ขุนช้างขุนแผน รายงาน

รายงานเชิงวิชาการ
เร่อื ง ขุนชา้ งขนุ แผน ตอน กำเนิดพลายงาม

เสนอ

ครูณฐั รภิรมณ์ วราสินธ์

ผู้จัดทำ

นางสาว ปัณฑิตา พวงดอกไม้ เลขท่ี ๒๑
นางสาว พรหมพร พลคอ้ เลขที่ ๒๓
นางสาว ภัคศิราภรณ์ จันทมาศ เลขที่ ๒๕

นกั เรียนช้ันมธั ยมศกึ ษาปีท่ี ๕/๑๐

รายงานนี้เปน็ ส่วนหนง่ึ ของวชิ าภาษาไทยพน้ื ฐาน (ท๓๒๑๐๒)
ภาคเรียนที่ ๒ ปกี ารศึกษา ๒๕๖๓

โรงเรยี นศรีราชา อำเภอศรรี าชา จงั หวดั ชลบรุ ี



รายงานเชิงวชิ าการ
เรื่อง ขุนชา้ งขุนแผน ตอน กำเนดิ พลายงาม

เสนอ

ครณู ฐั รภิรมณ์ วราสินธ์

ผู้จัดทำ

นางสาว ปณั ฑิตา พวงดอกไม้ เลขที่ ๒๑
นางสาว พรหมพร พลค้อ เลขท่ี ๒๓
นางสาว ภัคศิราภรณ์ จันทมาศ เลขที่ ๒๕

นักเรียนชั้นมธั ยมศึกษาปีที่ ๕/๑๐

รายงานน้เี ปน็ ส่วนหนึ่งของวชิ าภาษาไทยพนื้ ฐาน
(ท๓๒๑๐๒)

ภาคเรียนที่ ๒ ปกี ารศกึ ษา ๒๕๖๓
โรงเรยี นศรีราชา อำเภอศรีราชา จังหวดั ชลบุรี

ก

คำนำ

รายงานฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของวิชา ท๓๒๑๐๒ รายวิชาภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๕ โดยมี
จุดประสงค์ เพื่อการศึกษาค้นคว้าหาข้อมูลจากเรื่อง ขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ซึ่งรายงานน้ี
มีเนื้อหาเกี่ยวกับการให้กำเนิดพลายงามซึ่งเป็นลูกของนางวันทอง เพื่อให้ผู้เรียนได้รู้จักเนื้อเรื่องย่อขุนช้าง
ขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม เพื่อให้ผู้เรียนได้รู้จักลักษณะของตัวละครในเรื่อง เพื่อให้ผู้เรียนได้รู้จักคุณค่า
ดา้ นวรรณศลิ ปใ์ นเร่อื ง และเพ่ือให้ผู้เรียนไดร้ ู้จักคณุ ค่าดา้ นสงั คมในเรอ่ื ง

กลุ่มผู้จัดทำได้เลือก หัวข้อนี้ในการทำรายงานการศึกษาค้นคว้า ในครั้งนี้ เนื่องมาจากเป็นเรื่องที่
น่าสนใจ รวมถึงมีความสนใจ ในวรรณคดีเรื่องนี้อยู่เป็นอย่างมาก กลุ่มผู้จัดทำจะต้องขอขอบคุณ
ครูณัฐรภิรมณ์ วราสินธ์ ผู้ให้ข้อแนะนำ แนวทางการศึกษา และเพื่อนๆ ทุกคนที่ให้ ความช่วยเหลือมาโดย
ตลอด กลุ่มผู้จดั ทำหวังว่ารายงานฉบบั นี้จะให้ความรู้ และเป็นประโยชน์แกผ่ ู้อ่าน นกั เรียน หรือผู้ที่กำลังสนใจ
ข้อมูลในเร่ืองดงั กล่าว

คณะผจู้ ัดทำ

สารบัญ ข

คำนำ หนา้
สารบัญ ก
ความเปน็ มา ขนุ ชา้ งขนุ แผน ข
ประวตั ิผแู้ ตง่ ๑
ลักษณะคำประพันธ์ ๑
เนอ้ื เรอ่ื งย่อ ๒
ตวั ละคร ๓๑
คณุ ค่าท่ีได้รบั ๓๒
๓๔
- ด้านเน้ือหา ๓๔
- ด้านวรรณศิลป์ ๓๕
บรรณานกุ รม ค

๑

ขุนช้างขนุ แผน ตอน กำเนิดพลายงาม

ความเป็นมา ขนุ ชา้ งขนุ แผน

เรอ่ื งขนุ ชา้ งขนุ แผน มีผสู้ ันนษิ ฐานว่าเป็นเรอื่ งจรงิ ท่เี กิดขึ้นในแผ่นดินสมเด็จพระรามาธบิ ดีท่ี ๒ และเล่า
กนั ต่อๆมาจนกลายเป็นนิยายพ้ืนเมืองของเมืองสุพรรณบุรี ตอ่ มาได้มผี ู้นำเรื่องขนุ ช้างขุนแผนมาแต่งเป็นกลอน
เสภาเพื่อใช้ในการขับเสภา จึงทำให้เรื่องน้ีเป็นที่นิยมและแพร่หลายมากขึ้น ครั้นเสียกรุงแล้วบางตอนก็สูญ
หายไป บางตอนยังมีต้นฉบับเหลืออยู่ เรื่องไม่ติดต่อกัน พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยโปรดเกล้าฯ
ใหก้ วหี ลายคนชว่ ยกนั รวบรวมและแต่งขึน้ เรยี กวา่ เสภาหลวง

การชุมนุมกวีครั้งนั้นจึงเป็นการประกวดฝีปากเชิงกลอนอย่างเต็มที่ ทำให้เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน มี

ความไพเราะเพราะพริ้งมากอย่างไร ก็ตามได้มีนักขับเสภาระยะหลังได้แต่งเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน ขึ้นอีก

หลายสำนวนเพื่อใช้ขบั เสภาเปน็ ตอน ๆ ใน พ.ศ. ๒๔๖๐ หอพระสมุดวชิรญาณได้ชำระ

หนังสือเสภาเรอ่ื งขุนชา้ งขุนแผนข้นึ เพราะมีเสภาเรอื่ งขุนชา้ งขนุ แผนหลายฉบบั ท้ังฉบับหลวงและ ฉบับ

ราษฎรโดยมีสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพและกรมหมื่นกวีพจน์สุปรีชา ทรงเป็นประธานการชำระได้

คัดเลือกเอาสำนวนที่ดีท่สี ดุ มารวมกันจนครบทกุ ตอน บางตอนก็ไมส่ ามารถทราบนาม

ประวตั ิผ้แู ตง่

พระสุนทรโวหาร นามเดิม ภู่ หรอื ทีเ่ รียกกนั ทั่วไปว่าสนุ ทรภู่ เป็นกวีชาวไทยที่มีชือ่ เสยี งได้รับยกย่อง
เป็นเชกสเปียรแ์ ห่งประเทศไทย เกิดหลงั จากตงั้ กรุงรตั นโกสินทร์ได้ 4 ปี และไดเ้ ขา้ รบั ราชการเป็นกวี ราช
สำนกั ในรัชสมัยพระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หลา้ นภาลัย เม่ือส้นิ รัชกาลได้ออกบวชเปน็ เวลารว่ ม 20 ปี ก่อนจะ
กลับเข้ารับราชการอีกครั้งในปลายรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยเป็นอาลักษณ์ในสมเด็จ
เจา้ ฟ้าจฑุ ามณี กรมขุนอิศเรศรังสรรค์ ในสมัยรชั กาลท่ี 4 ได้เลอื่ นตำแหน่งเปน็ พระสนุ ทรโวหาร

เจ้ากรมอาลักษณ์ฝา่ ยพระราชวงั บวร ซ่ึงเป็นตำแหน่งราชการสดุ ท้ายกอ่ นสิ้นชีวิต

สุนทรภู่เป็นกวีที่มีความชำนาญทางด้านกลอน ได้สร้างขนบการประพันธ์กลอนนิทานและกลอนนิราศ
ขึ้นใหม่จนกลายเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวางสืบเนื่องมาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน ผลงานที่มีชื่อเสียงของสุนทรภู่มี
มากมายหลายเรื่อง เช่น นิราศภูเขาทอง นิราศสุพรรณ เพลงยาวถวายโอวาท กาพย์พระไชยสุริยา และ พระ
อภัยมณี เป็นตน้

๒

ลกั ษณะคำประพนั ธ์

คำประพันธ์ที่ใช้เป็น กลอนเสภา โดยเป็นคำประพันธ์ชนิดหนึ่ง ซึ่งแต่งเพื่อใช้ขับเพราะใช้เป็นกลอนขับ จึง
กำหนดคำไม่แน่นอน มุ่งการขับเสภาเป็นสำคัญ จึงใช้คำ 7 คำ ถึง 9 คำ การส่งสัมผัสนอกเหมือนกับกลอน
สภุ าพ แต่ไม่บงั คับหรือห้ามเสียงสงู ต่ำ ตามจำนวนคำแตล่ ะวรรคอยใู่ นเกณฑ์กลอน 7-9 คำ

ตอนที่ ๒๔ กำเนิดพลายงาม

๏ ครานั้นวนั ทองผ่องโสภา อยู่เคหากับขุนชา้ งใหห้ มางหมอง
ไมม่ สี ขุ ทกุ เวลานำ้ ตานอง ด้วยว่าท้องสิบเดอื นไม่เคลอ่ื นคลา
จะคลอดบุตรสดุ ปวดให้รวดรา้ ว ตึงหัวเหน่าเหน็ดเหนื่อยเมื่อยต้นขา
แสงห่งิ ห้อยพรอยพรายพรา่ งสายตา จะเรยี กหาเจ้าขนุ ช้างใหห้ มางใจ
แต่นวดนวดปวดมวนให้ป่วนปน่ั สุดจะกลนั้ กลอกหน้าน้ำตาไหล
พยุงท้องร้องเรยี กพวกข้าไท จะขาดใจแล้วช่วยด้วยแม่คุณ
ขนุ ชา้ งตนื่ ฟื้นตัวหวั ผงก เหน็ เมียตกใจผวาออกว้าวุ่น
ประคองนางพลางบนเอาต้นทุน อย่าท้อแท้แม่คุณจงแข็งใจ
พลางดูท้องร้องวา่ เออออกแล้วซิ ตั้งสตอิ ารมณจ์ ะข่มให้

นางวันทองร้องเสือกกล้งิ เกลือกไป ๓
เรียกหาขา้ คนอลหม่าน
ให้ไปรบั ยายสายกบั ยายยอ ขุนชา้ งไดห้ มอนรองประคองคอ
เขา้ ถือท้องต้องถูกว่าลูกตำ่ บนนอกชานพวกผหู้ ญงิ ออกวงิ่ สอ
ช่วยผันแปรแก้ไขใกลเ้ วลา แตล่ ว้ นหมอตำแยเซ็งแซ่มา
นางวันทองร้องไห้ใจจะขาด เอาหนา้ ควำ่ ไขว่ขวางไปขา้ งขวา
อรุณฤกษเ์ บิกสุรินทร์ทนิ กร บ้างตำยาขยำส้มต้มน้ำร้อน
พอพ้นท้องร้องแว้นางแมห่ วีด พอกรรมชวาตวาตะประทะถอน
ขนุ ชา้ งมองร้องอา้ ยหนูเป็นผูช้ าย อุทรคลอนเคลื่อนคลอดไมว่ อดวาย
แล้วทอดเตาเขา้ ไฟไม่ไข้เจบ็ หนา้ ซีดอกสัน่ ม่ิงขวญั หาย
คอ่ ยกล่อมเกลี้ยงเลย้ี งไวจ้ นใหญ่มา ทัง้ ยา่ ยายเย่ยี มลูกให้หยกู ยา
ไม่คลาดเคลอื่ นเหมอื นแม้นขุนแผนพอ่ คร้นั จะเก็บความกลา่ วยาวหนกั หนา
ท้งั จุกผมกลมกล่อมละมอ่ มดี กระทั่งอายุเจา้ ไดเ้ กา้ ปี
นางวันทองน้องคะนึงถึงขุนแผน เหลืองลอออวบอ้วนเป็นนวลศรี
บอกบ่าวไพรใ่ หส้ ำเหนยี กเรียกลกู ชาย ช่างพาทีฉอเลาะพูดเพราะพราย
๏ ฝ่ายขุนช้างหมางจิตรให้คิดแคน้ ด้วยลกู แมน้ เหมือนเหลือเป็นเช้อื สาย
เม่อื กระน้ันเหมือนกูครั้นดไู ป ช่อื ว่าพลายงามน้อยแกว้ กลอยใจ ฯ
อแี ม่มนั วนั ทองกส็ องจิตร ลูกขนุ แผนมั่นคงไมส่ งสัย
เรียกพ่อพลายคล้ายผวั อีตัวดี กก็ ลบั ไพลเ่ หมือนพ่ออา้ ยทรพี
ช่างประดิษฐ์ช่ือลูกให้ถูกที่
ทุกราตรตี รกึ ตราจะฆ่าฟนั

