8 SINIF TÜRKÇE KA DERGİ ÖRNEK

örnek LOGO GELECEK

TÜRKÇE

KONU SORU MODÜL DERGİ

Sözcükte ve Söz
Öbekler�nde Anlam

LGS

Lorem �psumörnek

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

örnekBİLGİ KUTUSU Öğrenci Notu

SÖZCÜKTE ANLAM ÖZELLİKLERİ ................................................................................
1. Temel (Gerçek) Anlam) ................................................................................
................................................................................
Bir sözcüğün söylendiğinde akla gelen ilk an- ................................................................................
lamıdır. ................................................................................
................................................................................
† Çocuğun ağzında yaralar çıktı. ................................................................................
................................................................................
2. Yan Anlam ................................................................................
................................................................................
Sözcüğün gerçek anlamıyla ilişkili olarak ka- ................................................................................
zandığı yeni anlamıdır. ................................................................................
................................................................................
† Çayın ağzı iş makineleriyle açılıyor. ................................................................................
................................................................................
3. Mecaz Anlam ................................................................................
................................................................................
Sözcüğün gerçek anlamından tamamen ................................................................................
uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. ................................................................................
................................................................................
† Yeni çalışanın ağzını aramaya gitti. ................................................................................
................................................................................
4. Terim Anlam ................................................................................
................................................................................
Sözcüğün bilim, sanat, meslek ve spor dalla- ................................................................................
rıyla ilgili kavramları karşılayan anlamıdır. ................................................................................
................................................................................
† Ağızlar, halkın kullandığı doğal konuşma ................................................................................
biçimidir. ................................................................................
Bir sözcüğün anlam özelliği, o sözcüğün ................................................................................
cümledeki kullanımına göre belirlenir.

† Yolda oynayan çocuklara ne olduğunu sor-
du. (Temel Anlam)

† Sözleri toplantıda tartışmalara yol açtı.
(Mecaz)

† Uzun zamandı salgın için tedavi yolları ara-
nıyor. (Yan)

SÖZCÜKLERDE ÇOK ANLAMLILIK

Sözcüklerin anlam genişlemesi yoluyla bir-
den çok anlamda kullanılabilmesine çok anlam-
lılık denir.

Örneğin “kaçmak” sözcüğü,

† Olay yerinden kaçan suçlu hemen yakalan-
dı. (gizlice gitmek)

† Her zaman yardımdan kaçmayan biriydi.
(esirgemek)

† Gözüne sabun kaçınca canı yandı. (giriver-
mek)

† Mutfak borularından su kaçıyor. (sızmak)

† Uykum kaçınca biraz kitap okudum. (yok
olmak)

1

örnek01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 1

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan “tut, çat, kayna, baş” sözcüklerinin kazandığı anlamları boş bırakılan yer-
lere yazınız.
I. “Tutmak”
a. Yeni iş yerimin yakınlarında bir ev tuttum.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
b. Böyle yağmaya devam ederse kar hemen tutar.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
c. Çayın kenarında balık tutmaya gitti.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
d. Eve geldiğinde elinde bir paket tutuyordu.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
e. Bana verdiği sözleri her zaman tutmuştur.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
II. “Çatmak”
a. Bu adama nereden çattık biz?

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
b. Düğün günü gelip çatmıştı fakat hazırlıklar bitmemişti.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
c. Yemeği geç gelince garsona çatacak gibi oldu.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
d. Hacı Mustafa bağırıyor, ömründe böyle bir işe çatmadığı söylüyordu.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
e. Sağlam tahtaları yan yana çattılar.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
III. “Kaynamak”
a. Bu sabah deniz kaynıyordu.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
b. Mutfağın içi karınca kaynıyordu.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
c. Lafa dalınca dersin nasıl kaynadığını anlamadık.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
d. Son çalışması şirket el değiştirince kaynayacak gibi geliyor.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
e. Kırık kolu iki ayda zor kaynadı.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
IV “Baş”
a. Yılbaşında ailesiyle olmak için memlekete gitti.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
b. Unutma ki her şeyin başı sağlık.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
c. Manavdan üç baş soğan almayı unuttuk.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
d. Havuz başına uzanır gibi oturmuş, güneşleniyordu.

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
e. Bu dağ başında ne işimiz var?

–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––

2

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 2

Aşağıdaki cümlelerde koyu renkle yazılmış sözcüklerdeki görünen anlam olayını yandaki kutucuklara işa-
retleyiniz.

Cümle Temel Yan Mecaz Terim
Anlam Anlam Anlam Anlam

1. Yurt dışından döndükten sonra şirketin başına geçti.

2. Kumaşın ters yüzüne baktığı için beğenmedi.

3. Akşam yemeğinde boğaza bakan masaya oturduk.

4. Verilen soruda sayıların köklerini toplayarak sonuca ulaşabilirsin.

5. Bu cümledeki sözcüklerin hepsi temel anlamlarıyla kullanılmıştır.
örnek
6. Çiçekleri sulamadığından kurutmuş.

7. Yıllar sonra bana içini açmana çok sevindim.

8. Takım, son maçıyla parlak bir zafer azandı.

9. Bahçedeki çiçeklerin tomurcukları patlamaya başladı.

10. Birbirine paralel iki doğru çizeceğiz.

11. Mitoz bölünmede bitki ve hayvan hücresi arasında farklar vardır.

12. Olaylara farklı bir açıdan bakmaya çalışıyorum.

13. Yedi yaşına basınca okula gitmeye başladı.

14. Mahallede yazlık sinemaya ilgi büyüktü.

15. Montaigne deneme türünün öncüsüdür.

16. Yaşadığı topluma uzak, kayıtsız sanatçı kalıcı olamaz.

17. Bana yaptığı onca fedakarlığı ne yapsam ödeyemem.

18. Hava serin olunca yanımıza hırka aldık.

19. Ali ile aynı üniversitede okuduk.

20. Akdeniz’in koylarında kısa bir tekne turu düzenledik.

21. Sıkıntı basınca toplantı salonunu terk etti.

22. Yemeklerde acı kullanmayı seviyor.

23. Kafiye ve redif şiirde ses ahengini sağlar.

24. En güzel yıllarını bir iş uğruna harcadı.

25. Maden ocağında çalışanlar bugün greve başladı.

3

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

BİLGİ KUTUSU 6. Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler

SÖZCÜKLER ARASI ANLAM İLİŞKİLERİ Anlam kapsamı geniş olan sözcüklere genel
1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler anlam denir. Aynı türden varlıklar tek tek belirten
sözcüklere ise özel anlam denir.
Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcük-
lerdir. Paragraf
Cümle
† Bilgin = âlim güz = sonbahar anlam = mana Kelime
Hece
2. Yakın Anlamlı Sözcükler Harf Genelden özele
Özeldenörnek genele kapsam daraldı
kapsam genişledi.Eş anlamlı gibi göründüğü hâlde birbirinin ye-
rini tamamen tutmayan sözcüklerdir.

† kılık → kıyafet eş → dost yalan → yanlış
3. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Anlamca birbirinin karşıtı olan, birbirleriyle
çelişen sözcüklerdir.

† acemi ✘ usta gece ✘ gündüz kolay ✘ zor

Bir kelimenin olumsuzu o kelimenin zıttı de- 7. Nitel ve Nicel Anlamlı Sözcükler
ğildir.
Varlıkların ölçülebilen, sayılabilen özelliklerini
gel → gelme ✘ gel → git ✔ gösteren sözcüklere nicel, ölçülemeyen, sayıla-
mayan özellikleri gösteren sözcüklere ise nitel
Bir sözcüğün karşıt anlamı, o sözcüğün sözcükler denir.
cümledeki kullanımı dikkate alınarak belir-
lenir. † Hep büyük laflar ediyor.
Büyük nitel
Kara haber tez duyulur.
Salona büyü masa almalıyız.
Beyaz İyi nicel
✘✔
8. Somut ve Soyut Anlamlı Sözcükler

4. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler Beş duyu organımızdan en az biriyle algıla-
yabildiğimiz sözcüklere somut, en az biriyle bile
Yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcük- algılayamadığımız sözcüklere soyut denir.
lerdir.

