โรคและแมลงศัตรูทุเรียน

ทุเรียน M O R E N A SOLUTI ONS C O . , L t d . คู่มือโรคและแมลงส ำหรับเกษตรกรและผู้สนใจปลูกทุเรียน โรคและแมลง

“ ไม่อนุญำตให้คัดลอก ท ำซ ้ำ และดัดแปลง ส่วนใดส่วนหนึ่งของ คู่มือเล่มนี้นอกจำกจะได้รับอนุญำตเป็นลำยลักษณ์อักษร จำกผู้จัดท ำเท่ำนั้น “ จัดท ำโดย บริษัท โมริน่า โซลูชั่นส์จ ากัด 88/45 หมู่ที่ 1 ต. บางตะไนย์อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี 11120 โทรศัพท์ 02-002-4439 (เวลาท าการ จ.-ศ. 8:30-17:30) E-mail : [email protected] Website : morena.co.th Facebook : morenasolutions Line ID: @morenasolutions

หนอนกระทู้ผัก ไม่ใช่ศัตรูหลักของทุเรียน แต่ก็สามารถพบการเข้าท าลายดอกทุเรียนได้ คือ สัตว์ที่มีล าตัวเป็นปล้อง ซึ่งสัตว์เหล่านี้ก่อความเสียหายแก่พืชเพาะปลูก แบ่ง ออกเป็น 6 กลุ่มใหญ่ ๆ ตามลักษณะการเข้าท าลายพืช คือ กัดกินใบ ดูดกินน้ าเลี้ยง หนอน เจาะล าต้น ท าให้เกิดปุ่มปม และกัดกินราก อีกทั้งแมลงศัตรูพืชบางชนิดยังเป็นพาหนะน า โรค หรือไวรัสได้อีกด้วย INSECT PESTS แมลงศัตรูพืช 1 I โรคและแมลง Morena solution

เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน Allocaridara malayensis (Crawford) ชื่อเรียกทั่วไป : เพลี้ยไก่ฟ้า และ Durian psyllid ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 5 มม. ช่วงที่พบ : พฤษภาคม-ตุลาคม จุดสังเกต : หลังยอดใบ และใบอ่อน ระดับเศรษฐกิจ : 5 ตัว/ยอด กำรเข้ำท ำลำย ดูดกินน้ าเลี้ยงใบอ่อน เมื่อเข้าสู่ระยะใบ เพสลาดมักมีจ านวนลดลง หากเข้าท าลายใบเปลี่ยนเป็นสี เหลือง หากระบาดมากใบมีอาการหงิกงอ แห้ง และร่วง ชีวภัณฑ์ เชื้อราบิวเวอเรียฉีดพ่นทุก ๆ 7 วัน หากพบการ ระบาดหนักปรับฉีดพ่นทุก ๆ 3-4 วัน เน้นบริเวณหลังใบ สำรเคมีสารเคมีแลมบ์ดาไซฮาโลทริน 5% เน้นบริเวณหลัง ใบฉีดพ่นทุก ๆ 7-10 วัน เพลี้ยไก่ระยะตัวอ่อน เป็นระยะที่พบเห็นง่าย เนื่องจากมีสีขาว พบบริเวณหลังใบอ่อน เคลื่อนที่รวดเร็ว แมลงศัตรูธรรมชำติ แมลงช้างปีกใส แตนเบียน และ ด้วงเต่า(สีส้ม ลายหยัก ลายสมอฯ) วิธีกล กระตุ้นให้ทุเรียนในสวนแตกใบอ่อนพร้อม ๆ กัน เพื่อลดระยะเวลาการเข้าท าลาย หรือตัดใบ/ยอดที่พบการ ระบาดน าไปก าจัดนอกพื้นที่ ลักษณะ ไข่ เข้าไปในเนื้อเยื่อพืช เป็นกลุ่มสีเหลือง ประมาณ 8-14 ฟอง และฟักเป็น ตัวอ่อน มีปุยสีขาวติดอยู่ ตามล าตัว ด้านท้ายของล าตัวมีปุยสีขาวคล้ายกับหางไก่ และจะลอกคราบเป็น ตัวเต็มวัย มีสีน้ าตาลปนเขียว มีอายุ ได้นานถึง 6 เดือน มักไม่บินนอกจาก ได้รับการ กระทบกระเทือน ทั้งตัวอ่อนและตัวเต็มวัยอาศัยอยู่ ด้านหลังใบตลอดเวลา กระรอก วงศ์ Sciuridae ชื่อเรียกทั่วไป : Squirrel ขนำดตัว : ขนาดเล็กจนถึงขนาดกลาง ช่วงที่พบ : เมษายน-พฤษภาคม จุดสังเกต : ผลแก่ ระดับเศรษฐกิจ : - กำรเข้ำท ำลำย การแทะลูก ทุเรียนในระยะผลแก่ใกล้เก็บเกี่ยว มักเลือกท าลายบริเวณใดบริเวณ หนึ่งของลูกเท่านั้น ซึ่งสร้างความ เสียหายเป็นอย่างมาก สำรเคมีกลุ่มมีกลิ่นเหม็น เช่น เฟนโทเอท โอเมทโทเอท หรือกลุ่ม ระคายเคืองผิว ไทแรม วิธีกล แผ่นสังกะสี ถุงแดงห่อ ผลไม้ จุดปะทัดหรือเปิดเพลงเพื่อ สร้างเสียงดังรบกวน ผลทุเรียนโดนกระรอกเข้ำท ำลำย ซึ่งไม่เพียงกระรอกเท่านั้น สัตว์ฟันแทะ จ าพวก กระถิก และกระแตก็พบการเข้าท าลายทุเรียนด้วยเช่นกัน กับดักกำวเหนียว กับดักกาวเหนียว เป็นวิธีทางกลที่ช่วย ในการดักจับแมลง และส ารวจประชากรแมลงใน พื้นที่ ปัจจุบันนิยมจ าหน่วย 2 สี คือ สีน้ ำเงิน : เน้นแมลงกลุ่มเพลี้ยไฟ สีเหลือง : แมลงทุกชนิด ซึ่งข้อเสียการใช้งาน คือ อาจมีแมลงศัตรู ธรรมชาติ มาติดได้ จึงอาจสูญเสียกลุ่มแมลงที่มี ประโยชน์ไป Sticky traps แผ่นกำวดักเหนียวสีเหลืองส ำเร็จรูป นิยมใช้ งานมากที่สุด เนื่องจากดักจับแมลงได้ หลากหลายชนิด และสะดวกกว่าการซื้อ กระดาษสีเหลืองเพื่อน ามาทากาว 2 I โรคและแมลง Morena solution