๔

พอวนั ทองน้องป่วยลงด้วยเคราะห์ มาจำเพาะจะวิโยคใหโ้ ศกศัลย์

ฟังเสียงเงียบระงบั หลับกลางวัน พลายงามนนั้ นง่ั กบั พ่อทีห่ อกลาง

ขุนช้างเห็นเป็นทไี ม่มีเพ่อื น แกลง้ ชี้เชอื นชกั พาลงมาลา่ ง

ให้ขหี่ ลงั น่งั บ่าแลว้ ว่าพลาง ไปชมช้างกวางทรายมีหลายพรรค์

ท้ังนกยูงฝูงหงส์มนั ลงเกลอื่ น จบั ไกเ่ ถ่ือนมาเลยี้ งฟงั เสียงขนั

พดู ให้เพลินเดนิ พลางกลางอรัญ แกลง้ ใหห้ ม่ันดูแลฝงู แกกา

โพระดกนกง่ัวกระตัว้ เตน้ กระแตเลน่ ไม้โจนโผนผวา

เจา้ พลายงามถามพ่อพดู จ้อมา ขนุ ชา้ งพาเลย้ี วไปปะไมซ้ ุง

เห็นลบั ลท้ี ่ีสงัดขดั เขมร สะบดั เบนเบอื นเหวย่ี งลงเสยี งผลุง

ปะเตะซำ้ ตำ้ ผางเขา้ กลางพุง ถีบกระท้งุ ถองทบุ เสียงอบุ โอย

พลายงามร้องสองมือมนั อุดปาก ดนิ้ กระดากถลากไถลรอ้ งไห้โหย

พอหลุดมือร้ือร้องวนั ทองโวย หมอ่ มพ่อโบยตีฉันแทบบรรลัย

ไม่เห็นแม่แลหาน้ำตาตก ขุนชา้ งชกฉุดคร่าไม่ปราศรัย

จนเหงือ่ ตกกระปรกประปรอมขึ้นคร่อมไว้ หอบหายใจฮักฮักเขา้ หกั คอ

พลายงามด้นิ สิ้นเสียงสำเนียงร้อง ยกแตส่ องมือไหวห้ ายใจฝอ่

มนั หา้ มวา่ อย่าร้องกต็ อ้ งรอ เรยี กหม่อมพ่อเจา้ ขาอยา่ ฆ่าเลย

จงเห็นแกแ่ ม่วันทองของลูกบ้าง พ่อขุนช้างใจบุญเจ้าคุณเอย๋

ชว่ ยฝงั ปลกู ลกู ไว้ใชเ้ ช่นเคย ผงกเงยมนั กท็ บุ หงบุ ลงไป

บบี จมูกจุกปากลากกระแทก เสียงแอก๊ แอ๊กอ่อนซบสลบไสล

พอผีพรายนายขุนแผนผูแ้ ว่นไว ๕
ขุนชา้ งเห็นวา่ ทับจนตับแตก
แล้วกลิง้ ขอนซ้อนทบั ใหล้ ับกาย เขา้ กอดไว้มิให้ถูกลูกของนาย
๏ ฝา่ ยผพี รายนายขุนแผนแค้นขุนชา้ ง เอาคาแฝกฝนุ่ กลบให้ศพหาย
แลว้ เป่าแก้แผลหายละลายเลือน ทำลอยชายชมปา่ กลับมาเรือน ฯ
นางพรายบอกว่าเราบ่าวขุนแผน อตุ ส่าหง์ า้ งขอนใหญ่ใหเ้ ขยื้อน
ไม่มว้ ยแล้วแกว้ ตาอย่าอาวรณ์ เจา้ พลายเคล่ือนคลายฟนื้ เหมือนตืน่ นอน
แม่ของเจ้าเราจะบอกออกมารบั มาทำแทนเม่ือมนั ทับชว่ ยรับขอน
เจ้าพลายงามยามเยน็ ไม่เห็นใคร อยู่นก่ี ่อนเถดิ นะเจา้ อย่าเศรา้ ใจ
จะไปเรือนเฟือนทางที่กลางป่า แล้วหายวับววู่ ามตามวสิ ยั
เจ้าแหงนดสู รุ ยิ ฉ์ ายก็บ่ายคลอ้ ย เทยี่ วรอ้ งไห้หาแม่ชะแง้คอย
เสียแรงลกู ผกู ใจจะได้พง่ึ นึกนำ้ ตาหยดเหยาะลงเผาะผอย
โอม้ พี ่อก็ไม่เหมือนเพอ่ื นทง้ั ปวง ใหน้ ึกนอ้ ยใจพ่อพดู ล่อลวง
รู้กระนี้มิอยากเรยี กพ่อดอก พ่อโกรธขง้ึ สิ่งไรเปน็ ใหญห่ ลวง
เท่ยี วผนั แปรแลหาน้ำตาคลอ มีแตล่ วงลูกรกั ไปหักคอ
ดูคร้มึ ครึกพฤกษาปา่ สงัด จะไปบอกแม่วนั ทองให้ฟ้องพ่อ
จังหรีดรอ้ งก้องเสียงเคยี งเรไร นกึ ระย่อเยือกเยน็ ไม่เหน็ ใคร
ดุเหว่าร้องมองเมียงวา่ เสียงแม่ ไม่แกวง่ กวัดกา้ นก่ิงประวงิ ไหว
อยู่น่ีแนแ่ มจ่ ๋าจงมารบั ทั้งลองไนเรือ่ ยแรแ่ วแววบั
ยืนชะแง้แลดูเงยี่ หูตรบั
วิง่ กระสบั กระสนวนเวียนไป ฯ

๖

๏ ฝ่ายพวกพรายกายสทิ ธฤิ ทธิรตุ ม์ เหมือนลมวดุ วู่หน่งึ ถงึ ไหนไหน
ไปเขา้ ฝันวันทองถึงห้องใน เหมอื นจะใหเ้ หน็ ลูกคิดผกู พนั ฯ
๏ คราน้นั วันทองผ่องโสภา เมอ่ื ลกู แก้วแววตาจะอาสญั
คว้ิ กระเหมน่ เป็นลางแต่กลางวัน ใหห้ วั่นหวัน่ หววิ หววิ หวิ หาวนอน
พอมอ่ ยหลบั คลับคลา้ ยเห็นพลายนอ้ ย ขุนช้างถอ่ ยทบั ไวด้ ว้ ยไมข้ อน
ผวาฟนื้ ตน่ื ตาให้อาวรณ์ สะอ้ืนออ่ นในอกตกตะลึง
พอแมงมุมอุ้มไข่ไตต่ ีอก นางผงกเงย่ี ฟังดงั ผึงผงึ
ประหลาดลางหมางจติ รคิดคะนงึ รำลึกถงึ ลกู ชายเจ้าพลายงาม
ลกุ ออกมาหาจบไม่พบเห็น ทีเ่ คยเลน่ อยู่กับใครเท่ียวไต่ถาม
แตอ่ ีดูกลูกครอกมนั บอกความ ว่าเห็นตามพ่อขุนชา้ งไปกลางไพร
นางแคลงผัวกลวั จะพาไปฆา่ เสีย น้ำตาเรีย่ เรย่ี ตกซกซกไหล
ออกนอกร้ัวตัวคนเดยี วเทย่ี วเดินไป โออ้ าลัยเหลยี วแลชะแง้เงย
เหน็ ค่มุ ค่มุ พุ่มไม้ใจจะขาด พอ่ พลายงามทรามสวาดิของแม่เอ๋ย
เจา้ ไปไหนไม่มาหาแม่เลย ทโ่ี คกเคยว่ิงเล่นไม่เหน็ ตัว
ฤๅลม้ ตายควายขวดิ งูพิษขบ ไฉนศพสาบสูญพ่อทูนหัว
ยิง่ เยน็ ยำ่ คำ่ คลุ้มชอุ่มมวั ยงิ่ เริ่มรวั เรยี กรำ่ ระกำใจ
เสยี งซ้อแซ้แกกาผวาว่อน จิง้ จอกหอนโหยหาที่อาศยั
จกั จ่ันเจื้อยรอ้ งริมลองไน เสียงเรไรหริง่ หร่ิงที่ก่ิงรัง
ทัง้ เปด็ ผีปี่แกว้ แว่วแว่วหวีด เสียงจังหรดี กรีดแซ่ดังแตรสังข์

๗

นางวนั ทองมองหาละล้าละลงั ฤๅผบี ังซ่อนเร้นไม่เหน็ เลย
จะบนหมสู ุรารำ่ ว่าครบ ขอให้พบลูกตวั ทนู หัวเอ๋ย
แลว้ ลดเล้ยี วเที่ยวแลชะแง้เงย โอท้ รามเชยหลากแลว้ พ่อแก้วตา
ตะโกนเรียกพลายงามทรามสวาดิ ใจจะขาดคนเดยี วเทยี่ วตามหา
สะอื้นโอโ้ พล้เพล้เดินเอกา สกุณานอนรังสะพรง่ั ไพร
เห็นฝูงนกกกบุตรยงิ่ สุดเศรา้ โอ้ลกู เราไมร่ วู้ ่าอยู่ไหน
ชะนีโหวยโหยหวนรญั จวนใจ ย่งิ อาลยั แลหานำ้ ตานอง
พอแว่วแวว่ แจว้ เสียงสำเนียงเรยี ก นึกสำเหนยี กหลายหนขนสยอง
ตรงเซิงซมุ้ คุ่มเคยี งนางเมยี งมอง เหน็ ลกู รอ้ งไหส้ ะอื้นยนื เหลียวแล
ความดีใจไปกอดเอาลูกแก้ว แมม่ าแล้วอย่ากลวั ทูนหวั แม่
เป็นไรไม่ไปเรือนเท่ียวเชอื นแช แมต่ ามแต่ตะวนั บ่ายเห็นหายไป ฯ
๏ เจ้าพลายน้อยสรอ้ ยเศรา้ แลว้ เล่าว่า หม่อมพ่อพาเวยี นวงให้หลงใหล
แล้วทบุ ถีบบีบจมูกของลกู ไว้ เอาขอนไมท้ บั คอแทบมรณา
พอพวกพ้องของขนุ แผนแล่นมาชว่ ย จึงไม่ม้วยแม่คุณบญุ หนักหนา
ยงั ชำ้ ชอกยอกเหน็บเจ็บกายา พูดนำ้ ตาผอยผอยด้วยนอ้ ยใจ ฯ
๏ นางวนั ทองร้องไหใ้ จจะขาด โอช้ าตินีม้ ีกรรมจะทำไฉน
แลว้ เล่าความตามจริงทุกสิง่ ไป เจ้ามใิ ชล่ ูกเตา้ เขาจงึ ชัง
พอ่ ของเจ้าน้นั ฤๅชื่อขุนแผน เปน็ คนแคน้ กบั ขุนชา้ งแตป่ างหลัง
เอาทุกข์ร้อนก่อนเกา่ เล่าใหฟ้ ัง เดี๋ยวน้ียงั อยู่ในคุกเปน็ ทุกข์ทน

จึงจนใจไมม่ ีทีจ่ ะพง่ึ ๘
ครนั้ จะฟ้องร้องเลา่ เราก็จน
แตร่ ูอ้ ยวู่ า่ ยา่ ทองประศรี มันทำถึงสาหสั ก็ขัดสน
แมน้ ไปถงึ พ่ึงพาย่าพ่อพลาย แม้นไม่พ้นมือมันจะอันตราย
แต่ทางนั้นวันครึ่งจึงถึงบา้ น อยู่บา้ นกาญจน์บรุ ีวดั เชงิ หวาย
โอใ้ ครเลา่ เขาจะพาเจา้ คลาไคล จะสบายบญุ ปลอดตลอดไป
๏ เจ้าพลายงามถามซักตระหนกั แน่ ทางกันดารเดนิ ดงจะหลงใหล
อ้ายคนน้มี ิใช่พ่อจะขอลา นางรอ้ งไหส้ ะอ้ืนกลนื นำ้ ตา ฯ
สงสารแต่แม่คุณของลกู แก้ว พลางบอกแม่ลูกแสนแค้นหนกั หนา
เพราะพ่อเลย้ี งเดียงสาไมป่ รานี ไปหาย่าอยู่บ้านกาญจนบ์ รุ ี
ไปสูต้ ายวายวางเสยี ข้างหน้า จะลบั แล้วตายเปน็ ไม่เห็นผี
ขอลาแมแ่ ตน่ ้นี บั ปีไป อยูท่ ่ีนช่ี วี ันจะบรรลยั
โอ้พอ่ คุณขุนแผนของลกู เอย๋ ดว้ ยเกิดมามีกรรมจะทำไฉน
ตอ้ งตดิ คุกทุกข์ทเุ รศเวทนา แล้วร้องไหห้ วนคิดถงึ บดิ า
๏ นางวันทองร้องไห้จิตรใจหาย เมอื่ ไรเลยลกู จะไดไ้ ปเห็นหนา้
โอ้ลกู แกว้ แววตาจะลาไป เจา้ ครวญครำ่ รำ่ ว่าดว้ ยอาลัย ฯ
จะเลี้ยวหลงวงวกระหกระเหิน กอดเจา้ พลายงามนอ้ ยละห้อยไห้
โอ้ยากเยน็ เข็ญใจกะไรเลย หนทางป่าค่าไม้พ่อไม่เคย
เดีย๋ วนเ้ี ลา่ เจา้ จะพรากไปจากแม่ เจ้าจะเดนิ ไปถกู ฤๅลกู เอ๋ย
เพราะกรรมเคยพรากสัตว์ใหพ้ ลดั พราย
แมจ่ ะแลเห็นใครนา่ ใจหาย