† sol (mak) inan (mak) † acı, soğuk, ses ... (somut) üzüntü, rüya,
korku ... (soyut)
sol kan
Bazı sözcükler anlam genişlemesiyle so-
yön damarlardaki mutken soyut, soyutken somut anlamda
gül (mek) sıvı kullanılabilir. Buna somutlama denir.

gül Su problemini çözmenin yolu, yeni bir kanal
çiçek türü açmaktır.

İnceltme işareti (^) ile birbirinden ayrılan ke- (kelime anlamı) yol: ulaşım şeridi (somut)
limeler sesteş değildir
(cümledeki anlam) yol: çözüm aşaması (so-
hala → babanın kız kardeşi yut)
hâlâ → henüz, şimdilik

5. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Tabiattaki canlı veya cansız varlıkların çıkar-
dığı seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcükler-
dir.

† pat, çat, küt, miyav

4

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 3
Aşağıda verilen kelimelerin zıt anlamlarını bulmacada bularak işaretleyiniz.

• Aydınlık (.............................)

T SUSUZ BÇK L

• Varlık (.............................)

ADE T İ BÖK İ T

• Kolay (.............................)

KE TAVÜŞAKU

• Barış (.............................) Z LUCESURUC

örnek• Dost(.............................) O İ SAVAŞASU

• Sulu (.............................) RK TNPE J NUZ

• Ölü (.............................) ŞUA LHÜT L RA

• Korkak (.............................) UR İ IS I CI KT

• Acemi (.............................) AUYOK LUKT A

• Pahalı (.............................) ÖZGÜRCE Ş VÇ

DÜŞMANS T E K

• Akılsız (.............................)

5

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 4
Aşağıda bulutlar içinde verilen sözcüklerin yanındaki bulutlara somut ya da soyut olduklarını yazınız.

1 2 3 4
kalp yardımseverlik ses zeka
...................
................... ................... ...................

5 6 7 8
hava saygı sözcük şaşkınlık
...................
................... ................... ...................

9 10 11 12
bulut su sevgi kedi

................... ................... ................... ...................
örnek
13 14 15 16
insan hayal ışık düşünce
...................
................... ................... ...................

Birlikte Çözelim 5
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin eş anlamlarını yanındaki kuutulara yazınız.

1. Bugün gökyüzünde kara bulutlar yoktu.

2. Onun bu tembelliğine dur demek lazım.

3. Kedisini kardeşinin evine göndermiş.

4. Gösterişli bir törenli ödülünü aldı.

5. Bunca zaman amacıma ulaşmak için çok çalıştım.

6. Kazandığı ünle yeni film teklifleri alıyor

7. Son yeniliklere yönetim karar verdi.

8. Atatürk Anıtı coşkulu bir törenle açıldı.

9. Şiirdeki ilk dizede ilk kişileştime sanatı kullanılmış.
10. Uyarıları dikkate alarak projede yeni düzenlenlemeler

yaptık.
6

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 6

Aşağıdaki kelimeli yakın anlamlarıyla eşleştiriniz.

• çiğnemek • küskün

• çekingen • yakalamak

• kırgın • korkak

• tutmak • ezmek

• seyretmek • bildik

• tanıdık • karar

• savaş • huzur

• uyumak • yatmak

• sonuç • kavga
örnek
• rahat • bakmak

Birlikte Çözelim 7
Aşağıdaki bilgilerden yanlış olanın yanına “✘”, doğru olanın yanına “✔” koyunuz.
1. “artmak” sözcüğünün karşıtı “azaltmak”, eş anlamlısı ise “çoğalmak”tır.
2. “Spor dallarından bir ara basketbola ilgi duydu.” cümlesinde genelden özele bir anlatım vardır.
3. “Selen, renkli kişiliğiyle arkadaşlarını güldürmeyi başardı.” cümlesindeki “renkli” sözcüğü yan anlamda kulla-

nılmıştır.
4. “Sabahları kuşlar pencerede ötüşerek herkesi uyandırdı.” cümlesindeki “ötüşmek” sözcüğü yansıma bir söz-

cüktür.
5. “Her koşulda yanımda olacağını biliyordum.” cümlesindeki “koşul” sözcüğünün anlamdaşı “şart”tır.
6. “Kötü haberi duyunca, sınıfça derin bir üzüntüye kapıldık.” cümlesindeki “derin” sözcüğü gerçek anlamıyla

kullanılmıştır.
7. “Doktor bacağındaki kırık için röntgen istedi” cümlesinde terim anlamlı sözcük vardır.
8. “Artık bıçak kemiğe dayandı.” cümlesinde somut bir sözcük, soyut bir anlama gelecek şekilde kullanılmıştır.

9. “Son yaptığın davranış sence doğru muydu?” cümlesindeki “doğru” sözcüğü “akla uygun” anlamında kulla-
nılmıştır.

10. “Masanın ortasına uzanamadığından salatayı kenara aldı.” cümlesindeki “orta” sözcüğü bir olayın içinde ger-
çekleştiği yer” anlamında kullanılmıştır.

7

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 8
Aşağıdaki eş sesli sözcükleri iki farklı anlama gelecek şekilde cümleler yaınız.

Bağır Aşı

Hayır Kurum

örnekKıta Makam

Öz Pay

Ünlü Yazma

8

örnek01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 9
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerin nitel mi nicel mi olduğunu altlarındaki kutucuklara işaretleyerek
belirtiniz.
1. Ünlü futbolcu için yemekli bir imza töreni hazırlandı.
Nitel Nicel
2. Torbada soğuk renkleri sık kullanması gözüme çarptı.

Nitel Nicel
3. Bakkalda taze ekmek kalmayınca ev geri döndüm.

Nitel Nicel
4. Okuldaki garip davranışları öğretmenin dikkatini çekti.

Nitel Nicel
5. Kumsalda bulduğumuz iri taşlarla çerçeve yaptık.

Nitel Nicel
6. Bana söylediği son sözler çok ağırdı.

Nitel Nicel

7. En sevdiğim yünlü kazağımı dün Pınar’da unutmuşum.
Nitel Nicel

8. Onu aradığımda telefonu küçük bir kız açtı.
Nitel Nicel

9

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

9. Ekşi yoğurda su katarak ayran yaptık.

Nitel Nicel

10. Usta yazar, son kitabıyla da en çok satanlar arasında bir nurama olmuş.

Nitel Nicel

SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM
örnek
1. İkilemeler

Anlatımı pekiştirmek için aralarında anlam veya ses bakımından çeşitli ilgiler bulunan iki sözcüğün oluşturduğu
öbeklere “ikileme” denir.

İkilemeler farklı amaçlarda kullanılabilir:

a. Anlamı Abartma: taş taş üstüne kalmamak, delik deşik olmak...

b. Anlamı Güçlendirme: bangır bangır bağırmak, gide gele usanmak...

c. Anlamı Pekiştirme: salkım salkım üzüm, temiz mi temiz araba...

d. Anlamı Çoğalmak: ev ev aramak, yol yol olmak...

İkilemeler kalıplaşmış sözlerdir. İkilemeler ayrı yazılır ve ikilemeyi oluşturan sözcükler arasına noktalama işareti
getirilemez.

İkilemelerin Bilimsel Özellikleri

Aynı sözcüğün tekrarı ile Yansıma sözcüklerinin
oluşan ikilemeler tekrarı ile oluşan ikilemeler

yüksek yüksek (tepeler)... mırıl mırıl, püfür püfür...

Birinci sözcüğe yönelme Sayıların bir araya gelmesiyle
hâl eki (-a, -e) getirilerek oluşan ikilemeler
oluşturulan ikilemeler
üçer üçer,üç beş (kuruş)...
başa baş, kana kan...

İkinci sözcüğe yönelme Tekrarlanan iki sözcüğün
hâl eki (-a, -e) getirilerek ikincisinin ilk harfi yerine “m”
oluşturulan ikilemeler getirilerek oluşturulan ikilemeler

yan yana, el ele... kitap mitap, para mara...

İkilemeyi oluşturan iki sözcüğe
de hâl eki getirilerek oluşturan
ikilemeler

dilden dile, elden ele...

