PRINSIP PERAKAUNAN

PRINSIP PERAKAUNAN
KOLEJ KOMUNITI

“SITI FAIZAH BINTI JAMALUDDIN

WAN NOOR ELYANA BINTI WAN MOHAMED
NOR HIDAYAH BINTI AHMAD DAMANHURI

SUHAIDA BINTI JAMLUS

P: (+6) 03 8737 0037
Facebook: KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT

Website: kkhululangat.mypolycc.edu.my

P: (+6) 03 8737 0037
Facebook: KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT
Website: kkhululangat.mypolycc.edu.my

Hak Cipta Terpelihara. Tidak dibenarkan mengeluar ulang mana-mana bahagian artikel, ilustrasi dan isi kandungan buku ini dalam apa juga bentuk dan
dengan cara apa jua samada secara elektronik, fotokopi, mekanik, rakaman atau cara lain sebelum mendapat izin bertulis daripada Pejabat Penerbit, Kolej
Komuniti Hulu Langat, Jalan Prima Saujana 2/G, Taman Prima Saujana, 43000 Kajang, Selangor. Perundingan tertakluk kepada perkiraan royalti atau
honorarium.

Diterbitkan oleh:
KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT
JALAN PRIMA SAUJANA S/G
TAMAN PRIMA SAUJANA
43000 KAJANG
SELANGOR DARUL EHSAN

Emel:
[email protected]
[email protected]
[email protected]
[email protected]

PRAKATA

Buku Prinsip Perakaunan, Kolej Komuniti ini telah ditulis dan disusun bagi tujuan membantu para
pelajar dan pensyarah kolej komuniyi khususnya agar proses Pembelajaran dan Pengajaran (PdP)
menjadi lebih efektif dan berkesan. Kandungan buku ini disediakan berdasarkan sukatan kurikulum
Prinsip Perakaunan (SPP 2073) bagi program Sijil Pengoperasian Perniagaan di Kolej Komuniti,
Kementerian Pengajian Tinggi. Buku ini mengandungi enam (6) topik. Setiap topik disusun agar
memudahkan pelajar memahami langkah demi langkah dalam membentuk satu kitaran perakaunan
yang lengkap. Banyak contoh disediakan beserta jawapan yang lengkap bagi memudahkan pelajar
mengulangkaji kursus ini secara sendirian atau bersama pensyarah. Oleh itu, buku ini amat sesuai
dijadikan sebagai buku rujukan utama bagi pelajar Kolej Komuniti sebagai proses pembelajaran
kendiri.

Dikesempatan ini, kami ingin mengucapkan setinggi-tinggi terima kasih kepada Pengarah Kolej
Komuniti Hulu Langat, Encik Zaidi bin Zakarian yang telah memberikan galakan dan sokongan untuk
menerbitkan buku-buku untuk rujukan pelajar Kolej Komuniti. Tidak dilupakan juga buat ahli keluarga
kami dan anak-anak tercinta yang sentiasa memberi semangat dan sokongan.

Akhir sekali, kami ingin ingin mengucapkan selamat maju jaya kepada semua pelajar Kolej Komuniti
di seluruh Malaysia.

Terima Kasih.

SITI FAIZAH BINTI JAMALUDDIN WAN NOOR ELYANA BINTI WAN MOHAMED
(CA, MICPA, B. Acc) (B. Acc, M. Ed)
Kolej Komuniti Hulu Langat
Kolej Komuniti Hulu Langat
NOR HIDAYAH BINTI AHMAD DAMANHURI
(B. Acc, M. Acctg) SUHAIDA BINTI JAMLUS
Kolej Komuniti Hulu Langat (B. Acc, M. Ed)

Kolej Komuniti Hulu Langat

KANDUNGAN

PRINSIP PERAKAUNAN
KOLEJ KOMUNITI

PENGENALAN KEPADA PERAKAUNAN ……………………………………………………………………………………………….1
DOKUMEN SUMBER ……………………………………………………………………….………………………………………………………….12
BUKU CATATAN PERTAMA ……………………………………………………………………………………………………………………. 16
LEJAR ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….28
IMBANGAN DUGA ………………………………………………………………………………………………………………………………………39
PENYATA KEWANGAN …………………………………………………………………………………………………………………………….43

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

TOPIK 1:
PENGENALAN KEPADA

PERAKAUNAN

Definisi Perakaunan

Perakaunan merupakan satu proses mengenalpasti, merekod, mengkelas dan meringkaskan semua
urusniaga secara sistematik dalam nilai wang dan melaporkan serta mentafsirkannya untuk
membolehkan pertimbangan dan keputusan dibuat oleh pengguna.

• Mengenalpasti - Membuat pemerhatian ke atas peristiwa ekonomi dan memilih peristiwa yang sesuai
untuk direkodkan bagi sesuatu perniagaan tertentu.

• Merekod - Proses catatan urusniaga harian secara sistematik dalam buku catatan pertama iaitu jurnal.
• Mengkelas - Proses pengkelasan melalui penggunaan akaun berdasarkan prinsip perakaunan.

Pengkelasan dikategorikan kepada aset, liabiliti, ekuiti, hasil dan belanja.
• Meringkas - Meringkaskan maklumat perniagaan yang telah dikelaskan kepada imbangan duga.

Imbangan duga ialah senarai yang menunjukkan baki-baki akaun pada satu tarikh tertentu.
• Melapor - Proses di mana entiti membuat laporan kepada pihak yang memerlukan seperti pelabur

dan pihak pengurusan. Satu penyata kewangan akan disediakan untuk tujuan ini.
• Mentafsir - Melibatkan pengkajian, penganalisaan dan penterjemahan maklumat-maklumat

perakaunan dalam penyata kewangan kepada satu bahasa dan bentuk yang mudah difahami oleh
pengguna maklumat perakaunan.

Definisi Simpan Kira

Simpan Kira merupakan satu proses penyediaan rekod-rekod urusniaga yang melibat proses
mengenalpasti, mengukur dan merekod.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 2

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

PERAKAUNAN SIMPAN KIRA

Melibatkan beberapa peringkat Melibatkan peringkat awal dalam
dalam proses perakaunan proses perakaunan

Meliputi proses mengenalpasti, Hanya meliputi proses

merekod, mengkelas, mengenalpasti, mengukur dan

meringkaskan, menganalisis, merekod urusniaga perniagaan

mentafsir dan malapor maklumat secara bersistem dan tepat

dan membuat keputusan

Meliputi proses mengenalpasti, Hanya meliputi proses

merekod, mengkelas, mengenalpasti, mengukur dan

meringkaskan, menganalisis, merekod urusniaga perniagaan

mentafsir dan malapor maklumat secara bersistem dan tepat

dan membuat keputusan

Objektif Perakaunan

1. Merekod, mengelaskan dan meringkaskan semua urus niaga dalam nilai mata wang;
2. Menyimpan maklumat perniagaan seperti aset, liabiliti dan ekuiti pemilik bagi mengetahui

kedudukan kewangan perniagaan pada bila-bila masa;
3. Membekalkan maklumat perakaunan yang berkaitan dengan kedudukan kewangan

perniagaan untuk menyediakan laporan kewangan;
4. Menganalisis dan mentafsir urus niaga perniagaan dan laporan perakaunan berdasarkan

laporan yang disediakan;
5. Proses ini dapat membantu pihak pengurusan merancang dan membuat keputusan di samping

pihak luar boleh menilai keupayaan perniagaan.

Apakah tujuan penyediaan Penyata Kewangan?

1. Menunjukkan kedudukan kewangan sesebuah entiti pada satu tempoh tertentu (cth.
perniagaan, persatuan, kelab atau organisasi).

2. Menunjukkan prestasi entiti dari segi kewangan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 3

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Konsep dan prinsip perakaunan asas merupakan panduan dalam catatan perakaunan yang ditetapkan
oleh badan perakaunan. Ia patut dipatuhi semasa proses perakaunan untuk memastikan penyata
kewangan yang dihasilkan adalah saksama dan standard.

Konsep Dan Prinsip Perakaunan

1. Berterusan
• Konsep ini mengandaikan sesuatu perniagaan akan terus beroperasi untuk satu tempoh yang
panjang dan tidak dapat ditentukan hadnya.
• Ia penting untuk menilai aset dan melaporkan kedudukan kewangan sesebuah perniagaan di
mana perekodan dibuat pada nilai kos dan bukan pada nilai pasaran.
• Ini adalah kerana aset tetap diandaikan akan digunakan secara berterusan dalam operasi
perniagaan untuk menghasilkan pendapatan.

2. Ketekalan
• Konsep ini mengandaikan setiap perniagaan perlu mengekalkan semua kaedah yang
digunakan.
• Bertujuan untuk memastikan supaya pelaporan yang adil dan saksama dapat dipersembahkan
dan memudahkan perbandingan prestasi kewangan.