พลางส้วมสอดกอดแอบไวแ้ นบกาย ๙
๏ จนจวนคำ่ น้ำคา้ งลงพร่างพราย
อ้ายศตั รรู ู้ความจะตามมา สะอน้ื ไห้ไมว่ ายฟายนำ้ ตา ฯ
แลว้ พากนั ดั้นดดั ไปวัดเขา ปลอบลกู ชายพลายน้อยเสนหา
แล้วเลา่ ความตามจรงิ ทุกสิง่ ไป แมจ่ ะพาเจ้าไปฝากขรวั นากไว้
เอาลูกอ่อนซ่อนไวเ้ สียในหอ้ ง เห็นสมภารคลานเขา้ ไปกราบไหว้
ทา่ นขรัวครูผู้เถ้าว่าเอาวะ เจ้าคุณได้โปรดดว้ ยชว่ ยธรุ ะ
ถ้าหากว่ามาค้นจนถงึ ห้อง เผ่อื พวกพ้องเขามาหาอย่าให้ปะ
ฆา่ ลูกเลี้ยงเอย้ี งดูกูไมเ่ คย ไวธ้ ุระเถิดอย่ากลัวท่ผี ัวเลย
๏ นางวนั ทองหมองหมางไมส่ รา่ งทกุ ข์ กูมถิ องกจ็ งวา่ สีกาเอ๋ย
เห็นจวนค่ำจำลาท้ังอาลยั อยา่ ทุกข์เลยลงุ จะชว่ ยลูกอ่อนไว้ ฯ
พอเข้าไปในรว้ั ดา่ ผัวโผง กระหมวดจุกลูกยานำ้ ตาไหล
แตช่ าตนิ ้มี กี รรมจึงจำเป็น ลงบันไดเดินด่วนด้วยจวนเย็น
ข้ึนบนเรือนเหมือนใจจะจากร่าง อา้ ยตายโหงหกั คอไม่ขอเหน็
เขา้ ในห้องหมองอารมณ์ไมส่ มประดี ไดช้ ายเช่นนม้ี าเปน็ สามี
คดิ ถงึ ลกู ผูกพันใหห้ ว่นั อก เหน็ ขุนช้างชิงชงั ผนิ หลังหนี
โอ้ลูกเอย๋ เคยนอนแต่ก่อนไร เหน็ แต่ทน่ี อนเปลา่ ยิ่งเศร้าใจ
อยู่หลดั หลดั พลัดพรากไปจากแม่ น้ำตาตกผอยผอยละห้อยไห้
โอพ้ ลายงามทรามสวาดจิ ะคลาศแคลว้ จนเจา้ ได้สบิ ปีเขา้ น่ีแลว้
แมย่ งั แลเห็นแต่ฟูกของลูกแก้ว
เสียงแจ้วแจว้ เจ้าวนั ทองนองนำ้ ตา ฯ

๑๐

๏ ฝ่ายขนุ ชา้ งครางเคราอา้ ยเจา้ เล่ห์ เมาโมเยยิม้ กร่ิมอยรู่ ิมฝา
เสยี งวนั ทองร้องไหจ้ ดุ ไฟมา สอ่ งดหู นา้ นั่งเคียงบนเตียงนอน
ทำไถลไถ่ถามเป็นความหยอก ฤๅหนามยอกเจบ็ ปว่ ยจะช่วยถอน
พลางรับขวัญวันทองรอ้ งละคร เจา้ ทุกขร์ ้อนรำคาญประการใด ฯ
๏ นางวนั ทองข้องขดั สะบัดหน้า ขุนชา้ งรำทำทา่ เขา้ ควา้ ไขว่
นางผลักพลิกหยิกข่วนว่ากวนใจ ไฮ้อะไรนเี่ ล่าเฝ้าเซ้าซ้ี
ลกู ข้าหายตายเปน็ ไมเ่ ห็นศพ อย่ามากลบรอยเสือเบ่อื บัดสี
เจ้าพาไปในป่าพนาลี แล้วก็มพิ ามาว่ากะไร ฯ
๏ ขนุ ช้างฟงั ช่างแกอ้ ีแมเ่ จา้ ข้าเมาเหล้าหลบั ซบสลบไสล
ใครบอกเจ้าเลา่ ว่าข้าพาไป หล่อนไม่ได้ตามขา้ ผา่ เถิดซิ
เม่อื กลางวนั ยังเห็นเล่นไมห้ ึ่ง กับอ้ายอ่งึ อีดกู ลูกอปี ิ
แลว้ ว่าเจ้าเล่ากช็ ่างนัง่ มนึ มิ วา่ แลว้ สอิ ย่าใหล้ งไปดิน
ลูกปะหล่ำกำไลใส่ออกกลบ ฉวยวา่ พบคนร้ายอา้ ยคอฝ่นิ
มันจะทุบยบุ ยับเหมอื นกับร้นิ งา้ งกำไลไปกนิ เสียแล้วกรรม
แลว้ แกเ้ ก้อเรอ่ ออกไปนอกหอ้ ง ตะโกนร้องเรียกข้ามาดา่ พร่ำ
ไปเทีย่ วตามถามหาถงึ ท่าน้ำ ไมพ่ บทำถอนใจกลบั ไปเรือน
รินสรุ ามาด่ืมลมื สติ อุตรริ ้องไหใ้ ครจะเหมือน
ขนึ้ หอขวางกลางแจง้ เหน็ แสงเดอื น โอ้พ่อเพื่อนชีวิตของบิตรุ งค์
แกล้งร้องร่ำคร่ำครวญทำหวนโหย ละโอดโอยเอกทุ้มจนลุม่ หลง

ถงึ ท่อนปลายกรายเกรน่ิ เปน็ เดินดง ๑๑
แลว้ รู้ตวั กลวั เมียร้องเสยี ใหม่
เสยี งอ้อแอแ้ ผ่กายนอนหงายเงย ปีกเจ้าอ่อนรอ่ นลงในดงเตย
๏ นวลนางวันทองคอ่ ยย่องยา่ ง เจ้าจำไกลพ่อแลว้ ลูกแกว้ เอ๋ย
สะอื้นอั้นพนั ผูกถึงลูกชาย จนลมื เลยซบเซาด้วยเมามาย ฯ
จึงเยบ็ ไถใ้ ส่ขนมกับส้มล้มิ เห็นขุนช้างหลบั สมอารมณ์หมาย
แหวนราคาหา้ ชงั่ ทองบางตะพาน จนพลัดพรายเพราะผวั เป็นตัวมาร
ไปอยู่บา้ นทา่ นย่าจะหายาก ท้งั แชอ่ มิ่ จนั อับลกู พลบั หวาน
แล้วนั่งนกึ ตรกึ ตราน้ำตายอ้ ย ลว้ นต้องการเก็บใสใ่ นไถน้ อ้ ย
๏ จะกลา่ วถึงพลายงามทรามสงสาร เมื่ออดอยากอยา่ งไรได้ใชส้ อย
พวกศิษย์เณรเถนชตี น้ ชว่ ยฝนไพล รำคาญคอยสุริยาจะคลาไคล ฯ
แลว้ สมภารทา่ นกห็ ลบั ระงบั เงียบ พึ่งสมภารอยู่ในห้องนั่งรอ้ งไห้
เพราะแมล่ ูกผูกจิตรคิดถึงกัน มาลบู ไลแ้ ผลที่มันตรี นั
ดเุ หวา่ ร้องซ้องเสยี งสำเนยี งแจว้ ยง่ิ เยน็ เยยี บเยือกใจเมื่อไกข่ นั
สะด้งุ ใจไหววบั ทง้ั หลับตา เฝ้าใฝ่ฝนั เฟอื นแลเห็นแม่มา
ครั้นรสู้ กึ นกึ ได้ให้ละห้อย ใหแ้ วว่ แวว่ วา่ วนั ทองร้องเรยี กหา
จนเคาะระฆังหง่ังเหงง่ เสยี งเครงครนื้ รอ้ งขานขาสดุ เสยี งแตเ่ ทยี่ งคืน
๏ นางวันทองร้องไห้เม่อื ใกล้รุ่ง เจา้ พลายน้อยนิ่งนอนถอนสะอนื้
ดว้ ยวดั เขาเข้าใจเคยไปเจน สมภารตื่นเตอื นสีตน้ สวดมนต์เกน ฯ
นำ้ ค้างฟุ้งฟา้ แดงเป็นแสงเสน
โจงกระเบนมน่ั เหมาะห่มเพลาะดำ

แลว้ ถือไถใ้ ส่ขนมผ้าห่มหุ้ม ๑๒
ลงจากเรอื นเชือนมาข้างท่านำ้
ถงึ วดั เขาเช้าตรู่ดลู กู น้อย ออกยา่ งดุ่มเดนิ เหย่ากา้ วถลำ
จะน่งั หยุดพูดจาจะช้าการ แลว้ รบี ร่ำเดินตรงเข้าดงตาล
ใหข้ นมสม้ สูกแก่ลูกรัก เห็นมาคอยน่ังทา่ น่าสงสาร
หนทางบา้ นกาญจนบ์ รุ ตี รงนี้แล ลาสมภารพามาป่าสะแก
อุตส่าห์ไปให้ถึงเหมือนหน่งึ วา่ สงสารนกั จะร้างไปห่างแม่
จงหมายมุ่งทุ่งกวา้ งตามทางเกวยี น จำให้แน่นะอยา่ หลงเทยี่ ววงเวียน
แล้วเกลา้ จกุ ผกู ไถ้ทใี่ ส่ของ ใหค้ ณุ ย่าเป็นอาจารย์สอนอ่านเขยี น
แล้วกอดลกู ผูกใจจะไกลกนั ทโ่ี ลง่ เลยี่ นลดั ไปในไพรวัน
ขอเดชะพระไพรขา้ ไหว้กราบ ใหแ้ หวนทองทุกส่งิ ทำมงิ่ ขวญั
ท้งั ปู่เจ้าเขาเขินขอเชญิ พา สะอืน้ อัน้ ออกปากฝากเทวา
ท้งั พ่อคุณขนุ แผนแสนวเิ ศษ ชว่ ยกำราบเสือสิงหม์ หิงสา
ชว่ ยลกู ชายพลายงามเม่ือยามจน ไปถงึ ยา่ อย่าใหห้ ลงเท่ียววงวน
นางครวญคร่ำรำ่ ว่าน้ำตาตก บังเกิดเกศแกว้ ตาสถาผล
แม่อุ้มท้องครองเลี้ยงถึงเพยี งน้ี ใหร้ อดพ้นภยั พาลถงึ กาญจน์บรุ ี
เคยกินนอนวอนแม่ไม่แหห่าง เหมอื นหนึ่งอกพพุ องเป็นหนองฝี
ทั้งจกุ ไรใครเล่าจะเกลา้ พัน ไดส้ ิบปเี ศษแลว้ จะแคลว้ กนั
นบั ปมี ไิ ด้มาเหน็ หนา้ แม่ จะอ้างว้างเปลา่ ใจในไพรสณั ฑ์
จะนบั วนั นับเดอื นไปเลอ่ื นลบั
จะหา่ งแหหายเหมือนเมื่อเดือนดบั