10

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

İkilemelerin Anlamsal Özellikleri

Eşya ya da yakın anlamlı Her ikiside anlamlı sözcüklerden
sözcüklerden oluşan ikilemeler oluşan ikilemeler

kılık kıyafet, doğru dürüst... iyi kötü, er geç

Zıt anlamlı sözcüklerden Biri anlamlı biri anlamsız
oluşan ikilemeler sözcüklerden oluşan ikilemeler

ileri geri, önünde sonunda... hayal meyal, kaba saba

İkinci sözcük, birinci sözcüğün İkisi de anlamsız olan sözcüklerden
olumsuzu şeklinde oluşan ikilemeler oluşan ikilemeler

gelir gelmez, yerli yersiz... abuk sabuk, vırt zırt...
örnek
2) Deyimler 3 Atasözleri

✔ Asıl anlamından uzaklaşarak yeni anlamlar meydana ✔ Bir ulusun değer yargılarını anlatan özl söz-

getiren kalıplaşmış sözlerdir. lerdir.

✔ Anlık durumu anlattığı için kişiseldir. ✔ Genel yargı içerdiği için herkes için geçerlidir.

✔ Kişiye ve zamana göre çekimlenebilir. ✔ Kişiye ve zamana göre değişemez.

✔ Deyimleri oluşturan sözcükler yerine anlamdaşları ge- ✔ Atasözlerini oluşturan sözcükler yerine an-

tirilemez. lamdaşları getirilemez.

✔ Deyimlerin söz dizimi bozulamaz. ✔ Atasözlerinin söz dizimi bozulamaz.

✔ Deyimler iki biçimde karşımıza çıkabilir.: ✔ Gözlem, eleştiri dile getirirler. Genellikle öğüt

1. Söz öbeği biçiminde: kaşla göz arası, eli kulağında... içerirler.

2. Cümle biçiminde: atı alan Üsküdar’ı geçti, dostlar ✔ Atasözlerinin ilk söyleyeni belli değildir, yani

alışverişte görsün... anonim ürünlerdir.

✔ Deyimler genellikle mastar hâlindedir ve cümle içinde ✔ Genellikle cümle biçimindedirler.
kullanılır.

✔ Anlam özelliği bakımından ikiye ayrılırlar.

1. Sadece gerçek anlamlı olanlar:

İyilik eden iyilik bulur, bugün işini yarına ba-
rıkma...

2. Hem mecaz hem gerçek anlamlı olanlar:

Armut dibine düşer, dikensiz gül olmaz.

11

örnek01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 10
Deyimler ve atasözleri arasındaki farkları aşağıya sıralayınız.
1. .............................................................................................................................................................................

.............................................................................................................................................................................

2. .............................................................................................................................................................................

.............................................................................................................................................................................

3. .............................................................................................................................................................................

.............................................................................................................................................................................
4. .............................................................................................................................................................................

.............................................................................................................................................................................

5. .............................................................................................................................................................................

.............................................................................................................................................................................

Birlikte Çözelim 11
Aşağıda özlü sözlerden deyim olanların yanına “D”, atasözü olanların yanına “A” yazınız.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.
2. Besle kargayı, oysun gözünü.
3. Gel zaman git zaman...
4. Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu.
5. Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer.
6 Korkunun ecele faydası yoktur.
7. Kar ne kadar çok yağsa yaza kalmaz.
8. Halep oradaysa arşın burada.
9. Can baştanda bitmez.
10. Karamanın koyunu sonra çıkar oyunu.

12

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 12

Aşağıdaki ikilemeleri oluşumları yönünden inceleyiniz.

• toz toprak → ...................................... • eciş bücüş → ......................................

• çoluk çocuk → ...................................... • bata çıka → ......................................

• bir iki (söz) → ...................................... • art arda → ......................................

• usul usul → ...................................... • dişe diş → ......................................

• simit simit → ...................................... • uçtan uca → ......................................
örnek
Birlikte Çözelim 13
Aşağıda verilen atasözlerin taşıdığı uygun anlam özelliğini tabloda işaretleyiniz.

Atasöz İnanışları Doğa Gelenekleri Toplumsal
1. Akacak kan damarda durmaz. bildirme olayları ve töreleri olayları
bildirme bildirme bildirme

2. Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır.

3. Sona kalan dona kalır.

4. Dost başa bakar, düşman ayağa.

5. Ağlamayan çocuğa meme vermezler.

6. Lodosun gözü yaşlı olur.

7. Olacakla öleceğe çare bulunmaz.

8. Öfke ile kalkan zarar ile oturur.

9. Mart yağar, nisan övünür; nisan yağar, insan övünür.

10. Kar ne kadar çok yağsa yaza katmaz.

13

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 14
Aşağıdaki atasözlerinden gerçek anlamlı olanlarının yanına “G” mecaz anlamlı olanlarının yanına “M” yazı-
nız.
1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.

1. Zürefanın düşkünü beyaz giyer kış günü.
örnek
Birlikte Çözelim 15 Deyimler
Aşağıda verilen deyimleri anlamlarıyla eşleştiriniz. a. Baltayı taşa vurmak
b. Tadında bırakmak
Anlamlar c. Eli bayraklı
1. Rahatını bozan bir haber işitmek d. Uç vermek
2. Bir şeyden veya birinden sıkılmak e. Uzun boylu
3. Kavgacı, geçimsiz olmak f. Kafa tutmak
4. Bir işi çözümleyecek duruma getirmek g. Kulağına kar suyu kaçmak
5. Farkında olmadan karşıdakini rahatsız edecek söz söylemek h. Sepet havası çalmak
6. Birini işten çıkarmak, yol vermek, yanından uzaklaştırmak ı. Sarpa sarmak
7. Gelişme, büyüme başlangıcı göstermek i. Sıdkı sıyrılmak
8. Ölçülü olup aşırıya kaçmamak
9. Derinlemesine, ayrınılarıyla
10. Karşı gelmek, direnmek, boyun eğmemek

4) Özdeyişler
Bilgelerin, bilginlerin, ozanların, kültürlü kişilerin yazıp söyledikleri derin anlamlı kısa sözlerdir.
“Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.”

M.K. Atatürk

14

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

BİLGİ KUTUSUörnek † Bardağı bir dikişte bitirdi.

SÖZ SANATLARI (iç - dış ilişkisi)
1. Bençetme (Teşbih): Aralarında farklı yön-
lerden ilgi bulunan iki kavramdan zayıf olanın † Sınıf pikniğe gideceğini duyunca çok mutlu
güçlü olana eş tutulmasına denir. oldu.
Tam benzetme dört ögeden meydana gelir:
benzeyen, benzetilen, benzetme yönü, ben- (yer - insan ilişkisi)
zetme edatı.
† † Turgut Uyar’ı okumaktan bıkmayacağım.

2. Kişileştirme (Teşhis): İnsana ait özellik- (yazar-eser ilişkisi)
lerin insan dışındaki varlıklara ya da kavramlara
aktarılmasıyla oluşan anlam olayıdır. † Gazetedeki usta kalemler tek tek yazmayı
† Güneş yine uyumuk için dağların arkasına bıraktı.

saklandı. (parça - bütün ilişkisi)
3. Konuşturma (İntak): İnsan dışındaki var-
lıkları insan gibi konuşturulmasına denir. 6. Dolaylama: Tek bir sözcükle anlatılabile-
cek kavramı en az iki sözcükle anlatma sanatına
Her intak aynı zamanda tehşistir. denir.
† Deniz ve mehtap sordular seni: Neredesin?
Atatürk → Ulu Önder
4. Abartma (Mübalağa): Bir durumun ya da Haliç → Altın boynuz
özelliğin olduğundan daha çok ya da daha az 7. Güzel Adlandırma: Kimi sözcüklerin
gösterilmesine denir. olumsuz çağrışımlarından dolayı farklı sözcük-
† Sinemada gülmekten öldük. lerle anlatılmasına denir. Ad aktarmasının bir türü
kabul edilir.
5. Ad Aktarması (Mecaz-ı Mürsel): Benzet-
me yapmadan bir sözcüğü başka bir sözcük ye- Tuvalet → yüz numara
rine kullanma sanatıdır. Sağır → işitme engelli
8. Deyim Aktarması: Bir sözün benzetme
Benzetme yapıldığında: yoluyla başka bir sözün yerine kullanılmasıdır.
✔ Sözcük gerçek anlamını yitirir.
✔ Sözcük kendisiyle çeşitli yönden ilgili olan ✔ Üç şekilde olabilir.
sözcüğün yerine geçer.
✔ Anlatımda eksiltili söyleyiş oluşur. 1. İnsandan Doğaya Aktarma: Kişileştirme
sanatıyla aynıdır.

