หน่วยที่ 4
การริบหุ้น
ความหมายของการริบหุ้น
การริบหุ้น (Forfeiture of Share) หมายถึง การที่ผูจ้ องซ้ือหุ้นไม่ชาระค่าหุ้นที่เหลือหลงั จากชาระ
งวดแรกไปไม่น้อยกว่า 25% ของมูลค่าหุ้นแลว้ บริษทั จึงยกเลิกการจองหุ้น และนาหุ้นท่ีถูกริบออกขาย
ทอดตลาดทนั ที
ตามประมวลกฎหมายแพง่ และพาณิชย์ มาตรา 1121-1125 เมื่อผูถ้ ือหุน้ ผดิ นดั ไม่มาชาระค่าหุน้ ตาม
กาหนดเวลา บริษทั จะตอ้ งดาเนินการตามข้นั ตอนดงั น้ี
1. การเรียกให้ชาระค่าหุ้นแต่ละคร้ังต้องแจง้ ล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 21 วนั โดยส่งคาเดือนดว้ ยจดหมาย
ลงทะเบียนไปรษณีย์ 2 คร้ัง ให้ผูถ้ ือหุ้นนาเงินค่าหุ้นพร้อมดอกเบ้ียค่าหุ้นคา้ งชาระมาชาระภายใน
กาหนดเวลา ณ สถานที่ที่ไดร้ ะบุไว้ และดาเตือนดงั กล่าวจะตอ้ งระบุดว้ ยวา่ ถา้ ผถู้ ือหุ้นผดิ นดั ไม่มาชาระ
ค่าหุ้นอีกบริษทั จะทาการริบหุ้นเสีย ถ้าในหนังสือเตือนให้มาชาระหน้ีดาหุ้นไม่ได้ระบุว่าจะริบหุ้น
คณะกรรมการก็จะทาการริบหุน้ ไมไ่ ด้
2. เม่ือบริษทั ริบหุ้นมาแลว้ จะตอ้ งนาหุน้ ออกขายทอดตลาดโดยไมช่ กั ชา้ เหตุผลก็คือกฎหมายบญั ญตั ิหา้ ม
มิใหบ้ ริษทั จากดั เป็ นเจา้ ของถือหุน้ ของตน ดงั น้นั หุน้ ที่บริษทั ริบมา บริษทั จะรับซ้ือไวเ้ องไม่ได้ จึงตอ้ ง
นาออกขายทอดตลาด
3. เงินที่ไดจ้ ากการขายทอดตลาดหุน้ ที่ริบน้นั ใหห้ กั
3.1 ค่าหุน้ ท่ีเรียกไปแลว้ และผถู้ ูกริบหุน้ ยงั คา้ งชาระอยู่
3.2 ดอกเบ้ียของการผิดนดั ชาระหน้ีค่าหุ้น ดอกเบ้ียน้ีให้คิดไดต้ ามอตั ราที่ไดก้ าหนดไวใ้ นขอ้ บงั คบั
ของบริษทั ถา้ ขอ้ บงั คบั ไม่ไดก้ าหนดไวก้ ็ให้คิดไดไ้ ม่เกินที่กฎหมายกาหนด สาหรับระยะเวลา
การคิดดอกเบ้ียกใ็ หค้ ิดดอกเบ้ียนบั ต้งั แต่วนั ผดิ นดั ชาระค่าหุ้นจนถึงวนั ท่ีบริษทั ขายหุน้ ท่ีริบได้
ส่วนคาใชจ้ ่ายในการขายทอดตลาด กฎหมายไม่ไดก้ ล่าวถึงวา่ จะใหห้ กั ไดห้ รือไม่ แต่ตามหลกั แลว้
การขายทอดตลาดจะตอ้ งเสียค่าใช้จ่ายหรือค่าธรรมเนียมในการขาย ดงั น้ันจานวนเงินที่ได้จากการขาย
ทอดตลาดจึงควรเป็ นจานวนเงินสุทธิหลงั จากการหกั ค่าใชจ้ ่ายต่าง ๆ ในการขายทอดตลาดแลว้ จึงควรนา
ค่าใชจ้ ่ายในการขายทอดตลาดมาหกั จากจานวนเงินเบ้ืองตน้ ที่ไดจ้ ากการขายหุน้ ท่ีถูกริบมา
การริบหุ้นตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณชิ ย์
เมื่อบริษทั ริบหุ้นจะตอ้ งบนั ทึกรายการยกเลิกบญั ชีทุนหุ้นสามญั / หุ้นบุริมสิทธิ หรือบญั ชีทุนหุ้น
สามญั หุ้นบุริมสิทธิ ให้จองแลว้ แลว้ แต่กรณีเท่ากบั จานวนท่ีไดเ้ รียกชาระไปแลว้ ท้งั หมดและยกเลิกบญั ชี
ส่วนเกินหรือส่วนต่ากวา่ มูลค่าของหุน้ จานวนน้นั ที่ไดเ้ คยบนั ทึกบญั ชีไปแลว้ พร้อมกบั ยกเลิกบญั ชีลูกหน้ีค่า
หุน้ ส่วนท่ีคา้ งชาระผลต่างระหว่างราคาขายหุ้นท่ีเรียกชาระไปแลว้ กบั หน้ีท่ีคา้ งชาระจะนาไปเครดิตไวใ้ น
บญั ชี “ผูถ้ ูกปิ ดหุ้น” ผลต่างน้ีจะมีจานวนเท่ากบั ค่าหุ้นท่ีผูถ้ ือหุ้นไดส้ ่งเงินชาระค่าหุ้นมาแลว้ บญั ชี “ผูถ้ ูกริบ
หุน้ ” จะแสดงความสมั พนั ธ์ระหวา่ งบริษทั และผถู้ ูกหุน้ วา่ เป็นเจา้ หน้ีหรือลูกหน้ีระหวา่ งกนั เท่าไร