๑๓

โอ้เสยี ชาติวาสนาแมอ่ าภพั ให้ย่อยยับยากแค้นแสนระยำ
จะมีผัวผัวก็พลัดกำจัดจาก จนแสนยากอย่างนแี้ ลว้ มิหนำ
มามลี กู ลกู กจ็ ากวบิ ากกรรม สะอื้นร่ำรันทดสลดใจ ฯ
๏ เจ้าพลายงามความแสนสงสารแม่ ชำเลอื งแลดูหนา้ น้ำตาไหล
แลว้ กราบกรานมารดาดว้ ยอาลัย ลกู เตบิ ใหญ่คงจะมาหาแม่คณุ
แต่ครง้ั นม้ี ีกรรมจะจำจาก ต้องพลัดพรากแม่ไปเพราะไอ้ขุน
เทีย่ วหาพอ่ ขอใหป้ ะเดชะบญุ ไมล่ มื คุณมารดาจะมาเยอื น
แมร่ ักลูกลูกกร็ ู้อย่วู ่ารกั คนอ่นื สกั หมน่ื แสนไม่แมน้ เหมอื น
จะกนิ นอนวอนว่าเมตตาเตอื น จะจากเรือนรา้ งแม่ไปแต่ตัว
แมว่ นั ทองของลกู จงกลบั บ้าน เขาจะพาลว้าวุน่ แมท่ ูนหวั
จะก้มหนา้ ลาไปมิได้กลวั แม่อย่ามัวหมองนักจงหกั ใจ ฯ
๏ นางกอดจบู ลบู หลงั แลว้ สั่งสอน อำนวยพรพลายนอ้ ยละหอ้ ยไห้
พ่อไปดีศรีสวสั ดิกำจดั ภัย จนเตบิ ใหญ่ย่งิ ยวดไดบ้ วชเรยี น
ลกู ผชู้ ายลายมอื น้นั คือยศ เจ้าจงอตสา่ ห์ทำสม่ำเสมียน
แลว้ พาลูกออกมาขา้ งท่าเกวยี น จะจากเจยี นใจขาดอนาถใจ
ลกู กแ็ ลดแู มแ่ ม่ดูลูก ตา่ งพันผกู เพียงว่าเลือดตาไหล
สะอื้นร่ำอำลาดว้ ยอาลยั แล้วแข็งใจจากนางตามทางมา
เหลยี วหลังยังเหน็ แมแ่ ลเขมน้ แม่ก็เหน็ ลกู น้อยละห้อยหา
แต่เหลียวเหลียวเล้ยี วลบั วบั วญิ ญาณ์ โอเ้ ปลา่ ตาตา่ งสะอ้นื ยนื ตะลงึ ฯ

๑๔

๏ นางวนั ทองหมองมัวกลัวขุนช้าง ไม่เหมือนอย่างคนทั้งปวงมนั หวงหงึ
ออกชายทุง่ มุ่งเมินเดนิ ตะบงึ กลับมาถึงเรือนรำ่ ระกำตรอม
ทกุ เยน็ เชา้ เศรา้ หมองเฝ้าร้องไห้ ดว้ ยอาลยั พลายงามทรามถนอม
ถงึ ยามกินส้ินรสส้อู ดออม จนซูบผอมผิวพรรณทุกวันคืน ฯ
๏ เจา้ พลายงามตามทางไปกลางทงุ่ เขม้นม่งุ เขาเขินเดินสะอ้ืน
ออกหลังบ้านตาลตะคุ่มเปน็ พุ่มพืน้ ร่มร่ืนรงั เรยี งเคียงตะเคียน
ต้นแคคางกรา่ งกระท่มุ ชอุ่มออก ทงั้ ชอ่ ดอกดูไสวเหมือนไม้เขยี น
เจา้ พลายเพลินเดินพลางตามทางเกวยี น ตลอดเลี่ยนลมเรอ่ื ยเฉ่อื ยเฉือ่ ยมา
ถงึ โคกฆ้องหนองสะพานบ้านกะเหรยี่ ง เหน็ โรงเรียงไร่ฝา้ ยทงั้ ซ้ายขวา
พริกมะเขือเหลอื งามอรา่ มตา สาลกิ าแกว้ กนิ แลว้ บนิ ฮือ
เห็นไก่เต้ียเขย่ี คุย้ ที่ขุยไผ่ กระโชกไลล่ ดเล้ยี วมนั เปรียวปรือ๋
พบนกยงู ฝูงใหญ่ไล่กระพือ มันบนิ หวือโห่ร้องคะนองใจ
จนเหน็ดเหน่ือยเม่ือยข้อให้ท้อแท้ คิดถึงแมว่ นั ทองแล้วรอ้ งไห้
พระสรุ ยิ าสายัณห์ลงไรไร เหมอื นจิตรใจเจา้ จะขาดลงรอนรอน
พอจวนพลบพบฝงู จงิ้ จอกน้อย วิ่งร่อยรอ่ ยตามเขาแลว้ เหา่ หอน
แสยงเส้นโลมาให้อาวรณ์ ถึงดงดอนแดนบ้านกาญจนบ์ รุ ี
เห็นวดั รา้ งข้างเขาดูเกา่ แก่ ยงั มีแต่รูปพระชินสีห์
โบสถโ์ บราณบานประตูยงั ดดู ี พอราตรีกราบไหว้อาศยั นอน
คร้นั รุ่งเชา้ เอาขนมทัง้ ส้มลิม้ พอกนิ อ่ิมแลว้ ออกเดนิ เนนิ สิงขร

ถึงบา้ นกร่างทางคนเขาหาบคอน ๑๕
ไม่รูค้ วามถามเหลา่ พวกชาวบา้ น
เดก็ บา้ นนอกบอกเล่าให้เขา้ ใจ เหน็ เด็กตอ้ นควายอึงคะนึงไป
มะยมใหญ่ในบา้ นกนิ หวานนกั วา่ เรอื นท่านทองประศรีอยูท่ ีไ่ หน
พอฉวยได้ไอ้ขิกหยิกเสยี ยับ แกอยู่ไร่โน้นแน่ะยังแลลบั
ถ้าลกู ใครไปเลน่ แกเหน็ เข้า กูไปลกั บ่อยบ่อยแกคอยจบั
มาถามหาวา่ ไรช่างไมก่ ลวั รา้ ยเหมือนกับผเี ส้อื แกเหลอื ตัว
๏ เจา้ พลายงามถามแจ้งแล้วแกลง้ วา่ แกจบั เอานมยานฟดั กระบานหวั
จะขึ้นลักหักห่อให้พอการ แกจับตวั ตีตายยายนมยาน ฯ
พวกเดก็ เด็กดีใจไปสหิ วา เอ็งชว่ ยพาเราไปชมมะยมหวาน
บา้ งเหนบ็ หนา้ ผา้ นงุ่ เก้ียวพงุ พัน มาสูท่ า่ นทง้ั ส้ินกนิ ดว้ ยกัน
พอถึงบ้านท่านยายทองประศรี ซ่อนข้าวปลาปล่อยควายแล้วผายผัน
เจ้าพลายงามขามจติ รยังคดิ แคลง หวั เราะกนั กจู ะหอ่ ใหพ้ อแรง
ดเู งียบเชยี บเลียบรอบรมิ ขอบรั้ว พวกเด็กชี้เรือนให้แลว้ แอบแฝง
ประตหู ับยบั ย้ังยืนฟงั ไป คอ่ ยลัดแลงเล็งแลมาแต่ไกล
รู้ว่าคนบนนน้ั น่งั ป่นั ฝา้ ย ไม่เหน็ ตวั ทา่ นยา่ น่าสงสัย
ข้นึ มะยมห่มลอ้ ทำตอแย เสียงแตไ่ นออดแอดแรดแรแร
จงึ จะบอกออกตามเนื้อความลับ จะอุบายบอกความตามกระแส
แล้วเมียงมองย่องดอดเข้าลอดรั้ว ใหท้ ่านแลเหน็ เรามาเอาตวั
ได้อยู่กับย่ากำเนิดบงั เกิดหวั
คอ่ ยแฝงตวั ขนึ้ บนตน้ มะยม

แล้วพยักกวกั เรยี กอา้ ยเด็กเด็ก ๑๖
ระวงั ตวั กลวั ยายเถา้ เจ้าคารม
๏ คราน้ันทา่ นยายทองประศรี ลกู เลก็ เลก็ หลบลอบคอ่ ยหมอบกม้
ใหพ้ วกเหลา่ บ่าวไพรไ่ ปไรน่ า เก็บมะยมซบุ ซิบกระหยบิ ตา ฯ
แต่ขนุ แผนแสนสนิทต้องตดิ คุก กบั ยายปลียายเปลอยู่เคหา
จนซบู ผอมตรอมใจมาหลายปี ตามประสาเพศบ้านกาญจนบ์ ุรี
แตห่ ไู วไดย้ นิ มะยมหล่น ไมม่ ีสุขเศรา้ หมองทองประศรี
เห็นเดก็ เดก็ เล็ดดลอดดอดเข้ามา อยแู่ ต่ที่ในห้องนองนำ้ ตา
ลงบันไดอ้ายเด็กเล็กเลก็ วิง่ เปน็ ทำวนแหวกมองตามช่องฝา
ชกโคตรเค้าเหลา่ กอเอาพอเพียง แกฉวยคว้าไมต้ ระบองค่อยมองเมยี ง
มองเขมน้ เหน็ ลกู หัวจกุ น้อย แกไล่ทิ้งด่าทอมนั ล้อเถียง
อยา่ แอบองิ นิ่งนั่งตั้งเทพนม พอแวว่ เสยี งอยู่บนตน้ มะยม
๏ เจ้าพลายงามครา้ มพร่นั ขย้ันหยุด เหม่อ้ายจ้อยโจรป่าด่าขรม
จึงว่าฉานหลานดอกบอกใหร้ ู้ ลงมากม้ หลงั ลองตระบองกู ฯ
ทองประศรีชห้ี น้าว่าอุเหม่ ความกลวั สดุ แสนกลัวตวั เปน็ หนู
มาเถดิ มายา่ จะให้ไมต้ ระบอง อนั ท่ีอยเู่ มืองสุพรรณบา้ นวนั ทอง
เจ้าพลายงามความกลวั จนตัวส่นั อ้ายเจ้าเล่ห์หลานขา้ มันน่าถอง
แล้วนกึ วา่ ยา่ ตัวกลวั อะไร แกคอยจอ้ งจะทำให้หนำใจ
๏ ทองประศรีตีหลงั เสียงดังผึง หยุดขย้ันอยู่ไมก่ ล้าลงมาได้
โจนลงไปกราบย่าทฝี่ ่าตนี ฯ
จะมัดมึงกูไม่ปรับเอาทรัพย์สิน

๑๗

มาแตไ่ หนลูกไทยฤๅลกู จีน เฝา้ ลักปนี มะยมหม่ หักราน
เจ้าพลายน้อยคอยหลบแล้วนบนอบ ฉันเจ็บบอบแลว้ ยา่ เมตตาหลาน
ข้าเปน็ ลกู พ่อขุนแผนแสนสะท้าน ข้างฝ่ายมารดาช่ือแมว่ นั ทอง
จะมาหาย่าช่ือทองประศรี อยา่ เพ่อตีฉันจะเล่าความเศรา้ หมอง
ยา่ เขม้นเห็นจรงิ ท้ิงตระบอง กอดประคองรบั ขวัญกลัน้ น้ำตา
แลว้ ด่าตัวชั่วเหลือไมเ่ ช่อื เจา้ ขืนตีเอาหลานรักเปน็ หนักหนา
จนหวั ห้อยพลอยนอพ่อนี่นา แล้วพามาข้ึนเรือนเตือนยายปลี
ช่วยฝนไพลใหเ้ หลวเรว็ เรว็ เข้า อเี ปลเอาขันล้างหน้าออกมาน่ี
แกตกั นำ้ ร่ำรดหมดราคี ชว่ ยขัดสโี ซมขมนิ้ สน้ิ เป็นชาม
แลว้ ทาไพลใหห้ ลานสงสารเหลอื มาน่งั เสอื่ ลนั ไตปราศรัยถาม
เจา้ ชอ่ื ไรใครบอกออกเนื้อความ จึงได้ตามขน้ึ มาถงึ ย่ายาย ฯ
๏ เจ้าพลายนอ้ ยสรอ้ ยเศร้าแลว้ เลา่ เร่อื ง แตอ่ ยูเ่ มืองสุพรรณเหมือนมั่นหมาย
แมว่ นั ทองครองเล้ียงไวเ้ คยี งกาย ให้ช่ือพลายงามน้อยแกว้ กลอยใจ
ใหไ้ หว้บุญขนุ ช้างเหมือนอยา่ งพ่อ มนั ลวงล่อหลานหลงไม่สงสัย
พาหลานเทย่ี วเล้ยี วทางไปกลางไพร เอาขอนไมท้ ับคอแทบมรณา
แม่จึงบอกออกวา่ พ่อช่อื ขนุ แผน ขนุ ชา้ งแค้นเคอื งคิดรษิ ยา
อยูไ่ ม่ไดใ้ นสุพรรณจงึ ด้นั มา ขอพงึ่ บญุ คุณย่าประสาจน ฯ
๏ ทองประศรีตีอกชกผางผาง ทดุ อ้ายช้างชาติขา้ อ้ายหน้าขน
ลกู อเี ถ้าเทพทองคลองนำ้ ชน จะฆา่ คนเสียทงั้ เปน็ ไม่เอ็นดู