Neden düşman görünürsünüz.

Yıllar yılı dost bildiğim aynalar

2. Doğadan İnsana Aktarma: Doğadaki var-
lıkların özelliklerini insana aktarmaya denir.

Sen onun ne tilki olduğunu daha görmedin.

3. Duyular Arası Aktarma: Bir duyuya ilişkin
özelliğin başka bir duyuya aktarılmasıdır.

Tatlı söz yılanı deliğinden çıkarır.

15

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

Birlikte Çözelim 16
Aşağıdaki dizelerde kullanılan söz sanatlarını bularak yanına yazınız.

Sevdan bir yıkıcı kuştur yüreğimde ...................................................................
Gümbürder zulme karşı kılıç, kalkan gibi

................................................................... Sevgiliyi karşıda görünce
Boynunu eğdi mor menekşe

örnekSu sesi ve kanat şakırtısından ...................................................................
Billur bir avize Bursa’da zaman

................................................................... Aşkın sihirli şarkısı yüzlerce dildedir
İspanya neşesiyle bu akşam bu zildedir

Dalıp sokaklar kadar esrarlı bir uykuya ...................................................................
Ölse kaldırımların karasevdalı eşi

................................................................... Ağladım göz yaşlarım döndğ denize
Ben derdimi kimseye söyleyemedim

16

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM

METİN YORUMLAMA

örnekMİLLÎ MÜCADELE’DE BASIN

Mustafa Kemal, basının kamuoyu oluşturmada çok büyük önemi olduğunu bilen kişi olarak Kurtuluş Savaşı boyun-
ca millî bir basının oluşmasına çalışmış ve Millî Mücadele’yi basından aldığı güçle sürdürmüştür. Bir yandan da Millî
Mücadele’nin başından itibaren zaman zaman, çeşitli vesilelerle gerek gazete muhabirleriyle görüşmeler yapmıştır.

Mustafa Kemal, Millî Mücadele boyunca millî basının yanı sıra yabancı basınla da ilişkilerini aralıksız sürdürmüştür.
Amerika’dan ve Batı dünyasından birçok gazeteci bu yıllarda Ankara’ya gelerek onunla görüşmüş, bu görüşmeler
dış basında büyük yankılar uyandırmıştır. Atatürk bu görüşme ve demeçlerinde özellikle Misak millî’nin mutlaka
gerçekleşeceğini söylüyor, Türk milleti için bu yeminden dönüş olamayacağını vurguluyordu. Zira Millî Mücadele,
“Ya İstiklal Ya Ölüm!” kuralı üzerine oturtulmuştu.

Mustafa Kemal Paşa, yabancı gazete ve dergilere verdiği demeçlerin dışında Grace Ellison, Berthe Georges-Ga-
ulis, Glaude Farrere gibi yabancı yazarların Kurtuluş Savaşı esnasında Anadolu’ya gelerek Türk tezini yakından
tanımalarını, onların Batı basınında Millî Mücadele lehine bir hava yaratmalarını da sağlamıştı. Bu suretle yabancı
basının Türkler aleyhine tutumlara girmesi önleniyor, dış dünyanın da Millî Mücadele’den haberdar olması sağlan-
mış oluyordu.

İşte Millî Mücadele yıllarında özellikle üzerinde durduğum, 1919-1921 yılları arasında basının durumu, tutumu, Millî
Mücadele’yi destekleyişi ve Mustafa Kemal Paşa’nın basına verdiği önem...

Atatürk, basın hakkında şunları söylemiştir: “Söz, bir gazeteye, bir kitaba geçerse, düşünce saptanmış olur, bütün

dünyada okunur, doğallıkla gelecek kuşaklara aktarılır. Saptanan ve hızlı bir biçimde yayılan düşünceler, bütün

insanlığın ilerlemesine ve tarihe büyük hizmet görür.” 1.3.1922 günü Türkiye Büyük Millet Meclisinde yaptığı konuş-

mada da basının kamuoyu oluşturmadaki rolünü şu şekilde açıklamıştır: “Uluslar, kamuoyunu dünyaya tanıtmak

zorundadır. Bütün dünya kamuoyunu öğrenmek ise yaşam nedenlerinin düzenlenmesi için kuşkusuz gereklidir. Bu

konuda eldeki araçların birinci ve en önemlisi basındır. Basın, ulusun genel sesidir. Bir ulusu aydınlatmada ve ona

yol göstermede, bir ulusa gereksinme duyduğu düşün besinini vermekte özetle bir ulusun mutluluk ereği olan ortak

doğrultuda yürümesini sağlamakta basın başlı başına bir güç, bir okul, bir önderdir.” Hülya BAYKAL

Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi

1. Atatürk’ün basın özgürlüğüne hangi açıdan baktığınızı belirtiniz.

.............................................................................................................................................
.............................................................................................................................................
.............................................................................................................................................

2. Milli Mücadelede basının önemini ve yerini Atatürk hangi ilkelerle ortaya koymuştur.

.............................................................................................................................................
.............................................................................................................................................
.............................................................................................................................................

17

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 1

1.

örnek
Çevre, üretim etkenlerinden biri olan doğal kaynaklarla simgelenir. (Sembol) Bu özelliği ile çevre, ekonomik
I

sistemin içerisinde rol oynayan bir etmen (faktör, etken) niteliği kazanmaktadır. Çevrenin üstlendiği bu rol,
II

insanlığın ekonomik faaliyetlerinde ve yaşamını sürdürmek (devam ettirmek) amacıyla gerçekleştirdiği üretim
III

sürecinde kullanılan doğal kaynakların önem kazanmasına ve bu kaynakların yenilenebilir ya da yenilenebilir
olmayan kaynaklar olarak ayrıma (detay) tabi tutulmasına yol açmaktadır. Zira sorun, kaynakların yenilenebilir

IV
olmaması yani kıt kaynaklar hâline gelmeleri sonucu ortaya çıkmaktadır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin anlamı ayraç içinde verilen açıklamayla uyuşma-
maktadır?

A) I B) II C) III D) IV

2. Anlatımı çarpıcı hâle getirmek amacıyla kullanılan kalıplaşmış söz gruplarına deyimler denir. Aynı
durumu anlatan birden çok deyim olabilir.

Buna göre,

I. Anlattıklarını dinledikçe içim ezildi.

II. Kendimi zor tutuyorum, ona içim gidiyor.

III. Onların son hâlini görünce içim burkuldu.

IV. İçi kan ağlayarak yaşlı kadını dinledi.

V. Çocukları sokakta görünce içim eridi.

numaralanmış cümlelerde kullanılan deyimlerde hangisi farklı bir durumu anlatmaktadır?

A) I ve II B) Yalnız II C) Yalnız III D) IV ve V

18

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 1

3. Aşağıdaki görselde eğitim ile ilgili bir haber yazısına yer verilmiştir.

Eğitime gönül vereb bir grup eğitimcinin iş birliğiyle gerçekleştirilen Mucitler projesinin hedefi, ilköğre-
tim düzeyinde fen ve matematik alanlarında çocukların analitik ve yaratıcı düşünce becerilerini
geliştirmek, bilgiye yaparak, yaşayarak ve deneyerek ulaşmalarını sağlamak, onları bilim yoluyla bilim
insanlığına ve mucitliğine özendirmek. Poje, “Matematik, Fen ve Ben” adlı her yaşa özel eğitim kitapları
ve eğitime katılan çocuklarla iletişimin kopmaması için kurulacak “Mucitler Kulübü’nde oluşuyor. Pilot
uygulaması, bu yıl on kadar okulda açılacak eğitim parklarında özel olarak tasarlanmış atölyelerde,
gönüllü eğiticiler desteğiyle yapılacak.

Buna göre verilen haber yazısıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Soyut bir kavramı somutlaştırarak anlatılmıştır.

B) Deyim kullanılmıştır.

C) Terim anlamlı sözcüklere yer verilmiştir.

D) Kişileştirmeye başvurulmuştur.
örnek
4. Aşağıdaki cümlelerde hangisinde “kesmek” sözcüğü yan anlamıyla kullanılmamıştır?
A)
İki bakan, tesisin açılışında kurdeleyi birlikte kestil-
er.

