นิราศภูเขาทอง

ตัวชี้วดั

สรุปเน้ือหาวรรณคดีและวรรณกรรมท่ีอา่ น (ท ๕.๑ ม. ๑/๑)

วเิ คราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่าน พร้อมยกเหตุผลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒)

อธิบายคุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรมท่ีอ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๓)

สรุปความรู้และขอ้ คิดจากการอ่านเพ่อื ประยกุ ตใ์ ชใ้ นชีวติ จริง (ท ๕.๑ ม. ๑/๔)

ท่องจาบทอาขยานตามที่กาหนดและบทร้อยกรองที่มีคุณค่าตามความสนใจ
(ท ๕.๑ ม. ๑/๕)
By Pratchanee P.

12/2014

บทนาเรื่อง

นิราศเป็นรูปแบบการประพนั ธ์ชนิดหน่ึงของไทย นิยมแต่งเพือ่ พรรณนา
ส่ิงท่ีพบเห็นระหวา่ งการเดินทางประกอบการพรรณนาอารมณ์ความรู้สึกของผแู้ ต่ง

นิราศภูเขาทองเป็นบทประพนั ธ์ของสุนทรภู่ สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ
กรมพระยาดารงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานวา่ แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๑ ในสมยั รัชกาลท่ี ๓
ขณะท่ีแต่งนิราศเร่ืองน้ีสุนทรภู่บวชอยทู่ ่ีวดั ราชบูรณะ (วดั เลียบ)
และไดเ้ ดินทางไปจงั หวดั พระนครศรีอยธุ ยาคร้ังแรกเพอื่ นมสั การ
พระเจดียภ์ ูเขาทอง ที่วดั ภูเขาทอง ซ่ึงเป็นวดั ร้างในทุ่งนาทาง
ทิศตะวนั ตกเฉียงเหนือของจงั หวดั พระนครศรีอยธุ ยา และเชื่อกนั วา่
มีพระบรมธาตุบรรจุอยใู่ นพระเจดียอ์ งคน์ ้ี

นิราศเร่ืองน้ีนบั วา่ เป็นนิราศเร่ืองยอดเยยี่ มของสุนทรภู่ นกั วรรณคดีไดเ้ ปรียบเทียบ
นิราศเรื่องน้ีกบั นิราศเมืองแกลง ซ่ึงเป็นนิราศเรื่องแรกของสุนทรภู่ แลว้ ต้งั ขอ้ สงั เกตวา่
นิราศภูเขาทองแสดงใหเ้ ห็นพฒั นาการทางวรรณศิลป์ ของสุนทรภู่อยา่ งชดั เจน อาจเป็น
เพราะสุนทรภูป่ ระพนั ธ์นิราศเร่ืองน้ี ขณะอยใู่ นวยั กลางคน ผา่ นประสบการณ์ชีวิต
ท้งั ทุกขแ์ ละสุข จึงมีความเขา้ ใจชีวติ และใชส้ านวนกลอนท่ีลึกซ้ึง

การเดินทางในนิราศภูเขาทอง

การเดินทางคร้ังน้ีสุนทรภูอ่ อกเดินทางจากวดั ราชบูรณะ โดยใชเ้ รือแจวลอ่ ง
ไปตามลาน้าเจา้ พระยา ผา่ นพระบรมมหาราชวงั วดั ประโคนปัก โรงเหลา้ ไปถึง
บางจาก บางพลู บางพลดั บางโพ บา้ นญวน ผา่ นวดั เขมา ตลาดแกว้ จนถึง
ตลาดขวญั (ท่ีจงั หวดั นนทบุรีในปัจจุบนั ) เขา้ ไปทางบางธรณี เกาะเกร็ด บางพดู
บา้ นใหม่ บางเดื่อ บางหลวง สามโคก บา้ นงิ้ว เม่ือถึงเกาะใหญ่ราชครามกล็ ดั เลาะ
มาจนเขา้ เขตพระนครศรีอยธุ ยา จึงล่องเรือตอ่ มาผา่ นจวนเจา้ เมืองวดั พระเมรุ
ในท่ีสุดกถ็ ึงวดั ภูเขาทอง

หลงั จากไดน้ มสั การเจดียภ์ ูเขาทองแลว้
สุนทรภู่กเ็ ดินทางกลบั

บทวิเคราะห์

ความงามทางวรรณศิลป์
เกิดจากการสรรคามาเล่นสมั ผสั ใน ท้งั สมั ผสั สระและสัมผสั พยญั ชนะ
ทาใหเ้ กิดจงั หวะในการอ่านและเห็นภาพชดั เจน เช่น

ดูน้าวง่ิ กลิ้งเช่ียวเป็นเกลียวกลอก
กลบั กระฉอกฉาดฉดั ฉวดั เฉวียน
บา้ งพลุง่ พลุง่ วงุ้ วงเหมือนกงเกวียน
ดูเวยี นเวยี นควา้ งควา้ งเป็นหวา่ งวน

บทวิเคราะห์

ความงามทางวรรณศิลป์
แสดงใหเ้ ห็นความงามของภาษาจากการเลน่ คาซ้า ทาใหเ้ กิดโวหารที่
คมคายติดใจผอู้ า่ นเสมอมา และมกั มีผนู้ ามาอา้ งอิงจนถึงปัจจุบนั เช่น

