หน่วยที่12 การจ าหน่ายหุ้นกู้ของบริษัทจ ากัด (มหาชน) ความหมายของหุ้นกู้และลักษณะของหุ้นกู้ หุ้นกู้(Bonds payable) ตามพระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2551 หมายถึง ตราสารแห่งหนี้ไม่ว่าจะเรียกชื่อใดที่แบ่งเป็นหน่วย แต่ละหน่วยมีมูลค่าเท่ากันและก าหนดประโยชน์ตอบ แทนไว้เป็นการล่วงหน้าในอัตราเท่ากันทุกหน่วย โดยบริษัทออกให้แก่ผู้ให้กู้ยืมเงินหรือผู้ซื้อ เพื่อแสดงสิทธิที่จะได้รับ เงินหรือผลประโยชน์อื่นของผู้ถือตราสารแต่ไม่รวมถึงตั๋วเงิน ลักษณะของหุ้นกู้ การอนุญาตให้เสนอขายหุ้นกู้ต้องมีลักษณะดังนี้ 1. มิให้ผู้เริ่มจัดตั้งบริษัทมหาชนจ ากัดเสนอขายหุ้นกู้ที่ออกใหม่ต่อประชาชนหรือบุคคลใด ๆ เว้นแต่จะได้รับ อนุญาตจากส านักงานและท าได้ต่อเมื่อผู้จัดตั้งบริษัทได้จดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิตามกฎหมายแล้ว 2. มิให้บริษัทมหาชนจ ากัดเสนอขายหุ้นกู้เว้นแต่จะได้รับอนุญาตจากส านักงาน ก.ล.ต. หรือเสนอขายหุ้นกู้ ทั้งหมดต่อผู้ถือหุ้นโดยได้รับช าระราคาเต็มมูลค่าที่เสนอขายจากผู้ถือหุ้น 3. ห้ามมิให้บริษัทจ ากัดเสนอขายหุ้นกู้เว้นแต่ (1) มีคุณสมบัติตามที่คณะกรรมการ ก.ล.ต. ประกาศก าหนด (2) เสนอขายหุ้นกู้ที่ไม่อาจแปลงสภาพแห่งสิทธิเป็นหุ้นทุนได้ (3) ได้รับอนุญาตจากส านักงานคณะกรรมการ ก.ล.ต. (4) จะกระท าได้ต่อเมื่อผู้เริ่มจัดตั้งบริษัทมหาชนจ ากัด ได้จดทะเบียนบริคณห์สนธิตาม กฎหมายแล้ว 4. การขอเสนอขายหุ้นกู้ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการที่คณะกรรมการ ก.ล.ต. ประกาศ ก าหนดดังต่อไปนี้ไว้ด้วยก็ได้ (1) สัดส่วนของหนี้สินต่อส่วนของผู้ถือหุ้น (2) ระยะเวลาในการเสนอขาย (3) การจอง การจัดจ าหน่าย และการจัดสรรหลักทรัพย์ประเภทหุ้นกู้ (4) การรับช าระราคาและการส่งมอบหลักทรัพย์ประเภทหุ้นกู้ (5) การเก็บรักษาและการปฏิบัติเกี่ยวกับเงินค่าจองหลักทรัพย์ประเภทหุ้นกู้ (6) เงื่อนไขอื่นที่จ าเป็นในการรักษาผลประโยชน์ของประชาชนผู้ลงทุน 5. ในพิจารณาค าขออนุญาต จะแจ้งให้ผู้ยื่นค าขอทราบภายใน 45 วัน นับแต่วันที่ได้รับค าขอพร้อมทั้งเอกสาร หลักฐานที่ถูกต้องและครบถ้วน 6. มิให้น าบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายและแพ่งพาณิชย์ที่ห้ามมิให้บริษัทจ ากัดออกหุ้นกู้มาใช้บังคับกับ บริษัทจ ากัดที่ได้รับอนุญาตให้ออกหุ้นกู้ 7. มิให้น าบทบัญญัติมาตรา 654 แห่งประมวลกฎหมายและแพ่งพาณิชย์มาใช้บังคับแก่หลักทรัพย์ประเภท หุ้นกู้ที่เสนอขายได้ของบริษัทมหาชนจ ากัด 8. มูลค่าหุ้นกู้ต้องมีมูลค่าไม่น้อยกว่าฉบับละ 100 บาท โดยช าระเป็นเงินสด และผู้ซื้อจะขอหักกลบลบหนี้ กับบริษัทไม่ได้
ชนิดของหุ้นกู้ หุ้นกู้มีหลายชนิด ซึ่งแต่ละชนิดมีคุณสมบัติแตกต่างกัน ดังนี้ 1. หุ้นกู้จ าแนกตามความเสี่ยง ได้แก่ 1.1 หุ้นกู้ที่มีหลักทรัพย์ค้ าประกันหรือหุ้นกู้จ านอง (A secured bond) กรณีที่บริษัทไม่สามารถช าระค่า ดอกเบี้ย หรือไถ่ถอนคืนได้ตามเงื่อนไขของการออกหุ้น ผู้ถือหุ้นมีสิทธิยึดทรัพย์สินนั้นน าออกขายและน าเงินมาช าระ หนี้ได้ 2. จ าแนกตามลักษณะการไถ่ถอน ได้แก่ 2.1 หุ้นกู้ที่ครบก าหนดไถ่ถอนในวันเดียว (Term bonds) เป็นหุ้นกู้ที่มีอายุเท่ากันทั้งจ านวน คือมี ระยะเวลาครบก าหนดคืนเงินต้นในเวลาเดียวกันทั้งหมด 2.2 หุ้นกู้ที่ไถ่ถอนคืนก่อนครบก าหนด (Callable bonds) ได้แก่ หุ้นกู้ที่บริษัทมิสิทธิที่จะขอไถ่ถอนคืน ก่อนครบก าหนดเวลาตามที่ระบุไว้ในใบหุ้นได้ 2.3 หุ้นกู้ที่ครบก าหนดไถ่ถอนเป็นงวด ๆ (Serial bonds) ได้แก่ หุ้นที่มีระยะเวลาครบก าหนดไถ่ถอนไม่ พร้อมกัน บริษัทจะก าหนดช าระคืนเงินต้นทีละชุด ในแต่ละงวดเวลาจนกว่าจะครบจ านวน 3. จ าแนกตามลักษณะการระบุชื่อผู้ถือ ได้แก่ 3.1 หุ้นกู้ที่จดทะเบียนชื่อผู้ถือ ( Registered bonds) ต้องระบุชื่อและที่อยู่ของผู้ถือหุ้นลงไว้ในใบหุ้น จะโอนกรรมสิทธิ์กันได้ต้องสลักหลังใบหุ้นนั้นๆ และน ามาจดทะเบียนการสลักหลังกับบริษัท ซึ่งบริษัทจะจ่ายดอกเบี้ย และคืนเงินต้นให้แก่ผู้ถือหุ้น ตามที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบริษัทในขณะนั้น 3.2 หุ้นกู้ที่ออกให้แก่ผู้ถือ (Bearer bonds หรือ bonds) เป็นหุ้นกู้ที่ออกให้โดยไม่ระบุชื่อผู้ถือหุ้นไว้ในใบ หุ้น การโอนกรรมสิทธิ์จะท าได้เพียงส่งมอบใบหุ้นได้เท่านั้น บริษัทจะออกเป็นบัตรรับดอกเบี้ย (Coupon Interest) ให้ไปครบทุกงวด และมอบให้ในวันขายหุ้น เมื่อครบก าหนดรับดอกเบี้ยจะจ่ายเงินให้แก่ผู้ที่น าบัตรรับดอกเบี้ยมาแสดง เป็นหลักฐานเท่านั้น 4. จ าแนกตามการออกพร้อมสิทธิเลือก ได้แก่ 4.1 หุ้นกู้แปลงสภาพ (Convertible bonds) เป็นหุ้นกู้ที่แปลงสภาพเป็นหุ้นสามัญได้โดยผู้ถือหุ้น สามารถน ามาเปลี่ยนเป็นสินทรัพย์ชนิดอื่นหรือมาเปลี่ยนเป็นหุ้นชนิดอื่นได้ตามข้อตกลงที่ก าหนดไว้ 4.2 หุ้นกู้พร้อมใบส าคัญแสดงสิทธิซื้อหุ้นสามัญ (Debenture bonds หรือ Debenture with Equity Warrants) คือ หุ้นกู้ที่ออกโดยไม่มีหลักทรัพย์ค้ าประกัน ผู้ถือหุ้นมีฐานะเช่นเดียวกับเจ้าหนี้ รายอื่น ๆ ของบริษัท ในกรณีที่บริษัทไม่สามารถปฏิบัติตามเงื่อนไขของการออกหุ้นกู้กล่าวคือ ไม่จ่ายดอกเบี้ยและไม่สามารถไถ่ถอนได้เมื่อ ครบก าหนด เจ้าหนี้ก็ต้องฟ้องร้องยึดทรัพย์สินของบริษัทและแบ่งเฉลี่ยทรัพย์เท่าเทียบกับเจ้าหนี้รายอื่นๆ ที่ไม่มี หลักประกันเฉพาะอย่างเช่นเดียวกัน แต่ส าหรับหน่วยการเรียนนี้จะกล่าวถึงเฉพาะหุ้นชนิดที่จ าแนกตามลักษณะการไถ่ถอน ได้แก่ 1. หุ้นกู้ที่ครบก าหนดไถ่ถอนในวันเดียว (Term bonds) 2. หุ้นกู้ที่ไถ่ถอนคืนก่อนครบก าหนด (Callable bonds) 3. หุ้นกู้ที่ครบก าหนดไถ่ถอนเป็นงวด ๆ (Serial bonds) การบันทึกบัญชีหุ้นกู้ที่ครบก าหนดไถ่ถอนในวันเดียว การจ าหน่ายหุ้นกู้ชนิดไถ่ถอนในวันเดียวมีลักษณะคือเป็นหุ้นกู้ที่น าออกจ าหน่ายโดย ก าหนดไถ่ถอนทั้งจ านวน ไม่ใช่การช าระเป็นงวด ๆ ซึ่งอาจไถ่ถอนครั้งเดียวหรือ 2 ครั้ง ก็ได้โดยไถ่ถอนในวันครบก าหนด หรือไถ่ถอนก่อนวัน ครบก าหนดก็ได้โดยมีหลักการบันทึกบัญชีเมื่อน าหุ้นออกจ าหน่าย ดังนี้ 1. การจ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาตามมูลค่า บริษัทจะได้รับเงินสดเท่ากับมูลค่าหุ้นจึงไม่มีบัญชีส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ หรือส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้แต่ต้องมีบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้บันทึกบัญชีโดย