B)
Fabrika inşaatı için ağaçların kesilmesi, yöre
halkının tepkisine neden oldu.

C)
Az sonra dersi keserek on dakika ara vereceğim

D)
Patatesleri kesmek her zaman olduğu gibi bana
düşmüştü.

19

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 1

5. Aşağıdakilerin hangisinde “almak” sözcüğünün anlamıyla kullanımı birbirine uymamaktadır?

Anlam Kullanım
A) İçine sığmak Bu salon rahatlıkla beş yüz kişi alırç

B) Ele geçirmek, Aldıkları yerlerin halkını inançlarında serbest bıraktılar.
hetmek Odayı kötü bir koku aldı, artık burada durulmaz.
Adam, yargılama sonuu çok büyük bir ceza aldı.
C) İçeri sızmak,
içine çekmek

D) Zararlı, tehlikeli
şeyle uğraşmak

6. örnek

Seni gerçekten seviyorum.
Seni düşünüyorum.

Seni asla unutmayacağım.
Çok güzelsin.

Çiçeklerin sembolik dili, yüzyıllarca birçok ülkede kabul görmüştür. İnsanlar dile getiremedikleri duygularını
çiçekler vasıtasıyla ifade etmişlerdir. Bu konu ile ilgili hazırlanan bir afiş aşağıda verilmiştir.

Buna göre bu afişte görülen söz sanatı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Benzetme - Kişileştirme B) Kişileştirme - İntak

C) İntak - Benzetme D) Mübalağa - Ad Aktarması

20

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 1

7.

Açık sözlü sanatçı Diego Rivera, sıradan insanların sanatın hem konusu hem de izleyicisi olmaya
hakları olduğunda ısrar ediyordu. Rivera, duvar resmi gibi çok aleni bir aracı seçerek fırçab
darbelerini sosyal ve siyasi bir silah olarak kullanabildi. Resimlediği dev ebatlardaki duvarlar
genellikle kendi görüşlerini yansıtırken Meksika işçi tarihine, gelişmesine v mücadelesinehaklı
övgülerde bulunur. Rivera, Meksika duvar resminin babası kabul edilmektedir ama onun ülkeye
yaptığı katkılar sanatın çok üstüne uzanır.

Bu parçada kullanılan bazı kelimelerin anlamları aşağıdaki kutucukta verilmiştir.

I. Bir düşünceyi, soyut bir kavramı belirten somut nesne ya da işaret.
II. Bir şeyin temelini atan, yaratıcı, kurucu kimse.
III. Boyut, kapsam.
IV. Herkesin göz önünde yapılan, ortada, açık.
örnek
Buna göre, parçada numaralanmış tanımlardan hangisini belirten bir sözcük kullanılmamıştır?

A) I B) II C) III D) IV

8.

Yaşadıklarını ve duygularını “Son günlerde beni bezdirecek kadar üzerime düşüyor, bana rahat vermiyor,
teklifini kabul etmem için ısrar ediyordu.” şeklinde ifade eden bir insanın yaşadığı durumu en iyi ifade eden
deyim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yakasını bırakmamak B) Yakasını kaptırmak

C) Yakayı ele vermek D) Yakasına yapışmak

21

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 1

9. Halley kuyruklu yıldızının dünyadan görüldüğü gün doğan Mark Twain, ANAHTAR SÖZCÜK
bir kâhin edası ile bu yıldızın tekrar görüleceğin gün öleceğini bildir-
mişti. Nitekim, kehaneti tutmuştur da. Mark Tuein’in “İnsan Nedir?i, 1234
uzun bir dinlenme süresinin ardından ve sadece belli kişilere dağıtıl-
mak üzere yalnızca 250 adet basılmıştır. Emimize ulaşan son kitap ise
240. nüshasının tercümesidir. Bu kitapta yazar, bilinen öykü tarzının
ışına çıkıyor ve insanın kendi kendisini sorgulamasına yol açarak çar-
pıcı fikirleri sohbet havasında ortaya koyuyor.

Bu metindeki bazı sözcüklerin anlamları “¢, «, ˜, p” simgeleriyle
verilmiştir. Bu sözcükleri metinden bularak aşağıdaki bulmayacaya
yerleştiriniz.

¢ Nasıl ki, sonunda, sonuç olarak

« Bir dilden bir başka ile çevirme işi

˜ Birbirinin tıpkısı olan yazılı şeylerin her biri

p Bir olayların gerçekleşeceğini önceden bilme
örnek
ê
¢

3

p ˜

4 3

2

Numaralanmış kutularda yer alan harfler “ANAHTAR SÖZCÜK” bölümüne yerleştirildiğinde aşağıdakiler-
den hangisi oluşur?

A) N A M E B) E M A N

C) N E M A D) E N A M

22

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 1

10. Duygu, Türkçe ders kitabı siparişi vermek için bir siteye üye olacaktır. Bunin için şifre oluşturması gerekmekte-
dir. Şifre belirleme kuralları aşağıda verilmiştir.

www.türkckitapsipariset.com

• Şifreniz en az bir büyük harf, bir küçük harf, bir özel karakter
(≠, ?, ! vb) ve bir rakam içermelidir.

• Şifreniz en az altı, en çok dokuz karakter olmalıdır.

• Şifrenizde “ç, ğ, ı, ö, ü, ş” harfleri olmamalıdır.

• Şifrenizde alfabetik sıralamada art arda gelen harfler
(AB ab, Ab, AB) yan yana gelmemelidir.

Buna göre Duygu, aşağıdaki şifrelerden hangisini oluşturabilir?
örnek
A) 12345cÖ B) Bı!535 C) Tc.312795 D) Ry91576Tv

11. Aşağıda “ad aktarması”na örnek olan cümlelere ve bu aktarmaların ilişkilerine yer verilmiştir.

p Ev çok soğudu, sobayı hemen yakalım. • Neden-sonuç ilişkisi

˜ Mektuba adresi yanlış yazdığından arkadaşına geç ulaştı. • İç-dış ilişkisi

« Tenisteki başarısını okul bir ödülle tebrik etti. • Parça-bütün ilişkisi

¢ Ünlü turist gemisi bu sabah İstanbul’a yanaştı. • Yer-insan ilişkisi

Buna göre cümleler ve ilişkiler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi dışta kalır?

A) Neden-sonuç ilişkisi B) İç-dış ilişkisi

C) Parça-bütün ilişkisi D) Yer-insan ilişkisi

12. Mustafa Kemal’in karakterini şekillendiren öğretmenlerden biri de tarih öğretmeni Mehmet Tevfik Bilge’dir.
Tevfik Bilge derslerinde Fransız İhtilali ve düşünürlerinden de bahseder, öğrencilerin ufkunu genişletir, coşku
ve heyecanlarına ortak olurdu. Mustafa Kemal, kendisinde tarihe karşı ilgi ve sevgi oluşturan bu öğretmeni
hakkında “Kendine minnet borcum var Borç yeni bir ufuk açtı.” diyerek ondan övgüyle bahseder.

Mustafa Kemal’in öğretmeni Tevfik Bilge ile ilgili verilen bu parçadan hareketle,

I. Soyut bir kavrama somut bir özellik aktarılarak somutlaştırmaya başvurulmuştur.

II. “daha fazla bilgi ve görüş edinmek” anlamına gelen söz öbeğine yer verilmiştir.

III. “özyapı”, kelimesinin eş anlamlısına yer verilmiştir.

IV. İnsana ait bir özellik insan dışı bir varlığa aktırılmıştır.

numaralanmış yargılardan hangisine ulaşılamaz?

A) Yalnız I B) II ve III C) III ve IV D) Yalnız V

23

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 2

1. • 1 ve 3. sözcükler arasında eş anlamlılık ilişkisi vardır.

• 1 ve 2. sözcükler arasında karşıt alamlılık ilişkisi vardır.
Aşağıdakilerden hangisi bu bilgilere göre düzenlenmiştir?

1. Sözcük 2. Sözcük 3. Sözcük
A) Zengin Varsıl Fukara
B) Sıradan Özgün
C) Beyan Bayağğı Bildirme
D) Onama Gizleme İtiraz
Kabullenme

örnek2. Kendisine yakın bir arkadaş bulmuştu.