การบนั ทึกบญั ชีเกี่ยวกบั การริบหุ้นจะมีความแตกต่างกนั ไปข้ึนอยู่กบั ชนิดของหุ้นท่ี ออกให้ว่า
บริษทั ออกหุน้ ชนิดระบุช่ือผถู้ ือหุน้ หรือไม่ระบุชื่อผถู้ ือและราคาหุ้นท่ีขาย สามารถบนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต ทุนหุน้ สามญั /หุน้ บุริมสิทธิท่ีจองแลว้ xx
เครดิต ลูกหน้ีคา่ หุน้ /หุน้ บุริมสิทธิ xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
หรือกรณีมีส่วนเกินมูลคา่ หุน้ สามารถบนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต ทุนหุน้ สามญั ทุนหุน้ บุริมสิทธิที่จองแลว้ xx
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ สามญั ทบั หุน้ บุริมสิทธิ xx
เครดิต ลูกหน้ีค่าหุน้ สามญั /หุน้ บุริมสิทธิ xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ xx
การขายทอดตลาด
การขายทอดตลาด คือ การนาหุ้นจานวนเดิมท่ีริบมาได้ออกจาหน่ายไปอีกคร้ังหน่ึงโดยวิธีการ
ประมูลราคา ผูเ้ สนอราคาซ้ือสูงสุดจะเป็ นผมู้ ีสิทธิซ้ือหุน้ จานวนน้นั ตามราคาท่ีเสนอซ้ือและจะเป็ นผถู้ ือหุ้น
แทนผถู้ ือหุน้ รายเดิมที่บริษทั ริบหุน้ มา ดงั น้นั เม่ือบริษทั ขายทอดตลาดไดบ้ ริษทั จะตอ้ งไดร้ ับเงินพร้อมท้งั ส่ง
มอบเงินจานวนน้นั ใหแ้ ก่ผูถ้ ือหุน้ รายใหม่ ซ่ึงสามารถบนั ทึกบญั ชีโดยเดบิตเงินสด ตามจานวนเงินท่ีขายได้
และเครดิตทุนหุน้ สามญั /หุน้ บุริมสิทธิ พร้อมท้งั เครดิตส่วนเกินมูลค่าหรือเดบิตส่วนต่ากวา่ มูลค่าในจานวน
เท่ากบั จานวนเดิมท่ีไดบ้ นั ทึกบญั ชียกเลิกไปเม่ือตอนริบหุน้ ผลต่างระหวา่ งราคาขายทอดตลาดกบั ราคาเดิมท่ี
เคยออกขาย ถือเป็นกาไรหรือขาดทุนจากการริบหุน้ ซ่ึงบริษทั จะตอ้ งคืนใหผ้ ถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ ดงั น้นั บริษทั จะ
นาผลต่างน้ีไปเดบิตหรือเครดิตบญั ชี “ เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบหุน้ ” แลว้ แตก่ รณี
ตวั อยา่ งเช่น การบนั ทึกบญั ชีเก่ียวกบั การขายทอดตลาดหุน้ ข้ึนอยูก่ บั ขอ้ มูลท่ีบริษทั บนั ทึกไวเ้ ดิมเมื่อ
ริบหุน้ และราคาขายท่ีขายได้ ซ่ึงจะยกตวั อยา่ งการขายทอดตลาดหุน้ แต่ละกรณี ดงั น้ี
1. นาหุน้ ท่ีออกขายเทา่ มูลคา่ และริบมาไปขายทอดตลาดในราคาตามมูลคา่ บนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต เงินสด xx
เครดิต ทุนหุน้ สามญั / หุน้ บุริมสิทธิ xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
2. นาหุน้ ที่ออกขายสูงกวา่ มูลคา่ และริบมาไปขายทอดตลาดในราคาสูงกวา่ มูลคา่ บนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต เงินสด xx
เครดิต ทุนหุน้ สามญั /หุน้ บุริมสิทธิ xx
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ สามญั /หุน้ บุริมสิทธิ xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
3. นาหุน้ ที่ออกขายไวต้ ่ากวา่ มูลคา่ และริบมาไปขายทอดตลาด จะบนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต เงินสด xx
ส่วนต่ากวา่ มูลค่าหุน้ สามญั /หุน้ บุริมสิทธิ xx
เครดิต ทุนหุน้ สามญั หุน้ บุริมสิทธิ xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