3. Materialiti
• Konsep ini adalah berkaitan dengan prosedur pengkelasan dan persembahan semua maklumat
perakaunan dan amaunnya.
• Sesuatu amaun yang dilaporkan itu mestilah signifikan di mana nilai yang tidak material
seperti nilai sen boleh diabaikan.
• Penentuan samada sesuatu nilai adalah signifikan atau tidak, bergantung kepada pertimbangan
pihak pengurusan.
• Ia biasanya ditentukan oleh jenis, atau saiz perniagaan.
• Tujuannya adalah untuk memastikan penyata kewangan perniagaan lebih kemas dan teratur.

4. Entiti berasingan
• Konsep ini mengandaikan perniagaan dengan pemiliknya adalah dua entiti yang berbeza tidak
kira samada ia milikan tunggal, perkongsian, atau syarikat.
• Perakaunan menganggap bahawa setiap entiti perniagaan memiliki aset sendiri dan
menanggung hutang dalam perniagaan secara berasingan dari pemiliknya.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 4

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

5. Wang sebagai ukuran
• Urusniaga perakaunan perlu diukur dalam ukuran nilai matawang negara berkenaan.
• Oleh yang demikian, hanya urusniaga yang boleh diukur dengan wang sahaja yang akan
direkod dalam buku rekod perniagaan.
• Konsep ini turut mengandaikan wang mempunyai nilai yang stabil.

6. Tempoh Perakaunan
• Penyata kewangan sesebuah perniagaan disediakan untuk satu tempoh tertentu, biasanya 12
bulan (1 tahun).
• Namun, ada juga perniagaan yang menyediakan penyata kewangan untuk setiap 4 bulan (suku
tahun) dan 6 bulan (setengah tahun).
• Konsep ini membolehkan prestasi entiti perniagaan diukur dari masa ke semasa.

7. Kos sejarah
• Semua aset tetap perniagaan perlu direkodkan pada harga belian atau harga kos aset ketika
diperolehi.
• Ia merupakan asas untuk menilai aset kerana nilai kos adalah lebih objektif dan boleh
dibuktikan dengan dokumen yang tertentu. Aset tidak direkodkan pada nilai semasa atau nilai
pasaran kerana ia adalah subjektif dan berubah mengikut pasaran.

8. Sistem Catatan Bergu
• Setiap urusniaga perniagaan akan direkodkan dalam sekurang-kurangnya dua akaun lejar
berasingan dengan amaun yang sama.
• Satu akaun akan didebitkan manakala satu akaun lagi akan dikreditkan. Akaun mestilah
mempunyai nama seperti Akaun Tunai, Akaun Modal dan Akaun Perabot.
• Setiap akaun mempunyai dua bahagian, iaitu bahagian kiri sebagai debit dan bahagian kanan
sebagai kredit.

9. Asas Perakaunan Akruan
• Urusniaga dan peristiwa diiktiraf apabila ia berlaku (bukan bila tunai diterima atau dibayar). Ini
bermaksud semua urus niaga direkodkan sebagai urusniaga pada tempoh ia berlaku dan
seterusnya dilaporkan dalam penyata kewangan dalam tempoh yang sama.
• Belanja diiktiraf dalam penyata pendapatan berdasarkan kaitan langsung di antara belanja
tersebut dengan hasil yang diperoleh.
• Oleh itu, setiap urusniaga yang dilaporkan dalam sesuatu laporan perakaunan berdasarkan asas
akruan adalah sememangnya berlaku dalam tempoh pelaporan tersebut.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 5

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

10. Pelaporan Berasaskan Nilai Saksama
 Nilai berasaskan kos sebenar masih digunakan sebagai nilai untuk direkodkan ke dalam jurnal
sama seperti mengikut konsep kos sejarah.
 Namun, pada tarikh Penyata Kewangan disediakanm kesemua nilai atau angka di dalam buku
perlu disemak untuk memastikan nilai di dalam buku perakauan adalah nilai saksama
 Keperluan ini dibuat supaya nilai yang akan dilaporkan dalam Penyata Kewangan dapat
memberi gambaran terkini mengenai nilai perniagaan. Kesemua item yang dilaporkan
berdasarkan kos sejarah perlu diselaraskan jika tidak lagi merupakan nilai saksama.

Pengkelasan Elemen Perakaunan

1. ASET : harta benda yang dimiliki perniagaan. Aset mungkin mempunyai bentuk fizikial (cth
kenderaan, premis, inventori) atau bentuk bukan fizikal (cth penghutang).

2. LIABILITI : hutang perniagaan dengan pihak luar (cth bank dan pembekal).
3. EKUITI PEMILIK : hutang perniagaan kepada pemiliknya kerana melaburkan wangnya kepada

perniagaan sebagai modal untuk memulakan perniagaan.
4. HASIL : wang yang telah diterima atau yang akan diterima oleh perniagaan.
5. BELANJA : kos perkhidmatan atau barangan yang dibayar atau akan dibayar apabila menjalankan

perniagaan bertujuan untuk mendapatkan hasil perniagaan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 6

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

ASET

• Aset merupakan sumber ekonomi yang dimiliki oleh perniagaan yang memberi faedah kepada
perniagaan dari segi pengendalian aktiviti atau untuk dijual semula.

• Terbahagi kepada 2 jenis:
a) Aset Semasa
b) Aset Bukan Semasa (aset tetap)

Ciri-ciri Aset Semasa Aset Bukan Semasa
• Mudah ditukarkan kepada wang • Tidak mudah ditukarkan kepada

tunai wang tunai
• Untuk dijual semula atau untuk
• Bukan untuk dijual semula
pembuatan barangan
• Digunakan dalam tempoh satu tahun  Tempoh penggunaan melebihi
setahun atau lebih dari satu tempoh
atau satu tempoh perakaunan perakaunan

• Cth: Stok, tunai, bank • Cth: kenderaan, alatan pejabat

LIABILITI

• Liabiliti merupakan hutang perniagaan kepada pihak luar yang perlu dijelaskan dalam tempoh
tertentu. Hutang ini mungkin muncul daripada urusan pembelian barangniaga, perkhidmatan atau
pinjaman wang.

• Terbahagi kepada 2:
a) Liabiliti Semasa
b) Liabiliti Bukan Semasa

Ciri-ciri Liabiliti Semasa Liabiliti Bukan Semasa
• Hutang perniagaan yang perlu • Hutang perniagaan yang akan

dijelaskan dalam satu tahun atau satu dibayar balik dalam tempoh
tempoh perakaunan melebihi satu tahun atau melebihi
satu tempoh perakaunan
• Cth: pemiutang, overdraf bank • Cth: gadai janji, pinjaman

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 7

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

EKUITI

• Ekuiti ialah jumlah pelaburan pemilik di dalam perniagaan. Ia merupakan tuntutan pemilik terhadap
aset perniagaan. Tuntutan bermaksud, apabila pemilik melaburkan modal ke dalam perniagaan,
mereka mengharapkan perniagaan dapat membalas dengan memberikan keuntungan kepada mereka.

EKUITI = MODAL + (HASIL – BELANJA) - AMBILAN

HASIL

• Hasil bermaksud wang yang diterima atau yang akan diterima daripada jualan barangan atau
perkhidmatan. Hasil juga diterima dalam bentuk komisen, sewa, faedah simpanan, dan dividen.

• Terbahagi kepada 2:
a) Hasil kendalian (cth: jualan)
b) Hasil bukan kendalian (cth: sewa tapak, komisen, dll)

BELANJA

• Belanja ialah wang yang dibayar atau yang akan dibayar pada masa hadapan kesan daripada aktiviti
pengendalian perniagaan. Belanja adalah termasuk kos belian stok, gaji pekerja, bayaran bil elektrik
dan air, insuran kedai.

