางร้อยแก้วและร้อยกรอง เช่น
ไกลบ้าน ลลิ ิตนทิ ราชาคริต
เงาะป่า พระราชพิธีสบิ สองเดอื น
เป็นต้น

อ่าน พระราชกรณียกจิ ท่ี

สาคญั เพ่มิ เตมิ

อ่าน ประวัตสิ มเดจ็ พระปิ ย

มหาราชแบบละเอียด

ตงั้ อยทู่ ลี่ านพระบรมรปู ทรงมา้ สรา้ งขนึ้ ในสมัย
ของพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั
เมอื่ โดยบรษิ ัทซซุ เซอรเฟรส ฟองเดอร์ แลว้
เสร็จเมอ่ื วันพธุ ท่ี 11 พฤศจกิ ายน 2451 รปู มี
ขนาดโตเทา่ พระองคจ์ รงิ ประทาอยบู่ นหลงั มา้
พระทน่ี ่ัง หลอ่ ดว้ ยโลหะทองบรอนซ์ เป็ นรปู มา้
ยนื สงู 6 เมตร กวา้ ง 2.5 เมตร และยาว 5 เมตร
ในปัจจบุ นั มปี ระชาชนมากมายเขา้ ไปสกั การบชู า
ซง่ึ ดอกไมท้ ป่ี ระชาชนนยิ มไปถวายคอื ดอก
กหุ ลาบสชี มพู เนอื่ งจากเป็ นสเี ดยี วกนั วันพระราช
สมภพของพระองค์ (วันองั คาร) ทง่ี ดงาม และ
หนามแหลมคมเปรยี บเสมอื นอานาจของพระองค์
เชอ่ื วา่ หากบชู าแลว้ จะทาใหผ้ บู ้ ชู ามอี านาจมาก
ขนึ้

คาถาสักการะบชู า ร.5

พระคาถาบชู าพระพุทธเจ้าหลวง แบบ

ย่อ
“พระสะยามะมินโท วะโร อิติ พทุ ธะสงั มิ อิติ
อะระหงั สะหสั สะกายงั วะรัง พทุ โธ นะโม
พทุ ธายะ” หรือแบบเต็ม “นะโม ตสั สะ ภะคะ
วะโต อะระหะโต สมั มาสมั พทุ ธสั สะ (3 จบ)
อิตปิ ิโส วเิ สเสอิ อิเสเส พทุ ธะนาเมอิ อิเมนา
พทุ ธะตงั โสอิ อโิ สตงั พทุ ธะปิติอิ พระสะยา
มะมินโท วะโร อิติ พทุ ธะสงั มิ อิติ อะระหงั
สะหสั สะกายงั วะรัง พทุ โธ นะโม พทุ ธายะ
มาสสี ะมานงั ”

พระคาถาอธิษฐานขอพร แต่ห้ามบนบาน
“นะโม ตสั สะ ภะคะวะโต อะระหะโต
สมั มาสมั พทุ ธสั สะ (3 จบ) พระสยามะมนิ โท
วะโร อตั ตงั พทุ ธะสงั มิ อิติ อะระหงั วะรัง พทุ
โธ นะโม พทุ ธายะ ปิโย เทวามนสุ สานงั ”
จงเป็นท่ีรักของมนษุ ย์และเทวดาทงั้ หลาย ปิ
โย นาคะสมั ปันนานงั จงบงั เกิดความรักทีม่ ี
อนภุ าคสงู สดุ ปิโย พรหมานะมตุ ตะโม จง
บงั เกิดความรักกบั ผ้มู ีอานาจทา่ นท้าว
มหาพรหม เจ้าจอม อินทรา นาค ครุฑ และ
คนธรรพ์ ปินนั ทยิ งั นะมามินงั ความรัก
ความยนิ ดี ความเมตตา จงบงั เกิดในเรือน
ร่างข้าพเจ้าทกุ สว่ นแม้ปลายเส้นผม