เพลี้ยไฟพริก Scirtothrips dorsalis (Hood) ชื่อเรียกทั่วไป : Thrips ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 1 มม. ช่วงที่พบ : มีนาคม-มิถุนายน และธันวาคม จุดสังเกต : ใบ ยอดอ่อน ดอก และผลอ่อน ระดับเศรษฐกิจ : 5 /ยอด หรือดอก กำรเข้ำท ำลำย ดูดกินน้ าเลี้ยงบริเวณเส้นกลางใบอ่อน ท า ให้ใบเป็นสีน้ าตาล หงิก ไหม้ หรือหลุดร่วงได้ รวมไปถึงท าให้ ดอกแห้ง การผสมเกสรไม่สมบูรณ์ ซึ่งหากเข้าท าลายผลอ่อน จะท าให้ผลแคระแกร็น ไม่สมบูรณ์ หรือเกิดทุเรียนหนามจีบ ส่งผลให้ราคาขายต่ า ลักษณะ ไข่ ฝั่งอยู่ในเนื้อเยื่อใบพืช สีขาวใส ตัวอ่อนและ ดักแด้มีสีเหลืองอ่อน คล้ายตัวเต็มวัยแต่ไม่มีปีก ตัวเต็มวัย สีเหลือง มีปีกสองข้างคล้ายขนนกสีด า ตาสีแดง เคลื่อนไหว รวดเร็ว ชีวภัณฑ์ เชื้อราบิวเวอเรียฉีดหรือพาซิโลมัยซิส พ่นทุก ๆ 7 วัน หากพบการระบาดหนักปรับฉีดพ่นทุก ๆ 3-4 วัน สำรเคมีสารเคมีอิมิโคลพิด 10% หรือฟิโพรนิล 5% ไม่ควร ฉีดพ่นซ้ าชนิดเกิน 2 ซ้ า เพื่อหลีกเหลี่ยงแมลงดื้อยา เพลี้ยไฟพริก สามารถแพร่ระบาดผ่านลม และยังเป็นพาหนะน า ไวรัส แมลงศัตรูธรรมชำติ แมงมุม แมลงช้างปีกใส และเพลี้ยไฟ ตัวห้ า วิธีกล พ่นน้ าให้ทรงพุ่มเปียก 1-2 ชม./วัน และท าลายวัชพืชที่ เป็นแหล่งหลบซ่อน ไรแดงแอฟริกัน Eutetranychus africanus (Tucker) ชื่อเรียกทั่วไป : ไรแมงมุม ไรแมงมุม และ African red mite ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 0.4 มม. ช่วงที่พบ : พฤศจิกายน-มกราคม จุดสังเกต : ใบ ระดับเศรษฐกิจ : 5 ตัว/ใบ กำรเข้ำท ำลำย ดูดกินน้ าเลี้ยงบริเวณหน้าใบ จนท าให้เกิด เป็นจุดสีขาวขนาดเล็ก หากระบาดรุนแรงใบจะซีดขาว และมี คราบคล้ายฝุ่นอยู่บนใบ ซึ่งเป็นการลอกคราบของตัวอ่อนไร แดง ลักษณะ ไข่ รูปร่างกลม สีเหลืองอมส้มใส พบยู่บนหน้าใบ ตัวอ่อน คล้ายตัวเต็มวัยและลอกคราบถึง 3 ครั้งก่อนเป็น ตัว เต็มวัย กลมแบน สีน้ าตาลเข้ม ขาสีเหลืองอ่อน ตาเป็นจุด เล็ก ๆ สีแดงอยู่บริเวณข้างล าตัว มีขนอ่อน ๆ ปกคลุมทั่วร่าง ตัว ไรแดง หากสังเกตด้วยตาเปล่า จะมีขนาดใกล้เคียงปลายปากกา ชีวภัณฑ์ (ที่มาภาพ: Gilles San Martin) เชื้อราเมตาไรเซียมฉีดพ่นทุก ๆ 7 วัน หากพบการ ระบาดหนักปรับฉีดพ่นทุก ๆ 3-4 วัน สำรเคมีสารเคมีโพรพาร์ไกต์ 30% อามีทราช 20% หรือ เฮกซีไทอะซอกซ์2% ไม่ควรฉีดพ่นซ้ าชนิดเกิน 2 ซ้ า เพื่อหลีก เหลี่ยงแมลงดื้อยา แมลงศัตรูธรรมชำติ แมลงวันขายาว ไรตัวห้ า แมงมุม และเพลี้ยไฟตัวห้ า วิธีกล พ่นน้ าให้ทรงพุ่มเปียก 1-2 ชม./วัน ท าลายวัชพืชที่เป็น แหล่งหลบซ่อน และหลีกเหลี่ยงปลูกพืชอาศัยในบริเวณ ใกล้เคียง 3 I โรคและแมลง Morena solution

เพลี้ยแป้ง Planococcus sp. ชื่อเรียกทั่วไป : เพลี้ยแป้งแปซิฟิค และ Mealybugs ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 3 มม. ช่วงที่พบ : มีนาคม-มิถุนายน จุดสังเกต : กิ่ง ช่อดอก ผลอ่อน และผลแก่ ระดับเศรษฐกิจ : 5 ตัว/ผล หรือดอก กำรเข้ำท ำลำย ดูดกินน้ าเลี้ยงกิ่ง ช่อดอก ผลอ่อนและผลแก่ ทุเรียน โดยบริเวณที่ถูกท าลายชะงักการเจริญ หากท าลายใน ระยะผลแก่มักไม่ส่งผลเสียต่อคุณภาพเนื้อ ลักษณะ ไข่ เป็นกลุ่ม 100-200 ฟอง ตัวอ่อน คล้ายตัวเต็มวัย มีสีเหลือง ตัวเต็มวัย เพศเมียมีสีเหลืองอ่อน-ชมพู ล าตัวกลม อ้วนสั้น-รี มีผงไขสีขาวปกคลุม เส้นกลางล าตัวสีด า ตัวเต็มวัย เพศผู้มีปีกและตัวเล็กกว่า และสามารถอาศัยอยู่ตามบริเวณพื้น หญ้าในสวน ชีวภัณฑ์ เชื้อราบิวเวอเรียผสมไวออยฉีดพ่นทุก ๆ 7 วัน หาก พบการระบาดหนักปรับฉีดพ่นทุก ๆ 3-4 วัน เน้นบริเวณกิ่ง และผล สำรเคมีสารเคมีคาร์บาริล 85% หรือมาลาไทออน 85% (ก าจัดมดที่เป็นพาหนะ) เพลี้ยแป้ง มักอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม เกาะเพื่อดูดน้ าเลี้ยงบริเวณกิ่ง แมลงศัตรูธรรมชำติ ด้วงเต่า และตัวห้ า วิธีกล มั่นตัดหญ้าในสวนเพื่อท าลายที่หลบอาศัย หรือตัดใบ/ ยอด ที่พบการระบาดน าไปก าจัดนอกพื้นที่ รำด ำบนผลทุเรียน ราด า เป็นปัญหาที่เกิดภายหลัง (เชื้อฉวยโอกาส) พบ การเข้าท าลายของเพลี้ยแป้ง ที่สามารถขับถ่ายมูลเหนียว รส หวาน หอม คล้ายน้ าผึ้ง หรือเรียกว่า “Honeydew” ซึ่งเป็น อาหารของราด า รวมไปถึง มด ที่เป็นพาหนะช่วยขนย้ายเพลี้ย แป้ง กระจายไปยังจุดต่าง ๆ ส่งผลให้ทุเรียนไม่สวย และไม่เป็นที่ ต้องการของตลาด รำด ำบนผลทุเรียนแก่ มักไม่ส่งผล เสียต่อคุณภาพเนื้อ ด้วงกุหลำบ Adoretus compressus ชื่อเรียกทั่วไป : ด้วงปีกแข็ง และ Rose beetle ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 20-25 มม. ช่วงที่พบ : พฤษภาคม-ตุลาคม จุดสังเกต : ใบ ระดับเศรษฐกิจ : - กำรเข้ำท ำลำย กัดกินดอกและใบพืช ท า ให้เสียหาย เป็นรูพรุน ลักษณะ ไข่ พบตามกองอินทรียวัตถุ กลุ่มละ 20-50 ฟอง หนอน จะหากินบน ดิน ตัวเต็มวัย อ้วนกลมสีน้ าตาล-ด า หา กินช่วงกลางคืน โดยในช่วงกลางวันจะหลบ ซ่อนอยู่บริเวณรากพืช ใน ชีวภัณฑ์ เชื้อราเมตาไรเซียมฉีดพ่นทุก ๆ 7 วัน สำรเคมีสารเคมีแลมบ์ดาไซฮาโลทริน 2.5% หรือ คาร์บาริล 85% ฉีดพ่นทุก ๆ 5-7 วัน วิธีกล ท าลายกองอินทรียวัตถุ กองปุ๋ย ด้วงกุหลำบโตเต็มวัย เป็น แมลงปากกัด กัดกินใบ ทุเรียน กับดักแสงไฟ Light Trap กำรล่อแมลงด้วยกับดักแสงไฟ นิยมใช้เพื่อล่อ แมลงที่ออกหากินกลางคืน กับดักอาศัยพฤติกรรมการผสมพันธุ์ ของแมลงที่ชอบบินเข้าหาแสงไฟ ปัจจุบันนิยมใช้ หลอดไฟสีม่วง (black Light) ในการล่อ วิธี ดังกล่าวมีข้อเสียคือ อาจดึงดูดแมลงต่าง ๆ พื้นที่ให้เข้ามาในสวนทุเรียนมากขึ้น 4 I โรคและแมลง Morena solution วิธีกล กับดักแสงไฟ