• Terbahagi kepada 2:
a) Belanja kendalian (cth: belian)
b) Belanja bukan kendalian (cth: gaji pekerja, utiliti)

Persamaan Perakaunan

Aset = Liabiliti + Ekuiti Pemilik

Aset = Liabiliti + Ekuiti Pemilik + Hasil - Belanja - Ambilan

DEBIT ASET LIABILITI KREDIT
BELANJA EKUITI
AMBILAN HASIL

Peningkatan baki dalam akaun aset, Peningkatan baki dalam akaun liability,
belanja & ambilan dibuat melalui ekuiti & hasil dibuat melalui catatan di
catatan di sebelah DEBIT sebelah KREDIT

Pengurangan baki dibuat melalui catatan Pengurangan baki dibuat melalui catatan

Konsep PersamdaiasenbePlaherKaRkEDaIuTnan di sebelah DEBIT

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 8

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

1. Pemilik membuat keputusan untuk menjalankan perniagaan
Tiada perubahan

2. Memulakan perniagaan dengan modal RM 10,000

“Memandangkan modal yang digunakan untuk memulakan perniagaan adalah tunai, maka nilai

modal dan tunai meningkat RM 10,000”

DEBIT KREDIT

Aset – Aset semasa – TUNAI RM 10,000 Ekuiti pemilik – MODAL RM 10,000

3. Membeli perabot secara tunai RM 2,500

“Memandangkan perabot dibeli dengan tunai, nilai perabot meningkat sebanyak RM 2,500 dan

tunai berkurang sebanyak RM 2,500”

DEBIT KREDIT

Aset – Aset tetap – PERABOT RM 2,500 Aset – Aset semasa – TUNAI RM 2,500

4. Belian secara tunai sebanyak RM 3,000 dari Encik Ramli

“Memandangkan belian dibayar dengan tunai, nilai belian meningkat sebanyak RM 3,000 dan

tunai berkurang sebanyak RM 3,000. Walaupun barangan dibeli dari Encik Ramli, namanya

tidak relevan kerana bayaran dibuat dengan tunai”

DEBIT KREDIT

Belanja – BELIAN RM 3,000 Aset – Aset semasa – TUNAI RM 3,000

5. Belian dari Encik Sham sebanyak RM 2,000 secara kredit

“Memandangkan belian dibuat secara kredit, nilai belian meningkat sebanyak RM 2,000 dan

pemiutang meningkat sebanyak RM 2,000. Ini adalah kerana liabiliti perniagaan meningkat

sebanyak RM 2,000. Liabiliti ini dikenal pasti melalui nama pemiutang”

DEBIT KREDIT

Belanja – BELIAN RM 2,000 Liabiliti – Liabiliti semasa – PEMIUTANG RM 2,000

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 9

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

6. Jualan secara tunai sebanyak RM 1,500 kepada Puan Intan

“Memandangkan hasil jualan diterima dengan tunai, nilai tunai meningkat sebanyak RM 1,500

dan jualan meningkat sebanyak RM 1,500.”

DEBIT KREDIT

Aset – Aset semasa – TUNAI RM 1,500 Hasil – JUALAN RM 1,500

7. Jualan secara kredit sebanyak RM 5,000 kepada Encik Ilyas

“Memandangkan jualan dibuat secara kredit, nilai penghutang meningkat sebanyak RM 5,000

dan jualan juga meningkat sebanyak RM 5,000”

DEBIT KREDIT

Aset – Aset semasa – PENGHUTANG RM 5,000 Hasil – JUALAN RM 5,000

8. Memasukkan tunai di tangan ke bank sebanyak RM 60,000 ke bank

“Memandangkan tunai dimasukkan ke bank, nilai tunai berkurang sebanyak RM 60,000 dan nilai

bank meningkat sebanyak RM 60,000”

DEBIT KREDIT

Aset – Aset semasa – BANK RM 60,000 Aset – Aset semasa – TUNAI RM 60,000

9. Membayar tunai sebanyak RM 2,000 kepada Encik Sham

“Memandangkan tunai dibayar kepada Encik Sham, nilai tunai berkurang sebanyak RM 2,000

dan nilai pemiutang juga berkurang sebanyak RM 2,000”

DEBIT KREDIT

Liabiliti – Liabiliti semasa – PEMIUTANG RM 2,000 Aset – Aset semasa – TUNAI RM 2,000

10. Menerima tunai sebanyak RM 5,000 daripada Encik Ilyas

“Memandangkan tunai diterima daripada Encik Ilyas, nilai tunai meningkat sebanyak RM 5,000

dan nilai penghutang berkurang sebanyak RM 5,000”

DEBIT KREDIT

Aset – Aset semasa – TUNAI RM 5,000 Aset – Aset semasa – PENGHUTANG RM 5,000

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 10

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

LATIHAN

1. Nyatakan konsep perakaunan yang terlibat bagi setiap situasi di bawah.

Situasi Konsep perakaunan

(a) Hayat perniagaan mestilah dibahagikan kepada jangka masa

tertentu untuk melihat prestasinya.

(b) Encik Karim telah menggunakan wang hasil jualannya untuk

membayar yuran sekolah anaknya.

(c) Dasar perakaunan yang sama mestilah diamalkan bagi setiap

tempoh perakaunan.

(d) Walaupun sebuah aset boleh dijual dengan harga RM12,000,

tetapi tetap direkodkan sebagai RM9,000 mengikut harga asal.

(e) Semua urusniaga direkod dalam ringgit dan sen.

(f) Transaksi perniagaan direkod dan disimpan untuk digunakan
pada masa akan datang.

(g) Dalam sesebuah perniagaan, premis tercatat sebagai
RM180,000 mengikut harga belian dan bukannya RM400,000
mengikut harga pasaran.

(h) Laporan kewangan perniagaan disediakan berasaskan tempoh
perakaunan tertentu.

(i) Sebuah syarikat telah diberikan invois bayaran
penyelenggaraan bulan Disember 2019 pada 30 Disember 2019.
Belanja tersebut akan diiktiraf sebagai perbelanjaan pada tahun
kewangan 2019, walaupun bayaran belum dibuat.

(j) Catatan modal peniaga sebagai liabiliti perniagaan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 11

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

2. Kelaskan butir-butir berikut mengikut jenisnya.

Overdraf bank Penghutang Tunai Simpanan tetap
Komisen diterima Pinjaman bank Diskaun diterima Kenderaan
Pemiutang Modal Sewa dibayar Bil eletrik & air

Aset tetap Aset semasa Liabiliti bukan Liabiliti semasa
semasa

Ekuiti pemilik Hasil Belanja

3. Masukkan transaksi di bawah ke dalam ruang yang betul.
(a) Membeli sebuah almari kaca bernilai RM2,000 secara tunai untuk kegunaan perniagaan.
(b) Membayar gaji pekerja secara tunai RM1,500.
(c) Membeli barang niaga secara kredit RM2,000 daripada Pemborong ABC.
(d) Menjual barang niaga secara kredit bernilai RM1,000 kepada XYZ Trading.

DEBIT = KREDIT
ASET
TETAP LIABILITI

TUNAI ASET SEMASA BELANJA BELIAN SEMASA JUALAN
a.
b. BANK PENGHUTANG PEMIUTANG
c.
d.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 12

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Kitaran Perakaunan

Kitaran perakaunan merupakan beberapa peringkat proses perakauan yang bermula daripada sumber
dokumen sehingga catatan penutup. Jangka masa untuk satu kitaran perakaunan dilengkapkan dalam
satu tempoh perakaunan.

DOKUMEN
SUMBER

CATATAN BUKU CATATAN
PENUTUP PERTAMA

PENYATA LEJAR
KEWANGAN

IMBANGAN DUGA IMBANGAN
TERSELARS DUGA

PELARASAN

Peringkat 1: Dokumen sumber
Merekod urusniaga perniagaan ke dalam dokumen perniagaan seperti invois, nota kredit, resit, baucar
dan sebagainya.

Peringkat 2: Buku Catatan Pertama
Merekod maklumat daripada dokumen-dokumen perniagaan ke dalam Buku Catatan Pertama seperti
Jurnal Am, Jurnal Jualan, Jurnal Belian, Jurnal Pulangan Jualan, Jurnal Pulangan Belian dan Buku Tunai.

Peringkat 3: Pengeposan ke Lejar
Memindahkan catatan daripada Buku Catatan Pertama ke dalam akaun dalam lejar.

Peringkat 4: Penyediaan Imbangan Duga
Mengimbangkan semua akaun-akaun dalam lejar dan kredit dalam Imbangan Duga.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 13

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Peringkat 5: Pelarasan
Membuat pelarasan pada akaun jika ada, selepas penyediaan Imbangan Duga.
(peringkat ini tidak termasuk di dalam perbincangan kursus ini)
Peringkat 6: Imbangan Duga Terlaras
Selepas pelarasan dibuat, Imbangan Duga disediakan semula.
(peringkat ini tidak termasuk di dalam perbincangan kursus ini)
Peringkat 7: Penyediaan Penyata Kewangan
Penyata kewangan disediakan selepas Imbangan Duga diselaraskan. Penyata Kewangan terdiri
daripada Penyata Pendapatan dan Kunci Kira-kira.
Peringkat 8: Catatan Penutupan
Catatan penutup dibuat dalam jurnal selepas penyediaan penyata kewangan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 14

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

TOPIK 2:
DOKUMEN SUMBER

Dokumen Sumber

Dokumen perniagaan merupakan sumber maklumat yang membekalkan secara lengkap sesuatu
urusniaga dan ianya sebagai bukti untuk menunjukkan urusniaga telah berlaku. Segala maklumat yang
terdapat di dalam sesuatu dokumen mestilah tepat, jelas dan senang difahami.