(1) เมื่อน าหุ้นกู้ออกจ าหน่าย เดบิต เงินสด XX เครดิต หุ้นกู้ XX (2) เมื่อจ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้ เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต เงินสด XX (3) เมื่อปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ในวันสิ้นงวด เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย XX (4) ไถ่ถอนหุ้นกู้เมื่อครบก าหนด เดบิต หุ้นกู้ XX เครดิต เงินสด XX หลังจากบันทึกรายการแล้ว จะน าหุ้นกู้ไปแสดงภายใต้หัวข้อหนี้สินไม่หมุนเวียนดังนี้ บริษัทมหาชนจ ากัด งบแสดงฐานะการเงิน (บางส่วน) ณ วันที่31 ธันวาคม 25XX หนี้สินไม่หมุนเวียน หุ้นกู้6% ครบก าหนด 1 มิถุนายน X3 จดทะเบียนและออกจ าหน่าย XXX ตัวอย่าง 12-1 บริษัท วังวน จ ากัด (มหาชน) จดทะเบียนหุ้นกู้เมื่อ 1 มกราคม 25X3 จ านวน 12,000 หุ้น มูลค่าหุ้น ละ 100 บาท อัตราดอกเบี้ย 10% ต่อปีก าหนดไถ่ถอน 5 ปีจ่ายดอกเบี้ยทุกวันที่ 31 ธันวาคมของทุกปี บริษัทจ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาตามมูลค่า ให้ท า บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X7 สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 เงินสด (12,000x100) 12,000,000 - ม.ค. หุ้นกู้ 1,200,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาตามมูลค่า ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 120,000 - เงินสด (1,200,000x10%) 120,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้งวด 1 ปี
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X4 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (1,200,000x10%) 120,000 - ธ.ค. เงินสด 120,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้งวด 1 ปี ปี 25X5 - 25X6 จะบันทึกเหมือนกัน 25X7 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (1,200,000x10%) 120,000 - ธ.ค. เงินสด 120,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้งวด 1 ปี หุ้นกู้ 12,000,000 - เงินสด 1,200,000 - ไถ่ถอนหุ้นกูในวันครบก าหนด บริษัท วังวน จ ากัด (มหาชน) งบแสดงฐานะการเงิน (บางส่วน) ณ วันที่31 ธันวาคม 25X7 หนี้สินไม่หมุนเวียน หุ้นกู้10% ครบก าหนด 31 ธันวาคม 25X7 จดทะเบียนและออกจ าหน่าย 1,200,000 - 2. การจ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาต่ ากว่ามูลค่า บริษัทจะได้รับเงินสดน้อยกว่ามูลค่าหุ้นที่น าออกจ าหน่าย จะบันทึกใน บัญชีส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ซึ่งเป็นบัญชีที่มีลักษณะเหมือนดอกเบี้ยจ่ายล่วงหน้าที่บริษัทจ่ายให้ผู้ถือหุ้นกู้ก่อน เพราะได้รับเงินต่ ากว่ามูลค่าต้องน ามาเฉลี่ยเพิ่มกับบัญชีดอกเบี้ยจ่าย หลักในการตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้นั้นต้องตัด จ่ายภายในก าหนดเวลาไถ่ถอนหุ้นกู้ซึ่งนิยมตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้วิธีเส้นตรง โดยน าส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้หารด้วย อายุของหุ้นกู้และเฉลี่ยตัดทุกครั้งที่จ่ายดอกเบี้ยและในวันสิ้นงวด หรือจะตัดปีละครั้งในวันสิ้นงวดก็ได้ (ถ้าระบุไว้) บันทึกบัญชีโดย (1) เมื่อน าหุ้นกู้ออกจ าหน่าย เดบิต เงินสด XX ส่วนต่ ากว่าราดามูลค่าหุ้นกู้ XX เครดิต หุ้นกู้ XX (2) เมื่อจ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้ เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต เงินสด XX (3) เมื่อตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ XX (4) เมื่อปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นในวันลิ้นงวด เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย XX
(5) ไถ่ถอนหุ้นกู้เมื่อครบก าหนด เดบิต หุ้นกู้ XX เครดิต เงินสด XX ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้นี้จะน าไปแสดงหักออกจากจ านวนหุ้นกู้ในงบแสดงฐานะการเงินดังนี้ บริษัทมหาชนจ ากัด งบแสดงฐานะการเงิน (บางส่วน) ณ วันที่31 ธันวาคม 25XX หนี้สินไม่หมุนเวียน หุ้นกู้6% ครบก าหนด 1 มิถุนายน X3 จดทะเบียนและออกจ าหน่าย XX หัก ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ XXX XXXX ตัวอย่าง 12-2 เมื่อ 1 มกราคม 25X3 บริษัทออกหุ้นกู้500,000 บาท ในราคา 98% ก าหนดไถ่ถอน 5 ปีก าหนดจ่าย ดอกเบี้ยทุกวันสิ้นงวด อัตราดอกเบี้ย 10% ต่อปี ให้ท า 1. ตารางแสดงการตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้วิธีเส้นตรง 2. บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X7 ตารางแสดงการตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้วิธีเส้นตรง สิ้นปี (1) ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x1) (2) ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ ตัดบัญชี (10,000/5 = 2,000) (3) ดอกเบี้ยที่จ่ายจริง (1) + (2) (4) ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ ตามบัญชี(4) - (2) 10,000 25X3 50,000 2,000 52,000 8,000 25X4 50,000 2,000 52,000 6,000 25X5 50,000 2,000 52,000 4,000 25X6 50,000 2,000 52,000 2,000 25X7 50,000 2,000 52,000 - 250,000 10,000 260,000 -
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 เงินสด (500,000x98%) 490,000 - ม.ค. ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (500,000x2%) 10,000 - หุ้นกู้(500,000x100%) 500,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้ในราคา 98% ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10%) 50,000 - เงินสด 50,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 1 ปี ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 2,000 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 2,000 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 1 ปี 25X4 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 50,000 - ธ.ค. เงินสด 50,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 1 ปี ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 2,000 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 2,000 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 1 ปี 25X7 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 50,000 - ธ.