เพลี้ยหอยเกล็ด อันดับ Hemiptera มอดเจำะล ำต้น วงศ์Scolytidae กำรเข้ำท ำลำย เจาะรูความยาวลึกประมาณ 2-3 มม. เพื่อกัด กินเนื้อไม้และวางไข่ สังเกตได้จากบริเวณปากรูมีขุยละเอียดซึ่ง เป็นมูลของมอด โดยเข้าท าลายได้ตั้งแต่ระยะหนอนจนถึงตัวเต็ม วัย ซ้ ายังเป็นพาหนะน าโรครากเน่าโคนเน่า และกิ่งแห้งได้ ชื่อเรียกทั่วไป : Shole hole borer ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 3-4 มม. ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี จุดสังเกต : ล าต้น และกิ่ง ระดับเศรษฐกิจ : - ลักษณะ ไข่ กลุ่มละ 5-8 ฟอง สีขาวใสอยู่ภายในรู หนอน ไม่มีขารูปร่างคล้ายตัว C และเริ่มเข้าสู่ดักแด้มีสีขาวอมเหลือง ขนาดใกล้เคียงตัวเต็มวัย ตัวเต็มวัย ตัวเมียมีขนาดใหญ่ และมี ปริมาณมากกว่าตัวผู้ รูปร่างทรงกระบอก สีด ามันปนน้ าตาล ล าตัวปกคุลมไปด้วยขนสั้น ๆ มอดเจำะล ำต้น หากเข้าท าลายต้นอ่อนทุเรียน อาจส่งผลให้ยื่นต้น ตายสูง (ที่มาภาพ : Department of Primary Industries and Regional Development's ชีวภัณฑ์ เชื้อราเมตาไรเซียมฉีดพ่นทุก ๆ 7 วัน หากพบการ Agriculture and Food) ระบาดหนักปรับฉีดพ่นทุก ๆ 3-4 วัน เน้นโคนต้น ล าต้น และ กิ่ง สำรเคมีสามารถเลือกใช้ได้หลายกลุ่ม เช่น ไทโอดิคาร์บ 75% ฟิโพรนิล 5% อิมิดาโคลพริด 10% หรือ ไทอะมีทอกแซม 25% เป็นต้น (สุเทพ สหายา) วิธีกล มั่นตัดแต่งกิ่ง และหากพบกิ่งที่ถูกท าลายให้ตัดทิ้ง และ น าไปเผาก าจัด ชื่อเรียกทั่วไป : เพลี้ยหอยนาสาร หรือ Lesser snow scale ขนำดตัว : ตัวเต็ม 1.2-1.4 มม. ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี จุดสังเกต : ใบ และกิ่ง ระดับเศรษฐกิจ : 5 ตัว/ใบ กำรเข้ำท ำลำย ดูดกินน้ าเลี้ยง ยอด ใบ กิ่ง ตา และขั้วผล หาก ระบาดรุนแรงส่วนที่ถูกท าลายจะ เป็นสีเหลืองหรือแห้งตาย กรณีพบ บนใบจะพบรอยด่างสีเหลือง ชีวภัณฑ์ และ สำรเคมี กับ กำรดื้อยำของแมลง ระบบภูมิคุ้มกันแมลง สารพิษ 2 สารพิษ 1 สารพิษ 3 กลไกลกำรเข้ำท ำลำยภูมิคุ้มกันแมลงของเชื้อรา บิวเวอเรีย “ ปัจจุบันยังไม่พบรายงาน การดื้อ ชีวภัณฑ์ของแมลง เพราะชีวภัณฑ์สร้างสารพิษได้ หลากหลายเพื่อท าลายภูมิคุ้มกันแมลง แตกต่าง จากสารเคมีที่ท าลายเพียงระบบใดระบบหนึ่ง ต่อ 1 ชนิดสารเคมีเท่านั้น แมลงจึงปรับพันธุกรรม เพื่อทนต่อสารเคมีได้ง่าย และยังเป็นสาเหตุที่ท าให้ เกษตรกรเองก็จ าเป็นต้องใช้สารเคมีที่เข้มข้นและ มากชนิดขึ้นไปด้วย ” วิธีกล มั่นตัดแต่งกิ่ง และหากพบ กิ่งที่ถูกท าลายให้ตัดทิ้ง และน าไป เผาก าจัด เพลี้ยหอยเกล็ด อยู่รวมกันเป็น กลุ่มเกาะติดแน่นบนใบ (ที่มาภาพ: Kaset Go) ลักษณะ ตัวอ่อน รูปร่างกลม-รี มี แผ่นปกคลุม โดย ดักแด้จะพบใน เพศผู้เท่านั้น ตัวเต็มวัย รูปร่างกลมรี มีแผ่นปกคลุมสีขาวขุ่น โดยตัว เมียจะสร้างเกราะป้องกันผิวคล้าย ขี้ผึ้ง ปกคลุมล าตัว ชีวภัณฑ์ บิวเวอเรียผสมเมตาไรเซียมและไวท์ออย ฉีดพ่นทุก ๆ 7 วัน สำรเคมีโคนต้น ใช้ ไดโนทีฟูแรน 1 % อิมิดาโคลพริด 70 % หรือ ไทอะมี-ทอกแซม 25% ทุก 2-3 อาทิตย์ บนใบ ใช้ มาลาไทออน 85% หรือ ไทอะมีทอกแซม 25% 5 I โรคและแมลง Morena solution

หนอนเจำะผล Conogethes punctiferalis (Guenee) ชื่อเรียกทั่วไป : หนอนเจาะผลละหุ่ง และ Yellow peach moth ขนำดตัว : หนอน 9-15 มม. ช่วงที่พบ : มีนาคม-มิถุนายน จุดสังเกต : ผลอ่อน และผลแก่ ระดับเศรษฐกิจ : - กำรเข้ำท ำลำย แทะเปลือกผลทุเรียนอายุประมาณ 2 เดือน ขึ้นไป หากแทะถึงเนื้อจะท าให้บริเวณที่ถูกท าลายเน่าเมื่อผลสุก หากทุเรียนออกลูกชิดกันจะยิ่งเพิ่มโอกาสการท าลายสูง เนื่องจากผีเสื้อมาวางไข่ ลักษณะ ไข่ รูปร่างกลม สีเหลืองใส หลบซ่อนอยู่ตามหนาม ทุเรียน หนอนวัยหนึ่ง หัวสีน้ าตาล ล าตัวสีขาว หนอนวัยสอง หัวและจุดข้างล าตัวสีน้ าตาลเข้ม ดักแด้สีน้ าตาลเข้ม หลบซ่อน อยู่ตามหนามทุเรียน ตัวเต็มวัย เป็นผีเสื้อกลางคืน ปีกสีเหลือง มีจุดสีด าทั่วปีก ชีวภัณฑ์ เชื้อราบิวเวอเรีย (คุมไข่) และแบคทีเรียบีที (คุมหนอน) สำรเคมีแลมบ์ดา-ไซฮาโลทริน 5% หรือคาร์โปฟูแรน 20% วิธีกล ถุงแดงห่อผล กับดักแสงไฟ โฟมกันระหว่างลูกทุเรียน ผีเสื้อหนอนเจำะผล มักวางไข่ตามซอกหนามทุเรียน หนอนเจำะเมล็ดทุเรียน ชื่อเรียกทั่วไป : หนอนใต้ และ Durian seed borer ขนำดตัว : หนอน 40 มม. ช่วงที่พบ : กุมภาพันธ์-มิถุนายน จุดสังเกต : ผลอ่อน และผลแก่ ระดับเศรษฐกิจ : 1 ตัว/กับดักแสงไฟ กำรเข้ำท ำลำย หนอนแทะเปลือกผลทุเรียนในระยะผลอ่อน สังเกตได้จากมูลบริเวณปากรูที่เจาะ เมื่อผลขยายจะปิดรูที่เจาะ เป็นที่สังเกตได้ยาก จากนั้นหนอนจะอาศัยกัดกินเมล็ดเมื่อโต เต็มที่ หนอนโตเต็มวัยเจาะรูออกจากผล เพื่อเข้าสู่ระยะดักแด้ ในดิน ลักษณะ ไข่ รูปร่างกลม สีเหลืองใส หลบซ่อนอยู่ตามหนาม ทุเรียน หนอน มีสีขาว-เหลือง มีจุดสีด าเล็ก ๆ ข้างล าตัว เมื่อ อายุมากขึ้นจะล าตัวจะมีสีชมพูอมม่วง และเจาะผลออกเพื่อเข้า สู่ ดักแด้ สีน้ าตาลเข้ม อยู่ใต้ดิน ตัวเต็มวัย เป็นผีเสื้อกลางคืน ปีกสีเทา-ด า มีจุดสีขาวบนปีก ชีวภัณฑ์ เชื้อราบิวเวอเรีย (คุมไข่) และแบคทีเรียบีที (คุมหนอน) สำรเคมีคาร์บาริล 85% มาลาไทออน 83% แลมบ์ดาไซฮาโลทริน 2.5% หรือคาร์บาริล 85% (แช่เมล็ดพันธุ์และฉีดผล) วิธีกล ถุงแดงห่อผล โฟมกันระหว่างลูกทุเรียน (ป้องกันผีเสื้อ วางไข่) หรือตัดแต่งบริเวณที่มี ผลหนาแน่น และไม่ขนย้าย เมล็ดพันธุ์จากแหล่งภายนอก หนอนเจำะผล สันนิษฐานว่า มีถิ่นก าเนิดในประเทศมาเลเซีย (ป้องกันผีเสื้อวางไข่) หรือตัดแต่งบริเวณที่มีผลหนาแน่น Mudaria luteileprosa (Holloway) 6 I โรคและแมลง Morena solution ชีวภัณฑ์ คือ จุลินทรีย์หรือผลผลิตของจุลินทรีย์ ที่สามารถ ท าลายศัตรูพืชได้ ภายใต้สภาวะแวดล้อมที่เหมาะสม ได้แก่ เชื้อ รา แบคทีเรีย ไวรัส เป็นต้น (กรมส่งเสริมการเกษตร กระทรวง เกษตรและสหกรณ์, 2563) ประเภทจุลินทรีย์/จุลชีพ ศัตรูพืช รา บิวเวอเรีย บัสเซียน่า แมลงหวี่ขาว เพลี้ยชนิดต่าง ๆ เมตาไรเซียม แอนิโซเพลีย ไร แมลงวันผลไม้ แมลงปีกแข็ง พาซิโลมัยซิส ไลลาซินัส ไข่เพลี้ย ไข่หอย ไส้เดือนฝอย เพลี้ยไฟ ไตรโคเดอร์มา แอสเพอร์เรียลลัม รากเน่าโคนเน่า แอนแทรคโนส แบคทีเรีย บาซิลัส ซับทิลิส โรคเหี่ยว โรคกิ่งแห้ง แอนแทรค โนส บาซิลัส ซีเรียส โรคแคงเกอร์ รากเน่าโคนเน่า บาซิลัส ทูริงเยนซิส หนอนผีเสื้อ ไวรัส นิวคลีโอโพลีไวรัส (NPV) หนอนกระทู้หอม หนอนเจาะสมอฝ้าย และหนอนกระทู้ผัก สิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก ไส้เดือนฝอยสไตเนอร์นีมา ด้วงหมัดผัก ด้วงกุหลาบ หนอน กระทู้หอม หนอนใยฝ้าย