Antara fungsi-fungsi dokumen adalah:
i. Sebagai sumber rekod dalam buku perakaunan
ii. Sebagai bukti berlakunya sesuatu urus niaga
iii. Sebagai rujukan masa depan.
iv. Untuk menyediakan maklumat tentang sesuatu urus niaga yang berlaku.
v. Untuk mengingatkan peniaga tentang hutang dalam urus niaga.

PENYIMPANAN SUMBER DOKUMEN
Dokumen perniagaan digunakan sebagai asas untuk melakukan catatan di dalam jurnal atau buku
catatan pertama. Seseorang peniaga perlulah memastikan semua maklumat yang berkaitan dengan
aktiviti perniagaannya dicatatkan bagi memastikan perniagaan dijalankan dengan effisien dan efektif.
Dokumen perniagaan berkait dengan prinsip “objektiviti” iaitu setiap angka harus ada bukti yang sah
bagi menyokong urusniaga tersebut seperti invois, resit, cek dan lain-lain. Dokumen ini perlu difailkan

secara sistematik untuk dijadikan rujukan apabila perlu.

Dokumen perniagaan yang berkaitan urus niaga jual beli barang niaga ini juga terbahagi kepada tiga
(3) peringkat iaitu sebelum, semasa dan selepas urusniaga.

SEBELUM URUSNIAGA SEMASA URUSNIAGA SELEPAS URUSNIAGA

 Surat Tanya  Nota serahan  Penyata Akaun
 Katalog  Invois  Resit

 Sebut harga  Nota debit  Bil Tunai
 Senarai harga  Nota kredit  Keratan Cek
 Boring pesanan

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 15

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Jenis – Jenis Dokumen Sumber

1. Sebutharga
Sebutharga adalah satu senarai harga barang yang diminta oleh pembeli. Pembeli bebas untuk
meminta sebutharga dari ramai pembekal bagi membuat perbandingan harga dan spesifikasi
barangan atau perkhidmatan.

2. Borang pesanan
Borang pesanan merupakan borang yang digunakan untuk membuat pesanan barangan yang
akan dibeli. Aktiviti belian akan bermula selepas pembeli meneliti sebutharga, senarai harga dan
katalog. Borang ini dihantar oleh pembeli kepada penjual. Pembeli akan membuat pesanan
barangniaga dengan menghantar borang pesanan belian kepada penjual. Butiran barangan
adalah berdasarkan maklumat di dalam katalog. Harga yang dinyatakan adalah berdasarkan
sebutharga. Maklumat dalam borang pesanan tidak perlu dimasukkan ke mana-mana buku
perakaunan sebab proses jual beli belum berlaku.

3. Nota serahan
Penjual mengirimkan nota serahan kepada pembeli bersama-sama dengan barangan yang
dipesan. Ia membolehkan pembeli memeriksa dan mengakui barang itu merupakan barang yang
dipesan dan telah diterima dalam keadaan yang baik.

4. Invois
Invois digunakan jika penjual membenarkan pembeli membeli barang secara kredit di mana
bayarannya akan dijelaskan pada suatu masa depan. Invois membantu pembeli merekodkan
Jurnal Belian, manakala penjual pula untuk merekodkan Jurnal Jualan.

5. Nota debit
Nota debit disediakan oleh penjual dan dikirim kepada pembeli untuk memberitahu pembeli
bahawa bayaran yang dikenakan dalam invois telah ditambahkan dengan amaun yang
dinyatakan dalam nota debit. Nota debit berfungsi sebagai invois tambahan. Nota Debit
membantu pembeli merekodkan Jurnal Belian, manakala penjual pula untuk merekodkan Jurnal
Jualan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 16

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

6. Nota kredit
Penjual mengirim nota kredit kepada pembeli bertujuan untuk memberitahu pembeli bahawa
akaunnya telah dikreditkan untuk mengurangkan hutangnya. Berlaku sekiranya pembeli ada
memulangkan barangan yang dibeli disebabkan oleh kerosakan, salah jenama dan lain-lain. Nota
Kredit membantu pembeli merekodkan Jurnal Pulangan Belian, manakala penjual pula untuk
merekodkan Jurnal Pulangan Jualan.

7. Cek
Pembeli menyediakan cek untuk membayar hutangnya kepada penjual. Cek perlu ditandatangani
oleh individu yang dibenarkan oleh bank.

8. Resit
Resit dikeluarkan oleh penjual apabila bayaran diterima daripada pembeli sebagai pengesahan
penerimaan bayaran dan juga bukti bahawa pembayaran telah dibuat.

DOKUMEN DOKUMEN DOKUMEN
SUMBER PERNIAGAAN RUJUKAN

 Keratan cek DAN BUKU  Surat Tanya
 Nota debit CATATAN  Katalog
PERTAMA
 Invois  Sebut harga
 Nota kredit  Borang pesanan

 Bil tunai  Senarai harga
 Memo  Nota serahan

 Slip wang masuk
 Resit

**Dokumen Sumber – maklumat di dalam dokumen-dokumen ini PERLU direkodkan di dalam buku
perakaunan.

**Dokumen Rujukan - maklumat di dalam dokumen-dokumen ini TIDAK PERLU direkodkan di
dalam buku perakaunan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 17

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

LATIHAN

Lengkapkan jadual berikut.

Jenis dokumen Urusniaga Buku catatan pertama

Membeli barang niaga secara kredit daripada

pembekal.

Bayaran tambahan dikenakan kerana invois telah

terkurang caj oleh pemiutang.

Menjual barang secara kredit kepada pelanggan.

Bayaran tambahan dikenakan kerana invois telah

terkurang caj kepada penghutang.

Memulangkan barang kepada pembekal.

Menerima pulangan barang daripada pelanggan.

Merekodkan pengeluaran barang untuk kegunaan

peribadi / kegunaan perniagaan dan merekod aset yang

dibawa masuk sebagai modal.

Membuat pembayaran kepada pembekal /

pembayaran lain.

Menerima pembayaran daripada pelanggan /

penerimaan lain.

Semua pembayaran dengan cek.

Membeli barang / perkhidmatan secara tunai.

Menjual barang / perkhidmatan secara tunai.

Memasukkan wang tunai ke bank.

Segala pembayaran oleh perniagaan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 18

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

DISKAUN TUNAI & DISKAUN NIAGA

DISKAUN TUNAI DISKAUN NIAGA

Potongan harga daripada harga Potongan wang tunai daripada
senarai / katalog hutang / harga dalam invois

Diberikan apabila barang dibeli / Diberikan masa bayaran diterima /
dijual dibuat

Bertujuan untuk menggalakkan Bertujuan untuk menggalakkan
pembelian secara pukal penjelasan hutang dengan segera

Tidak perlu direkod dalam rekod Direkod dalam rekod perakaunan
perakaunan sebagai diskaun diterima / diskaun
diberi

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 19

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Diskaun Niaga

Pada 31 Mac 20xx, Arief peniaga pasar malam membeli stoknya bernilai RM1,800 daripada Syarikat
Rumah Gula-Gula dan ditawarkan diskaun niaga 15%. Kirakan jumlah sebenar yang perlu dibayar oleh
Arief.

Harga invois =RM1,800
Diskaun niaga = RM 1,800 x 15%

= RM270
Jumlah perlu dibayar = RM1,800 – RM270

= RM1,530

Rekod dalam Jurnal Belian adalah seperti berikut:
JURNAL BELIAN

TARIKH BUTIRAN F AMAUN (RM)
31 Mac 20xx Sykt. Rumah Gula-Gula 1,530
Akaun Belian
(dt) 1,530

Diskaun Tunai

Aaisyah membeli barangan membuat kek bernilai RM2,500 daripada Pemborong Gemilang
CakeHouse pada 1 Julai 20xx. Pemborong tersebut menawarkan diskaun tunai 5%, 7 hari dan 2%, 14 hari.
Kirakan jumlah yang perlu dibayar sekiranya Aaisyah membayar pada 10 Julai 20xx.