*บญั ชีเจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบอาจแสดงดา้ นเดบิตหากมีผลขาดทุน และแสดงเครดิตหากมีผลกาไร
ค่าใชจ้ า่ ยในการขายทอดตลาด
การนาหุ้นไปขายทอดตลาดย่อมตอ้ งมีค่าใช้จ่ายเกิดข้ึน เช่น ค่าเช่าสถานท่ี ค่าบริการในการขาย
ค่าธรรมเนียม ฯลฯ ซ่ึงผถู้ ูกริบหุน้ จะตอ้ งเป็นผรู้ ับผดิ ชอบ แต่เมื่อมีการขายทอดตลาด บริษทั จาเป็นตอ้ งเป็นผู้
ทดรองจา่ ยค่าใชจ้ า่ ยจานวนน้ีไปก่อนแลว้ จึงไปเรียกเก็บคืนมาจากผูถ้ ูกริบหุน้ ในภายหลงั ซ่ึงโดยปกติก็จะใช้
วิธีการหกั บญั ชีระหว่างกนั เม่ือบริษทั ตอ้ งจ่ายค่าใชจ้ ่ายน้ีไปก็จะบนั ทึกบญั ชีผูถ้ ูกริบหุน้ ไวโ้ ดยบนั ทึกบญั ชี
ดงั น้ี
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบหุน้ xx
เครดิต เงินสด xx
ดอกเบยี้ ค่าหุ้นค้างชาระ
การที่ผถู้ ือหุ้นติดคา้ งไม่ชาระเงินค่าหุน้ จนเป็นเหตุใหต้ อ้ งมีการริบหุน้ และนาออกขายทอดตลาดใน
ท่ีสุด ทาให้บริษทั ไดร้ ับชาระค่าหุ้นล่าชา้ ซ่ึงบริษทั มีสิทธิคิดดอกเบ้ียค่าหุ้นคา้ งชาระเอากบั ผูถ้ ูกริบหุ้นได้
ดอกเบ้ียค่าหุ้นคา้ งชาระน้ีจะคานวณจากจานวนหน้ีค่าหุ้นคงคา้ ง โดยคานวณตามอตั ราดอกเบ้ียที่กาหนด
และคานวณตามระยะเวลานบั ตงั แตว่ นั ท่ีผถู้ ือหุน้ ผดิ นดั ชาระหน้ีค่าหุ้นจนถึงวนั ท่ีบริษทั ขายทอดตลาดหุ้นได้
ดอกเบ้ียที่คานวณไดต้ ามจานวนน้ีถือเป็ นรายไดข้ องบริษทั แต่เนื่องจากผูถ้ ือหุน้ เดิมมกั จะยงั ไม่จ่ายดกเบ้ีย
จานวนน้ีให้ทนั ที แต่จะให้บริษทั นาไปหกั บญั ชีหน้ีสินระหว่างกนั ดงั น้นั บริษทั จึงตอ้ งบนั ทึกบญั ชีรายได้
จานวนน้ีเขา้ ไปกบั บญั ชีเจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ จะบนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ xx
เครดิต ดอกเบ้ียรับ xx
การชาระบญั ชีระหว่างบริษทั และผ้ถู ูกริบหุ้น
หลงั จากท่ีบริษทั ริบหุ้นและนาออกขายทอดตลาด และคิดค่าใชจ้ ่ายระหวา่ งกนั เรียบร้อยแลว้ บริษทั
ตอ้ งชาระบญั ชีระหวา่ งบริษทั และผถู้ ูกริบหุน้ สามารถทาไดโ้ ดย
1. คานวณหาจานวนเงินสดคงเหลือจากการขายหุน้ และหกั ค่าใชจ้ า่ ยต่างๆ ดงั น้ี
เงินสดท่ีไดจ้ ากการขายทอดตลาด xx
หกั ค่าใชจ้ ่ายในการขายทอดตลาด xx
ดอกเบ้ียคา่ หุน้ คา้ งชาระ xx xx
เงินสดคงเหลือ (ขาด/เกิน) xx
*ถา้ เงินสดขาดแสดงวา่ ตอ้ งเรียกใหผ้ ถู้ ูกริบหุน้ นาเงินมาชาระส่วนที่ขาด
*แตถ่ า้ เงินสดเกินแสดงวา่ บริษทั ตอ้ งคืนเงินจานวนน้นั ให้ผถู้ ูกริบหุน้
2. คานวณโดยพิจารณาจากยอดคงเหลือในบญั ชี “เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ” ถา้ บญั ชีผถู้ ูกริบหุน้ มียอดคงเหลือ
ดา้ นเดบิต แสดงวา่ ผถู้ ูกริบหุน้ เป็ นลูกหน้ีบริษทั บริษทั จะรับเงินคืน แต่ถา้ บญั ชีเจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบอยดู่ า้ น
เครดิต แสดงวา่ ผถู้ ูกริบหุน้ เป็นเจา้ หน้ีบริษทั บริษทั ตอ้ งคืนเงินให้
**กรณีบริษทั จ่ายเงินคืนใหผ้ ถู้ ูกริบหุน้ จะบนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
เครดิต เงินสด xx