ค. เงินสด 50,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 1 ปี ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 2,000 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 2,000 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 1 ปี หุ้นกู้ 500,000 - เงินสด 500,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ตามก าหนด ในกรณีที่บริษัทมหาชนจ ากัดจ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาต่ ากว่ามูลค่า แต่จ่ายดอกเบี้ยไม่ตรงกับวันปิดบัญชีจะต้อง ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างง่ายและตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ในวันสิ้นงวดด้วย กิจการไม่จ าเป็นต้องแสดงตารางการตัด ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้เพราะส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้จะตัดทุกงวดดอกเบี้ยรวมทั้งวันสิ้นงวดด้วย จึงใช้วิธีค านวณ ประกอบแทนการใช้ตารางแสดงการตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ ตัวอย่าง 12-3 เมื่อ 1 เมษายน 25X3 บริษัทออกหุ้นกู้500,000 บาท ในราคา 98% ก าหนดไถ่ถอน 5 ปีจ่ายดอกเบี้ย งวด 6 เดือน ในวันที่ 1 เมษายน และ 1 ตุลาคม อัตราดอกเบี้ย 10% ต่อปี ให้ท า บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X8
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 เงินสด (500,000x98%) 490,000 - เม.ย. ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (500,000x2%) 10,000 - หุ้นกู้ 500,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้ในราคา 98% ต.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x6/12) 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,000 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (10,000x6/60) 1,000 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 6 เดือน ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้(500,000x10/100x3/12) 12,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,500 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ 3 เดือน ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (10,000x3/60) 500 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 500 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน 25X4 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,500 - ม.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,500 - โอนกลับรายการบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย เม.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ดอกเบี้ยเงินกู้ 500 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (10,000x3/60) 500 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน ต.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,000 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 1,000 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 6 เดือน ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,500 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ 3 เดือน
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X4 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 500 - ธ.ค. ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 500 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน 25X8 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,500 - ม.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,500 - โอนกลับรายการบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย เม.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 500 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 500 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน หุ้นกู้ 500,000 - เงินสด 500,000 - ไถ่ถอนหุ้น 3. การจ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาสูงกว่ามูลค่า จะได้รับเงินสดมากกว่ามูลค่าหุ้นกู้ที่ออกจ าหน่าย จะบันทึกไว้ใน บัญชีส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้มีลักษณะเหมือนการจ่ายดอกเบี้ยล่วงหน้าจึงต้องน ามาเฉลี่ยตัดกับบัญชีดอกเบี้ยจ่าย ในการ ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ต้องตัดจ่ายภายในก าหนดเวลาไถ่ถอนหุ้นกู้ซึ่งนิยมตัดวิธีเส้นตรง โดยน าส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้หาร ด้วยอายุของหุ้นกู้แล้วเฉลี่ยตัดทุกครั้งที่มีการจ่ายดอกเบี้ยและในวันสิ้นงวด หรือจะตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ปีละครั้งใน วันสิ้นงวดก็ได้(ถ้าระบุไว้) บันทึกบัญชีโดย (1) เมื่อน าหุ้นกู้ออกจ าหน่าย เดบิต เงินสด XX เครดิต หุ้นกู้ XX ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ XX (2) เมื่อจ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้ เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต เงินสด XX (3) เมื่อตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ เดบิต ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ XX เครดิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX (4) เมื่อปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ในวันสิ้นงวด เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย XX (5) ไถ่ถอนหุ้นกู้เมื่อครบก าหนด เดบิต หุ้นกู้ XX เครดิต เงินสด XX
ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้นี้จะน าไปแสดงเป็นยอดเพิ่มของจ านวนหุ้นกู้ในงบแสดงฐานะการเงิน ดังนี้ บริษัทมหาชนจ ากัด งบแสดงฐานะการเงิน (บางส่วน) ณ วันที่31 ธันวาคม 25X3 หนี้สินไม่หมุนเวียน หุ้นกู้6% ครบก าหนด 1 มิถุนายน 25X3 จดทะเบียนและออกจ าหน่าย XXX บวก ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ XXX XXXX ตัวอย่าง 12-4 บริษัท วังวน จ ากัด (มหาชน) จดทะเบียนหุ้นกู้เมื่อ 1 มกราคม 25X3 จ านวน 12,000 หุ้น มูลค่าหุ้นละ 100 บาท อัตราดอกเบี้ย 10% ต่อปีก าหนดไถ่ถอน 5 ปีจ่ายดอกเบี้ยทุกวันที่ 31 ธันวาคมของทุกปี บริษัทจ าหน่ายหุ้นกู้ไนราคา 105% ให้ท า 1. ตารางแสดงการตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้วิธีเส้นตรง 2. บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X7 ตารางแสดงการตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้วิธีเส้นตรง สิ้นปี (1) ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (1,200,000x10/100x1 = 120,000) (2) ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ตัดบัญชี (60,000/5 = 12,000) (3) ดอกเบี้ยที่จ่ายจริง (1) - (2) (4) ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ คงเหลือ (4) - (2) 60,000 25X3 120,000 12,000 108,000 48,000 25X4 120,000 12,000 108,000 36,000 25X5 120,000 12,000 108,000 24,000 25X6 120,000 12,000 108,000 12,000 25X7 120,000 12,000 108,000 - 600,000 60,000 540,000 - สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 เงินสด (12,000x105) 1,260,000 - ธ.ค. หุ้นกู้(12,000x100) 1,200,000 - ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (12,000x5) 60,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาสูงกว่ามูลค่า ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (12,000x100x10/100) 120,000 - เงินสด 120,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้งวด 1 ปี
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 12,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,000 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 1 ปี (60,000x1/5) 25X4 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 120,000 - ธ.ค. เงินสด 120,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้งวด 1 ปี ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 12,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,000 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 1 ปี 25X7 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 120,000 - ธ.ค. เงินสด 120,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้งวด 1 ปี ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 12,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,000 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 1 ปี หุ้นกู้ 1,200,000 - เงินสด 1,200,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ในวันครบก าหนด บริษัท วังวน จ ากัด (มหาชน) งบแสดงฐานะการเงิน (บางส่วน) ณ วันที่31 ธันวาคม 25X3 หนี้สินไม่หมุนเวียน หุ้นกู้10% ครบก าหนด 31 ธันวาคม X7 จดทะเบียนและออกจ าหน่าย 1,200,000 - บวก ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 60,000 - 1,260,000 - ในกรณีที่บริษัทมหาชนจ ากัดจ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาสูงกว่ามูลค่า แต่จ่ายดอกเบี้ยไม่ตรงกับวันปิดบัญชี ต้องปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกูค้างจ่าย และตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ในวันสิ้นงวดด้วยกิจการไม่จ าเป็นต้องแสดงตารางการ ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้เพราะส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้จะตัดทุกงวดดอกเบี้ยรวมทั้งในวันสิ้นงวดด้วย จึงค านวณประกอบ แทนการใช้ตารางการตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ ตัวอย่าง 12-5 เมื่อ 1 มีนาคม 25X3 บริษัทออกหุ้นกู้500,000 บาท ในราคา 105% ก าหนดไถ่ถอน 5 ปี จ่ายดอกเบี้ยทุกวันที่ 1 มีนาคม และ 1 กันยายน อัตราดอกเบี้ย 10% ต่อปี ให้ท า บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X8
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 เงินสด (500,000x105%) 525,000 - มี.ค. หุ้นกู้ 500,000 - ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 25,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้ในราคา 105% ก.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x6/12) 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้งวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (25,000x6/60) 2,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 2,500 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 6 เดือน จาก 60 เดือน (5 ปี) ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x4/12) 16,667 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 16,667 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 4 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (25,000x4/60) 1,667 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,667 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 4 เดือน 25X4 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 16,667 - ม.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 16,667 - โอนกลับรายการดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย มี.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้(500,000x10/100x6/12) 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (25,000x2/60) 833 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 833 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 2 เดือน ก.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 2,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 2,500 - ธ.ค. 31 ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 6 เดือน 16,667 - 16,667 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 4 เดือน