Harga invois = RM2,500
Diskaun tunai = RM2,500 x 2%

= RM50
Jumlah perlu dibayar = RM2,500 – RM50

= RM2,450

Rekod dalam Jurnal Belian dan Jurnal Am adalah seperti berikut:
JURNAL BELIAN

TARIKH BUTIRAN F AMAUN (RM)
1 Julai 20xx Pemborong Gemilang CakeHouse 2,500
Akaun Belian
(dt) 2,500

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 20

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

JURNAL AM BUTIRAN F DEBIT (RM) KREDIT (RM)

TARIKH Pemborong Gemilang CakeHouse 2,500 50
1 Julai 20xx 2,450
2,500
Diskaun tunai

Bank

2,500

(Merekod bayarang hutang dengan diskaun tunai)

Rekod dalam Lejar dan Buku Tunai adalah seperti berikut:

Pemborong Gemilang CakeHouse

10 Julai Diskaun diterima 50 1 Julai Belian 2,500
2,500
Bank 2,450

2,500

Akaun Diskaun Diterima

31 Julai Baki h/b 50 10 Julai Pelbagai 50
pemiutang 50

50

1 Ogos Baki b/b 50

BUKU TUNAI

TARIKH BUTIRAN DISK TUNAI BANK TARIKH BUTIRAN DISK TUNAI BANK
31 Julai Baki h/b 2,450 10 Julai Pemborong 50 2,450
Gemilang

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 21

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

LATIHAN

1. Pada 5 Febuari 20XX, Encik Ishak membeli barang niaga pada harga senarai berjumlah

RM3,000. Beliau menjelaskan hutangnya pada 10 Febuari.

Syarat perniagaan: Diskaun niaga 10%

5% 7 hari

2% 15 hari

Kirakan jumlah yang perlu dibayar oleh Encik Ishak.

2. Rekod diskaun tunai berikut:

Jan 5 Menerima tunai daripada Muthu RM420, kurang diskaun tunai RM30.

8 Membayar Kedai Lim dengan cek RM760, tolak RM40 diskaun tunai.

Rekod transaksi di atas ke dalam buku rekod perakaunan yang berkenaan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 22

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

TOPIK 3:
BUKU CATATAN PERTAMA

BUKU CATATAN PERTAMA

JURNAL BUKU TUNAI

JURNAL AM JURNAL KHAS

JURNAL BELIAN JURNAL JUALAN

JURNAL JURNAL
PULANGAN BELIAN PULANGAN JUALAN

FUNGSI JURNAL
 Menunjukkan catatan yang lengkap tentang satu urus niaga mengikut urutan tarikh

beserta butir dan keterangan.
 Memudahkan membuat rujukan dan memberi panduan catatan pindahan ke lejar

 Dapat mengesan kesilapan dengan cepat dan mengelakkan penipuan.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 23

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Jurnal Am

• Jurnal am digunakan untuk merekod semua urus niaga yang tidak dapat direkodkan dalam Buku
Catatan Pertama yang lain.

• Kegunaan Jurnal Am:
i. merekod baki awal akaun-akaun perniagaan.
ii. merekod pembelian aset tetap secara kredit.

iii. merekod penjualan aset tetap secara kredit.
iv. merekod ambilan selain dari ambilan tunai / cek.
v. merekod catatan penutup.
vi. merekod catatan pelarasan dan pembetulan kesilapan.

Transaksi 1

Pada 1 Januari 20XX, baki-baki aset, liabiliti dan ekuiti pemilik Perniagaan Pak Abu adalah seperti

berikut:

BUTIRAN RM

Bangunan 30,000

Perabot 3,000

Kenderaan 20,000

Pinjaman 30,000

Modal 33,000

1. Pada 3 Januari 20xx, Pak Abu mengambil barangniaga untuk kegunaan peribadi bernilai
RM3,000.

2. Pada 10 Januari 20xx, Pak Abu membeli sebuah komputer secara kredit daripada ABC
Technology bernilai RM2,000.
JURNAL AM

TARIKH BUTIRAN F DEBIT (RM) KREDIT (RM)
1 Jan 20xx
Bangunan 30,000

Perabot 3,000

Kenderaan 20,000

Pinjaman 30,000

Modal 23,000

63,000 63,000

(Mereod baki-baki aset, liabiliti dan ekuiti pemilik pada tarikh ini)

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 24

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

JURNAL AM

TARIKH BUTIRAN F DEBIT (RM) KREDIT (RM)
3 Jan 20xx
Ambilan 3,000 3,000
3,000
Belian

3,000

(Merekod ambilan barangniaga untuk kegunaan peribadi)

JURNAL AM

TARIKH BUTIRAN F DEBIT (RM) KREDIT (RM)
10 Jan 20xx Komputer 2,000
2,000
ABC Technology 2,000 2,000

(Merekod pembelian aset secara kredit)

LATIHAN
Encik Sabtu menjalankan perniagaan Kedai Sabtu menjual barang-barang runcit. Berikut ialah baki-
baki aset dan liabiliti perniagaannya pada 1 Januari 20XX.

Tunai di tangan RM
Tunai di bank 800
Stok 8,000
Penghutang: Salim 15,000
Pemiutang: Kedai Muthu 1,200
Perabot 2,500
6,500

KEDAI SABTU Tarikh: 20 Januari 20XX
Jalan Prima Saujana 2/G
Taman Prima Saujana

43000 Kajang
Selangor Darul Ehsan

MEMO
Kepada,
Kerani akaun

Pemilik telah membawa masuk komputer peribadi bernilai RM2,000
untuk kegunaan perniagaan

Sabtu
Tandatangan Pengurus

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 25

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

ASAL SYARIKAT PERABOT MODEN INV: 0465
No. 38, Jalan Damai Tarikh: 3 Januari 20XX
KEDAI SABTU
Jalan Prima Saujana 2/G Taman Kajang Perdana
Taman Prima Saujana 43000 Kajang
43000 Kajang
Selangor Darul Ehsan Selangor Darul Ehsan
INVOIS

BIL BUTIR HARGA SEUNIT KUANTITI JUMLAH
(RM) (RM)
1. Almari 1
2. Meja 600 2 600.00
3 Kerusi 4
250 JUMLAH 500.00

15 60.00

1,160.00

Ringgit: Satu ribu satu ratus enam puluh sahaja
Syarat: 10% 5 hari, 5% 10 hari
Serahan: Angkutan dibayar
K.&K. diK

Sabtu Salim
Tandatangan penerima Tandatangan Pengurus

KEDAI SABTU
Jalan Prima Saujana 2/G

Taman Prima Saujana
43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

MEMO

Kepada, Tarikh: 16 Januari 20XX
Kerani akaun

Pemilik telah mengeluarkan barang pada harga kos sebanyak RM250 untuk kegunaan sendiri

Sabtu
Tandatangan Pengurus

Sediakan Jurnal Am bagi urusniaga di atas.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 26

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Jurnal Jualan

• Jurnal jualan merekod semua jualan barangniaga secara kredit.

Transaksi 2
a) 2 Jan Jualan RM 2,000 secara kredit kepada Encik Jalal.
b) 10 Jan Invois bernilai RM 6,000 diserahkan kepada Syarikat Ali.

JURNAL JUALAN

TARIKH BUTIRAN F AMAUN (RM)
2 Jan 20xx En. Jalal 2,000
10 Jan 20xx Syarikat Ali 6,000
Akaun Jualan
(kt) 8,000

Jurnal Belian

• Jurnal Belian merekod semua belian barangniaga secara kredit.

Transaksi 3
a) 12 Jan Belian RM 5,000 secara kredit dengan Perniagaan Bidari.
b) 20 Jan Invois bernilai RM2,500 diterima daripada Syarikat Alam Damai.

TARIKH JURNAL BELIAN F AMAUN (RM)
12 Jan 20xx 5,000
20 Jan 20xx BUTIRAN 2,500
Perniagaan Bidari
Sykt. Alam Damai (dt) 7,500
Akaun Belian

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 27

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Jurnal Pulangan Jualan / Pulangan Masuk

• Jurnal pulangan jualan / pulangan masuk merekod semua pulangan barangniaga yang telah dijual
secara kredit.

Transaksi 4 Barang yang dijual pada 2 Januari 20xx bernilai RM 300 telah dikembalikan oleh
a) 5 Jan Encik Jalal

TARIKH JURNAL PULANGAN JUALAN F AMAUN (RM)
5 Jan 20xx 300
BUTIRAN
En. Jalal (dt) 300
Akaun Pulangan Jualan

Jurnal Pulangan Belian / Pulangan Keluar

Jurnal pulangan belian / pulangan keluar merekod semua pulangan barangniaga yang telah dibeli
secara kredit.