**ท้งั น้ีการคานวณและการบนั ทึกบญั ชีข้ึนอยกู่ บั แต่ละกิจการจะเลือกใชก้ ารริบหุน้ วธิ ีใด
วธิ ีการปฏิบตั ิเก่ียวกบั การริบหุน้
การริบหุน้ ตามกฎหมายไทยมีวธิ ีเดียวคือวธิ ีที่ 1 ส่วนกฎหมายของสหรัฐอเมริกามี 4 วธิ ีดงั น้ี
วิธีท่ี 1 บริษทั นาหุ้นท่ีถูกริบขายทอดตลาด บนั ทึกราคาท่ีจาหน่ายไวเ้ ดิม หลงั จากหักค่าหุ้นที่คา้ ง
ชาระและคา่ ใชจ้ า่ ยแลว้ ใหค้ ืนเงินแก่ผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ (วธิ ีตามกฎหมายไทย) บนั ทึกบญั ชีโดย
(1) บนั ทึกยกเลิกการจองหุน้ ที่ถูกริบ
เดบิต ทุนหุน้ ...ที่จองแลว้ (หุ้นที่ถูกริบxราคาตามมูลค่า) xx
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ ... (หุน้ ท่ีถูกริบxส่วนเกิน) xx
เครดิต ลูกหน้ีคา่ หุน้ ... (หุ้นท่ีถูกริบxเงินท่ีคา้ งชาระ) xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ( หุน้ ท่ีถูกริบxเงินท่ีชาระแลว้ ) xx
(2) บนั ทึกการราหุน้ ท่ีถูกริบออกขายทอดตลาด
เดบิต เงินสด (หุ้นท่ีถูกริบxราคาขาย) xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ (หุน้ ท่ีถูกริบxผลขาดทุนจาการขาย) xx
เครดิต ทุนหุ้น...(หุน้ ที่ถูกริบxราคาตามมูลคา่ ) xx
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ ...(หุน้ ท่ีถูกริบxส่วนเกิน) xx
(3) บนั ทึกจ่ายคา่ ใชจ้ า่ ยในการขายหุน้ ที่ถูกริบ
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ xx
เครดิต เงินสด xx
(4) บนั ทึกการคิดดอกเบ้ีย (จานวนเงินที่คา้ งชาระxอตั ราดอกเบ้ียxระยะเวลาคา้ งชาระ)
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
เครดิต ดอกเบ้ียรับ xx
(5) จ่ายเงินท่ีเหลือคืนผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ หลงั หกั ชดใชค้ า่ หุน้ คา่ ใชจ้ า่ ย และดอกเบ้ียแลว้
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
เครดิต เงินสด xx
วิธีที่ 2 บริษทั ออกใบหุ้นให้บางส่วนเท่ากบั จานวนเงินที่ชาระมาแล้ว โดยบริษทั คิดค่าหุ้นให้ในราคาท่ี
ออกจาหน่ายคร้ังแรก ส่วนเงินที่เหลือจากการออกใบหุน้ ใหค้ ืนใหแ้ ก่ผถู้ ือหุน้ เดิม
(1) บนั ทึกยกเลิกการจองหุน้ และออกใบหุน้ บางส่วนเท่ากบั จานวนเงินที่ชาระแลว้ หกั ค่าใชจ้ ่ายในการขาย
ทอดตลาดและดอกเบ้ีย (ถา้ มี)
เดบิต ทุนหุน้ ...ที่จองแลว้ (หุน้ ท่ีถูกริบxราคาตามมูลค่า) xx
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ ... (หุน้ ที่เหลือจากออกใบหุน้ xส่วนเกิน) xx
เครดิต ทุนหุน้ ...(หุ้นที่ออกใบหุน้ xราคาตามมูลคา่ ) xx
ลูกหน้ีค่าหุน้ ...(หุน้ ที่จองxเงินคา้ งชาระ) xx
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ (เงินท่ีเหลือ) xx
(2) บนั ทึกการนาหุน้ ที่เหลือจากการออกใบหุน้ ไปขายทอดตลาด
เดบิต เงินสด (หุน้ ท่ีเหลือxราคาขาย) xx
เครดิต ทุนหุน้ ... (หุน้ ที่เหลือxราคาตามมูลค่า) xx
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ ...(หุน้ ท่ีเหลือxส่วนเกิน) xx
(3) บนั ทึกการจา่ ยคา่ ใชจ้ า่ ยในการขายทอดตลาด