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X4 31 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 1,667 - ธ.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,667 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 4 เดือน 25X8 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 16,667 - ม.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 16,667 - โอนกลับรายการดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย มี.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 833 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 833 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 2 เดือน หุ้นกู้ 500,000 - เงินสด 500,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ในวันครบก าหนด การบันทึกบัญชีหุ้นกู้ที่ไถ่ถอนคืนก่อนครบก าหนด การไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนวันครบก าหนด ในกรณีที่บริษัทมีเงินทุนหมุนเวียนมากพอก็จะไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนด ซึ่งอาจจะไถ่ถอนในราคาตามมูลค่า ราคาสูงกว่ามูลค่า หรือราคาต่ ากว่ามูลค่าท าให้มีผลก าไรหรือขาดทุนจากการ ไถ่ถอนหุ้นกู้ การบันทึกบัญชีเกี่ยวกับการไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนด 1. ปรับปรุงดอกเบี้ยค้างจ่าย นับจากงวดสุดท้ายที่จ่ายดอกเบี้ยจนถึงวันไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนด (ถ้าไถ่ถอน ตรงกับงวดดอกเบี้ยก็ไม่ต้องปรับปรุงบัญชี) จะบันทึกบัญชีโดย เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย XX 2. ตัดส่วนเกินหรือส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้นับจากวันที่ตัดส่วนเกินหรือส่วนต่ าครั้งหลังสุด จนถึงวันไถ่ถอน หุ้นกู้ก่อนก าหนด จะบันทึกบัญชีโดย 2.1 ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ เดบิต ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ XX เครดิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX 2.2 ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ เดบิต ดอกเบี้ยหุ้นกู้ XX เครดิต ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ XX 3. บันทึกการไถ่ถอนหุ้นกู้ปิดบัญชีส่วนเกินหรือส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้พร้อมจ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย ที่ ปรับปรุงไว้ในขั้นที่ 1
3.1 กรณีมีส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้จะบันทึกบัญชีโดย เดบิต หุ้นกู้ XX ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้(ปิดบัญชีส่วนที่เหลือ) XX ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย XX เครดิต เงินสด (จ านวนเงินไถ่ถอน+ดอกเบี้ยค้างจ่าย) XX ก าไรจากการไถ่ถอนหุ้นกู้* XX 3.2 กรณีมีส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้จะบันทึกบัญชีโดย เดบิต หุ้นกู้ XX ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย XX ขาดทุนจากการไถ่ถอนหุ้นกู้* XX เครดิต เงินสด (จ านวนเงินไถ่ถอน+ดอกเบี้ยค้างจ่าย) XX ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้(ปิดบัญชีส่วนที่เหลือ) XX ตัวอย่าง 12-6 จากตัวอย่าง 12-5 สมมุติว่าบริษัทไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนดเมื่อวันที่ 1 มิถุนายน 25X7 ในราคา 95% (หุ้นกู้ครบก าหนด 1 มีนาคม 25X8) ให้ท า บันทึกรายการเกี่ยวกับหุ้นกู้และการไถ่ถอนหุ้นกู้ในปี25X7 สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X7 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 16,667 - ม.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 16,667 - โอนกลับรายการบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย มี.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x6/12) 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (25,000x2/60) 833 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 833 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 2 เดือน มิ.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x3/12) 12,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,500 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ก่อนไถ่ถอน 3 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (25,000x3/60) 1,250 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,250 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ก่อนไถ่ถอน 3 เดือน หุ้นกู้ 500,000 - ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (25,000x9/60) 3,750 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,500 - เงินสด (500,000x95% = 475,000+12,500) 487,500 - ก าไรจากการไถ่ถอนหุ้นกู้ 28,750 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ 95% ปิดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ที่เหลือ ปี 25X6 = 7 เดือน + ปี 25X7 = 2 เดือน รวม 9 เดือน
ตัวอย่าง 12-7 จากตัวอย่าง 12-3 สมมุติว่าบริษัทไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนดในราคา 102% เมื่อวันที่ 1 มิถุนายน 25X6 (หุ้นกู้ครบก าหนด 1 เมษายน 25X8) ให้ท า บันทึกรายการเกี่ยวกับหุ้นกู้และการไถ่ถอนหุ้นกู้ในปี25X7 สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X6 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,500 - ม.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,500 - โอนกลับรายการบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย เม.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x6/12) 25,000 - เงินสด 25,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน เม.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 500 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (10,000x3/60) 500 - ตัดส่วนต่ ามูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน มิ.