ด้วงหนวดยำวเจำะล ำต้นทุเรียน Batocera rufomaculata (De Geer) ชื่อเรียกทั่วไป : ด้วงบ่าหนามจุดด า และ Durian stem borer ขนำดตัว : ไข่ 2-6 มม. หนอน 80-100 มม. และตัวเต็มวัย 40-60 มม. ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี จุดสังเกต : ล าต้น ระดับเศรษฐกิจ : - กำรเข้ำท ำลำย ระยะหนอนจะกัดกินเนื้อไม้ ท าลายท่อน้ า และท่ออาหารของต้นทุเรียน หากไม่ควบคุมอาจเกิดรอยควั่น จากการกัดกินรอบต้นได้ ลักษณะ ไข่ เดี่ยว รูปร่างรี สีขาวขุ่น หนอน รูปร่างแบน เล็กน้อย ล าตัวเป็นปล้อง ส่วนหัวใหญ่กว่าล าตัว สีขาวขุ่นเหลือง ขนาดใหญ่ แข็งแรง เขี้ยวขนาดใหญ่ ดักแด้สีเหลือง อาศัยอยู่บริเวณกลางกิ่งหรือล าต้น วางตัวในแนวตั้ง ตัวเต็มวัย แมลงปีกแข็ง สีน้ าตาล ด้านบนปีกมีจุดสีเหลือง-ส้มกระจายทั่ว ปีก มีหนวด 2 เส้น โดยเพศผู้จะมีหนวดสั้นกว่าเพศเมีย ชีวภัณฑ์ไส้เดือนฝอย (ควบคุมหนอน) และเมตาไรเซียม (ควบคุมตัวเต็มวัย) ด้วงหนวดยำวเจำะล ำต้นทุเรียน เป็นภัยเงียบของชาวสวนทุเรียน สำรเคมีไทอะมีแซม 14.1% แลมป์ดา-ไซฮาโลทริน 10.6 % โคลไทอะดินิน 16% หรือ อิมิดาโคลพริด 10% วิธีกล กับดักแสงไฟ ตาข่ายพันรอบต้น (ควบคุมตัวเต็มวัย) และแก๊สแคลเซียมคาร์ไบด์ (ควบคุมหนอน) เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน Amrasca durianae (Hongsaprug) ชื่อเรียกทั่วไป : Durian leafhopper ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 2.5 มม. ช่วงที่พบ : พฤษภาคม-พฤศจิกายน และ มกราคม-กุมภาพันธ์ จุดสังเกต : ยอดใบ และใบอ่อน ระดับเศรษฐกิจ : - กำรเข้ำท ำลำย ดูดกินน้ าเลี้ยงขอบใบ อ่อน น้ าลายของจักจั่นจะย่อยผนังเซลล์พืช ให้บางลงเพื่อดูดอาหาร ใบจึงคล้ายน้ าร้อน ลวก หรือม้วนงอและแห้งในที่สุด ลักษณะ ไข่ รูปร่างรี สีใส ตัวอ่อน รูปร่างรี คล้ายตัวเต็มวัย แต่ทั้งตัวมีสี เหลือง-เขียวใส ตัวเต็มวัย สีเหลืองอม เขียว บริเวณหัวมีจุดสีด า 2 จุดอยู่ ระหว่างตาและแผ่นหลัง ปลายทั้ง 2 ข้างมี จุดสีน้ าตาล-ด า ข้างละ 1 จุด ชีวภัณฑ์ เชื้อราบิวเวอเรียฉีดพ่นทุก ๆ 7 วัน หากพบการระบาดหนักปรับฉีดพ่น ทุก ๆ 3-4 วัน สำรเคมีฟลอนิคามิค 50% ไพมีโทรซีน 50% ไบเฟนทริน 10% หรือ คลอฟีนาเพอร์ 10% วิธีกล ตัดใบ/ยอดที่พบการระบาดน าไปก าจัด นอกพื้นที่ เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน ดูดน้ าเลี้ยงใบจนร่วงเหลือ แต่ก้าน เรียกอาการนี้ว่า “ยอดก้านธูป” (ที่มาภาพ: Facebook ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน ต าบลสวนแตง) วงจรชีวิตด้วงหนวดยำวเจำะล ำต้นทุเรียน “ ด้วงหนวดยาวเจาะล าต้นทุเรียน ถือว่าเป็นภัย เงียบของเกษตรกร หากไม่มั่นสังเกตจะทราบได้ยากว่า ทุเรียนถูกท าลาย โดนส่วนใหญ่จะเห็นเมื่อทุเรียนเกิดรอย ควั่นรอบต้นหรือใกล้ยื่นต้นตาย” 7 I โรคและแมลง Morena solution ไข่ 7-14 วัน หนอน 280 วัน ดักแด้ 24-29 วัน ตัวเต็มวัย 6 เดือน

มวนพิฆำต ปัจจุบันเริ่มมีการเพาะเลี้ยงเพื่อจ าหน่ายในท้องตลาดแพร่หลายมากขึ้น INSECT PREDATORS แมลงธรรมชำติ คือ แมลงที่เป็นประโยชน์และมีบทบาทในการควบคุมแมลงศัตรูพืช โดยชีววิธีและเป็น ปัจจัยทางชีวภาพ ที่ช่วยควบคุมปริมาณของแมลงศัตรูพืชให้อยู่ในสภาพสมดุลตามธรรมชาติ ซึ่งแมลงศัตรูธรรมชาติในที่นี้ หมายถึงแมลงห้ า และแมลงเบียน 8 I โรคและแมลง Morena solution