Nitel Nicel

Özlem büyüdükça Havada
anılar

unutulmuyor.

Somut Soyut Somut Soyut

Bu tabloda verilen oklar doğru takip edildiğinde ulaşılacak kutucuk aşağıdakilerden hangisidir?

A) Somut B) Soyut C) Somut D) Soyut

3. Aşağıdaki şemada ok yönüne doğru genelden-özele sözcükler sıralanmıştır.

Konut - apartman - - - - oda

Ankara - Türkiye - - - - Uzay

İçecek - alkolsuz - - - - vişne suyu

Çizim - portre - resim - - - -
Buna göre şemada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerin hangisi sırasıyla getirilmelidir?
A) Ev - Emen - Portakal suyu - Kültür
B) Daire - Dünya - Meye suyu - Sanat
C) Salon - Kainat - Limonata - Ressam
D) Ofis - Samanyolu - Şerbet - Fırça

24

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 2

4. Aşağıdaki numaralanmış cümlelerdeki altı çizili sözcüklerde görülen anlam özelliği tabloda işaretlenmiştir.

Gerçek Mecaz Yan Terim
Anlam Anlam Anlam

I. Nisan ayında kuşlar yuvalarına döndü. ✔ ✔
II. İnsanlar yaşlanınca anılarına sığınmaya başlıyor. ✔
III. Yolcular sıcak havadan bunalmışlardı. ✔
IV. Yaşattığı duygu çemberinden uzun süre çıkamadım.
V. Zamanı nasıl değerlendireceğimizle ilgili fikir yürütmeye başladık.

Buna göre numaralanmış cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün özelliği yanlış işaretlenmiştir?

A) I ve IV B) II ve III C) II ve IV D) IV ve V

örnek5.
I. Silahlar saman yığınlarının altına yüklenerek kağnılarla tşanıyordu.
II. Türk milleti vatanın kurtarılmasına büyük destek vermiştir.

III. Evlerinde kalanlar hayvan ve araçlara el konulmasına aldırmadan çapa atıyor.
IV. Gerçekten milletimiz hiçbir özveriden çekinmedi.
V. Ulus içindeki birliğin hem belli hem de denenmiş olması, gelecek için en büyük güvendi.

Tablodaki numaralanmış cümlelerin hangisinde soyut anlamlı bir sözcük kullanılmıştır?

A) Yalnız I B) I ve III C) II ve IV D) Yalnız V

6. Aşağıda Mustafa Kemal Atatürk’ün yazmış olduğu Nutuk’tan bir parçaya yer verilmiştir.

Düşman ordusuyla aramızda büyük Kboirnuatç-ıkalıpkabrtımraaknm-ak- -g-eroedkair ki orduyu derleyip toparlamak ve

güçlendirmek mümkün olabilsin. Bunun için Sakarya’nın doğusuna kadar çekilmek yerinde olur.

Düşman bizi takip ederse kendi hareAknâktaürass-üTnüdrekniyeuz-a-k-la-şUaczaaky ve yeniden menzil hatları kurmaya

mecbur olacak, birçok güçlüklerle de karşılaşacak. Buna karşılık bizim ordumuz toplu bulunacak ve

daha elverişli şartlaar sahi olacaktır. Bu şekildeki çekilişimizin en büyük sakıncası, Eskişehir gibi
önemli yerlerimizi ve birçok toprakİlçaerıcmeıkzı-üaşlaknoalsubzıra-k-m-a-kvtaişnnedosluayyuı kamuoyunda doğabilcek manevi

sarsıntıdır. Fakat kısa zamanda elde edebileceğimiz başarılı sonuçlarla bu sakıncalar kendiliğinden

ortadan kalkacaktır. Çizim - portre - resim - - - -

Bu parçayla ilgili olarak,

I. Somut bir sözcük soyut anlama gelecek şekilde kullanılmıştır.

II. Nitel ve nicel anlamlı kelimelere yer verilmiştir.

III. Terim anlamlı sözcük kullanılmıştır.t

IV. Eş anlamlı kelimeler bir arada kullanılmıştır.

numaralanmış yargılardan hangisi söylenemez?

A) I B) II C) III D) IV

25

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 2

7. Aramızda karlı dağlar
Hasterin bağrımı dağlar

Aşağıdaki dizelerden hangisinde şiirde altı çizili sözcüklerde görülen anlam olayı yoktur?

A) Kalenin dibinde üç ağaç incir B) Kısmetindir gezdiren yer yer seni
Gelemez zincileri kollarım incir Arşa çıksan akıbet yer yer seni

C) Gâh çıkarım gökyüzüne seyrederim âlemi D) Hani benim mor sümbüllü bağlarım
Gah inerim yeryüzüne seyreder âlem beni Deli gönlümü bir güzelin saçına bağlarım

örnek8. B I. Doğa
I. A II. Arkadaş
II. T III. Özellik
III. I IV. İmtihan
IV.

Numaralanmış sözcüklerin eş anlamlıları bulmayaca yerleştirildiğinde bulmacanın baştan üçüncü sütu-
nunda oluşan sözcüğün karşıt anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) KUZEY B) BATI C) DOĞU D) GÜNEY

9. Üçgen, yıldız ve daireden oluşan bir kodlama sisteminde A, K, T, İ, P kelimeleri aşağıdaki gibi gösterilmiştir.

A p«p Bu tablodan hareketle
K «pp I. «ppp«p«p«˜p«p«
T «p II. «pp«˜p«
İ «˜p« III. «pp«p«pp«˜p«p«
P p«

aşağıdakilerden hangisi numaralanmış beş harfli kodlamalardan biri değildir?

A) KATİP B) KİTAP C) PATİK D) TAKİP

26

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 2

10. Duydum ki veasız incinip küsmüş

Darılsa ne yazar darılması ne

Bir selam yollardı, onu da kesmiş

Ben keder üretir, dert yaratırım

Âleme ibrettir her bir satırım

Kırk yılın başında hâlin hatırım

Sorulsa ne yazar sorulmasa ne

Bu dizelerle ilgili aşağıdaki tabloda verilen yargılar doğru ise (+) yanlış ise (–) işareti konulacaktır.

“incinip” ve “küsmek” yakın anlamlıdır.

örnek“keder” ve “dert” eş anlamlıdır.

“darılsa” ve “darılmasa” zıt anlamlıdır.

“Âlem” eş sesli bir sözcüktür.

“Ben” sesteş bir sözcüktür.

Buna göre işaret sıralaması aşağıdakilerden hangisi olur?

A) + – – – + B) + + – – + C) + – + – – D) + + – + +

11. Aynı türden varlıkları karşılayan bir sözcük bu varlıkların birini, bir bölümünü ya da tümünü karşılayabilirler.

Buna göre,

I. Resim, hayallerin dışa vurumudur.

II. Sanatçının son resmi büyük ilgi gördü.

III. Son katalogdaki resimleri çerçeveletmeye karar verdik.

cümlelerindeki altı çizili sözcüklerin anlam kapsamı bakımından genelden özele dizilişi aşağıdakilerden
hangisidir?

A) I - III - II B) I - II - III C) III - I - II D) III - II - I

27

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM Üst KAZANIM TESTİ 2
toplardamarı
12. AORT
Alt ana Akciğer
İnsan kalbi dört odacıktan oluşur. Sağ kulakçık toplardamarı
ile sağ karıncık arasında üç parçalı triküspit atardamarı
(üçlü) kapak vardır. Akciğer
Sol kulakçık ile sol karıncık arasıda iki parçalı
biküsbit (ikili veya mitral) kapakçık bulunur. toplardamarı

Bu parçada görülen ‘kalp” sözcüğünün anlam özelliği aşağıdaki görselden hangisinde yoktur?
A) B)
örnek
C) D)

28

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 3

1. Aşağıdaki tabloda “bulmak” kelimesinin kullanıldığı cümleler ve anlamlarına yer verilmiştir.

I. Son romanıma yeni bir konu buldum. • seçmek, uygun soymak

II. Kabahati hep bende buluyorsun. • bir şeyi elde etmek

III. Mağazada çok güzel kıyafetler buluyor. • herhangi bir görüşe, yargıya varmak

IV. Toplantıdaki fikirlerini akıllıca buldum. • sağlamak, temin etmek

Buna göre tabloda anlamı verilmeyen cümle aşağıdakilerden hangisidir?