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (500,000x10/100x2/12) 8,333 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 8,333 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ 2 เดือนก่อนไถ่ถอนหุ้นกู้ ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 333 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (10,000x2/60) 333 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 2เดือนก่อนไถ่ถอนหุ้นกู้ หุ้นกู้ 500,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 8,333 - ขาดทุนจากการไถ่ถอนหุ้นกู้ 13,667 - เงินสด (500,000x102%=510,000+8,333) 518,333 ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (10,000x22/60) 3,667 ไถ่ถอนหุ้นกู้ในราคา 102% ปิดส่วนต่ ากว่ามูลค่า หุ้นกู้ที่เหลือปี 25X6 = 7 เดือน ปี 25X7 = 12 เดือน ปี 25X8 = 3 เดือน รวม 22 เดือน การจ าหน่ายหุ้นกู้ระหว่างงวดดอกเบี้ย การจ าหน่ายหุ้นกู้ระหว่างงวดดอกเบี้ยมีลักษณะเป็นการจ าหน่ายหุ้นกู้หลังวันจ่ายดอกเบี้ย บริษัทผู้จ าหน่าย หุ้นกู้จะได้รับเงินตามราคาขายรวมดอกเบี้ยค้างจ่ายนับจากงวดดอกเบี้ยครั้งหลังสุดถึงวันที่ขายหุ้นกู้ซึ่งถือว่าบริษัท ขายสิทธิในการรับดอกเบี้ยเต็มงวดให้ผู้ซื้อหุ้นกู้ในวันขายหุ้นกู้จะเครดิตบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้หรือดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย ถ้ามีบัญชีส่วนเกินหรือส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้จะคิดภายในระยะเวลานับจากวันขายจนถึงวันครบก าหนด ดังนั้น ระยะเวลาการตัดส่วนเกินหรือส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้จึงลดลง
ตัวอย่าง 12-8 เมื่อ 1 เมษายน 25X3 บริษัทจดทะเบียนหุ้นกู้400,000 บาท มูลค่าหุ้นละ 100 บาท ก าหนดไถ่ถอน 5 ปีจ่ายดอกเบี้ยทุกวันที่ 1 เมษายน และ 1 ตุลาคม อัตราดอกเบี้ย 12% ต่อปีจ าหน่ายหุ้นกู้เมื่อวันที่ 1 สิงหาคม 25X3 ในราคาหุ้นละ 107 บาท บริษัทไถ่ถอนหุ้นกู้ตามก าหนด ให้ท า บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X8 สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 จดทะเบียนหุ้นกู้ 400,000 บาท มูลค่าหุ้นละ 100 บาท เม.ย. ก าหนดไถ่ถอน 5 ปี จ่าดอกเบี้ยทุกวันที่ 1 เมษายน และ 1 ตุลาคม อัตราดอกเบี้ย 12% ต่อปี ส.ค. 1 เงินสด (4,000x107 = 428,000+16,000) 444,000 - หุ้นกู้ 400,000 - ส่วนเกินมูลคค่าหุ้นกู้ 28,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 16,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้หุ้นละ 107 บาท พร้อมดอกเบี้ย ค้างจ่าย (400,000x12/100x4/12) ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 16,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (400,000x12/100x2/12) 8,000 - เงินสด (400,000x12/100x6/12) 24,000 - จ่ายดอกเบี้ย 6 เดือน (ค้างจ่าย 4 เดือน งวดนี้ 2 เดือน) ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x2/56) 1,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,000 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 2 เดือน ระยะเวลาตัดส่วน เกินทั้งหมด 1 ส.ค. X3 - 1 เม.ย. X8 = 56 เดือน ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (400,000x12%x3/12) 12,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,000 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ 3 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x3/56) 1,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,500 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน 25X4 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,000 - ม.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,000 - โอนกลับรายการบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย เม.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (400,000x12/100x6/12) 24,000 - เงินสด 24,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x3/56) 1,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,500 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน
สมุดรายวันทั่วไป หน้า วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X4 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 24,000 - ต.ค. เงินสด 24,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x6/56) 3,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 3,000 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 6 เดือน ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (400,000x12/100x3/12) 12,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,000 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ 3 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x3/56) 1,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,500 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน 25X8 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,000 - ม.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,000 - โอนกลับรายการบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย เม.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 24,000 - เงินสด 24,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 1,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,500 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน หุ้นกู้ 400,000 - เงินสด 400,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ตามก าหนด ตัวอย่าง 12-9 จากตัวอย่าง 12-8 สมมุติว่าบริษัทไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนด ราคาหุ้นละ 105 บาท เมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 25X6 (หุ้นกู้ครบก าหนด 1 เมษายน 25X8) ให้ท า บันทึกรายการเกี่ยวกับหุ้นกู้และการไถ่ถอนหุ้นกู้ในปี25X6