แมงมุม ชื่อเรียกทั่วไป : Green lacewing ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 10-10.5 มม. ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี ประเภท : ตัวห้ า ปริมำณปล่อยควบคุม : 100 ตัว/ไร่ กำรเข้ำท ำลำย กินไข่และตัว อ่อนของแมลงศัตรู พร้อมเก็บ ซากเหยื่อไว้บนล าตัวเพื่อ ป้องกันศัตรู แมลงศัตรูพืชเป้ำหมำย ไร เพลี้ยอ่อน เพลี้ยแป้ง เพลี้ย หอย ไข่ของแมลงศัตรูพืช และหนอนขนาดเล็ก ลักษณะ ไข่ เดี่ยว ๆ เป็นก้านชู ขึ้นบริเวณส่วนปลายเป็นรูปวงรี สีขาวขุ่น-เขียวอ่อน ตัวอ่อน คล้ายลูกจระเข้ล าตัวยาว ส่วนหัว มีเขี้ยว ยื่นยาวไปข้างหน้า งุ้มเข้า หากันคล้ายเคียว ตัวเต็มวัย คล้ายแมลงปอ ล าตัวสีเขียวอ่อน ปีกเป็นแผ่นบางใสสีเขียวอ่อน 2 คู่ มีหนวดยาวเป็นปล้อง แมลงช้ำงปีกใสโตเต็มวัย จะ อาศัยกินน้ าหวานจากดอกไม้ เพื่อด ารงชีวิตเท่านั้น แมลงช้ำงปีกใส วงศ์ Chrysopidae แมลงหำงหนีบ อันดับ Dermaptera ชื่อเรียกทั่วไป : Earwigs ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 15-18 มม. ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี ประเภท : ตัวห้ า ปริมำณปล่อยควบคุม : 100-200 ตัว/ไร่ ลักษณะ ไข่ เป็นกลุ่ม ๆ ตั้งแต่ 10 ฟอง ไปจนถึง 80 ฟอง ตามแต่ละชนิด วางไข่ตามซอกใบ รูปร่างกลมผิวเรียบสีขาว-เหลือง นวล ตัวอ่อน คล้ายตัวเต็มวัยแต่ มีสีอ่อนกว่า ตัวเต็มวัย ล าตัวสีด า หรือสีน้ าตาลมันวาว (บางชนิด บริเวณข้อปล้องล าตัวมีสีขาว) หนวดยาวเป็นปล้อง บริเวณแพน หางคล้ายคีม/ก้ามปู กำรเข้ำท ำลำย ใช้แพนหาง หนีบ และใช้ปากกัดแมลง ศัตรู แมลงศัตรูพืชเป้ำหมำย เพลี้ยอ่อนชนิดต่าง ๆ หนอนเจาะล า ต้นข้าวโพด หนอนกระทู้ข้าวโพด หนอนเจาะสมอฝ้าย และ ด้วงกุหลาบ แมลงหำงหนีบโตเต็มวัย และ ตัวอ่อนสามารถย่อยซากพืช และสัตว์ได้ ชื่อเรียกทั่วไป : Spider ขนำดตัว : หลากหลายขนาดตามสายพันธุ์ ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี ประเภท : ตัวห้ า ปริมำณปล่อยควบคุม : - ลักษณะ มีรูปทรง และขนาดที่หลากหลาย เพื่อใช้ในการพลาง ตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมนั้น ๆ มี 8 ขา หัวและอกติดกันเป็น ส่วนเดียว กำรเข้ำท ำลำย แบ่งออกเป็น 2 แบบคือ ออกล่า โดยการ เคลื่อนที่รอบ ๆ ไปหาเหยื่อ หรือสร้างเส้นใยเป็นตาข่ายเพื่อรอ ให้แมลงศัตรูมาติด ก่อนใช้ปากกัด แมลงศัตรูพืชเป้ำหมำย เพลี้ยอ่อน ไร ตัวหนอน และ แมลงวัน แ ม ง มุ ม ชั ก ใ ย เพื่อสร้างเป็นกับ ดักจับเหยื่อ ตัวห้ ำ ตัวเบียน ? ตัวห้ ำ : ขนาดใหญ่ แข็งแรงกว่าเหยื่อ มักฆ่าเหยื่อให้ ตายทันที และอาศัยอยู่คนละที่กับเหยื่อ ตัวเบียน : ขนาดเล็กกว่าเหยื่อ อาศัยกินภายในหรือ ภายนอกเหยื่อ อีกทั้งเหยื่อ 1 ตัวสามารถมีตัวเบียน มากกว่าหนึ่ง Insect Predators มวนพิฆำต ก าลังออกล่าเหยื่อ 9 I โรคและแมลง Morena solution

ชื่อเรียกทั่วไป : Stink bug ขนำดตัว : หลากหลายขนาดตามสายพันธุ์ ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี ประเภท : ตัวห้ า ปริมำณปล่อยควบคุม : 100 ตัว/ไร่ กำรเข้ำท ำลำย ใช้ปากแทง เพื่อปล่อยสารพิษท าให้แมลง ศัตรูเป็นอัมพาต และดูดกิน อาหารภายในของเหยื่อจนแห้ง ตาย แมลงศัตรูพืชเป้ำหมำย หนอนกระทู้ผัก หนอนกระทู้หอม หนอนเจาะสมอฝ้าย หนอนใยผัก และหนอนคืบกะหล่ า เป็นต้น ลักษณะ ไข่ เป็นกลุ่มตั้งแต่ 20- 100 ฟอง รูปร่างกลม มัน สะท้อนแสง ตัวอ่อน อยู่รวมกัน เ ป็นก ลุ่ม เ คลื่อ น ไ ห วน้ อ ย หลากหลายสีตามสายพันธุ์ ตัว เต็มวัย เป็นด้วงปีกแข็ง มองดู ค ล้ า ย โ ล่ / เ ก ร า ะ ก า บั ง หลากหลายสีตามสายพันธุ์ มวนพิฆำตตัวเต็มวัย ตลอด ชีวิตของมวนพิฆาตสามารถ ท าลายศัตรูได้ถึง 214-258 ตัว มวนพิฆำต วงศ์ Pentatomidae มวนเพชณฆำต วงศ์ Reduviidae ชื่อเรียกทั่วไป : Assassin bug ขนำดตัว : หลากหลายขนาดตามสายพันธุ์ ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี ประเภท : ตัวห้ า ปริมำณปล่อยควบคุม : 100 ตัว/ไร่ ลักษณะ ไข่ เป็นกลุ่ม รูปร่างรี ตั้งแต่ 30-230 ฟอง โดยมีสาร แข็งห่อหุ้ม ตัวอ่อน พบได้หลาย ระยะตามแต่ละสายพันธุ์ ตัวเต็ม วัย ลักษณะเด่นของทุกสายพันธุ์ คือ ส่วนหัวแคบและยาว หนวด 2 เส้น สามารถพบได้ตั้งแต่สี เหลือง แดง น้ าตาล ด า หรือ สลับสีตามแต่ละสายพันธุ์ กำรเข้ำท ำลำย ใช้ปากแทง พร้อมปล่อยสารพิษเข้าแมลง เหยื่อเป้าหมาย ส่งผลให้เหยื่อ เป็นอัมพาต จากนั้นจึงดูดกิน อาหารภายในของเหยื่อจนแห้ง ตาย แมลงศัตรูพืชเป้ำหมำย หนอนของแมลงชนิดต่าง ๆ มวนเพชณฆำต ตัวเต็มวัย ก าลังดูแลไข่ แตนเบียน อันดับ Hymenoptera ชื่อเรียกทั่วไป : Parasitic wasp ขนำดตัว : หลากหลายขนาดตามสายพันธุ์ ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี ประเภท : ตัวเบียน ปริมำณปล่อยควบคุม : - ลักษณะ แตนเบียนมีความ ห ลา ก ห ล า ย สูงก า รสังเ ก ต ลักษณะเบื้องต้นอาจท าได้ในสาย พันธุ์ที่มีขนาด 2 มม. ขึ้นไป ส่วนมากมีล าตัวเรียว สีเหลือง น้ าตาล หรือด า มีหนวดยาว 2 เส้น บางชนิดจะดูลักษณะคล้าย มดด า กำรเข้ำท ำลำย ใช้ปากแทงเพื่อ ดู ด อ า ห า ร จ า ก แ ม ล ง ศั ต รู เป้าหมาย โดยส่วนมากทุกสาย พันธุ์ของแตนเบียนจะเบียนใน ระยะตัวอ่อนเท่านั้น ส่วนตัวเต็ม วัยอาศัยดูดกินน้ าหวานจาก ดอกไม้ หรือสิ่งขับถ่ายจากเพลี้ย แมลงศัตรูเป้ำหมำย ระยะหนอน หรือไข่ของแมลงชนิดต่าง ๆ แตนเบียนแมลงวันผลไม้ เพศเมียจะมีอวัยวะวางไข่ยื่น ออกมาบริเวณท้ายล าตัว ไรตัวห้ ำ วงศ์ Phytoseiidae ชื่อเรียกทั่วไป : Predatory mite ขนำดตัว : ตัวเต็มวัย 0.5 มม. ช่วงที่พบ : ตลอดทั้งปี ประเภท : ตัวห้ า ปริมำณปล่อยควบคุม : 2,000 ตัว/ไร่ ลักษณะ ไข่ รูปร่างรี-กลม สีขาว ใส ตัวอ่อน คล้ายตัวเต็มวัยแต่มีสี ขาวใสทั้งตัว ตัวเต็มวัย รูปร่างกึ่ง กลม (คล้ายหยดน้ า) ตัวสีส้ม-แดง มันวาว ขายาว 8 ขา เคลื่อนไหว รวดเร็ว กำรเข้ำท ำลำย ใช้ขาคู่หน้าคีบ จับ และใช้ปากแทงเพื่อดูดอาหาร จากแมลงศัตรูเป้าหมาย แมลงศัตรูเป้ำหมำย ไรแดง เพลี้ยไฟ และเพลี้ยอ่อน ไรตัวห้ ำ ก าลังใช้ขาคู่หน้าจับ ไรแดง เพื่อกินเป็นอาหาร (ที่มา ภาพ: International Institute of Tropical Agriculture 10 I โรคและแมลง Morena solution