**ในกรณีบริษทั เป็นผจู้ ่ายค่าใชจ้ ่ายเอง สามารถบนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต ค่าใชจ้ ่ายในการจดั ต้งั บริษทั xx
เครดิต เงินสด xx
**ในกรณีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบเป็ นผจู้ ่ายคา่ ใชจ้ ่ายเอง สามารถบนั ทึกบญั ชีโดย
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ xx
เครดิต เงินสด xx
(4) บนั ทึกการคืนเงินท่ีเหลือแก่ผูถ้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ (ถา้ มี)
เดบิต เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ xx
เครดิต เงินสด xx
วธิ ีท่ี 3 บริษทั คืนเงินใหแ้ ก่ผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบดว้ ยเงินท่ีชาระมาแลว้ ท้งั หมด
1 บนั ทึกยกเลิกการจองหุน้
เดบิต ทุนหุน้ ...ที่จองแลว้ (หุน้ ที่ถูกริบxราคาตามมูลคา่ ) xx
ส่วนเกินมูลค่า... (หุน้ ท่ีถูกริบxส่วนเกิน) xx
เครดิต ลูกหน้ีคา่ หุน้ ...(หุ้นท่ีถูกริบxเงินท่ีคา้ งชาระ) xx
เงินสด (หุ้นท่ีถูกริบxเงินที่ชาระแลว้ ) xx
2 บนั ทึกการนาหุน้ ที่ถูกริบออกขายทอดตลาด
เดบิต เงินสด (หุน้ ท่ีถูกริบxราคาขาย) xx
เครดิต ทุนหุน้ ... (หุน้ ท่ีถูกริบxราคาตามมูลค่า) xx
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ ... (หุน้ ท่ีถูกริบxส่วนเกิน) xx
3 บนั ทึกการจา่ ยค่าใชจ้ ่ายในการขายทอดตลาด (บริษทั เป็นผูร้ ับผดิ ชอบท้งั หมด)
เดบิต คา่ ใชจ้ ่ายในการจดั ต้งั บริษทั xx
เครดิต เงินสด xx
*วธิ ีน้ีจะไมม่ ีการบนั ทึกการคิดดอกเบ้ียและการจา่ ยเงินที่เหลือคืนผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ เน่ืองจากคืนเงินไปหมดแลว้
วธิ ีที่ 4 บริษทั ริบเงินท่ีผจู้ องซ้ือหุน้ ไดช้ าระมาแลว้ ท้งั หมด
1 บนั ทึกยกเลิกการจองหุน้ และริบเงินคาหุน้ ท่ีชาระมาแลว้ ท้งั หมด
เดบิต ทุนหุน้ ... ที่จองแลว้ (หุ้นท่ีถูกริบxราคาตามมูลคา่ xx
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ ...(หุน้ ท่ีถูกริบxส่วนเกิน) xx
เครดิต ลูกหน้ีค่าหุ้น... (หุน้ ท่ีถูกริบxเงินท่ีคา้ งชาระ xx
xx
ส่วนเกินทุนจากการริบหุน้ (หุน้ ที่ถูกริบxเงินท่ีชาระแลว้ )
xx
2 บนั ทึกการนาหุน้ ที่ถูกริบออกขายทอดตลาด xx
เดบิต เงินสด (หุน้ ที่ถูกริบxราคาขาย) xx xx
เครดิต ทุนหุน้ ... (หุน้ ท่ีถูกริบxราคาตามมูลค่า)
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ ... (หุน้ ที่ถูกริบxส่วนเกิน)
3 บนั ทึกการจา่ ยคา่ ใชจ้ า่ ยในการขายทอดตลาด (บริษทั เป็นผูร้ ับผดิ ชอบเอง)
เดบิต คา่ ใชจ้ ่ายในการจดั ต้งั บริษทั xx
เครดิต เงินสด
ตวั อยา่ ง 4-1 บริษทั แวโช จากดั นาหุน้ สามญั ออกจาหน่าย 500 หุน้ มูลค่าหุน้ ละ 100 บาทจาหน่ายใน
ราคา 110 บาท บริษทั ไดร้ ับเงินงวดแรก 25% พร้อมส่วนเกินมูลคา่ หุน้ ตอ่ มาบริษทั เรียกใหช้ าระอีก 75% ผู้
ถือหุน้ จานวน 100 หุน้ ผดิ นดั คา้ งชาระ บริษทั จึงรับหุน้ และนาออกขายทอดตลาดหุ้นละ 106 บาทเสีย
ค่าใชจ้ า่ ยในการขายหุน้ ที่ถูกริบ 300 บาทและคิดดอกเบ้ียอตั รา 12% ต่อปี (ระยะเวลา 1 เดือน)
ให้ทา บนั ทึกรายการในสมุดรายวนั ทว่ั ไปตามแตล่ ะวธิ ี