๑๘

ทำราวเจ้าชีวิตกูคดิ ฟ้อง ใหม้ นั ตอ้ งโทษกรณ์จนอ่อนหู

แกบ่นว่าด่าร่ำออกพร่ำพรู พ่อมาอยู่บา้ นยา่ แล้วอยา่ กลวั

แม้นอ้ายขุนวนุ่ มาว่าเปน็ ลกู มนั มิถูกนมยานฟดั กระบานหัว

พลางเรยี กอีไหมท่ีในครวั เอาแกงค่ัวข้าวปลามาให้กิน

พอบา่ ยเบ่ยี งเสียงละว้าพวกข้าบา่ ว ท้ังมอญลาวเลิกนาเขา้ มาสนิ้

บ้างสุมไฟใส่ควนั กนั ยุงริ้น ตามที่ถน่ิ บ้านนอกอยู่คอกนา ฯ

๏ ครั้นพลบคำ่ ยำ่ ฆอ้ งทองประศรี เรียกยายปลยี ายเปลเข้าเคหา

เย็บบายศรนี มแมวจอกแกว้ มา ใส่ข้าวปลาเปรีย้ วหวานเอาพานรอง

เทียนดอกไม้ไข่ขา้ วมะพรา้ วพร้อม นำ้ มนั หอมแปง้ ปรุงฟุ้งทัง้ ห้อง

ลกู ปะหลำ่ กำไลไขออกกอง บอกวา่ ของพ่อเจ้าแต่เยาว์มา

เอาสอดใส่ใหห้ ลานสงสารเหลอื ดว้ ยหน่อเนื้อนึกรักเปน็ หนกั หนา

เหมือนพอ่ แผนแสนเหมอื นไม่เคล่อื นคลา ทงั้ หตู าคมสันเป็นมนั ยับ

พลางเรยี กหาขา้ คนมาบนหอ ให้นัง่ ต่อต่อกนั เป็นอนั ดบั

บายศรีตัง้ พรั่งพร้อมน้อมคำนับ เจรญิ รับมง่ิ ขวัญรำพันไป ฯ

๏ ขวญั พ่อพลายงามทรามสวาดิ มาชมภาชนะทองอันผ่องใส

ล้วนของขวัญจนั ทน์จวงพวงมาลัย ขวญั อยา่ ไปป่าเขาลำเนาเนิน

เห็นแตเ่ นอ้ื เสือสิงหฝ์ งู ลิงคา่ ง จะอ้างวา้ งเวยี นวกระหกระเหิน

ขวญั มาหายา่ เถิดอยา่ เพลดิ เพลิน จงเจริญรอ้ ยปอี ย่ามภี ัย

แล้วจุดเทียนเวียนวงส่งใหบ้ า่ ว มนั โห่กราวเกรยี วลัน่ สนั่นไหว

๑๙

คอยรับเทยี นเวยี นสง่ เป็นวงไป แล้วดบั ไฟโบกควนั ใหท้ ันที

มะพร้าวออ่ นปอ้ นเจ้าทง้ั ข้าวขวัญ กระแจะจนั ทน์เจิมหน้าเปน็ ราศี

ใหส้ าวสาวลาวเวียงท่เี สยี งดี มาซอปี่อ้อซน้ั ทำขวัญนาย ฯ

๏ พ่อเม้ือเมืองดง เอาพงเปน็ เหยา้ อดึ ปลาอึดขา้ ว ขวญั เจา้ ตกหาย

ขวญั อ่อนร่อนเร่ ว้าเหว่สู่กาย อยู่ปลายยางยูง ทอ้ งทุ่งท้องนา

ขวญั เผือเม้ือเมิน ขอเชญิ ขวญั พอ่ ฟังซอเสียงอ้อ ขวัญพ่อเจา้ จ๋า

ขา้ วเหนยี วเตม็ พ้อม ขา้ วป้อมเต็มปา่ ขวัญเจา้ จงมา ส่กู ายพลายเอย ฯ

๏ แลว้ พวกมอญซอ้ นซอเสยี งอ้อแอ้ รอ้ งทะแยย่องกระเหนาะย่ายเตาะเหย

ออระน่ายพลายงามพ่อทรามเชย ขวัญเอ๋ยกกกะเนยี งเกรียงเกลิง

ให้อยู่ดีกินดีมเี มยี สาว เนียงกะราวกนตะละเลงิ เคลิง่

มวยบามาขวัญจงบันเทิง จะเปงิ ยีอ่ ิกะปิปอน

ทองประศรีดใี จให้เงินบาท เหน็ แต่ทาสพร่งั พร้อมลอ้ มสลอน

ถึงเวลาพาเจา้ เขา้ ทน่ี อน มีฟกู หมอนม้งุ ม่านสำราญใจ ฯ

๏ เจา้ พลายงามถามย่าว่าพ่อแผน ตอ้ งคบั แค้นเคอื งเขญ็ เปน็ ไฉน

ไมเ่ คยคุ้นคุณยา่ ชว่ ยพาไป พอหลานไดเ้ ห็นหนา้ บดิ าตัว

ได้ฟังหลานท่านยา่ น้ำตาตก สะอ้นื อกอาดรู วา่ ทนู หวั

พอ่ เอ็งยา่ วา่ ไรเขาไมก่ ลวั เพราะเมามัวเมยี ลาวนางชาววัง

ไปทูลขอพระองค์ทรงพระโกรธ ให้ลงโทษทนทุกขใ์ ส่คุกขัง

แต่ไม่ต้องจองจำอยลู่ ำพงั ถงึ สิบปแี ล้วยงั ไม่พ้นเลย

รงุ่ พรงุ่ น้สี ยิ ่าจะพาเจา้ ๒๐
ใหพ้ อ่ เห็นเย็นอารมณ์ได้ชมเชย
๏ เหน็ แสงทองหมองจติ รคดิ ถึงลกู ไปหาเขาอยู่ท่ีทับริมหับเผย
ใส่ข้าวปลาผา้ ผ่อนท่อนสไบ พดู จนเลยลมื หลบั ระงบั ไป ฯ
ทง้ั ปูนยาสาคูแลพลหู มาก สง่ั บ่าวผกู ช้างสัปคับใหญ่
อา้ ยกลุ าตาหลอเป็นหมอควาญ กับไต้ไฟฟักแฟงแตงน้ำตาล
ลงบางขามข้ามบ้านสะพานโขลง จะไปฝากขนุ แผนแสนสงสาร
สองวนั คร่ึงถงึ กรงุ อยุธยา แลว้ พาหลานข้ึนช้างตามทางมา
๏ จะกลา่ วฝา่ ยนายขุนแผนที่แสนทกุ ข์ ออกทงุ่ โลง่ เลย้ี วทางไปขา้ งขวา
อยหู่ ับเผยเคยสะอาดขาดสำอาง ลงเดนิ พาพลายงามไปตามทาง ฯ
ผมยาวเกลา้ กระหวดั ตัดไมเ่ ข้า แตต่ ิดคุกขดั ข้องใหห้ มองหมาง
อยู่เปล่าเปลา่ เล่าก็จนพ้นกำลัง จนผอมซบู รูปรา่ งดรู ุงรัง
ให้นางแกว้ กิริยาชว่ ยทารัก เหตุดว้ ยเขาคงทนท้งั มนตร์ขลัง
ใบละบาทคาดไดด้ ้วยงา่ ยดาย อุตสา่ ห์นั่งทำการสานกระทาย
พอมารดามาถงึ ทบั รับเข้าห้อง ขนุ แผนถักขอบรัดกระหวดั หวาย
เหน็ ลูกชายพลายงามถามทนั ใด แขวนไว้ขายทั้งเรอื นออกเกล่ือนไป
๏ ทองประศรชี ี้แจงแถลงเลา่ ทง้ั ขา้ วของผู้คนขนมาให้
แล้วบอกความตามที่มศี ตั รู นีล่ กู ใครหน้าตานา่ เอ็นดู ฯ
เขา้ ส้วมสอดกอดจบู แล้วลูบหลัง น่ีลูกเจ้าแล้วเป็นไรไหว้เสยี หนู
ขนุ แผนรูร้ ับขวญั กลัน้ นำ้ ตา
น้ำตาพรง่ั พรง่ั พรายทงั้ ซา้ ยขวา

แค้นขนุ ช้างดังจะดนิ้ สิน้ ชีวา ๒๑
ฉดุ คร่าพาวันทองไปครองคู่
ทั้งลกู เต้าเอาไปฆ่าเหมือนม้าวัว มันชะล่าชะเลยจนเคยตวั
วนั นคี้ ำ่ จำจะไปให้ถงึ บ้าน เห็นวา่ กถู อื สตั ย์ไมต่ ัดหวั
ลูกผูช้ ายตายไหนกต็ ายไป หมายว่ากลัวแล้วกระมังอา้ ยจังไร
๏ ทา่ นย่าทองประศรีว่าอีพอ่ สบั กระบานหวั เชือดให้เลือดไหล
ไปฆ่าผีดีกว่าฆ่าขุนช้าง ขดั ใจฮดึ ฮัดกัดฟนั ฟาง ฯ
ลูกของเจา้ เลา่ ก็มาหาเจ้าแลว้ แมจ่ ะขอทานทดั เหมือนขัดขวาง
จงฟังแมแ่ ตเ่ ท่านั้นแล้วกนั ไป จะสบื สรา้ งบาปกรรมไปทำไม
ลูกของเจ้าเลา่ แมจ่ ะรบั เลย้ี ง ใชเ่ ช้อื แถวเจา้ ยังมีอยู่ที่ไหน
ทก่ี รว้ิ โกรธโทษกรณ์จะผ่อนคลาย พอ่ จะได้ภาวนารกั ษากาย
โบราณท่านสมมุติมนษุ ยน์ ้ี ชว่ ยกล่อมเกล้ียงเล้ยี งไวไ้ ด้ถวาย
ทท่ี กุ ข์โศกโรคร้อนค่อยผ่อนปรน คราวเคราะห์ร้ายเจา้ จงเจียมเสง่ยี มตน
๏ ครานั้นขนุ แผนแสนสภุ าพ ยากแล้วมใี หมส่ ำเร็จถงึ เจด็ หน
ลูกเห็นแตแ่ ม่คุณคอ่ ยอ่นุ ใจ คงจะพน้ โทษทัณฑ์ไมบ่ รรลยั ฯ
อันตำรบั ตำราสารพดั ก้มกราบมารดานำ้ ตาไหล
ถา้ ลืมหลงตรงไหนไขออกดู ชว่ ยสอนใหพ้ ลายงามเรียนความรู้
แลว้ ลบู หลงั สงั่ ความพลายงามน้อย ลกู เก็บจดั แจงไวท้ ่ใี นตู้
รู้สิง่ ไรกไ็ ม่สู้รูว้ ชิ า ทง้ั ของครขู องพอ่ ต่อกนั มา
เจ้าจงคอ่ ยรำ่ เรยี นเขียนคาถา
ไปเบ้อื งหน้าเตบิ ใหญจ่ ะใหค้ ุณ

เรายากแล้วแก้วตาอยา่ ประมาท ๒๒
ทุกวันนี้มีแต่ย่ายังการุญ
จงนกึ วา่ ย่าเหมอื นกบั แม่พ่อ ท้ังส้นิ ญาตสิ ิน้ เชอื้ จะเก้ือหนนุ
อนั พ่อน้ีมิไดอ้ ยู่ใกล้เคยี ง พอ่ พึง่ บญุ เถิดลูกไดป้ ลกู เลย้ี ง
พลางกอดพลายงามแอบไว้แนบอก ถงึ ด่าทอเทา่ ไรอย่าได้เถยี ง
โอม้ กี รรมทำไวแ้ ต่ไรมา ไมไ่ ดเ้ ลี้ยงลูกแล้วนะแก้วตา
มาหาพ่อพ่อไมม่ ีส่งิ ไรผกู น้ำตาตกพร่างพรายทัง้ ซ้ายขวา
อยูห่ อกปนื ยืนยงคงกระพนั พอเหน็ หนา้ ลูกแลว้ จะแคลว้ กัน
๏ เจ้าพลายงามความแสนสงสารพอ่ ยังแตล่ กู ประคำจะทำขวญั
รับประคำร่ำวา่ ประสาใจ ได้ปอ้ งกนั กายาข้างหน้าไป ฯ
ได้ตกั น้ำตำขา้ วทุกเช้าคำ่ น้ำตาคลอคลอตกซกซกไหล
ให้พ่อพ้นทนทุกขแ์ ล้วลูกยา ฉันจะใคร่อย่ดู ้วยชว่ ยบดิ า
๏ ขนุ แผนแสนสวาดิจะขาดจิตร ทพ่ี อทำฟืนผกั จะหักหา
น่าสงสารทา่ นย่าพลอยอาลัย จะอตุ สา่ ห์เล่าเรียนคอ่ ยเพยี รไป ฯ
ขุนแผนวา่ จะอยู่ดูไม่ได้ กะจิรดิ รู้ว่าจะหาไหน
เหมือนกบั นรกตกทง้ั เป็น น้ำตาไหลพรากพรากเพราะยากเยน็
แต่พ่อนที้ า่ นเจา้ กรมยมราช ในคกุ ใหญม่ นั ยากแคน้ ถึงแสนเข็ญ
คนท้ังหลายนายมุลก็คนุ้ เคย มไิ ด้เวน้ โทษทัณฑส์ ักวนั เลย
ทงั้ ข้าวปลาสารพันทกุ วนั นี้ อนญุ าตให้อยทู่ ับในหับเผย
เขาละเลยพ่อไมต่ ้องถูกจองจำ
พระหม่นื ศรเี ธอชว่ ยชบุ อปุ ถัมภ์