Transaksi 5
a) 18 Jan Pulangan barang yang dibeli pada 12 Januari 20xxbernilai RM 500 kepada

Perniagaan Bidari

TARIKH JURNAL PULANGAN BELIAN F AMAUN (RM)
18 Jan 20xx 500
BUTIRAN
Perniagaan Bidari (kt) 500
Akaun Pulangan Belian

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 28

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

LATIHAN

ASAL PEMBORONG SEPADU INV: B322
Tarikh: 5 Januari 20XX
No. 38, Jalan Damai

Taman Kajang Perdana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

INVOIS

KEDAI SABTU

Jalan Prima Saujana 2/G

Taman Prima Saujana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

BIL BUTIR HARGA SEUNIT KUANTITI JUMLAH
1. Beras super (RM) 10kg (RM)
2. Beras wangi 10kg
3. Beras siam 20.00 5kg 400.00

30.00 300.00

10.00 150.00

Tolak: 20% diskaun niaga 850.00
(170.00)

680.00

Ringgit: Enam ratus lapan puluh sahaja

Syarat: 5% 14 hari
Serahan: Angkutan dibayar
K.&K. diK

Sabtu Salim
Tandatangan penerima Tandatangan Pengurus

ASAL PEMBORONG SEPADU ND 228

No. 38, Jalan Damai

Taman Kajang Perdana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

NOTA DEBIT

KEDAI SABTU Tarikh: 7 Januari 20XX

Jalan Prima Saujana 2/G

Taman Prima Saujana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan JUMLAH
(RM)
BIL BUTIR 40.00
Beras Super 10kg dalam invois B322 bertarikh 5 Jan 20xx berharga

1. RM20 seunit telah terkurang caj sebanyak RM2.00 seunit

(Tolak diskaun niaga 20%) (8.00)

Jumlah 32.00

Ringgit: Tiga puluh dua sahaja

Salim

Tandatangan Pengurus

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 29

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

SALINAN KEDAI SABTU INV: 1234
Jalan Prima Saujana 2/G
ENCIK MELAN Tarikh: 9 Januari 20xx
No. 48, Jalan Jenaris 5/6 Taman Prima Saujana
Taman Jenaris 43000 Kajang JUMLAH
43000 Kajang (RM)
Selangor Darul Ehsan Selangor Darul Ehsan 150.00
INVOIS 320.00
BIL BUTIR 470.00
1. Beras super HARGA SEUNIT KUANTITI (47.00)
2. Beras wangi (RM) 6 kg 423.00
25.00 10 kg
32.00

Tolak: 10% diskaun niaga

Ringgit: Empat ratus dua puluh tiga sahaja
Syarat: 5% 14 hari
Serahan: Angkutan dibayar

K.&K. diK

Melan Sabtu
Tandatangan penerima Tandatangan Pengurus

SALINAN KEDAI SABTU ND125

Jalan Prima Saujana 2/G

Taman Prima Saujana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

NOTA DEBIT

ENCIK MELAN Tarikh: 17 Januari 20xx

No. 48, Jalan Jenaris 5/6

Taman Jenaris

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan JUMLAH
(RM)
BIL BUTIR 30.00
Beras wangi 10kg dalam invois no. 1234 bertarikh 9 Januari 20xx

1. berharga RM32 seunit telah terkurang caj sebanyak RM3.00

(Tolak diskaun niaga 10%) (3.00)

Jumlah 27.00

Ringgit: Dua puluh tujuh sahaja

Sabtu

Tandatangan Pengurus

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 30

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

ASAL PEMBORONG SEPADU NK205

No. 38, Jalan Damai

Taman Kajang Perdana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

NOTA KREDIT

ENCIK SABTU Tarikh: 7 Januari 20xx

Jalan Prima Saujana 2/G

Taman Prima Saujana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

BIL BUTIR JUMLAH
(RM)

1. Beras Super 10kg 100.00

(Tolak diskaun niaga 20%) (20.00)

Jumlah 80.00

Ringgit: Lapan puluh sahaja

Salim

Tandatangan Pengurus

SALINAN KEDAI SABTU NK441

Jalan Prima Saujana 2/G

Taman Prima Saujana

43000 Kajang

Selangor Darul Ehsan

NOTA KREDIT

ENCIK MELAN Tarikh: 17 Januari 20xx

No. 48, Jalan Jenaris 5/6

Taman Jenaris

43000 Kajang JUMLAH
Selangor Darul Ehsan (RM)
BIL BUTIR

1. Beras wangi 10kg 70.00

(Tolak diskaun niaga 10%) (7.00)

Jumlah 63.00

Ringgit: Enam puluh tiga sahaja

Sabtu

Tandatangan Pengurus

Sediakan Jurnal Belian, Jurnal Pulangan Belian, Jurnal Jualan dan Jurnal Pulangan Jualan

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 31

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Buku Tunai

Buku Tunai digunakan bagi merekodkan semua urus niaga tunai termasuk penerimaan dan
pembayaran dengan cek. Penerimaan direkod sebagai debit dan pembayaran sebagai kredit.
Buku tunai terbahagi kepada dua (2) jenis iaitu:
(i) Buku Tunai Dua lajur; dan
(ii) Buku Tunai Tiga Lajur.
Buku tunai dua lajur adalah merupakan gabungan Akaun Tunai dan Akaun Bank. Buku Tunai Tiga
Lajur pula merupakan gabungan Akaun Tunai, Akaun Bank dan Akaun Diskaun.
Jika penggunaan buku tunai digunakan, Akaun Tunai dan Akaun Bank tidak perlu disediakan dalam
Lejar am. Buku tunai juga adalah sebahagian daripada lejar utama dalam sistem catatan bergu.
Antara kebaikan pengasingan Akaun Tunai dan Akaun Bank ke Buku Tunai adalah:
(i) Rujukan lebih mudah bagi urus niaga tunai dan bank
(ii) Catatan di Lejar utama dapat dikurangkan.
(iii) Urusan Pengendalian Buku Tunai dapat ditugaskan kepada pekerja tertentu.

Transaksi 6
i. Pindahkan wang dari bank ke tunai bernilai RM4,500 pada 1 Jan 20xx.
ii. Belian perabot secara tunai bernilai RM200 pada 2 Jan 20xx.
iii. Menjelaskan hutang Perniagaan Bidari RM2,000 secara tunai pada 10 Jan 20xx.
iv. Menerima cek pada 15 Jan 20xx bernilai RM6,000 daripada Syarikat Ali.
v. Pak Abu mengambil tunai RM1,500 dari mesin daftar tunai di kedainya pada 15 Jan 20xx.
vi. Membayar bil utiliti bernilai RM1,000 secara pindahan atas talian pada 30 Jan 20xx.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 32

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

BUKU TUNAI

TARIKH BUTIRAN F TUNAI BANK TARIKH BUTIRAN F TUNAI BANK
1 Jan Bank / 4,500 6,000 1 Jan Tunai / 4,500
15 Jan Syarikat 2 Jan Perabot
Ali 200 1,000
500
10 Jan Perniagaan 2,000 6,000
Bidari
15 Jan Ambilan 1,500
30 Jan Bil utiliti
31 Jan Baki h/b 800
4,500
4,500 6,000

1 Feb Baki b/b 800 500

NOTA RINGKAS:
(a) / : Simbol untuk menunjukkan catatan kontra.
(b) Menerima penjelasan hutang atau menjelaskan hutang; nama pemiutang atau penghutang
akan dituliskan di bahagian butiran.
(c) Baki-baki bahagian debit & kredit Buku Tunai perlu seimbang dan lebihan tunai / bank akan
di bawa ke bulan berikutnya.
(d) Baki h/b; Baki hantar bawah: baki-baki tunai / bank yang akan dibawa ke bulan / tempoh
perakaunan akan datang
(e) Baki b/b; Baki bawa bawah: baki-baki tunai / bank yang dibawa dari bulan / tempoh
perakaunan sebelum

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 33

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

LATIHAN

1. Pada 1 Mac 20XX, Puan Suzana memasukkan wang tunai sebanyak RM5,000 ke dalam bank untuk
memulakan perniagaan. Urusniaga sepanjang bulan Mac adalah seperti berikut:

Mac 2 Beli barangniaga RM1,500 dengan cek.
3 Bayar sewa kedai RM400 dengan cek.
5 Jualan barangniaga secara tunai RM220.
8 Beli rak kedai dengan cek RM550.
12 Jualan barangniaga RM350 dan dibankkan.
18 Membayar hutang RM500 kepada Pembekal Ehsan dengan cek
20 Bayar upah RM70 dengan tunai.
25 Terima cek RM200 daripada Puan Halimah yang menjelaskan hutangnya.

Sediakan Buku Tunai bagi urusniaga bulan Mac Pn. Suzana.

2. Catatan kontra berikut telah berlaku dalam bulan Januari 20xx

Januari 3 Memasukkan tunai sebanyak RM1,500 ke dalam bank.
12 Mengeluarkan tunai dari bank sebanyak RM2,200 untuk kegunaan pejabat.