การบนั ทึกบญั ชีที่เกี่ยวกบั การจาหน่ายหุน้ และการริบหุน้ มีดงั น้ี
วิธีท่ี 1 บริษทั นาหุ้นที่ถูกลิบขายทอดตลาดบนั ทึกราคาที่จาหน่ายไวเ้ ดิมหลงั จากหักค่าหุ้นท่ีคา้ งชาระและ
ค่าใชจ้ า่ ยแลว้ ใหค้ ืนเงินแก่ผถู้ ือหุน้ ที่ถูกยดึ วธิ ีกฎหมายไทยมีข้นั ตอนบนั ทึกบญั ชีดงั น้ี
1.1 บนั ทึกการรับจองหุน้
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่ เดบิต เครดิต
บญั ชี
ลูกหน้ีค่าหุน้ (500x110) 55,000 -
ทุนเรือนหุน้ ท่ีจองแลว้ (500x100)
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ (500x10) 50,000 -
รับจองหุน้ สามญั จานวน 500 หุน้ มูลคา่ 5,000 -
หุน้ ละ 100 บาท ในราคาหุน้ ละ 110 บาท
1.2 บนั ทึกการรับชาระเงินงวดแรก 25% พร้อมส่วนเกินมูลค่าหุน้ หน้า 1
สมุดรายวนั ทว่ั ไป เครดิต
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่ เดบิต 17,500 -
บญั ชี 17,500 -
เงินสด
ลูกหน้ีค่าหุน้ (500x35)
รับชาระเงินงวดแรก 25% พร้อมส่วนเกิน
มูลคา่ หุน้ 100x25% = 25+10 = 35 บาทตอ่ หุน้
1.3 บนั ทึกการรับชาระเงินอีก 75% ไดร้ ับชาระจากผซู้ ้ือหุน้ เพียง 400 หุน้ หน้า 1
สมุดรายวนั ทว่ั ไป
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่ เดบิต เครดิต
บญั ชี
เงินสด 30,000 -
ลูกหน้ีคา่ หุน้ (400x75) 30,000 -
รับชาระเงินงวดแรก 75% จากผซู้ ้ือหุน้ 400 หุน้
ในราคาหุน้ ละ 100x75% = 75 บาท
1.4 บนั ทึกการริบหุน้ จากผจู้ องซ้ือหุน้ ท่ีผดิ นดั คา้ งชาระ 100 หุน้ มีข้นั ตอนการริบหุน้ ดงั น้ี
ข้ันท่ี 1 ยกเลิกการจองหุ้นปิ ดบญั ชีทุนเรือนหุน้ ที่จองแลว้ พร้อมส่วนเกินปิ ดบญั ชีลูกหน้ีค่าหุน้ ดว้ ยเงินท่ีคา้ ง
ชาระและต้งั บญั ชีเจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกดว้ ยจานวนเงินท่ีไดส้ ่งใชม้ าแลว้
สมุดรายวนั ทว่ั ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขท่ี เดบิต เครดิต
บญั ชี
ทุนเรือนหุน้ ท่ีจองแลว้ (100x100) 10,000 -
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ (100x10) 1,000 -
ลูกหน้ีคา่ หุน้ (100x75) 7,500 -
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ (100x35) 3,500 -
ยกเลิกการจองหุน้ โดยริบหุน้ ท่ีคา้ งชาระ 100 หุน้
ข้ันที่ 2 นาหุ้นที่ถูกริบออกขายทอดตลาดในราคาหุ้นละ 106 บาทจะบนั ทึกการจาหน่ายหุ้นเท่ากบั ราคาท่ี
จาหน่ายคร้ังแรกคิดส่วนขาดจากเจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบเงินที่ไดจ้ ากการขายทอดตลาดมีไม่ พอชาระคา่ หุน้ ที่
คา้ งและดอกเบ้ียบริษทั ควรระบุไวใ้ นขอ้ บงั คบั บริษทั ใหผ้ ถู้ ูกริบหุน้ ชดใชเ้ งินที่ขาดน้นั
สมุดรายวนั ทว่ั ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขท่ี เดบิต เครดิต
บญั ชี
เงินสด(100x106) 10,600 -
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ (100x4) 400 -
10,000 -
ทุนเรือนหุน้ (100x100) 1,000 -
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ (100x10)
นาหุน้ ท่ีถูกริบออกขายทอดตลาดราคาหุน้ ละ 106 บาท
ข้นั ที่ 3 บนั ทึกจา่ ยค่าใชจ้ ่ายในการขายหุน้ ท่ีถูกริบ 300 บาท หน้า 1