A) I B) II C) III D) IV

2. Aşağıdaki tabloda bazı kavramlarla ilgili tanımlara yer verilmiştir.örnek

Doğadaki seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklere – – – – denir.
Birbiriyle ilişkili ters durumları ifade eden sözcüklere – – – – denir.
– – – – sayılamayan ve ölçülemeyen kavramları karşılar.
– – – –, somu sözcüklere soyut anlam kazandırmaktır.

Buna göre bu tabloda aşağıdaki kavramlardan hangisinin tanımı yoktur?

A) Nitel anlamlı sözcükler B) Karşıt anlamlı sözcükler

C) Eş anlamlı sözcükler D) Yansıma sözcükler

3. Aşağıda atasözleriyle ilgili bazı özelliklere yer verilmiştir.
4 Uzun bir gözlem sonucu sosyal olayların nasıl gerçekleştiğini anlatır.

Atasözleri 4 Toplamsal olayların nasıl gerçekleştiğini anlatır.

4 Doğrudan doğruya öğüt veren atasözleri vardır.

Buna göre aşağıdaki atasözlerinden hangisi bu tablodaki özelliklerden birine örnek olamaz?

A) Minareyi çalan kılıfını hazırlar. B) Öfke ile kalkan zararla oturur.

C) Çirkefe suç atma, üstüne sıçrar. D) Dost başa bakar, düşman ayağa.

29

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 3

4. Güzel Türkçe, birçok konuda dünyanın önde gelen dilleri arasındadır. Bu cümleyi herkes, birçok kişiden yeteri
kadar duymuştur diye düşünüyorum. Bir dili zenginlikle yahut büyüklükle ilişkilendiren mefhumlar ne alfabedeki
harf sayısıdır, ne de dilin sandığındaki kelimelerin toplamıdır. Dilin zenginliğinde çok anlamlılık, mecaz anamlar,
eş-zıt anlamlar son derce önemli bir yer kaplamaktadır. Diller, yaşadığı gibi, zaman geçtikçe yepyeni bir şeyler
üretmeli ki böylece ayakta daha sağlam durabilsin.

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi bu metinde anlatılan düşünceyi desteklemez?

A) Bahçedeki odunları depoya taşıdık.

B) Hukuk dilini iyi anladığından avukatla dava için o konuştu.

C) Masanın bir ayağı oynadığından yemek yiyemedik.

D) Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın.

örnek
5.

! Deyimler, bir durumu, bir kavramı anlatmak için bulunmuş özel, kalıplaşmış söz gruplarıdır.
Deyimleri atasözlerinden ayıran en önemli özellik budur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi deyim değildir?

A) Atı alan Üsküdar’ı geçti. B) Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu?

C) Armut piş, ağzıma düş. D) İt ulur, birbirini bulur.

6.

! Atasözlerinde kötülük, olumsuz durumlar övülmez, iyi bir şey gibi anlatılmaz. Bu tarz
cümlelere ise “söylence” denir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi atasözü değildir?
A) Taşıma su ile değirmen dönmez.
B) Armut dibine düşer.
C) Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar.
D) Olacakla öleceğe çare bulunmaz.

30

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 3

I. Özelden genele bir anlatım vardır.
7.

II. Terim anlamlıdır. “İnsani hayvan, bitki gibi tüm canlı varlıklar birer III. Karşılaştırma
organizmadır. Tek hücreli bir canlı da en karmaşık yapıya yapılmıştır.
sahip insan da birer organizmadır. Ancak psikoloji tek
hücreli basit hayvanlardan çok gelişmiş hayvanları ve
insan davranışlarını konu alır.

IV. Kişileştirmeye başvurulmuştur.
Bu parçada numaralanmış yargılardan hangisi yanlıştır?

A) I B) II C) III D) IV

örnek8. Bazı atasözleri anlam açısından birbirinin karşıtıdır.
Aşağıdaki atasözleri aşleştirmelerinden hangisi karşıt anlamlıdır?
A) Olacakla öleceğe çare bulunmaz. – Akacak kan damarda durmaz.
B) Yalancının evi yanmış, kimse inanmamış. – Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar.
C) Dost acı söyler. – Dost dostun ayıbını yüzüne söyler.
D) Armut dibine düşer. – Mum dibine ışık vermez.

9. Roman
Eser Hikâye Yapıt 4. Vagon

1. Vagon 2. Vagon 3. Vagon

Bu trende kaçıncı vagonda eş anlamlı sözcükler vardır?

A) 1 ve 2. vagonda B) 2 ve 4. vagonda

C) 1 ve 3. vagonda D) 3 ve 4. vagonda

10. S pSaksı Sadakat
Sevgi
O ˜Su S
M Ses O
Sevinç M
U ¢Sabır U
T T

êSıcak

Aşağıdaki şemada bazı somut ve soyut kelimelere yer verilmiştir.

Bu şemadaki yanlış bilginin düzeltilmesi için aşağıdakilerden hangileri yer değiştirmelidir?

A) p ve B) ˜ ve C) ¢ ve D) êve

31

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 3

11.

örnek
Bu görselden hareketle aşağıdaki atasözlerinden hangisine ulaşılamaz?
A) Ağaç yaprağıyla gürler.
B) Demir tavanda dövülür.
C) Ağaç yaşken eğilir.
D) Baş başa vermeyince taş yerinden kalkmaz.

32

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 3

12.

LAVİNİA
Sana gitme demeye-
ceğim
Üşüyorsun ceketimi al.
Günün en güzel saatleri

Yanımda kal.

Verilen bu şiirden hareketle aşağıdaki cümlelere yer verilmiştir.

Buna göre

I. Şiiri bir yerden hatırlıyorum.
örnek
II. Şiir sevgiliye duyulan hasreti işliyor.

III. Bu bir Özdemir Asaf şiiridir.

IV. Şiir duyguları dışa yansıtır.

numaralanmış cümlelerden hangisinde şiir sözcüğü ötekilere göre daha geniş anlamlıdır?

A) I B) II C) III D) IV

13. Öğretmen “Yaptıklarıyla hepimizi şaşkına çevirmişti.” cümlesinde altı çizili sözcüğü deyim içinde kullandığını
söyleyerek bir öğrenciden aynı sözcüğü beş farklı deyim içinde kullanmasını ister.

I. Babasının günlük ihtiyaç- III. Zavallı adam o haliyle nasıl
ları için gönderdiği parayı çekip çevirsin bu eski binayı?
çevirmiştir.
IV. Size dirsek çevirmelerinin
II. Küçücük çocuk, bütün aile- nedenini biliyor musunuz?
yi maskaraya çevirmişti.

Öğrenci “çevirmek” sözcüğünü yukarıdaki cümlelerden hangisinde deyim içinde kullanamamıştır?

A) I. B) II. C) III. D) IV.

33

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 4

1. Koca koca kamyonlara binmişim. D) IV ve V
Daha büyük şehirlerine
Okumaya gitmişim.
Eşkıyalar yolumu kesmiş,
Alacak şey bulamamışlar.
Topraklarının üstünde
Top oynamış, âşık olmuş, düşünmüş,
Ahbap edinmişim.

Bu şiirle ilgili olarak

I. Koca koca söz grubu bir ikilemedir.

II. Okumaya sözcüğü temel anlamıyla kullanılmıştır.
örnek
III. Yol kesmek bir deyim örneğidir.

IV. Binmek sözcüğü yan anlamıyla kullanılmıştır.

V. Somut anlamlı sözcüklere yer verilmiştir.

numaralanmış cümelerden hangisi söylenemez?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) II ve III

2.

Ben arkadaşını tanımam,
alacağımı senden isterim.

Öğretmen, tahtaya yazdığı cümledeki “tanımak” sözcüğünü “sorumlu bilmek” yan anlamıyla kullandığını söyler
ve öğrencilerden bu sözcüğü farklı yan anlamlarıyla cümlede kullanmalarını ister.

I.

Çok aktif bir öğrencidir, onu bu okulda herkes tanır.

Yağız
II.

Babamın yazsını görür görmez tanıdım.

Bengü
III.

Borcumu ödemem için bana bir ay daha tanıdılar.

Tutku
IV.

Hâkim gösterdiğimiz şahidi tanımadı.