Sediakan Buku Tunai bagi catatan kontra tersebut.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 34

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

LATIHAN

Pada 1 Januari 20xx, Puan Rafidah memasukkan wang tunai RM10,000 ke dalam akaun tunai
perniagaan untuk memulakan perniagaan Mini Market Rafidah, sebuah kedai runcit. Beberapa
urusniaga telah berlaku sepanjang bulan Januari 20xx.

Januari Membeli 110 tin Ovaltine bernilai RM880 dan menerima invois daripada Pemborong Iswara.
1 Menjual 50 tin Ovaltine secara kredit kepada Sham bernilai RM600.
1 Membeli 200kg ubi kentang daripada Pemborong Nora bernilai RM400. Diskaun niaga 20%.
1 Menjual 100kg ubi kentang kepada Kartini dan mengeluarkan invois bernilai RM200. Diskaun
1 niaga 10%.
Menjelaskan keseluruhan hutang kepada Pemborong Nora dengan cek.
2 Mengisu cek bagi pembelian sebuah mesin parut kelapa daripada Kedai Hardware Ramli
3 bernilai RM400.
Menerima bil tunai bagi pembelian 40 tiub ubat gigi dari Kedai Sabrina bernilai RM120.
4 Mengeluarkan nota kredit kerana Sham telah memulangkan 5 tin Ovaltine yang telah rosak.
5 Menerima nota kredit daripada Iswara kerana 3 tin Ovaltine yang dibeli pada 1 Januari 2020
18 telah tamat tarikh luput.
Menerima cek bernilai RM800 daripada Sheila sebagai komisen.
20 Menerima tunai RM200 daripada Sham untuk penjelasan sebahagian invois.
24 Ambilan barang untuk kegunaan Rafidah RM170.
26 Menjual pelbagai barang runcit secara tunai bernilai RM30.
27 Menjual 50 tin Ovaltine dan menerima tunai RM550.
28 100kg ubi kentang yang dijual kepada Kartini pada 1 Januari 20xx telah dikenakan bayaran
31 terkurang RM1 untuk setiap 1kg.
Membayar upah bulan Januari 2020 kepada Parmila bernilai RM600 dengan cek.
31 Membayar sewa kedai dengan cek RM500 kepada Yohan Reality.
31

Anda dikehendaki menyediakan Jurnal Am, Jurnal Khas dan Buku Tunai bagi Mini Market
Rafidah.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 35

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

TOPIK 4:
LEJAR

Lejar merupakan buku akaun yang digunakan untuk merekodkan urus niaga perniagaan (akaun
berbentuk T). Cara merekod urus niaga adalah berasaskan prinsip catatan bergu.

 Lejar terdiri daripada lajur berikut:
i. Lajur tarikh - mencatat tarikh urus niaga
ii. Lajur butir – mencatat nama akaun
iii. Lajur folio – mencatat nombor rujukan Buku Catatan Pertama (mengesan catatan dalam
akaun)
iv. Lajur jumlah – mencatat nilai wang sesuatu urus niaga

 Akaun terbahagi dua iaitu;
i. Akaun Perorangan – penghutang, pemiutang, ambilan dan modal
ii. Akaun Bukan Perorangan – akaun nyata (akaun aset) dan akaun nominal (akaun hasil dan
belanja).

Menutup dan mengimbang akaun

 Untuk mengetahui baki setiap akaun di akhir suatu tempoh
 Mencari perbezaan di antara jumlah debit dan jumlah kredit dalam akaun.
 Menutup akaun hasil dan belanja dengan memindahkannya ke Penyata Pendapatan

Tujuan menutup akaun;
i. memulakan akaun hasil dan belanja dengan baki sifar pada suatu tempoh perakaunan.
ii. mengemaskini Akaun Modal; hasil menambahkan ekuiti pemilik dan belanja mengurangkan
ekuiti pemilik.

Semua akaun dicatatkan dalam lejar. Bagi perniagaan yang besar, lebih dari satu lejar diperlukan untuk
merekod semua akaun. Lejar merupakan buku akaun utama untuk merekod semua urusniaga
perniagaan. Cara merekod urusniaga adalah berasaskan prinsip catatan bergu.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 36

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Situasi 1: Pengeposan catatan dari Jurnal Am ke Lejar

JURNAL AM

TARIKH BUTIRAN F DEBIT (RM) KREDIT (RM)
1 Jan 20xx
Bangunan 30,000

Perabot 3,000

Kenderaan 20,000

Pinjaman 30,000

Modal 23,000

63,000 63,000

(Merekod baki-baki aset, liabiliti dan ekuiti pemilik pada tarikh ini)

Akaun Bangunan

1 Jan Modal 30,000 31 Jan Baki h/b 30,000
30,000
30,000

1 Feb Baki b/b 30,000

Akaun Perabot

1 Jan Modal 3,000 31 Jan Baki h/b 3,000
3,000
3,000

1 Feb Baki b/b 3,000

Akaun Kenderaan

1 Jan Modal 20,000 31 Jan Baki h/b 20,000
20,000
20,000

1 Feb Baki b/b 20,000

Akaun Pinjaman

31 Jan Baki h/b 30,000 1 Jan Modal 30,000
30,000
30,000

1 Feb Baki b/b 30,000

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 37

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Akaun Modal

1 Jan Pinjaman 30,000 1 Jan Bangunan 30,000
31 Jan Baki h/b Perabot 3,000
33,000 Kenderaan 20,000
Tunai 10,000
63,000
63,000
1 Feb Baki b/b 33,000

JURNAL AM

TARIKH BUTIRAN F DEBIT (RM) KREDIT (RM)
3 Jan 20xx
Ambilan 3,000 3,000
3,000
Belian

3,000

(Merekod ambilan barangniaga untuk kegunaan peribadi)

Akaun Ambilan

3 Jan Belian 3,000 31 Jan Baki h/b 3,000
3,000
3,000

1 Feb Baki b/b 3,000

Akaun Belian Ambilan 3,000
3 Jan

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 38

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

JURNAL AM

TARIKH BUTIRAN F DEBIT (RM) KREDIT (RM)
10 Jan 20xx Komputer 2,000
2,000
ABC Technology 2,000 2,000

(Merekod pembelian aset secara kredit)

Akaun Komputer

3 Jan ABC Tech 2,000 31 Jan Baki h/b 2,000
2,000
2,000

1 Feb Baki b/b 2,000

ABC Technology

31 Jan Baki h/b 2,000 3 Jan Komputer 2,000
2,000 2,000

1 Feb Baki b/b 2,000

LATIHAN

Pindahkan rekod dalam Jurnal Am berikut ke Lejar

JURNAL AM

TARIKH BUTIR DEBIT KREDIT
20xx
Mac 1 Bank 20,000 20,000
20,000
Modal

20,000

(Merekod aset dan modal pada tarikh ini)

15 Ambilan 12

Belian 12

12 12

(Merekod ambilan barang niaga untuk kegunaan peribadi)

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 39

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Situasi 2: Pengeposan catatan dari Jurnal Jualan & Jurnal
Pulangan Jualan ke Lejar

JURNAL JUALAN

TARIKH BUTIRAN F AMAUN (RM)
2 Jan 20xx En. Jalal 2,000
10 Jan 20xx Syarikat Ali 6,000
Akaun Jualan
TARIKH (kt) 8,000
5 Jan 20xx JURNAL PULANGAN JUALAN
F AMAUN (RM)
BUTIRAN 300
En. Jalal
Akaun Pulangan Jualan (dt) 300

En. Jalal

2 Jan Jualan 2,000 5 Jan Pulangan 300
Jualan
1 Feb Baki b/b 31 Jan Baki h/b 1,700
10 Jan Jualan 2,000
1 Feb Baki b/b 2,000
31 Jan Baki h/b
1,700

Syk. Ali

6,000 31 Jan Baki h/b 6,000
6,000
6,000

6,000

Akaun Jualan

8,000 31 Jan Pelbagai 8,000
penghutang 8,000

8,000

1 Feb Baki b/b 8,000

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 40

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Akaun Pulangan Jualan

31 Jan Pelbagai 300 31 Jan Baki h/b 300
1 Feb 300
penghutang

300

Baki b/b 300

Situasi 3: Pengeposan catatan dari Jurnal Belian & Jurnal
Pulangan Belian ke Lejar

TARIKH JURNAL BELIAN F AMAUN (RM)
12 Jan 20xx 5,000
20 Jan 20xx BUTIRAN 2,500
Perniagaan Bidari
Sykt. Alam Damai (dt) 7,500
Akaun Belian

TARIKH JURNAL PULANGAN BELIAN F AMAUN (RM)
18 Jan 20xx 500
BUTIRAN
Perniagaan Bidari (kt) 500
Akaun Pulangan Belian