สมุดรายวนั ทวั่ ไป
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่ เดบิต เครดิต
บญั ชี 300 -
หน้า 1
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ 300 -
เงินสด
จ่ายค่าใชจ้ า่ ยในการขายหุน้ ท่ีถูกริบ
ข้นั ท่ี 4 บนั ทึกการคิดดอกเบ้ีย จากเงินที่คา้ งชาระในอตั รา 12% ต่อปี (ระยะเวลา 1 เดือน)
สมุดรายวนั ทว่ั ไป
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่ เดบิต เครดิต
บญั ชี 75 -
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ 75 - หน้า 1
ดอกเบ้ียรับ
คิดดอกเบ้ียจากลูกหน้ีคา่ หุน้ ท่ีคา้ งชาระอตั รา 12% ต่อปี
ระยะเวลา 1 เดือน (7,500x12% x 1/12 = 75)
ข้นั ท่ี 5 จ่ายเงินท่ีเหลือคืนผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ หลงั หกั ชดใชค้ า่ หุน้ คา่ ใชจ้ า่ ย และดอกเบ้ียแลว้
สมุดรายวนั ทวั่ ไป
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่ เดบิต เครดิต
บญั ชี
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ 2,725 -
เงินสด 2,725 -
จา่ ยเงินที่เหลือคืนหลงั หกั ชดใชค้ า่ หุน้ คา่ ใชจ้ า่ ยและ
ดอกเบ้ียแลว้ (3,500-400-300-75 บาท)
วิธีที่ 2 บริษัทออกใบหุ้นให้หุ้นบางส่วนเท่ากับจานวนเงินท่ีชาระมาแล้ว โดยบริษัทคิดค่าหุ้นให้ในราคาท่ี
ออกจาหน่ายคร้ังแรก ส่วนเงนิ ทเ่ี หลือจากการออกใบหุ้นให้คืนให้แก่ผ้ถู ือหุ้นเดมิ
การรับจองหุน้ และการรับชาระเงินจะบนั ทึกเหมือนวธิ ีที่ 1 ซ่ึงจะแตกตา่ งเร่ืองการริบหุน้ ดงั น้ี
ข้นั ท่ี 1 ยกเลิกการจองหุน้ พร้อมท้งั คานวณการออกใบหุน้ ใหบ้ างส่วนเท่ากบั จานวนเงินท่ีชาระค่าหุ้นมาแลว้
หกั ดว้ ยค่าใชจ้ ่ายและดอกเบ้ีย ซ่ึงคิดใหเ้ ทา่ กบั ราคาขายคร้ังแรก
จานวนใบหุน้ ที่ออกให้ = 3,500 - 300 – 75/110 = 28.40 หุน้ = 28 หุน้
จานวนใบหุน้ ที่ถูกริบ = 100 - 28 = 72 หุน้
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขท่ีบญั ชี เดบิต เครดิต
ทุนเรือนหุน้ ท่ีจองแลว้ (100x100) 10,000 -
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ (72x10) 720 -
ทุนเรือนหุน้ (28x100) 2,800 -
ลูกหน้ีค่าหุน้ (100x75) 7,500 -
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ 420 -
ริบหุน้ โดยยกเลิกการจองหุน้ 72 หุน้
และออกใบหุน้ ให้ 28 หุน้
ข้นั ที่ 2 นาหุน้ ท่ีถูกริบออกขายทอดตลาด 72 หุน้ ขายในราคาหุน้ ละ 106 บาท ให้บนั ทึกเท่ากบั ราคาที่ขายจริง
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
7,632 -
เงินสด (72x106) 7,200 -
432 -
ทุนเรือนหุน้ (72x100)
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ (72x6)
นาหุน้ ท่ีถูกริบออกขายทอดตลาด 72 หุน้
ขายในราคาหุน้ ละ 106 บาท
ข้นั ที่ 3 จา่ ยคา่ ใชจ้ า่ ยในการขายหุน้ ท่ีถูกริบ 300 บาท
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
300 -
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ
300 -
เงินสด
จ่ายคา่ ใชจ้ า่ ยในการขายหุน้ ที่ถูกริบ