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X6 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 12,000 - ม.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,000 - โอนกลับรายการบัญชีดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย เม.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (400,000x12/100x6/12) 24,000 - เงินสด 24,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x3/56) 1,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,500 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 3 เดือน ต.ค. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 24,000 - เงินสด 24,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 6 เดือน ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 3,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 3,000 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 6 เดือน พ.ย. 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (400,000x12/100x1/12) 4,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 4,000 - ปรับปรุงดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1 เดือน ก่อนไถ่ถอนหุ้นกู้ ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x1/56) 500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 500 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 1 เดือน ก่อนไถ่ถอนหุ้นกู้ หุ้นกู้ 400,000 - ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (28,000x17/56) 8,500 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ค้างจ่าย 4,000 ขาดทุนจากการไถ่ถอนหุ้นกู้ 11,500 - เงินสด (4,000x105 = 420,000+4,000) 424,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนดในราคาหุ้นละ 105 บาท ปิดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ที่เหลือปี 25X6 = 2 เดือน ปี 25X7 = 12 เดือน และปี 25X8 = 3 เดือน รวม 17 เดือน
การบันทึกบัญชีหุ้นกู้ที่ครบก าหนดไถ่ถอนเป็นงวด เป็นหุ้นกู้ที่น าออกจ าหน่ายโดยก าหนดไถ่ถอนคืนเป็นงวด ๆ ตามจ านวนหุ้นและเวลาที่ระบุไว เพื่อผ่อนคลาย ภาระในการไถ่ถอนหุ้นทั้งจ านวนซึ่งใช้เงินจ านวนมาก โดยปกติการไถ่ถอนหุ้นกู้เป็นงวด ๆ จะไถ่ถอนปีละครั้ง การตัดส่วนเกินหรือส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้จะตัดไม่ เท่ากันทุกปีจะตัดโดยวิธีหุ้นกู้ค้างช าระ (Bond Outstanding Method) ซึ่งจะลดลงตามล าดับ ดอกเบี้ยหุ้นกู้จะลดลง ทุกปีเช่นเดียวกัน เพราะมีการไถ่ถอนทุกปียอดหุ้นกู้ที่ค้างช าระก็จะลดลงทุกปีโดยมีตารางแสดงการตัดส่วนเกินหรือ ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ประกอบการบันทึกบัญชี ตัวอย่าง 12-10 เมื่อ 1 มกราคม 25X3 บริษัทออกหุ้นกู้400,000 บาท ขายในราคา 106% ก าหนดไถ่ถอนทุกวันสิ้น ปีปีละ 80,000 บาท อัตราดอกเบี้ย 10% ต่อปี ให้ท า 1. ตารางแสดงการตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ตามวิธีหุ้นกู้ค้างช าระ 2. บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X7 ตารางแสดงการตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ตามวิธีหุ้นกู้ค้างช าระ สิ้นปี (1) หุ้นกู้ค้างช าระ (2) อัตราส่วนที่ใช้ตัด ส่วนเกินฯ (3) ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ ตัดบัญชี (4) ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 10% ต่อปี (1)x10% (5) ดอกเบี้ยที่จ่าย จริง (4)-(3) 25X3 400,000 20/60 8,000 40,000 32,000 25X4 320,000 16/60 6,400 32,000 25,600 25X5 240,000 12/60 4,800 24,000 19,200 25X6 160,000 8/60 3,200 16,000 12,800 25X7 80,000 4/60 1,600 8,000 6,400 1,200,000 60/60 24,000 120,000 96,000 สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 เงินสด (400,000x106%) 424,000 - ม.ค. หุ้นกู้ 400,000 - ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (400,000x6%) 24,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้ในราคา 106% ธ.ค. 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 40,000 - เงินสด 40,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 1 ปี ปีที่ 1 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 8,000 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 8,000 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ ปีที่ 1 หุ้นกู้ 80,000 - เงินสด 80,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ ปีที่ 1
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X4 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 32,000 - ธ.ค. เงินสด 32,000 - จ่ายดอกเบี้ย ปีที่ 2 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 6,400 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 6,400 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ ปีที่ 2 หุ้นกู้ 80,000 - เงินสด 80,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ ปีที่ 2 ปี 25X5-25X6 บันทึกเหมือนกันโดยใช้ตัวเลข ในตาราง 25X7 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 8,000 - ธ.ค. เงินสด 8,000 - จ่ายดอกเบี้ย ปีที่ 5 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 1,600 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 1,600 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ ปีที่ 5 หุ้นกู้ 80,000 - เงินสด 80,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ ปีที่ 5 จากตัวอย่าง 12-10 เป็นการไถ่ถอนหุ้นกู้เป็นงวด ๆ จนไถ่ถอนครบ 5 ปีบางกรณีบริษัทไถ่ถอนมาได้ระยะ หนึ่งแล้วต้องการจะไถ่ถอนก่อนก าหนดส าหรับยอดที่ค้างทั้งหมดก็ได้มีวิธีการบัญชีดังนี้ ตัวอย่าง 12-11 จากตัวอย่าง 12-10 สมมุติว่าในวันที่ 31 ธันวาคม 25X5 เมื่อบริษัทไถ่ถอนหุ้นกู้ประจ าปีแล้ว จึงไถ่ถอนหุ้นกู้ที่เหลือทั้งหมดในราคา 105% ให้ท า บันทึกรายการไถ่ถอนหุ้นกู้ในปี25X5 สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X5 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 24,000 - ธ.ค. เงินสด 24,000 - จ่ายดอกเบี้ยหุ้นกู้ ปีที่ 3 ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ 4,800 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 4,800 - ตัดส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ ปีที่ 3