โรครำด ำ แม้ไม่เข้าท าลายถึงคุณภาพเนื้อ แต่กลับส่งผลให้ทุเรียนมีลักษณะไม่เป็นที่ต้องการของตลาด โรคทุเรียน ถือได้ว่าเป็นศัตรูร้ายแรงต่อทุเรียนเป็นอย่าง มาก เพียงจากจุดรอยเข้าท าลายเพียงเล็กน้อยหากละเลยการดูแล ป้องกัน จุดเล่านั้นจะขยายวงกว้างและเข้าท าลายต้นได้อย่างรวดเร็ว สร้างความเสียหายต่อชาวสวนเป็นอย่างมาก จนท าให้เกษตรหลาย รายท้อใจกับการลงมือปลูกทุเรียนใหม่อีกครั้ง DISEASE โรคทุเรียน 11 I โรคและแมลง Morena solution

รำกเน่ำโคนเน่ำ ชื่อเรียกทั่วไป : Damping-off จุลินทรีย์สำเหตุ : เชื้อรา Phytophthora palmivora ช่วงที่พบ : ทุกช่วง (ระมัดระวังพิเศษ พฤษภาคม-ตุลาคม) จุดสังเกต : ราก โคนต้นจนถึงล าต้น และใบ ลักษณะและกำรเข้ำท ำลำย รากฝอย เปลือกล่อนและ ยุ่ยเป็นสีน้ าตาล (มักปรากฏในสวนทุเรียนที่ปลูกแบบยก ร่อง) กิ่ง โคนต้นและรากแขนง แรกเริ่มมีคราบน้ าบนเปลือก ผิว พร้อมรอยแตกขนาดเล็กท าให้น้ ายางซึมออกมาได้ หาก รุนแรงมากขึ้น จะพบแผลเน่าสีน้ าตาลเข้ม-ด า บริเวณกลาง แผลสีเข้มกว่ารอบนอก มีเมือกไหลเยิ้มออก ใบ ใบอ่อนเหี่ยว เหลือง เส้นใบมีสีน้ าตาลด า และใบอาจแห้งคาต้นอย่าง รวดเร็ว คล้ายน้ าร้อนลวก ซึ่งต้นทุเรียนสามารถแสดง อาการของโรคได้นานถึง 1-2 ปี ก่อนจะยืนต้นตาย อีกทั้ง อาจมีจุลินทรีย์ฉวยโอกาสชนิดอื่น ๆ เข้ามาก่อโรคซ้ าได้อีก ชีวภัณฑ์ เชื้อราไตรโคเดอร์ หรือบาซิลัส ซับทิลิส พ่นทุก ๆ 7 วัน หากพบการระบาดหนักปรับฉีดพ่นทุก ๆ 3-4 วัน เน้น บริเวณล าต้น ราก และดิน ซึ่งสามารถถากแผลที่ฉ่ าน้ าออก และใช้ไตรโคเดอร์มาทาบริเวณแผล สำรเคมีเมทาแลกซิล 25% หรือฟอสอีทิล-อะลูมิเนียม 80% เน้นบริเวณหลังใบฉีดพ่นทุก ๆ 7-10 วัน แผลช้ ำน้ ำจำกเชื้อรำ ที่เข้าท าลาย หากไม่รีบท าการรักษา ทุเรียนมีโอกาสยืนต้นตายสูง หรือใช้สารฟอสโฟนิกแอซิด 40% ฉีดเข้าล าต้น วิธีกล ปรับสภาพดินให้มีค่าความเป็นกรด-ด่าง ประมาณ 6.5 โดยใช้ปูนขาวหรือโดโลไมท์ อัตราส่วน 100-200 กก./ไร่ พร้อมทั้งระบายน้ าในสวน ไม่ให้มีน้ าท่วมขัง กำรทดสอบเชื้อรำไฟท็อปธอร่ำ และพิเทียมในดิน วิธีทดสอบ สุ่มตักดินรอบโคนต้น ทุเรียน 100 กรัม คนผสมกับน้ า สะอาด 250 มล. จากนั้นกรองน้ า ผ่านผ้าขาวบาง ลงในภาชนะ พลาสติกตัดใบไชยา ขนาด 1*1 นิ้ว ตัดให้เกิดรอยแผลทั้งสี่ด้าน และ หงายท้องใบ ลอยบนน้ าละลายดินที่ กรองได้ วิธีกำรแปลผล เก็บผลภายใน 3 วัน หากดินมีปนเปื้อนเชื้อ ใบจะเกิดรอยช้ า สีน้ าตาลตั้งแต่ วันที่ 2 และยิ่งชัดเจน เมื่อเข้าสู่ วันที่ 3 และห้ามสังเกตผล เกิน 3 วัน เนื่องจากอาจมีจุลินทรีย์ ย่อยสลายกลุ่มอื่น ๆ ที่ท าให้เกิด อาการช้ าด้วยเช่นกัน จ ำลองกำรทดสอบเชื้อปนเปื้อนในดิน โดยหากพบว่าตัวอย่างที่ทดสอบมีการ ปนเปื้อน ควรท าการหยด โซเดียมไฮโปคลอไรท์ 6% ก่อนน าไปก าจัด ไฟท็อปธอร่ำ ไฟท็อปธอร่ามีแหล่งอาศัยอยู่ ภายในดิน เมื่อต้นทุเรียนอ่อนแอ หรือ สภาพอากาศเหมาะสม จะยิ่งเปิดโอกาสให้ เชื้อเข้าท าลายได้ง่ายขึ้น ประกอบกับหาก ภายในสวนมีน้ าท่วมขัง หรือมีเศษซากพืชที่ ตายจากเชื้อดังกล่าว จะยิ่งเพิ่มโอกาสการ เคลื่อนย้ายของสปอร์ได้มากขึ้นอีกด้วย สปอร์ไฟท็อปธอร่ำ จัดเป็นสปอร์มีหาง (zoospore) ใช้เพื่อการเคลื่อนย้าย Phytophthora palmivora อุปกรณ์ : ช้อนตักดิน น้ าเปล่าสะอาด ภาชนะพลาสติกใสทุกด้าน ผ้าขาวบาง กรรไกร และใบไชยา (คะน้าแม็กซิกัน) 12 I โรคและแมลง Morena solution

ใบจุดสำหร่ำย ชื่อเรียกทั่วไป : ใบจุดสนิม และ Algal leaf spot จุลินทรีย์สำเหตุ : สาหร่ายสีเขียว Cephaleuros virescens ช่วงที่พบ : ทุกช่วง (ระมัดระวังพิเศษ กรกฎาคม-กันยายน) จุดสังเกต : ใบแก่ และกิ่งแขนง ลักษณะและกำรเข้ำท ำลำย ใบ ปรากฏจุดกึ่งกลม เมื่อ สังเกตระยะใกล้ ขอบจุดไม่เรียบ และแตกเป็นแฉกเล็ก ๆ รอบจุด มีสีเทาอ่อนปนเขียว นูนขึ้นจากผิวหน้าใบเล็กน้อย จุดสามารถขยายขนาดขึ้นเมื่อได้รับความชื้น และแสงแดด เมื่อสาหร่ายอายุมากขึ้น จะเริ่มเปลี่ยนเป็นสีแดงอมน้ าตาล (คล้ายสนิม) ฟูออกมาเหมือนก ามะหยี่ บดบังการสังเคราะห์ แ ส ง ข อ ง ใ บ อี ก ทั้ ง ยั ง ส ม า ร ถ ส ร้ า ง ร า ก เ ที ย ม (sporangiophore) เพื่อดูดกินน้ าเลี้ยงจากใบ ท าให้ใบซีด เหลือง กิ่งแขนง ปรากฏจุดคล้ายบนใบ แต่จะท าลายให้ เนื้อเยื่อไม้แตก ชีวภัณฑ์ เชื้อราไตรโคเดอร์ หรือบาซิลัส ซับทิลิส พ่นทุก ๆ 7 วัน เน้นบริเวณทรงพุ่มหนาหรือใบแก่ สำรเคมีคอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ 85% เน้นบริเวณทรงพุ่ม หนาหรือใบแก่ วิธีกล ตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่มหนาออก เพื่อช่วยให้ถ่ายอากาศ ความชิ้น และแสงแดดเข้าถึง ใบจุดสำหร่ำย พบได้ตลอดทั้งปี แต่จะยิ่งระบาดในฤดูฝน ใบไหม้ / ใบจุด / ใบติด / แอนเทคโนส ชื่อเรียกทั่วไป : Anthracnose, Leaf Spot และ Leaf Blight จุลินทรีย์สำเหตุ : เชื้อรา Colletotrichum sp., Fusarium sp., Rhizoctonia solani และ Phomopsis sp. ช่วงที่พบ : กุมภาพันธ์-กันยายน จุดสังเกต : ใบ ใบไหม้ จากเชื้อรา Collectotrichum sp. ชีวภัณฑ์ เชื้อราไตรโคเดอร์ หรือ บาซิลัส ซับทิลิส พ่นทุก ๆ 7 วัน เน้น บริเวณทรงพุ่มหนา สำรเคมีคอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ 85% หรือ เฮกซะโคนาโซล 5% วิธีกล ตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่มหนาออก มั่นเก็บเศษใบรอบโคนต้นเนื่องจากเป็นแหล่ง สะสมเชื้อรา และใส่ปุ๋ยไนโตรเจนต่ าเพื่อลดการแตกใบใหม่ 13 I โรคและแมลง Morena solution เชื้อรำ ต ำแหน่งแผลบนใบ ลักษณะแผล/กำรเข้ำท ำลำย Colletotrichum sp. ปลายและขอบ จุดแผลสีน้ าตาลและขยายขนาด ขึ้น จนกรอบแผลมีสีน้ าตาลเข้ม ภายในสีน้ าตาลและมีจุดสีด าเล็ก ๆ เรียงซ้อน (คล้ายระลอกคลื่น) ซึ่งเป็น สปอร์ของเชื้อรา หรือเรียกว่า “โรค แอนเทคโนส” Fusarium sp. ขอบ แผลสีน้ าตาล-ด า มีจุดสีขาวฟู ขนาดเล็กซึ่งเป็นสปอร์ของเชื้อรา จน ท าให้ขอบใบม้วนงอเล็กน้อยและอาจ พัฒนาลุกลามไปยังกิ่งหรือต้นได้ Rhizoctonia solani กลางและขอบ ใบเริ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ าตาลเข้ม คล้ายน้ าร้อนลวก รูปร่างแผลไม่ แน่นอน และเชื้อราจะเริ่มสร้างเส้นใย สีน้ าตาลไปยึดติดกับใบใกล้เคียง หรือ เรียกว่า “โรคใบติด” Phomopsis sp. ทุกต าแหน่ง แผลเป็นจุดตายสีน้ าตาลกลม ขอบ แผลสีเหลือง หากขยายขนาดขึ้นขอบ สีเหลือง จะชนกันจนอาจเห็นใบ เปลี่ยนเป็นสีเหลืองได้