ค่อยเบาใจไม่พักตอ้ งตักตำ ๒๓
ถ้าแม้นเจา้ เลา่ เรียนความรูไ้ ด้
ถวายตวั พระองค์ทรงธรณี คณุ ท่านลำ้ ลน้ ฟ้าดว้ ยปรานี
๏ พลายงามน้อยสร้อยเศร้ารับเจา้ คะ จะพาไปพึ่งพระจม่นื ศรี
ต่างพดู จาพาทีค่อยดใี จ จะได้มีเกยี รติยศปรากฏไป ฯ
ทองประศรสี ่ังความว่ายามคำ่ ดีฉันจะพากเพยี รเรียนให้ได้
ขุนแผนแสนสะทา้ นไหวม้ ารดา จนจวนใกลโ้ พล้เพลถ้ งึ เวลา
ตามยา่ มาพน้ ทบั ทีห่ บั เผย แม่จะจำจากพ่อแกว้ ไปแลว้ หนา
ท้งั ขนุ แผนแสนสวาดเิ พยี งขาดใจ พลายงามลาพอ่ ลูกผกู อาลัย
ไปข้นึ ชา้ งข้างวดั ทา่ การ้อง ไม่ลมื เลยเหลยี วหน้านำ้ ตาไหล
ออกขา้ มทงุ่ กรงุ ศรีอยธุ ยา ตา่ งอาลัยแลลบั วับวิญญาณ์
๏ อันเรอ่ื งราวกล่าวความพลายงามน้อย พอเดือนสอ่ งแสงสวา่ งกลางเวหา
ท้งั ขอมไทยไดส้ นิ้ กย็ ินดี รีบกลับมาถึงบ้านกาญจน์บุรี ฯ
ปัถมังตัง้ ตวั นะปัดตลอด คอ่ ยเรียบร้อยเรยี นรู้ครทู องประศรี
หวั ใจกรดิ อทิ ธเิ จเสนห่ ์กล เรียนคมั ภรี ์พทุ ธเพทพระเวทมนตร์
เขา้ ในหอ้ งลองวิชาประสาเด็ก แล้วถอนถอดถูกต้องเป็นลอ่ งหน
มหาทะมน่ื ยืนยงคงกระพัน แลว้ เลา่ มนตรเ์ สกขม้นิ กินนำ้ มัน
แลว้ ทำตวั หวั ใจอิตปิ ิโส แทงจนเหลก็ แหลมลู่ยู่ขย้ัน
สะกดคนมนตรจ์ ังงังกำบงั กาย ทง้ั เลขยนั ตล์ ากเหมอื นไม่เคล่ือนคลาย
สะเดาะโซต่ รวนได้ดังใจหมาย
เมฆฉายสูรยจ์ ันทร์ขยันดี

ทงั้ เรยี นธรรมกรรมฐานนิพพานสตู ร ๒๔
ผกู พยนตห์ ุ่นหญ้าเขา้ ราวี
จนอายุพลายงามสิบสามขวบ ร้องเรยี กภตู พรายปราบกำราบผี
ดว้ ยเนื้อแตกแรกรนุ่ ละมุนตา ทองประศรสี อนหลานชำนาญมา
นัยนต์ ากลมคมขำดดู ำขลบั ดขู าวอวบอ้วนท้วนเป็นนวลหน้า
ทองประศรีดใี จไลฤ่ กษย์ าม กิรยิ าแย้มยม้ิ หงมิ หงมิ งาม
จะโกนจกุ สุกดบิ ขน้ึ สิบค่ำ ใครแลรับรักใครป่ ราศรัยถาม
พวกเพื่อนบ้านวานมาผา่ หมากพลู ได้สิบสามปีแล้วหลานแก้วกู
ท้ังหมอ้ เงนิ หม้อทองสำรองต้งั แกทำนำ้ ยาจีนต้มตนี หมู
อฒั จันทรช์ น้ั พระก็ตระเตรยี ม บา้ งปดั ปูเส่อื สาดลาดพรมเจยี ม
ถงึ วันดนี มิ นตข์ รวั เกิดเถ้า มีท้ังสังข์ใสน่ ้ำมนต์ไว้จนเปี่ยม
พอพิณพาทย์คาดตระสาธกุ าร ตามธรรมเนียมฆ้องกลองฉลองทาน
น่ังสวดมนตจ์ นจบพอพลบคำ่ อย่วู ัดเขาชนไก่ใกล้กบั บ้าน
ผูช้ ายเสยี ดเบยี ดสาวชาวละว้า ท่านสมภารพาพระสงฆ์สิบองค์มา
ผู้หญิงหยิกตะกายผู้ชายทับ ก็ซัดนำ้ มนตส์ าดเสยี งฉาดฉ่า
จนอหี งั คล่งั ใจถบี ไอ้ดำ เสียงเฮฮาฮึดฮดั เมื่อซดั น้ำ
ทองประศรดี ีใจวา่ ใครแพ้ เสยี งหนบุ หนบั เหนาะแหนะแขยะขยำ
แลว้ ใหห้ ลานผลดั ผ้ามาเก้กงั ลุกขน้ึ ปลำ้ กนั ออกอึงเสยี งตึงตัง
ขรัวเกิดแลมองเห็นทองประศรี สนุกแน่แล้วอ้ายดำปล้ำอีหัง
เข้าไปนง่ั กราบกรานสมภารครู
ถามวา่ น่ีลกู ใครเลา่ ไอห้ นู

เจา้ ขรวั ยา่ อ้าปากนำ้ หมากพรู ๒๕
เด๋ยี วนเี้ ลา่ เจ้าขนุ แผนยังติดคุก
ท่านขรัวครดู ูพอ่ ของออพลาย เล่าให้ร้แู ต่ตน้ มาจนปลาย
๏ ท่านขรวั ครูรู้เร่ืองใหเ้ คืองแค้น นีโ่ กนจกุ แลว้ จะได้ไปถวาย
เม่ือความรู้กสู อนเจ้าหล่อนไว้ เคราะหจ์ ะคลายเคลื่อนบา้ งฤๅอยา่ งไร ฯ
อ้ายเจา้ ช้กู ูไดว้ า่ มาแต่กอ่ น ทดุ อา้ ยแผนถ่อยแทไ้ ม่แก้ไข
หวั เราะพลางทางเอกเขนกอิง ยงั ว่ิงไปเข้าคุกสนกุ จริง
เห็นน่ารักลกั ขณะก็ฉลาด จะทุกข์ร้อนอ่อนหเู พราะผหู้ ญิง
ถ้าถึงวันชั้นโชคโฉลกยาม พินจิ น่งิ ดูกายเจ้าพลายงาม
แต่ทเี่ มยี เสยี ถนัดปตั นิ จะมีวาสนาดีข่ีคานหาม
แต่อา้ ยน่ีขีห้ ลงจะงงงวย กต็ อ้ งตามลกั ษณะว่าจะรวย
แล้วทา่ นขรัวหวั ร่อวา่ ออหนู ตวั ตำหนิรปู ขาวเป็นสาวสวย
ก็แตว่ า่ อายุสบิ แปดปี ต้องถูกด้วยละโมบโลภโลกีย์
ท้ังเมยี สาวชาวเหนอื เปน็ เช้อื แถว มันเจ้าชู้เกนิ การหลานอีศรี
อนั อา้ ยขุนแผนพ่อของออพลาย จะได้ที่หมน่ื ขนุ เป็นมลุ นาย
นบั แต่นมี้ สี ุขไม่ทุกข์ร้อน อีนั่นแล้วมนั จะมาพาฉิบหาย
ทองประศรดี ีใจไหว้เจ้าคุณ จะพ้นปลายเดือนยใ่ี นปีกนุ
สมภารรบั กลับมายงั อาวาส ได้เตยี งนอนนง่ั เก้าอ้เี ปน็ ทขี่ นุ
หาเสภามาท่วั ท่ีตวั ดี ช่วยแบง่ บุญใหไ้ ด้ฟ้นื คนื สกั ที
เสยี งพิณพาทย์พวกพอ้ งทองประศรี
ทา่ นตามชี า่ งประทดั ถนัดรบ

ดทู ำนองพองคอเสยี งอ้อแอ้ ๒๖
ตารองศรีดีแตข่ นั รู้ครนั ครบ
แลว้ นายท่งั ดงั โดง่ เสยี งโว่งโวก พวกคนแก่ชอบหูว่ารจู้ บ
ฝ่ายนายเพชรเม็ดมากลากชา้ ช้า กรบั กระทบทำหลอกแล้วกลอกตา
ส่วนนายมาพระยานนทค์ นตลก ว่ากระโชกกระช้ันขันหนกั หนา
ตาทองอย่รู ู้วา่ ภาษาลาว ต้งั สามวาสองศอกเหมือนบอกยาว
ครน้ั ร่งุ เชา้ เจ้าพลายก็โกนจุก ว่าหยกหยกหยาบช้าคนฮาฉาว
จนผมยาวเจา้ ได้ตดั มหดั ไทย แลว้ ส่งกราวเชิดเพลงโหน่งเหน่งไป
เดชะบุญทลู ขอพอ่ พน้ โทษ เป็นพ้นทุกข์พ้นรอ้ นนอนหลับใหล
แตน่ ่ิงนึกตรึกตราจนราตรี คดิ จะใครไ่ ปเป็นข้าฝ่าธุลี
ทำคลึงเคล้าเฝ้าวอนด้วยอ่อนหวาน เหมอื นไดโ้ ปรดบิดาเปน็ ราศี
จะไดเ้ ฝา้ เจ้าชวี ิตชิดชอบพอ เข้าข้างท่นี อนยา่ น้ำตาคลอ
๏ ทองประศรดี ใี จใหอ้ นญุ าต พรุง่ นี้หลานจะลาไปหาพ่อ
จะได้ช่วยพ่อแม่คิดแก้กัน ทูลขอเผื่อจะโปรดท่โี ทษทัณฑ์ ฯ
ย่าจะใหไ้ ปสง่ จนถงึ พอ่ เจา้ เช้ือชาติพงศพ์ ลายจงผายผัน
ตามแต่บญุ วาสนาบารมี ตามกตญั ญูเถิดประเสรฐิ ดี
มีลกู เต้าเล่าก็ทำให้ซำ้ ทกุ ข์ จึงพาต่อไปหาพระหม่ืนศรี
โรคก็ซ้ำช้ำบอบทัง้ หอบไอ อันยา่ นนี้ ับวันจะบรรลยั
เจา้ จงจำตำราที่ย่าสอน ไมม่ ีสขุ สักเวลาน้ำตาไหล
ใครจะได้เผาผกี ็มิรู้
จะถาวรเพิ่มยศไม่อดสู

ย่าจะให้ไอ้พลดั ไอ้ปดั ไอป้ ู ๒๗
พอถอื ร่มสมปกั ตักน้ำท่า
พูดจนดึกตรึกการกับหลานตน เขา้ ไปอยตู่ ิดตามท้งั สามคน
๏ ร้สู ึกกายยายทองประศรยี า่ หงุ ขา้ วปลาสารพัดไมข่ ัดสน
ทัง้ หวานคาวขา้ วปลาสารพัน แล้วหลับจนแจม่ แจง้ แสงตะวัน ฯ
พลายงามลายา่ ชว่ ยอวยสวัสดิ เอาเงินผา้ เสอ้ื ใสใ่ นกำปน่ั
ข้ึนขีห่ ลงั พังสะเทนิ เดนิ ตามทาง ขนข้นึ บรรทุกสัปคับช้าง
ไปหาพ่อพอพบน่งั นบนอบ ไดฤ้ กษ์พาสารพดั ไม่ขัดขวาง
เจ้าพลายน้อยค่อยเลา่ ให้เขา้ ใจ ไม่แรมค้างข้ามทุ่งถงึ กรุงไกร
๏ ขุนแผนแสนสวาดอิ นุญาตว่า ขุนแผนสอบไตถ่ ามความสงสัย
พอ่ พงศ์พลายหมายศกึ อย่านกึ กลัว ลกู จะใคร่ใหพ้ ระนายถวายตวั ฯ
แล้วซักไซ้ไตถ่ ามถงึ ความรู้ จงอตุ สา่ ห์สืบตระกลู เถดิ ทูนหัว
ทีเขา้ ออกบอกความตามอุบาย จะพาตัวเจ้าไปให้พระนาย
พอเสียงฆอ้ งกลองยำ่ เข้าคำ่ พลบ ใหท้ ่องดูไดส้ มอารมณ์หมาย
ชวนลูกชายพลายงามตามกนั มา สอนลกู ชายอยจู่ นสนธยา
ข้นึ บันไดไฟอรา่ มถามพวกบา่ ว ถงึ เดินพบผู้ใดไม่เหน็ หน้า
ตรงมาหอรอรงั้ ยัง้ หยุดมอง ไปเคหาพระหมน่ื ศรีท่ีริมคลอง
ด้วยรกั ใครใ่ จซื่อถือวา่ เพ่ือน พอรู้ข่าววา่ สบายค่อยคลายหมอง
ขุนแผนพาลูกไปน่ังไหว้เธอ หม่ืนศรีร้องเรียกว่ามาสเิ กลอ
ไมบ่ ากเบือนหนา้ หนีดีเสมอ
ถามวา่ เออนั่นใครท่ีไหนมา ฯ