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X5 31 หุ้นกู้ 80,000 - ธ.ค. เงินสด 80,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ ปีที่ 3 หุ้นกู้ 160,000 - ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (3,200+1,600) 4,800 - ขาดทุนจากการไถ่ถอนหุ้นกู้ 3,200 - เงินสด (160,000x105%) 168,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ก่อนก าหนด ในกรณีที่บริษัทไถ่ถอนหุ้นกู้ที่เหลือพร้อมกันกับการไถ่ถอนหุ้นประจ างวด ในวันที่ 31 ธันวาคม 25X5 จะบันทึกบัญชีดังนี้ สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X5 31 หุ้นกู้ 240,000 - ธ.ค. ส่วนเกินมูลค่าหุ้นกู้ (4,800+3,200+1,600) 9,600 - ดอกเบี้ยหุ้นกู้ (240,000x10%) 24,000 - ขาดทุนจากการไถ่ถอนหุ้นกู้ 2,400 - เงินสด (240,000x105% = 252,000+24,000) 276,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ทั้งหมด การตัดจ าหน่ายหุ้นกู้ชนิดไถ่ถอนเป็นงวด ๆ ซึ่งจ าหน่ายในราคาต่ ากว่ามูลค่าจะต้องมีตารางแสดงการตัดส่วน ต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ตามวิธีหุ้นกู้ค้างช าระ เช่นเดียวกับการจ าหน่ายหุ้นกู้ในราคาสูงกว่ามูลค่า ตัวอย่าง 12-12 เมื่อ 1 มกราคม 25X3 บริษัทออกหุ้นกู้200,000 บาท ขายในราคา 94% ก าหนดไถ่ถอนหุ้นกู้ทุกวัน สิ้นปีปีละ 40,000 บาท อัตราดอกเบี้ย 10% ต่อปีบริษัทไถ่ถอนหุ้นกู้ทั้งหมดในราคา 105% เมื่อ 31 ธันวาคม 25X5 ให้ท า 1. ตารางแสดงการตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ตามวิธีหุ้นกู้ค้างช าระ 2. บันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไป ปี25X3, 25X4 และ 25X5
ตารางแสดงการตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ตามวิธีหุ้นกู้ค้างช าระ สิ้นปี (1) หุ้นกู้ค้างช าระ (2) อัตราส่วนที่ใช้ตัดส่วนต่ าฯ (3) ส่วนต่ ามูลค่าหุ้นกู้ ตัดบัญชี (4) ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 10% ต่อปี (1)x10% (5) ดอกเบี้ยที่จ่าย จริง (4)+(3) 25X3 200,000 20/60 4,000 20,000 24,000 25X4 160,000 16/60 3,200 16,000 19,200 25X5 120,000 12/60 2,400 12,000 14,400 25X6 80,000 8/60 1,600 8,000 9,600 25X7 40,000 4/60 800 40,000 4,800 600,000 60/60 12,000 60,000 72,000 สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X3 1 เงินสด (200,000x94%) 188,000 - ม.ค. ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 12,000 - หุ้นกู้ 200,000 - จ าหน่ายหุ้นกู้ในราคา 94% ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 20,000 - เงินสด 20,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 1 ปี ปีที่ 1 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 4,000 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 4,000 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ ปีที่ 1 หุ้นกู้ 40,000 - เงินสด 40,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ ปีที่ 1 25X4 31 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 16,000 - ธ.ค. เงินสด 16,000 - จ่ายดอกเบี้ยงวด 1 ปี ปีที่ 2 ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 3,200 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ 3,200 - ตัดส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ ปีที่ 2 หุ้นกู้ 40,000 - เงินสด 40,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ ปีที่ 2 25X5 31 หุ้นกู้ 120,000 - ธ.ค. ดอกเบี้ยหุ้นกู้ 12,000 - ขาดทุนจากการไถ่ถอนหุ้นกู้ 10,800 - ส่วนต่ ากว่ามูลค่าหุ้นกู้ (2,400+1,600+800) 4,800 - เงินสด (120,000x105% = 126,000+12,000) 138,000 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ทั้งหมดก่อนก าหนดราคา 105%
เงินทุนจมเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้ เงินทุนจมเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้(Sinking Fund) หมายถึง จ านวนเงินสดที่บริษัทกันไว้เป็นงวดๆ โดยน าไปฝาก ธนาคารหรือไปลงทุนซื้อหลักทรัพย์แยกไว้และน าไปไถ่ถอนหุ้นกู้เมื่อครบก าหนด ถ้ามีเงินเหลือก็ถอนคืนเป็นเงินสด ของบริษัท นอกจากการตั้ง Sinking Fund แล้ว อาจก าหนดให้บริษัทจัดสรรก าไรสะสมตั้งเป็นส ารองเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้ ซึ่งส ารองที่จัดสรรไว้จะมีจ านวนเงินเท่ากับเงินทุนจม เป็นการกันก าไรสะสมไว้ไม่ให้น าไปจ่ายเป็นเงินปันผล เมื่อไถ่ถอนหุ้นกู้แล้วก็ยกเลิกส ารอง ตัวอย่าง 12-13 บริษัท บัวแก้ว จ ากัด (มหาชน) ออกหุ้นกู้200,000 บาท เมื่อ 1 มกราคม 25X3 ก าหนดไถ่ถอน 5 ปี ต้องการตั้งเงินทุนจมเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้โดยน าไปฝากธนาคารปีละ 50,000 บาท เริ่มวันที่ 1 มกราคม 25X4 ธนาคาร คิดดอกเบี้ยให้ในอัตรา 10% ต่อปีทุกวันที่ 31 ธันวาคมของทุกปีและบริษัทได้จัดสรรก าไรสะสมตั้งส ารองเพื่อไถ่ถอน หุ้นกู้ตามยอดเงินทุนจมแต่ละปี ให้ท า 1. ตารางแสดงการสะสมเงินทุนจม 2. บันทึกรายการเกี่ยวกับเงินทุนจม ปี25X4, 25X5 และ 25X7 ไถ่ถอนหุ้นกู้เมื่อ 31 ธันวาคม 25X7 ด้วยเงินทุนจม ตารางแสดงการสะสมเงินทุนจม ระยะเวลา (1) เงินทุนจมที่น าฝาก (2) ดอกเบี้ยรับ (3) เงินทุนจมแต่ละปี (1)+(2) (4) ยอดรวมสะสม ทั้งสิ้น หมายเหตุ 1 ม.ค. - 31 ธ.ค. X4 50,000 5,000 55,000 55,000 50,000x10% 1 ม.ค. - 31 ธ.ค. X5 50,000 10,500 60,500 115,500 105,000x10% 1 ม.ค. - 31 ธ.ค. X6 50,000 16,550 66,550 182,050 165,500x10% 1 ม.ค. - 31 ธ.ค. X7 50,000 23,205 73,205 255,255 232,050x10% รวม 200,000 55,255 255,255 - สมุดรายวันทั่วไป หน้า 1 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X4 1 Sinking Fund-Bank 50,000 - ม.ค. เงินสด 50,000 - น าฝากธนาคารปีที่ 1 ธ.ค. 31 Sinking Fund-Bank 5,000 - รายได้ดอกเบี้ย 5,000 - บันทึกดอกเบี้ยจากธนาคาร ก าไรสะสม 55,000 - ส ารองเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้ 55,000 - ตั้งส ารองเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้ 25X5 1 Sinking Fund-Bank 50,000 - ม.ค. เงินสด 50,000 - น าฝากธนาคารปีที่ 2
สมุดรายวันทั่วไป หน้า 2 วัน เดือน ปี รายการ เลขที่ บัญชี เดบิต เครดิต 25X7 31 Sinking Fund-Bank 23,205 - ธ.ค. รายได้ดอกเบี้ย 23,205 - รับรายได้ดอกเบี้ย ก าไรสะสม 73,205 - ส ารองเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้ 73,205 - ตั้งส ารองเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้ หุ้นกู้ 200,000 - เงินสด 55,255 - Sinking Fund-Bank 255,255 - ไถ่ถอนหุ้นกู้ด้วย Sinking Fund และถอนเงินสดคืน ส ารองเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้ 255,255 - ก าไรสะสม 255,255 - ยกเลิกส ารองเพื่อไถ่ถอนหุ้นกู้