กิ่งแห้ง ชื่อเรียกทั่วไป : Dieback จุลินทรีย์สำเหตุ : เชื้อรา Fusarium solani ช่วงที่พบ : พฤษภาคม-ตุลาคม จุดสังเกต : กิ่ง และล าต้น ลักษณะและกำรเข้ำท ำลำย ปรากฏเส้นใย สีขาว-ชมพู ฟู หากลุกลาม จะกระจายทั่วกิ่ง พร้อมเข้าท าลายระบบท่อน้ าและ อาหาร ท าให้กิ่งแห้ง ใบเหลือง และร่วง อีกทั้งมอดเจาะล าต้นยัง เป็นแมลงพาหนะน าสปอร์ราเข้า สู่ล าต้นผ่านรูที่เจาะ โดยส่วนมาก มักพบโรคกิ่งแห้งภายหลังจากพบ โรครากเน่าโคนเน่า ชีวภัณฑ์ แบคทีเรียบาซิลัสซับทิลิส ทาบริเวณแผลทุก ๆ 7 วัน หรือจนแผลแห้ง สำรเคมีไฮเมกซาโซล 36% หรือ คอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ 85% วิธีกล ตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่มหนาออก และมั่นส ารวจมอดเจาะล าต้น กิ่งแห้ง มักพบภายหลังจาก โรคหลักเข้าท าลาย เนื่องจาก ต้นอ่อนแอ จึงง่ายต่อราอื่น ๆ เข้าท าลายต่อเนื่อง รำแป้ง ชื่อเรียกทั่วไป : Powdery mildew จุลินทรีย์สำเหตุ : เชื้อรา Oidium sp. ช่วงที่พบ : ตุลาคม-พฤษภาคม จุดสังเกต : ผล และใบ ลักษณะและกำรเข้ำท ำลำย ใบ บริเวณณใต้ใบมีคราบฝุ่นสี ขาว (คล้ายผงแป้ง) ปกคลุม บาง ๆ กระจายทั่วใต้ใบ ซึ่งคือ สปอร์ของเชื้อรา ผลอ่อน-แก่ เชื้อราจะคลุมทั่วเปลือกคล้าย กรณีใต้ใบ หากเข้าท าลายตั้งแต่ ผลอ่อนอาจท าให้ผลร่วง หรือท า ให้เปลือกทุเรียนเปลี่ยนเป็นสี น้ าตาลแดง ชีวภัณฑ์ เชื้อราไตรโคเดอร์ พ่น ทุก ๆ 7 วัน สำรเคมีเบโนมิล 50% ไพราโซฟอส 29.4% หรือ ผงก ามะถัน วิธีกล ตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่ม หนาออก รำแป้ง ปกคลุมบนเปลือก ทุเรียน สังเกตได้จากปลาย หนามเริ่มเป็นสีน้ าตาลแดง (ที่มาภาพ: Thai Farmers’ Library) รำด ำ ชื่อเรียกทั่วไป : Sooty mold จุลินทรีย์สำเหตุ : เชื้อราไม่สามารถระบุชนิดได้ ช่วงที่พบ : พฤษภาคม-ตุลาคม จุดสังเกต : ช่อดอก ผล กิ่ง และล าต้น ลักษณะและกำรเข้ำท ำลำย ปรากฏจุดสีด าขนาดเล็ก สังเกต ได้ง่ายตามร่องผล และมักพบ ร่วมกับเพลี้ยแป้ง เนื่องจากเพลี้ย แ ป้ ง ขั บ ถ่ า ย น้ า ห ว า น (Honeydew) ซึ่งเป็นแหล่งอาหาร อย่างดีของราด า รวมไปถึง เกษตรกรให้อาหารเสริมบ ารุงต้น ที่มีส่วนผสมของกากน้ าตาล ชีวภัณฑ์ เน้นใช้เชื้อราบิวเวอเรีย ผสมไวออยเพื่อควบคุมเพลี้ยแป้ง สำรเคมีเฮกซะโคนาโซล 5% แมนโคแซบ 80% หรือ คอปเปอร์- ออกซีคลอไรด์ 85% วิธีกล ตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่มหนา ออก และงดให้อาหารเสริมบ ารุง ต้นที่มีส่วนผสมของกากน้ าตาล รำด ำ ต้องเน้นการก าจัดเพลี้ย แป้งเป็นส่วนส าคัญ เนื่องจาก เป็นพาหนะของโรค รำชมพู ชื่อเรียกทั่วไป : Pink disease จุลินทรีย์สำเหตุ : เชื้อรา Corticium salmonicolor ช่วงที่พบ : พฤษภาคม-ตุลาคม จุดสังเกต : ใบ กิ่ง และล าต้น ลักษณะและกำรเข้ำท ำลำย ปรากฏเส้นใยเชื้อราสีขาวปกคลุม และเปลี่ยนเป็นสีมพูเมื่ออายุ มากขึ้น และท าให้เนื้อไม้ที่ถูก ท าลายเนื้อเปลือกแห้ง เป็นขุย รวมไปถึงยังสามารถแสดง อาการบนใบได้ ท าให้ใบเหลือง และร่วง ชีวภัณฑ์ แบคทีเรียบาซิลัส - ซับทิลิสทาบริเวณแผลทุก ๆ 7 วัน หรือจนแผลแห้ง สำรเคมีเบโนมิล 50% คาร์เบนดาซิม 50% หรือคอปเปอร์ออกซีคลอไรด์ 85% วิธีกล ตัดแต่งกิ่งและทรงพุ่ม หนาออก และก าจัดซากกิ่งที่ ท าลายด้วยการเผานอกพื้นที่ แปลง รำสีชมพู มักเข้าท าลายใน แปลงที่มีความชื้นสูง (ที่มาภาพ: Kaset go) 14 I โรคและแมลง Morena solution