๏ ขนุ แผนบอกออกวา่ ลูกเจา้ วันทอง ๒๘
เอาความหลงั ทั้งนน้ั พรรณนา
ด้วยไม่มีท่ีเหน็ แตเ่ ป็นโทษ ทีม่ ที ้องเกือบแก่มาแตป่ า่
เป็นท่ีพ่ึงจงึ มาจงการญุ จะพามามอบไวใ้ ห้เจ้าคุณ
อันวชิ ายา่ สอนลกู ออ่ นแล้ว พระนายโปรดชว่ ยเหลอื ทง้ั เก้ือหนนุ
ถ้ากะไรได้ช่องเห็นชอบกล เอาแตบ่ ุญเถิดพอ่ เจา้ เม่อื คราวจน
๏ พระหมืน่ ศรีดใี จปราศรัยทัก เห็นคลอ่ งแคลว่ การศึกพอฝึกฝน
เปน็ ข้าเฝ้าเจ้าชวี ติ อย่าคิดคร้าม ช่วยผ่อนปรนโปรดถวายเจา้ พลายงาม ฯ
ไวธ้ รุ ะจะถวายชว่ ยบา่ ยเบีย่ ง ดูแหลมหลกั ลกู ทหารชาญสนาม
ทกี่ นิ อย่ผู ู้คนของเรามี มีสงครามเมอ่ื ไรคงไดด้ ี
ขนุ แผนเล่าเจา้ กร็ ู้อยวู่ า่ รกั ใหช้ ุบเล้ยี งลูกรักเป็นศักดศิ รี
กเ็ อน็ ดูอยู่ว่าเกลอถึงเธอจน อยู่เรอื นน้นี ัง่ นอนไมร่ อ้ นรน
แต่สุดช่วยด้วยวา่ อาญาหลวง จนเจียนจักแหลน่ ตายด้วยหลายหน
จริงนะเจา้ เราก็คิดทุกคนื วัน ท่ขี ดั สนสารพดั ไม่ขดั กนั
๏ นายขนุ แผนแสนช่นื ใหต้ ืน้ อก ต่อได้ท่วงทกี ่อนจะผ่อนผนั
สกู้ ลืนกลำ้ น้ำตาแลว้ วา่ พลาง คงช่วยกันไปกวา่ กายจะวายวาง ฯ
จนยากเย็นเปน็ โทษถงึ โหดไร้ อตุ สา่ หย์ กมือไหว้มิไดห้ มาง
กห็ มายมั่นกตัญญูถงึ อยคู่ กุ พ่อเหมือนอย่างพ่อแมช่ ว่ ยแก้ทกุ ข์
อันลูกชายพลายงามตามแต่พ่อ ยงั สง่ ใหข้ า้ วปลาเปน็ ผาสกุ
กราบพ่อทุกทกุ คืนค่อยชน่ื ใจ
ลกู จะขอกราบลาช้าไม่ได้

พลางลบู หลงั ส่งั ลกู ผูกอาลยั ๒๙
อยูพ่ ึ่งบุญคณุ พ่อต่อไปเถิด
แลว้ ลงเรอื นเดือนสวา่ งกระจา่ งตา พ่อจะไปกอ่ นแลว้ นะแก้วตา
๏ ครานั้นจม่ืนศรเี สาวรักษ์ราช จะประเสรฐิ สมหวงั เป็นฝั่งฝา
จะเปน็ ขา้ จอมนรินทร์ปนิ่ นคร ก็กลบั มาหบั เผยทีเ่ คยนอน ฯ
พระกำหนดกฎหมายมีหลายเลม่ เรียกพลายงามทรามสวาดิมาสง่ั สอน
กรมศักดหิ ลกั ชยั พระอยั การ อย่านัง่ นอนเปลา่ เปลา่ ไม่เข้าการ
แลว้ ใหร้ ู้สุภาษติ บัณฑติ พระร่วง เก็บไว้เตม็ ตู้ใหญไ่ ขออกอา่ น
ราชาศัพทร์ ับสัง่ ให้บังควร มนเทียรบาลพระบญั ญัติตัดสำนวน
ท่ไี ม่สูร้ ู้อะไรผู้ใหญเ่ ด็ก ตามกระทรวงผิดชอบคิดสอบสวน
เสียตระกูลสญู ลบั อปั ระมาณ รูจ้ งถ้วนถี่ไวจ้ ึงได้การ
นี่ตัวเจ้าเหล่ากอทั้งพ่อแม่ มหาดเล็กสามต่อพอ่ ลกู หลาน
แลว้ จดั แจงหอ้ งหับใหห้ ลบั นอน เพราะเกียจครา้ นคร่ำครา่ เหมือนพร้ามอญ
๏ ครานั้นพลายงามทรามสวาดิ อย่าเชอื นแชอตุ สา่ ห์จำเอาคำสอน
อยูบ่ ้านพระหมนื่ ศรยี นิ ดคี รัน ไมอ่ าวรณเ์ ธอช่วยเลย้ี งเป็นเที่ยงธรรม์ ฯ
เธอเข้าเฝา้ เจา้ ก็น่ังบงั ไมด้ ัด แหลมฉลาดเลขผาปัญญาขยัน
คอ่ ยร้กู จิ ผดิ ชอบรอบคอบไป ทกุ คนื วันตามหลังเขา้ วังใน
ครัน้ อยู่บา้ นอ่านคำพระธรรมศาสตร์ คอยฟังตรสั ตรึกตราอัชฌาสยั
ค่อยช่ืนชุ่มหนุม่ ตะกอดูฟ้อแฟ้ ด้วยมิได้คบเพ่ือนเทยี่ วเชือนแช
ตำรับราชสงครามตามกระแส
นางสาวแส้ใส่ใจจะใคร่พบ

เขาไปหามาส่ไู มร่ ู้เกีย้ ว ๓๐
อุตส่าห์เพียรเรียนดจู นรู้ครบ
๏ ครานนั้ ท่านพระจมื่นศรี แตพ่ อเหลียวเหน็ ผ้หู ญงิ กว็ ง่ิ หลบ
จงึ จดั แจงแต่งธปู เทียนดอกไม้ รู้ขนบธรรมเนยี มก็เจยี มใจ ฯ
นงุ่ ถมปกั ชักกลีบจีบสลบั ถงึ วนั ดไี ดช้ ่องก็ผ่องใส
พวกข้าคนอลหม่านถือพานตาม จะเขา้ ไปทลู ถวายเจา้ พลายงาม
ถึงพระลานวานเขาพวกชาวท่ี ครัน้ เสรจ็ สรรพสำราญขนึ้ คานหาม
ถือพานทองรองธูปเทยี นดอกไม้ เจา้ พลายงามตามหลงั เข้าวังใน
ใหพ้ ลายงามตามไปนง่ั ตรงตั้งของ ทีค่ ่อยมกี ิรยิ าอชั ฌาสัย
ฝา่ ยข้าเฝ้าเจา้ พระยาเวลาจวน ยกเข้าไปเตรยี มตั้งพอบังควร
นุ่งถมปกั ชักชายกรายกรีดเลบ็ ตามทำนองพระหมื่นศรสี ง่ั ถี่ถ้วน
พอเวลานาทีถว้ นส่ีโมง ต่างกช็ วนกันเข้ามาหนา้ พระโรง
๏ ครานนั้ พระองคผ์ ทู้ รงเดช ผ้ากราบเหนบ็ แนบหนา้ ดูอา่ โถง
สถิตแท่นแว่นฟ้าโอฬาฬาร เข้าพระโรงพร้อมหนา้ ข้าราชการ ฯ
ห้ามแหนแน่นหนุนละมุนหมอบ มงกฎุ เกศอยธุ ยามหาสถาน
ระเรอื่ ยรบั ขบั ร้องทำนองใน ดงั วิมานเมืองฟ้าสุราลยั
ยามกลางวันน้นั ก็ออกพระโรงรัตน์ งามประกอบกริ ิยาอัชฌาสยั
ทัง้ เหนอื ใต้ไพรีไม่มีมา สำราญราชหฤทัยทกุ เวลา
ดว้ ยเดชะบุญญาอานุภาพ มแี ตต่ รสั สรวลสนั ตท์ รงหรรษา
สำราญใจไพร่ฟา้ ประชาชี
มีแตล่ าภมาประมลู พนู ภาษี

๓๑

แต่บรรดาขา้ เฝ้าเหลา่ เสนี ใครทำดีไดป้ ระทานถึงพานทอง ฯ
๏ ฝ่ายพระจม่นื ศรีเสาวรักษ์ราช อภิวาทบาทมลู ทูลฉลอง
ขอเดชะพระกรุณาฝา่ ละออง ดอกไม้ธปู เทยี นทองของพลายงาม
บตุ รขุนแผนแสนสะท้านหลานทองประศรี ความรู้มีเรียบราบไมห่ ยาบหยาม
จะขอรองมุลกิ าพยายาม พลางกราบสามทีสดบั ตรับโองการ ฯ
๏ ครานนั้ สมเด็จพระพนั วษา เหลือบเห็นหน้าพลายงามความสงสาร
จะออกโอษฐโปรดขุนแผนแสนสะทา้ น แต่กรรมนนั้ บนั ดาลดลพระทัย
ให้เคล้มิ พระองค์ทรงกลอนละครนอก นึกไม่ออกเวยี นวงใหห้ ลงใหล
ลืมประภาษราชกจิ ท่ีคิดไว้ กลับเขา้ ในแทน่ ท่ีศรไี สยา ฯ
๏ อันเรอื่ งราวกล่าวความพลายงามสวาดิ เปน็ มหาดเลก็ แล้วค่อยแกล้วกลา้
อยู่ด้วยพระหมืน่ ศรีผปู้ รีชา เฝา้ เวลาเชา้ เย็นไม่เวน้ วนั
มลุ นายถ้วนหน้ากป็ รานี มไิ ดม้ ีใครรังเกยี จเดียดฉนั ท์
ถงึ วา่ ท่านจางวางท้งั สองนน้ั ก็ฝากตัวกลวั ทน่ั ทุกคนไป ฯ

เนือ้ เร่อื งย่อ

นางวนั ทองไดค้ ลอดลูกขณะทอ่ี ยูก่ ับขุนช้างออกมาคนนงึ ชื่อว่า พลายงาม ซึง่ ตอนแรกขุนช้างเข้าใจว่า
เป็นลูกของตัวเองแต่ในที่สุดเมื่อพลายงามโตมาจนอายุ 9 ขวบ พลายงามมีหน้าตาเหมือนขุนแผนมาก ดังน้ัน
ขุนช้างพยายามหลอกพลายงามไปฆ่าในปา่ โดยการเอาขอนไม้ไปทับ แต่ว่าโหงพรายของขุนแผนมาช่วยเอาไว้
จึงไม่ตาย แล้วโหงพรายจึงไปกระซิบบอกนางวันทองให้ทราบเรื่องที่ขุนช้างจะฆ่าพลายงาม นางจึงรีบออกไป
ตามหาลูกด้วยความละห้อยโหย จนในที่สุดไปพบพลายงามกำลังร้องไห้และพลายงามเล่าให้แม่ฟังเรื่องที่ถูก
ขุนช้างทำรา้ ย นางจึงบอกความจริงแกล่ ูกว่าบดิ าที่แทจ้ ริงคือขนุ แผน ซึ่งในขณะน้ันถูกจำคุกอยู่ที่กรุงศรีอยุธยา
เมื่อเกิดเรื่องเช่นนี้พลายงามคงอยู่บ้านกับมารดาต่อไปไม่ได้ วันทองตัดสินใจนำลูกไปฝากไว้ที่วัดก่อนนางวัน