Perniagaan Bidari

18 Jan Pulangan 500 12 Jan Belian 5,000
31 Jan belian 5,000
Baki h/b 4,500
5,000

1 Feb Baki b/b 4,500

Sykt. Alam Damai

31 Jan Baki h/b 2,500 20 Jan Belian 2,500
2,500
2,500

1 Feb Baki b/b 2,500

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 41

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Akaun Belian

31 Jan Pelbagai 7,500 3 Jan Ambilan 3,000
Pemiutang Baki h/b
4,500
31 Jan 7,500

7,500

1 Feb Baki b/b 4,500

Akaun Belian, diambil sebahagian daripada catatan dari Jurnal Am

Akaun Pulangan Belian

31 Jan Baki h/b 500 31 Jan Pelbagai 500
500
Pemiutang

500

1 Feb Baki b/b 500

LATIHAN

Pindahkan rekod dalam Jurnal Khas berikut ke Lejar

JURNAL BELIAN

TARIKH BUTIR AMAUN
2020 4,240
Mac 10 e-Florist 1,520
17 e-Florist 5,760
31 Akaun Belian (dt)
AMAUN
JURNAL PULANGAN BELIAN 104
104
TARIKH BUTIR
2020 AMAUN
Mac 13 e-Florist 720
31 Akaun Pulangan Belian (kt) 918
72
JURNAL JUALAN 1,710

TARIKH BUTIR AMAUN
63
2020 Kedai Bunga Segar 63
Mac 12 Pasaraya Bunga Damansara
26 Pasaraya Bunga Damansara
30
Akaun Jualan (kt)
31

JURNAL PULANGAN JUALAN

TARIKH BUTIR
2020
Mac 14 Kedai Bunga Segar
31 Akaun Pulangan Jualan (dt)

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 42

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Situasi 4 : Pengeposan catatan dari Buku Tunai ke Lejar

BUKU TUNAI

TARIKH BUTIRAN F TUNAI BANK TARIKH BUTIRAN F TUNAI BANK
1 Jan Bank / 4,500 6,000 1 Jan Tunai / 4,500
15 Jan Syarikat 2 Jan Perabot
Ali 200 1,000
500
10 Jan Perniagaan 2,000 6,000
Bidari
15 Jan Ambilan 1,500
30 Jan Bil utiliti
31 Jan Baki h/b 800
4,500
4,500 6,000

1 Feb Baki b/b 800 500

 Tiada catatan jurnal untuk merekod catatan kontra kerana system catatan bergu telah lengkap

Syk. Ali

10 Jan Jualan 6,000 15 Jan Bank 6,000
6,000
6,000

1 Feb Baki b/b

Lejar Sykt. Ali, diambil sebahagian daripada catatan dari Jurnal Jualan

Akaun Perabot

1 Jan Modal 3,000 31 Jan Baki h/b 3,200
2 Jan Tunai 3,200
200
1 Feb Baki b/b
3,200

3,200

Lejar Perabot, diambil sebahagian daripada catatan dari Jurnal Am

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 43

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

Perniagaan Bidari

18 Jan Pulangan 500 12 Jan Belian 5,000
belian 5,000
10 Jan Tunai 2,000
31 Jan Baki h/b 2,500
5,000

1 Feb Baki b/b 2,500

Lejar Perniagaan Bidari, diambil sebahagian daripada catatan dari Jurnal Belian

Akaun Ambilan

3 Jan Belian 3,000 31 Jan Baki h/b 4,500
15 Jan Tunai 4,500
1,500
1 Feb Baki b/b
4,500

4,500

Akaun Ambilan, diambil sebahagian daripada catatan dari Jurnal Am

Akaun Bil Utiliti

30 Jan Bank 1,000 15 Jan Baki h/b 1,000
1 Feb Baki b/b 1,000
1,000

1,000

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 44

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

LATIHAN

Pindahkan rekod dalam Buku Tunai berikut ke Lejar

TKH BUTIR BUKU TUNAI BUTIR DISK TUNAI BANK
DISK TUNAI BANK TKH

2020 Modal 33 1,200 20,000 2020 Perabot 7,000
Mac 1 Bank 225 624 Mac 2 Sewa 400
6 K. Bunga Segar 1,425 3 Tunai 1,425 1,200
18 Jualan 20,624 6 e-Florist 1,425 600
19 27 Baki h/b 11,424
31
20,624

Apr 1 Baki b/b 1,425 11,424

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 45

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

TOPIK 5:
IMBANGAN DUGA

Imbangan Duga ialah satu penyata yang mengumpulkan baki-baki akaun yang diambil daripada akaun
lejar dan Buku Tunai pada suatu tempoh tertentu. Imbangan duga boleh dianggap sebagai satu kaedah
mudah yang digunakan untuk menyemak sama ada urusniaga telah direkodkan dengan betul dalam
jurnal dan dipindahkan dengan betul ke lejar.

Bagi penyediaan Imbangan Duga, semua baki debit dalam akaun lejar dan Buku Tunai akan dicatatkan
di ruangan debit Imbangan Duga. Semua baki kredit dalam akaun lejar dan Buku Tunai dicatatkan di
ruangan kredit Imbangan Duga. Sekiranya tiada baki dalam akaun lejar, ia tidak perlu disenaraikan
dalam Imbangan Duga.

Imbangan Duga adalah seimbang jika jumlah baki di bahagian debit sama dengan jumlah di sebelah
kredit. Jika catatan dalam jurnal dan pengeposan ke lejar tidak dilakukan dengan betul, jumlah debit
dan jumlah kredit dalam Imbangan Duga tidak akan menjadi sama.

KESILAPAN KETARA DALAM IMBANGAN DUGA

Berlaku apabila jumlah debit dan kredit Imbangan Duga tidak seimbang. Jenis-jenis kesilapan ketara
adalah seperti berikut:

1. Kesilapan Dalam Imbangan Duga
 Baki sesuatu akaun disenaraikan di sebelah yang salah dalam Imbangan Duga. Contohnya, satu
baki debit telah tercatat di sebelah kredit atau sebaliknya.
 Baki sesuatu akaun tidak dimasukkan dalam Imbangan Duga.
 Imbangan Duga tersalah jumlah. Jumlah debit dikira dengan betul, manakala jumlah kredit
dikira dengan salah atau sebaliknya.

2. Kesilapan Ketinggalan Satu Catatan
 Catatan bergu tidak lengkap. Terdapat ketinggalan catatan debit atau kredit bagi sesuatu urus
niaga.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 46

PRINSIP PERAKAUNAN I SIJIL PENGOPERASIAN PERNIAGAAN

3. Kesilapan Catatan Amaun
 Catatan bergu tidak tepat. Amaun yang didebitkan tidak sama dengan amaun yang dikreditkan.

4. Kesilapan Catatan di Sebelah yang sama
 kedua-dua akaun yang terlibat dicatatkan disebelah yang sama.

5. Kesilapan Pengiraan
 Kesilapan dalam Jurnal - jumlah dalam jurnal tersilap kira dan dibukukan dalam lejar.
 Kesilapan dalam Buku Tunai - Jumlah dan baki Buku Tunai tersilap kira dan akan memberi
kesan pada Imbangan Duga
 Kesilapan dalam Lejar - Jumlah dan baki akaun-akaun dalam lejar tersilap kira dan ini akan
memberi kesan pada Imbangan Duga.

KESILAPAN TIDAK KETARA DALAM IMBANGAN DUGA

Walaupun Imbangan Duga seimbang, ini tidak bermakna semua catatan dalam akaun adalah betul. Ini
kerana kemungkinan terdapat kesilapan yang tidak ditunjukkan oleh Imbangan Duga. Maksudnya
kesilapan itu tidak menjejaskan Imbangan Duga. Jenis-jenis kesilapan tidak ketara adalah seperti
berikut:

1. Kesilapan Ketinggalan Satu Urusniaga
 Urusniaga tidak direkodkan dalam mana-mana buku.

2. Kesilapan Prinsip
 Urusniaga telah direkodkan mengikut peraturan catatan bergu tetapi catatan debit dan kredit
dicatatkan ke dalam akaun yang salah.

3. Kesilapan Amaun
 Kesilapan berlaku apabila amaun yang salah dicatatkan di kedua-dua belah debit dan kredit
akaun. Biasanya kesilapan amaun telah direkodkan dalam Buku Catatan Pertama dan diposkan
ke lejar.

4. Kesilapan Saling Mengimbangi
 Berlaku apabila satu kesilapan di sebelah debit diimbangi oleh kesilapan yang sama amaunnya
di sebelah kredit. Contohnya, satu kesilapan telah menyebabkan jumlah debit terlebih RM50.
Kemudian, satu lagi kesilapan yang lain menjadikan jumlah debit terkurang RM50 atau jumlah
kredit terlebih RM50.

KOLEJ KOMUNITI HULU LANGAT | 47