15 I โรคและแมลง Morena solution บิวเวอเรีย และ

สปอร์เริ่มงอกแทงเข้าสู่ช่องว่าง ล าตัวของแมลง และสร้าง สารพิษ หลากหลายชนิด ออกมาท าลายระบบ ภูมิคุ้มกันของแมลง และสร้างบลาสโต สปอร์ (blastospore) เพื่อการสืบพันธุ์ เมตำไรเซียม บิวเวอเรีย (Beauveria) คือ เชื้อราในกลุ่มผู้ย่อยสลาย สร้างสปอร์สีขาว หรือเรียกว่า ราขาวปัจจุบันถูกน ามาใช้ควบคุมแมลงศัตรูพืช อาทิ เพลี้ยไฟ เพลี้ยจักจั่น เพลี้ยกระโดดสีน้ าตาล เป็นต้น เมตำไรเซียม (Metarhizium) คือ เชื้อราในกลุ่มผู้ย่อยสลายเช่นกัน สร้างสปอร์สีเขียวหม่น หรือเรียกว่า ราเขียวน ามาใช้ควบคุมแมลงวันผลไม้ และแมลงปีกแข็ง เป็นต้น ซึ่งเชื้อราทั้งสองชนิด มีกลไกการเข้าท าลายตามภาพด้านล่าง เมื่อฉีดพ่นบิวเวอเรีย หรือเมตาไรเซียม ถูกโดนตัวของ แมลงเป้าหมาย สปอร์ของเชื้อราจะงอก เพื่อแทงเข้าสู่ช่องเปิดตาม ล าตัวของแมลง เช่น ท่อหายใจ ข้อต่อปีกและล าตัว หรือรอย บาดแผล บลาสโตสปอร์ เริ่มสร้างเส้นใยแทงผ่านออกสู่นอกตัว แมลง และสร้างสปอร์อีกครั้ง พร้อมที่จะแพร่กระจายโดยอาศัย ตัวกลาง เช่น ลม ฝน เพื่อเข้าท าลายแมลงตัวอื่น ๆ ต่อไป 1 2 3 16 I โรคและแมลง Morena solution

ไตรโคเดอร์มำ (Trichoderma) คือ เชื้อราในกลุ่มผู้ย่อยสลาย อาศัยอยู่ในดิน หรือเศษ อินทรียวัตถุ สามารถด ารงชีวิตได้ถึง 2 สภาวะ คือ สภาวะแข่งขัน และสภาวะปรสิต จึงเป็นเหตุให้ ไตรโคเดอร์มาเจริญเติบโตได้ดี และสามารถก าจัดเชื้อราที่เป็นสาเหตุก่อโรคพืชได้หลายชนิด ปัจจุบันนิยมใช้สปอร์ไตรโดเดอร์มา เพื่อควบคุมโรคพืชกันอย่างแพร่หลาย เนื่องจากควบคุม ได้ดี เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และยังสร้างคุณประโยชน์ได้หลากหลายตามภาพด้านล่าง ไตรโคเดอร์มำ ไตรโคเดอร์สามารถปล่อยสารทุติยภูมิส่งเสริมปริมาณ จุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ในดิน เช่น ไรโซสเฟียร์ แอคติโนมัยซิส 1 ไตรโคเดอร์มาสามารถรับรู้ เปปไทด์ขนาดเล็ก จากเชื้อรา ก่อโรคพืช และสร้างใย ออกมาพันรัด พร้อมปล่อย เอนไซม์ที่สามารถย่อยผนัง เซลล์ราก่อโรคได้ 2 17 I โรคและแมลง Morena solution

การมีจุลินทรีย์ในดินปริมาณมาก ส่งผลให้ เกิดการย่อยสลายสารตั้งต้น (แป้ง โปรตีน ไขมัน) ที่อยู่ในดิน ออกมาเป็นโมเลกุลขนาด เล็ก (ธาตุอาหาร) ที่เป็นประโยชน์ให้แก่พืช 3 ไตรโคเดอร์มาสามารถแทรกตัวเข้าไปในเซลล์รากพืช และปล่อย สารพันธุ์กรรม mRNA หรือตัวกระตุ้นอื่น ๆ ออกมาก เพื่อช่วย ชักน าให้พืชเกิดการต้านทานโรค รวมไปถึงฮอร์โมนพืช 4 โดยเฉพาะ ออกซิน ช่วยให้เซลล์บริเวณรากแบ่งตัวได้มาก ไตรโคเดอร์มาสามารถปลดปล่อย 5 สารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) เมื่อไตรโคเดอร์มาผลิตสารส าคัญหรือแทรกตัวเข้าไปในเสร็จพืชได้ จะยิ่ง กระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันพืชดูดซึมน้ า อาหารได้ดี รากแตก และปรับสมดุลการ สังเคราะห์แสง ส่งผลต่อ “คุณภำพ และปริมำณผลผลิตดีขึ้น” 6 18 I โรคและแมลง Morena solution

ปฏิทินกำรระบำดโรคและแมลงศัตรูพืชทุเรียน (เฉพำะพื้นที่เพำะปลูกภำคตะวันออก) โรคและแมลง ม.ค ก.พ มี.ค เม.ษ พ.ค มิ.ย ก.ค ส.ค ก.ย ต.ล พ.ย ธ.ค ต ำแหน่งเข้ำท ำลำย เพลี้ยไก่แจ้ทุเรียน ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ เพลี้ยไฟพริก ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ไรแดงแอฟริกัน ⚫ ⚫ ⚫ เพลี้ยแป้ง ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ด้วงกุหลาบ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ มอดเจาะล าต้น ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ เพลี้ยหอยเกร็ด ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ หนอนเจาะผล ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ หนอนเจาะเมล็ดทุเรียน ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ด้วงหนวดยาวเจาะล าต้นทุเรียน ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ เพลี้ยจักจั่นฝอยทุเรียน ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ รากเน่าโคนเน่า ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ใบจุดสาหร่าย ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ใบไหม้/ใบจุด/ใบติด/แอนเทคโนส ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ กิ่งแห้ง ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ราแป้ง ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ราด า ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ราชมพู ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ ⚫ กระรอก/กระถิก/กระแต ⚫ ⚫ *หมายเหตุ : ⚫(สีแดง) หมายถึง พบสูง/อันตรายมากจ าเป็นต้อง ก าจัดหรือป้องกันโดยด่วน ⚫(สีเหลือง) หมายถึง พบปานกลาง/เฝ้าระวังหาก พบต้องก าจัดหรือป้องกัน ⚫(สีเขียว) หมายถึง พบต่ า/มั่นส ารวจหากพบต้อง ก าจัดหรือป้องกัน ⚫(เส้นประ) หมายถึง สามารถพบการระบาดได้ *หมายเหตุ : ใบ ดอก ผล กิ่ง ล าต้น 19 I โรคและแมลง Morena solution

เอกสำรอ้ำงอิง กรมวิชาการเกษตร. มปป. แมลงศัตรูของทุเรียน. แหล่งที่มา: https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2977. 25 กุมภาพันธ์ 2567. กลุ่มอารักขาพืช ส านักงานเกษตรจังหวัดตราด. 2561. ลดต้นทุนและปลอดภัย หำกเกษตรกรใช้กำรจัดกำรศัตรูพืชแบบ ผสมผสำน. แหล่งที่มา: https://esc.doae.go.th/wp-content/uploads/2019/08/warn248.pdf, 25 กุมภาพันธ์ 2567. ทีมวิจัยเทคโนโลยีการควบคุมชีวภาพ กลุ่มวิจัยเทคโนโลยีไบโอรีไฟเนอรีและชีวภัณฑ์ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพ แห่งชาติ (ไบโอเทค). คู่มือการจัดการศัตรูทุเรียนด้วยชีวภัณฑ์แบบครบวงจร. แหล่งที่มา: https://anyflip.com/bookcase/buxwn? fbclid=IwAR0G4fBFl_W3cg_MrS24hplDzkNuSsm_qQeATNcUqkXacrd6jNdW86MgeqI. 6 มีนาคม 2567. ส านักงานวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช กรมวิชาการเกษตร. 2562. แมลง-ไร ศัตรูทุเรียน. แหล่งที่มา: https://www.doa. go.th/plprotect/wp-content/uploads/2021/10/เอกสารวิชาการ-แมลง-ไร-ศัตรูทุเรียน.pdf, 25 กุมภาพันธ์ 2567. Jo Whittingham. 2022. Pests & Diseases. Dorling Kindersley Limited, China. Wang, H., Peng, H., Li, W., Cheng, P., and Gong, M. 2021. The Toxins of Beauveria bassiana and the Strategies to Improve Their Virulence to Insects. Frontiers in Microbiology. 12: 1-11. 20 I โรคและแมลง Morena solution

เพรำะควำม “เป็นไปได้” เป็นได้มำกกว่ำ “โอกำส” จัดท ำโดย บริษัท โมริน่า โซลูชั่นส์จ ากัด 88/45 หมู่ที่ 1 ต. บางตะไนย์อ.ปากเกร็ด จ.นนทบุรี 11120 โทรศัพท์ 02-002-4439 (เวลาท าการ จ.-ศ. 8:30-17:30) E-mail : [email protected] Website : morena.co.th Facebook : morenasolutions Line ID: @morenasolutions