Mert

Buna göre, numaralanmış öğrencilerden hangisi “tanımak” sözcüğünü yan anlamıyla kullanamamıştır?

A) Yağız B) Bengü C) Tutku D) Mert

34

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 4

3. Kuyucaklı Yusuf, kişilerinin canlılığıyla, ayrıntıları kullanmadaki ustalığıyla, olay örgüsündeki mükemmellikle,
mahallî renkleri vermedeki başarısıyla, toplumsal gerçekçi bakış açısıyla eskimeyecek tazeliğini sürdürecek bir
roman.

Bu parçadaki altı çizili sözlerin anlamını bütünüyle içeren cümlelerre yer verilmiştir.
Buna göre,

I. Kişi kadrosunun zenginliği, olayın geçtiği mekânın güzelliği romanın ön plana çıkan özellikleridir.

II. Klasik eserler, canlı doğa tasvirleriyle her dönemde okunmaya devam ediyor.

III. Yöresel çeşitliliği yansıtma başarısı ve kişilerinin gerçekliğiyle her devirde okunacak bir roman.

IV. Kişi ve mekân unsurları arasındaki uyumu doğru yansıtan eserler değerini kaybetmez.

numaralanmış cümlelerden hangi örnek olamaz?

A) I B) II C) III D) IV
örnek
4.

Modern toplumda – – – – hissedilen güvensizlik duygusu, insanı hızla yalnızlık – – – – itmektedir. Gri şehir
ortamları, büyük ve soyut kurumlarıyla insanı – – – – kuşatmış; bu betonarme kurgu, insanları yorgun ve yalnız
kılmıştır. Günümüzün yoğun nüfuslu ve sosyal hareketliliği yüksek toplumlarında – – – – azalan komşuluk ve
dostluk gibi ilişkiler; yerini resmî, soğuk ve çıkarcı ilişkilere bıraktıkça yalnızlık daha da – – – – bir hâl almıştır.
Bu parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi sırasıyla getirilmelidir?
A) ara sıra – açmazına – sımsıkı – zamanla – korkunç
B) epey – batağına – sapasağlam – yavaş yavaş – sevimsiz
C) sıklıkla – çıkmazına – çepeçevre – gittikçe – vahim
D) hayli – bunalımına – acımasızca – zaman zaman – yaygın

35

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 4

5.

örnekBu görsellerde “ağır” sözcüğünün farklı anlamları örneklendirilmiştir.

Buna göre,

I. Eşinin rahatlığına ve sadeliğine rağmen Ayşe, ağır kıyafetleriyle dikkat çekiyordu.

II. Küfenin içinde taşıdıkları yaşına göre oldukça ağırdı.

III. Bu ufak tefek kızın davranışları, yaşına göre çok ağırdı.

IV. Ağır bir koku bizi karşıladı.

numaralanmış cümlelerdeki “ağır” sözcüğünün kazandığı anlamlar verilen görsellerle eşleştirildiğinde
hangisi dışta kalır?

A) I B) II C) III D) IV

6.

Bu parçanın anlatımıyla ilgili olarak,
I. Karşılaştırmalara yer verilmiştir.
II. Terim anlamlı sözcükler kullanılmıştır.

III. “su” sözcüğü terim anlamıyla kullanılmıştır.
IV. “Zengin” sözcüğün mecaz anlamıyla kullanılmıştır.
V. İnsandan doğaya aktarma yapılmıştır.

36

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 4

numaralanmış cümlelerden hangisi söylenemez? D) Yalnız V

A) I ve II B) III ve V C) II ve IV

7. “gör-” Sözcüğü Cümle-Anlam Tablosu

CÜMLE ANLAM

I. Hangi memlekete gitsek resmî makamlar kadar halkın a) Göz yardımıyla bir şeyin varlığını seç-

da rağbetini gördük. mek

II. Türk iradesinin ne demek olduğunu sen de görecek- b) Vermek
sin.

III. Merdivenin başındaki provanın arkasında garip bir c) Sahne olmak, geçirmek
sahne gördüm.

örnekIV. Baba hiç param yok, biraz görsen beni, dediği sabahı d) Farkına varmak
nimetle anımsıyordu.

V. Bu ova tarih boyunca ne savaşlar gördü. e) Belirli bir zamanın içinde bir olaya tanık
olmak, yaşamak

Bu tabloda verilen cümlelerle “görmek” sözcüğünün cümlelere kattığı anlam eşleştirildiğinde hangi ikisi
dışta kalır?

A) I – a B) II – d C) III – e D) IV b

8. • Bu dilencinin her yeri sarması beni hasta ediyor.

• Hoyratta yaşanan günümüz aşklarıyla araya mesafeler girse de hatırdan çıkmayan aşkar kıyaslanıyor.

• Şenlik pansiyonerleri de ekseriyetle iratları düzgün kimseler değildir.

• Bu yaz aldığım gemiler uzun süredir limanda yatıyor.

• İki gündür sarp dağ yollarından aşıyoruz.

Altı çizili sözlerin bu cümlelerde kazandığı anlamlar arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur?

A) Kaba bi biçimde B) Boş yere beklemek

C) Çıkması ve geçilmesi güç yer D) Genellikle

9. Aşağıdakilerden hangisi atasözüne örnek olamaz?
A)
Gözden ırak olan gönülden de ırak olur.

B)
ÇÇivivisisiziztatahhtatayyı ıyyeel laalılrı.r.

C)
Yemin etsem başım ağrımaz.

D) 37

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 4

10.

Sence atalarımız “Şu dağı görüyor musun?” diye eliyle işaret ederken önce elini, kolunu, gözünü mü adlandır-
mıştır yoksa dağ, deniz, ova gibi varlıkları mı? Dağ, deniz dediysen yanıldın! İnsan, varlıkları adlandırmaya önce
kendinden başlar sonra çevresindekileri adlandırır. Genel kanı budur. Varlıkları adlandırılırken de benzetmelere
veya yakıştırmalara başvurur. Örneğin “el” sözcüğünün aşağıdaki tabloda cümledeki kullanımına göre sonra-
dan kazandığı anlamlara yer verilmiştir.

“EL”
4 Yabancı
4 Kez/defa
4 Sahiplik
4 Ülke, il

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde “el” sözcüğünün tablodaki sonradan kazandığı anlamlardan
birine yer verilmemiştir?

A) İki el silah sesi duyduk.

B) Elimdeki tüm parayı bu arabaya yatırdım.

C) Kalktı göç eyledi Afşar elleri

D) Kâtip benim ben kâtibin, el ne karışır!
örnek
11. Klasik Türk şiirinde epeydir bir çözülme (gevşemek, güçsüz
I

kalmak) hissediliyordu. Anlatı geleneği çerçevesinde dü-

şünülürse mesnevinin gündemden düşmeye (önemini
II

kaybetmek) başlaması da Türk aydınının geleneksel an-

latılarla tatmin olmayan bir psikoloji içine girdiğini gös-

termesi bakımından manidardır. Dolayısıyla, geleneksel

anlatı türleri ya hayattan çekilecek (yok olmak) ya da ister
III

istemez başka bir türe evrilecekti. (dönmek, dönüşmek)
IV

Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisinin anlamı ayraç içinde verilen açıklamayla uyuşmamakta-
dır?

A) I B) II C) III D) IV

38

01 SÖZCÜKTE VE SÖZ ÖBEKLERİNDE ANLAM KAZANIM TESTİ 4

12. Aşağıda duygular karşısında insan yüzlerinin aldığı şekillerin betimlemesi verilmiştir.

• Tiksinme • Korku

Burun kasılır. Kaşlar yukarı doğru kalkar.

Üst dudak yukarı çıkar. Üst göz kapakları açılır.

Alt göz kapakları gerilir.

Dudaklar hafifçe kulaklara doğru gerilir.

• Ökfe • Üzüntü

Kaşlar aşağı iner, çatılır. Üst göz kapağı düşer.

Gözler parlar. Gözün odak noktası kayar.

Dudaklar büzüşür. Dudak kenarları hafifçe aşağıya kayar.

Buna göre,örnek

verilen görseller duygu betimlemeleri ile eşleştirildiğinde hangisi dışta kalır?

A) I B) II C) III D) IV

39

örnek

örnek

LOGO GELECEK
örnek