ไม่เมาเหลา้ แลว้ แตเ่ รายงั เมารัก สุดจะหกั หา้ มจิตคิดไฉน
ถึงเมาเหลา้ เชา้ สายกห็ ายไป แตเ่ มาใจน้ีประจาทุกค่าคืน

บทวเิ คราะห์

การถ่ายทอดอารมณ์สะเทือนใจ

สอดแทรกความเสียใจ อาลยั อาวรณ์ของสุนทรภู่ท่ีมีต่อพระบาทสมเดจ็ -
พระพทุ ธเลิศหลา้ นภาลยั และความเสียใจในความอาภพั ของโชคชะตาตนเองไว้
อยา่ งแนบเนียน และกินใจผอู้ ่าน ดงั เห็นไดจ้ ากคาประพนั ธ์ตอ่ ไปน้ี

ถึงหนา้ วงั ดงั หน่ึงใจจะขาด คิดถึงบาทบพติ รอดิศร

โอผ้ า่ นเกลา้ เจา้ ประคุณของสุนทร แตป่ างก่อนเคยเฝ้าทุกเชา้ เยน็

- ---------------------------------------------------------------------------------

เคยหมอบใกลไ้ ดก้ ล่ินสุคนธ์ตรลบ ละอองอบรสรื่นช่ืนนาสา
สิ้นแผน่ ดินสิ้นรสสุคนธา วาสนาเรากส็ ิ้นเหมือนกล่ินสุคนธ์

บทวเิ คราะห์

สะทอ้ นสงั คมและวถิ ีชีวติ ไทย

การแต่งกายของผหู้ ญิงไทยและผหู้ ญิงไทยเช้ือสายมอญมีบนั ทึกไวใ้ นนิราศเร่ืองน้ีวา่

ถึงเกร็ดยา่ นบา้ นมอญแตก่ ่อนเก่า
ผหู้ ญิงเกลา้ มวยงามตามภาษา
เดี๋ยวน้ีมอญถอนไรจุกเหมือนตุก๊ ตา
ท้งั ผดั หนา้ จบั เขม่าเหมือนชาวไทย

บทวิเคราะห์

สะทอ้ นสังคมและวถิ ีชีวิตไทย

สุนทรภู่เดินทางผา่ นสถานท่ีต่าง ๆ ทาใหไ้ ดเ้ ห็นวิถีชีวติ ของคนไทยและ
สภาพสังคมในแตล่ ะทอ้ งถิ่น ท่านจึงนามาถา่ ยทอดลงในนิราศเร่ืองน้ี เช่น เมื่อถึงแขวง
นนท์ สุนทรภูบ่ รรยายการสร้างบา้ นเรือนและการประกอบอาชีพของชาวบา้ นไว้ ดงั น้ี

ถึงแขวงนนทช์ ลมารคตลาดขวญั
มีพว่ งแพแพรพรรณเขาคา้ ขาย
ท้งั ของสวนลว้ นเรืออยเู่ รียงราย
พวกหญิงชายประชุมกนั ทุกวนั คืน

บทวเิ คราะห์

สะทอ้ นสงั คมและวถิ ีชีวติ ไทย

สุนทรภูไ่ ดส้ อดแทรกเกร็ดความรู้เก่ียวกบั ประวตั ิของสถานท่ีบางแห่ง
เช่น สามโคก ท่ีไดช้ ่ือวา่ ปทุมธานีเพราะมีบวั ดงั คาประพนั ธ์วา่

ถึงสามโคกโศกถวลิ ถึงป่ิ นเกลา้
พระพทุ ธเจา้ หลวงบารุงซ่ึงกรุงศรี
ประทานนามสามโคกเป็ นเมืองตรี
ช่ือปทุมธานีเพราะมีบวั

บทวิเคราะห์

ขอ้ คิดจากนิราศภูเขาทอง

ขอ้ คิดส่วนใหญ่เป็นคาสอนทางพระพทุ ธศาสนา เช่น ไม่มีสิ่งใดเที่ยงแท้
ชื่อเสียงเกียรติยศ ลว้ นไม่ยงั่ ยนื ดงั คาประพนั ธ์วา่

ท้งั องคฐ์ านรานร้าวถึงเกา้ แฉก เผยอแยกยอดทรุดกห็ ลุดหกั
โอเ้ จดียท์ ี่สร้างยงั ร้างรัก เสียดายนกั นึกน่าน้าตากระเดน็
จะมิหมดล่วงหนา้ ทนั ตาเห็น
กระน้ีหรือชื่อเสียงเกียรติยศ คิดกเ็ ป็นอนิจจงั เสียท้งั น้นั
เป็นผดู้ ีมีมากแลว้ ยากเยน็

บทวเิ คราะห์

ขอ้ คิดจากนิราศภูเขาทอง
สอดแทรกขอ้ คิดอ่ืน ๆ ท่ีน่าสนใจไวอ้ ีกหลายเร่ือง เช่น เรื่องการพดู ท่านสอนวา่

ถึงบางพดู พดู ดีเป็นศรีศกั ด์ิ มีคนรักรสถอ้ ยอร่อยจิต
แมน้ พดู ชว่ั ตวั ตายทาลายมิตร จะชอบผดิ ในมนุษยเ์ พราะพดู จา