ข้นั ที่ 4 บนั ทึกดอกเบ้ียท่ีคิดจากผถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
75 - 75 -
เจา้ หน้ีผถู้ ือหุน้ ท่ีถูกริบ
ดอกเบ้ียรับ (7,500x12%x1/12)
คิดดอกเบ้ียอตั รา 12% ตอ่ ปี ระยะเวลา 1 เดือน
ข้นั ที่ 5 คืนเงินที่เหลือใหผ้ ถู้ ือหุน้ ที่ถูกริบ
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
45 - 45 -
เจา้ หน้ีผถู้ กู ริบ
เงินสด (420-300-75)
จ่ายเงินท่ีเหลือใหผ้ ถู้ ือหุน้ ที่ถกู ริบ
วธิ ีที่ 3 บริษทั คืนเงินให้แก่ผู้ถือหุ้นทถี่ ูกริบด้วยเงินทช่ี าระแล้วท้งั หมด ดงั นี้
ข้นั ที่ 1 ยกเลิกการจองหุน้ พร้อมท้งั คืนเงินท้งั หมด
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
10,000 -
ทุนเรือนหุน้ ที่จองแลว้ (100x100) 1,000 - 7,500 -
3,500 -
ส่วนเกินมลู ค่าหุน้ (100x10)
ลูกหน้ีค่าหุน้ (100x75)
เงินสด (100x35)
ยกเลิกการจองหุน้ และริบหุน้ ท่ีคา้ งชาระ
100 หุน้ และจ่ายเงินคืนผจู้ องซ้ือหุน้
ซ่ึงชาระมาแลว้ หุน้ ละ 35 บาท
ข้นั ท่ี 2 นาหุน้ ท่ีถูกริบออกขายทอดตลาดหุน้ ละ 106 บาท
สมุดรายวนั ทวั่ ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขท่ีบญั ชี เดบิต เครดิต
เงินสด 10,600 -
ทุนเรือนหุน้ (100x100) 10,000 -
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ (100x6) 600 -
นาหุน้ ท่ีถูกริบออกขายทอดตลาดราคาหุน้ ละ 106 บาท
ข้ันที่ 3 จ่ายค่าใชจ้ ่ายในการขายหุ้นท่ีถูกริบ 300 บาท เนื่องจากบริษทั ไดค้ ืนเงินให้ผูจ้ องซ้ือหุน้ แลว้ จึงตอ้ ง
รับภาระค่าใชจ้ า่ ยเอง
สมุดรายวนั ทว่ั ไป หน้า 1
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
300 - 300 -
คา่ ใชจ้ ่ายในการจดั ต้งั บริษทั
เงินสด
จ่ายคา่ ใชจ้ ่ายในการขายหุน้ ที่ถูกริบ
ข้นั ที่ 4 และ ข้นั ที่ 5 ไม่มี เพราะจะคิดดอกเบ้ียไม่ได้ เนื่องจากคืนเงินไปแลว้
วธิ ีที่ 4 บริษัทริบเงนิ ทผี่ ู้จองซื้อหุ้นได้ชาระมาแล้วท้งั หมด โดยมขี ้นั ตอนการริบหุ้นดงั นี้ หน้า 1
ข้นั ท่ี 1 ยกเลิกการจองหุ้นพร้อมท้งั รับเงินท่ีไดช้ าระมาแลว้
สมุดรายวนั ทว่ั ไป
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
10,000 - 7,500 -
ทุนเรือนหุ้นท่ีจองแลว้ (100x100) 1,000 - 3,500 -
ส่วนเกินมูลคา่ หุน้ (100x10) หน้า 1
ลูกหน้ีคา่ หุน้ (100x75)
ส่วนเกินทุนจากการริบหุ้น (100x35)
ยกเลิกการจองหุน้ และริบหุน้ ที่คา้ งชาระ
100 หุน้ พร้อมท้งั ริบเงินท่ีส่งใชม้ าแลว้
ข้นั ที่ 2 นาหุน้ ท่ีถูกริบออกขายทอดตลาดในราคาหุน้ ละ 106 บาท
สมุดรายวนั ทวั่ ไป
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
10,600 - 10,000 -
เงินสด (100x106)
600 -
ทุนเรือนหุน้ (100x100)
หน้า 1
ส่วนเกินมูลค่าหุน้ (100x6)
นาหุน้ ที่ถูกริบออกขายทอดตลาดราคาหุน้ ละ 106 บาท
ข้นั ท่ี 3 จ่ายค่าใชจ้ ่ายในการขายหุน้ ท่ีถูกริบ 300 บาท
สมุดรายวนั ทวั่ ไป
วนั เดือน ปี รายการ เลขที่บญั ชี เดบิต เครดิต
300 - 300 -
คา่ ใชจ้ ่ายในการจดั ต้งั บริษทั
เงินสด
จ่ายคา่ ใชจ้ ่ายในการจดั ต้งั บริษทั
ข้นั ที่ 4 และ ข้นั ท่ี 5 ไมม่ ี เพราะจะคิดดอกเบ้ียไม่ได้ เนื่องจากคืนเงินหมดแลว้