“ปิยะ มะมะ นะโม พทุ ธายะ (5 จบ) ขอเดชะ
ฝ่าละอองธลุ ีพระบาท ข้าพระพทุ ธเจ้า (นาย

นาง นางสาว) ชื่อ…นามสกลุ … ต้องการให้
พระองค์ทา่ นชว่ ยเร่ือง… อติ ปิ ิโส วิเสเสอิ อิเส
เส พทุ ธะ นาเมอิ อิเมนา พทุ ธะตงั โสอิ อโิ สตงั
พทุ ธะปิติอิ ปิยะ มะมะ นะโม พทุ ธายะ (3
จบ) พระพทุ ธเจ้าขอรับด้วยเกล้าด้วย
กระหมอ่ ม ขอเดชะขอให้บญุ บารมขี ององค์
เสด็จพอ่ ร.5 สงู ยง่ิ ๆ ขนึ ้ และแกร่งกล้ายง่ิ ๆ
ขนึ ้ ”

(เพ่มิ เตมิ : คาถาบชู า ร.5 วนั ปิ ยมหาราช)



วันปิ ยมหาราช ในวันท่ี 23
ตุลาคม ของทุกปี หน่วยงานตา่ งๆ
จะมาวางพวงมาลาดอกไม้สกั การะ
และถวายบงั คมท่ีพระบรมรูปทรงม้า
พร้อมด้วยการจดั นิทรรศการเผยแพร่
พระราชประวตั ิ และพระราชกรณีย
กิจ เพื่อเป็นการราลกึ ถงึ พระมหา
กรุณาธิคณุ ของพระบาทสมเด็จพระ
จลุ จอมเกล้าเจ้าอยหู่ วั (รัชกาลที่ 5)
ในวนั ปิยมหาราชของทกุ ๆปี

ประวัตคิ วามเป็ นมาของวันปิ ยมหาราช
เม่ือวันท่ี 23 ตุลาคม พ.ศ.2453

ได้เกิดเหตุการณ์ท่สี ร้างความเศร้าโศกให้กบั
ประเทศไทยครัง้ ใหญ่หลวง เม่ือ
พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั
รัชกาลท่ี 5 ทรงประชวรเสดจ็ สวรรคต ณ
พระท่นี ่ังอัมพรสถานพระราชวังดุสติ เน่ือง
ด้วยพระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้า
เจ้าอยู่หวั ทรงเป็ นกษัตริย์ท่เี ป็ นท่ี เคารพรัก
ของทวยราษฎร์ ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณ
อเนกประการ ทงั้ ในการปกครองบ้านเมือง
และพระราชทานความร่มเยน็ เป็ นสุขแก่ชน
ทกุ หมู่เหล่า

ต่อมาในรัชสมัยของพระบาทสมเดจ็ พระ
มงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หวั รัชกาลท่ี 6 ทางราชการ
ได้ประกาศให้วันท่ี 23 ตุลาคม ซ่งึ เป็ นวัน
สวรรคตของพระบาทสมเดจ็ พระ
จุลจอมเกล้าเจ้าอย่หู วั เป็ นวันท่รี ะลึกสาคัญ
ของชาตเิ รียกว่า "วันปิ ยมหาราช" และ
กาหนดให้เป็ นวันหยุดราชการ

เจ้าหน้าท่กี ระทรวงมหาดไทยซ่งึ
ต่อมาเป็ น "กรุงเทพมหานคร" ร่วมด้วย
กระทรวงวัง ซ่งึ ต่อมาเป็ น "สานักพระราชวัง"
ได้จัดตกแต่งพระบรมราชานุสาวรีย์ ตัง้ ราช
วัตฉิ ัตร 5 ชัน้ ประดับโคมไฟ ทอดเคร่ืองราช
สักการะท่หี น้าพระบรมราชานุสาวรีย์ตัง้ แต่
นัน้ มาจนถงึ ปัจจบุ นั