๓๒

ทองพาพลายงามไปฝากไวก้ บั สมภาร ช่อื ขรัวนาคคืนนน้ั เปน็ คร้ังแรกที่พลายงามอยู่ห่างบ้าน ทงั้ ใจยงั หวั่นหวาด
กับเรื่องร้ายที่เกิดขึ้นพลายงามนอนไม่ใคร่หลับตลอดคืน สุดท้ายในวันรุ่งขึ้น นางวันทองก็เลยส่งพลายงามไป
อยู่กับย่าที่กาญจนบุรี เมื่อถึงเมืองกาญจนบุรี บ้านทองประศรีมีมะยมหวานที่เด็ก ๆ ชอบไปขโมย และนาง
ทองประศรีคอยจับเสมอ พลายงามจงึ ให้เด็กเหล่านเ้ี ปน็ มัคคุเทศก์พาไปขึ้นมะยมต้นนั้นพร้อมกบั เด็กๆ ในที่สุด
ทองประศรีจึงลงจากเรือนไล่เด็กกระจุยไปตีไม่ว่าลูกเต้าเหล่าใคร แม้พลายงามจะบอกว่าเป็นหลานมาจาก
สุพรรณก็ไม่ฟังเสียง พลายงามโดดลงจากต้นมะยมมากราบตีน ก็ไม่วายโดนกระบองของนางทอง ประศรี
เม่อื ทราบว่าเปน็ หลานของตนก็ฝนไพลให้ทา อาบน้ำอาบทา่ ใหเ้ รยี บรอ้ ยดว้ ยความรัก พลายงามถามย่าถึงเรื่อง
พ่อ ทองประศรีเล่าว่าติดคุกมา 10 ปีแล้ว รุ่งเช้าก็ขึ้นช้างพาหลานไปหาพ่อที่อยุธยา เดินทาง 2 วันครึ่งจึงถึง
นางทองประศรีแนะให้รู้จักพลายงาม และเล่าเรื่องขุนช้างทำร้ายขุนแผนโกรธมากคิดจะไปฆ่าขุนช้าง แต่ทอง
ประศรีให้สติและห้ามไว้ หลังจากนั้นขณะที่พลายงามอยู่กับนางทองประศรีผู้เป็นย่า ทำให้พลายงามได้เรียน
วิชาต่าง ๆ เรอ่ื งราวก็ผ่านเลยไปจนพลายงามโตเป็นหนุ่ม

ตวั ละคร

ขุนแผน

ขนุ แผนเดมิ ชอ่ื พลายแก้วเป็นบตุ รของขุนไกรพลพา่ ยและนางทองประศรีมีรปู ร่างหนา้ ตางดงามคมสัน
สตปิ ญั ญาเฉลียวฉลาด ดว้ ยลกั ษณะนสิ ัยเปน็ คนเจา้ ชู้และมีคารมคมคาย จงึ ง่ายตอ่ การพชิ ิตใจหญิงสาว
ทีผ่ ่านเข้ามาในชวี ิตของพลายแกว้

พลายแก้วมีดาบฟ้าฟื้นเป็นอาวุธประจำตัว พาหนะคู่ใจ คือ ม้าสีหมอก ได้บวชเณรและเรียนวิชาที่วัด
สม้ ใหญแ่ ล้วยา้ ยไปเรยี นตอ่ ท่ีวดั ป่าเลไลย์ จนสุดทา้ ยไปเป็นศษิ ย์สมภารคง วัดแค มีความรทู้ างโหราศาสตร์
ปลุกผีอยู่ยงคงกระพันคาถามหาละลวยทำให้ผู้หญิงรักตลอดจนวิชาจากตำรับพิชัยสงคราม และยังมี
ความสามารถเทศน์ได้ ไพเราะจับใจอีกด้วย ต่อมาสึกจากเณรแล้วแต่งงานกับนางพิมพาลาไลย ไม่นานก็ถูก
เรียกตัวไปเป็นแม่ทัพรบกับเชียงใหม่ ครั้นได้ชัยชนะกลับมาก็ได้เป็นขุนแผนแสนสะท้านแต่ปรากฏว่า ภรรยา
แต่งงานใหม่กับขุนช้าง ภายหลังขุนแผนต้องโทษถกู จำคุกถงึ 15 ปี จึงพ้นโทษ และทำสงครามกับเชียงใหมอ่ ีก
คร้ังเม่อื ชนะกลับมาก็ได้ตำแหน่งเปน็ พระสรุ ินทรฤๅไชย เจา้ เมอื งกาญจนบรุ ี

๓๓

ขุนชา้ ง

ขนุ ชา้ งมีลกั ษณะรูปชัว่ ตวั ดำ หวั ล้านมาแต่กำเนิด นิสยั เจา้ เล่หเ์ พทุบายเปน็ บุตรของขนุ ศรีวิชัยและนาง
เทพทองซงึ่ มีฐานะรำ่ รวยมาก ขนุ ชา้ งแม้จะเกิดมาเปน็ ลูกเศรษฐีแต่ก็อาภัพถูกแมเ่ กลยี ดชงั เพราะอับอายที่มีลูก
หัวล้าน จึงมักถูกแม่ด่าว่าอยู่เสมอและไม่ว่าจะเดินไปทางใดก็จะเป็นที่ขบขันล้อเลียนของชาวบ้านทั่วไปเสมอ
พอเป็นหนุ่มก็ได้นางแก่นแก้วเป็นภรรยาอยู่ด้วยกันได้ปีกว่านางก็ตาย จึงหันมาหมายปองนางพิมพิลาไลยแต่
นางไม่ยินดีด้วยและได้แต่งงานกับพลายแก้ว แต่ขุนช้างก็ยังไม่ลดความพยายามคงใช้อุบายจนได้แต่งงานกับ
นางสมใจปรารถนา ข้อดีของขุนช้าง คือรักเดียวใจเดียวและเลีย้ งดูนางวันทองเป็นอย่างดที ่าให้นางวันทองเรมิ่
เหน็ ใจขุนชา้ ง

นางวนั ทอง

นางพิมพลิ าไลย หรอื นางวนั ทองเปน็ หญิงรูปงามแตป่ ากจัดเป็นบตุ รของพนั ศรโยธาและนางศรีประจัน
ต่อมาได้แต่งงานกับพลายแก้วซึ่งภายหลังมีลูกชายด้วยกัน คือ พลายงาม และได้เปลี่ยนชื่อเป็นนางวัน ต่อมา
นางถกู แม่บงั คับให้แต่งงานใหม่กับขุนช้างท่าให้ถูกประนามว่าเปน็ หญิงสองใจ นางวนั ทองเป็นคนที่ไม่กล้าที่จะ
ตัดสินใจ เมื่อมีคดีฟ้องร้องถึงสมเด็จพระพันวษา ซึ่งพระองค์ให้นางเลือกว่าจะอยู่กับใครแต่นางตัดสินใจไม่ถูก
จึงถกู สง่ั ประหารชวี ิต นางวันทองมีลักษณะสาวชาวบา้ นจึงเปน็ คนซื่อ ไมค่ อ่ ยฉลาดเท่าใดนัก ท่าอะไรก็ท่าตาม

๓๔

ประสาหญิงชาวบ้าน แต่สังคมไทยมีความจ่ากัดให้ผู้หญิงอยู่ในกรอบของประเพณีจึงท่าให้ดูเหมือนว่านางวัน
ทองไมร่ ักนวลสงวนตัว

อย่างไรก็ตาม นางวันทองก็ยังมีภาพลักษณ์ด้านดีที่เห็นได้ชัด คือ ความละเอียดอ่อน ไม่ว่าจะเป็นใน
เร่ือง การรับรู้ถึงความดขี องผู้อ่นื ท่ปี ฏบิ ตั ิต่อนาง ดงั จะเห็นได้จาก ถึงแม้นางจะไมไ่ ด้รกั ขุนชา้ งแตด่ ้วยความดี
ของขุนช้างและความผูกพนั ท่ีอยู่กันมา 15 ปี ทำใหน้ างเปน็ หว่ งเป็นใยความทุกข์สุข และความรู้สึกของขุนช้าง
ไม่น้อย นางวันทองยังเป็นแมท่ ี่ดี คือเมื่อเห็นลูกกำลังกระท่าผิดก็ไม่เหน็ ดีเห็นงามด้วย ดังจะเห็นได้จากตอนท่ี
พลายงามบุกขึ้นเรือนขุนช้างในยามวิกาล นอกจากนี้นางวันทองยังเป็นคนกล้าที่จะยอมรับชะตากรรมของ
ตัวเอง มีน้ำใจเมตตา และให้อภยั โดยไม่เคียดแคน้

พลายงาม

พลายงาม มีตำแหน่งราชการเป็น จมื่นไวยวรนาถ ซึ่งมักเรียกสั้น ๆ ว่า พระไวยหรือหมื่นไวย เป็นลูก
ของขุนแผนกับนางวันทอง แต่ไปคลอดที่บ้านของขุนช้าง ยิ่งโตพลายงามก็ยิ่งละหม้ายคล้ายขุนแผนมาก มี
อปุ นิสยั ความสามารถคล้ายขนุ แผน ข้อดีของพลายงาม คอื มีความสามารถในการออกรบทา่ ศึกสงคราม พลาย
งามมีความกตัญญูตอนที่พลายงามไปช่วยพ่อขุนแผนที่คุกโดยอาสาขอให้พ่อขุนแผนไปทัพด้วยและได้ชัยชนะ
กลับมา ท่าให้พระพันวษายกโทษให้ ขอ้ เสยี ของพลายงาม คือ เป็นถึงขุนนางแต่ประพฤติตวั ไมเ่ หมาะสม คือ
ตอนที่ว่าพลายงามบกุ ขึ้นเรื่อนขุนช้างในยามวิกาลเพือ่ ที่จะลกั พาตัวแม่วนั ทองมาอยู่ด้วยทำให้ขุนช้างโกรธ จึง
ฟ้องถวายฎีกาและยังมีความเจา้ ชูต้ อนที่ว่าพลายงามไดน้ างสร้อยฟ้าและนางศรมี าลาเป็นเมียแต่เจ้าชู้น้อยกว่า
ขุนแผน

คณุ คา่ ทไี่ ดร้ ับ

ด้านเนอ้ื หา
- ความรักของแม่ทม่ี ีต่อลกู
- พอ่ แม่ทุกคนย่อมรกั ลกู ยอมเสียสละเพื่อลูกได้
- การศกึ ษาเปน็ สิง่ สำคญั ซง่ึ ในสมยั ก่อนเดก็ ผู้ชายจะต้องไปเรียนหนงั สือทว่ี ัด

๓๕

- การเดนิ ทางในสมัยก่อนจะใช้การเดินเท้า

- สะทอ้ นความเชื่อเรือ่ งไสยศาสตร์ เลีย้ งดผู ีพราย

- เห็นความสมั พันธร์ ะหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ

ด้านวรรณศลิ ป์

- มีการใชค้ ำสัมผัสในที่แพรวพราว

ดุเหว่ารอ้ งมองเมยี งวา่ เสียงแม่ ยนื ชะแงแ้ ลดูเงยี่ หรู บั

- เปรียบเทยี บใหเ้ หน็ ภาพ

โพระดกนกงั่วกระตั้วเต้น กระแตเล่นไม้โจนโผนผวา

เจา้ พลายงามถามพอ่ พูดจอ้ มา ขุนช้างพาเลย้ี วไปปะไมซ้ ุง

เห็นลบั ลีท้ ส่ี งดั ขดั เขมร สะบัดเบนเบือนเหว่ยี งลงเสยี งผลงุ

ปะเตะซำ้ ตำ้ ผางเข้ากลางพุง ถีบกระทงุ้ ถองทบุ เสยี งอบุ โอย

พลายงามรอ้ งสองมือมนั อดุ ปาก ดิ้นกระดากถลากไถลร้องไห้โหย

พอหลดุ มือร้ือร้องวันทองโวย หม่อมพอ่ โบยตฉี ันแทบบรรลัย

ไม่เห็นแมแ่ ลหานำ้ ตาตก ขนุ ช้างชกฉดุ ครา่ ไม่ปราศรัย

จนเหงื่อตกกระปรกประปรอมข้นึ คร่อมไว้ หอบหายใจฮักฮกั เขา้ หักคอ

- มีสำนวนไทยปรากฏ

ฝ่ายขนุ ชา้ งหมางจิตรใหค้ ิดแคน้ ลกู ขุนแผนม่นั คงไม่สงสัย

เม่อื กระน้นั เหมอื นกูครัน้ ดไู ป กก็ ลับไพล่เหมือนพอ่ อ้ายทรพี

อีแมม่ นั วันทองก็สองจิตร ชา่ งประดษิ ฐ์ชือ่ ลูกให้ถกู ท่ี

เรียกพอ่ พลายคลา้ ยผัวอตี วั ดี ทุกราตรตี รกึ ตราจะฆ่าฟนั

ค

บรรณานกุ รม

หลกั สตู รศลิ ปศาสตรบัณฑติ สาขาวชิ าภาษาไทย. “ขุนชา้ งขุนแผน ตอน กำเนดิ พลายงาม.”
(ออนไลน์). แหลง่ ท่ีมา : https://human.yru.ac.th/thai_ba/page/248. ๑๔ มนี าคม,
๒๕๖๔.

thanasak. “ขุนช้างขุนแผน ตอน กำเนดิ พลายงาม.” (ออนไลน)์ . แหล่งทีม่ า :
https://sites.google.com/site/thanasak5815066001128/. ๑๔ มนี าคม, ๒๕๖๔.