Κωνσταντίνος Μαλεας

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

ΜΑΛΕΑΣ

Εργασία εξαμήνου
ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΧΡΩΜΑΤΟΣ

Περιεχόμενα

Τα πρώτα χρόνια ��������������������������������������������� 4

“Σηκουάνας”, 1908, Λάδι σε μουσαμά, 34x43 εκ., Συλλογή Δ.
Στάικου ���������������������������������������������������������������������������������� 4

Το μεγάλο ταξίδι στην Ανατολή ���������������������� 6

“Λίβανος”,1910, Λάδι σε χαρτόνι, 31 x 39 εκ., Κληροδότημα Αντω-
νίου Μπενάκη ������������������������������������������������������������������������6
“Ηλιοχαρές, Νείλος”, 1909-1911, Λάδι σε χάρντμπορντ, 31 x 52
εκ., Κληροδότημα Κωνσταντίνου Νέγρη �����������������������������������6
“Νείλος”, 1908-1910, Λάδι σε χαρτόνι, 30 x 50 εκ., Συλλογή Χ.
Περέζ ������������������������������������������������������������������������������������� 7

Η εγκατάσταση στην Ελλάδα ������������������������� 8

“Η Αγία Αικατερίνη” , 1917, Λάδι σε χάρντμπορντ, 60 x 48 εκ.,
Κληροδότημα Μιλτιάδη Εμπειρίκου ��������������������������������������8
“Χωρικός”,1914-1917, Λάδι σε χαρτόνι, 44,5x30,5 εκ. ����������������9

Η αναζήτηση νέων τεχνοτροπιών ���������������� 10

“Λαύριο”, 1918-1920, Λάδι σε χαρτόνι,51 x 90 εκ., Εθνική Πινα-
κοθήκη �������������������������������������������������������������������������������� 10
“Λαύριο”,1918-1920, Λάδι σε χαρτόνι, 55 x 96 εκ., Συλλογή Γεώρ-
γιου Ι. Κατσιρά ��������������������������������������������������������������������� 11
“Θέρμος Αιτωλοακαρνανίας”,1921, Λάδι σε χαρτόνι, 41,5 x 47 εκ.,
Εθνική Πινακοθήκη ������������������������������������������������������������� 12
“Τοπίο στην Ολυμπία”,1920, Λάδι σε χαρτόνι, 41 x 46 εκ., Κληρο-
δότημα Αναστασίου Ορλάνδου ����������������������������������������������� 13

2 Περιεχόμενα

Τα χρόνια πριν τον αποχαιρετισμό �������������� 14

“Σαντορίνη”, 1924-1928, Λάδι σε μουσαμά, 75 x 187 εκ., Εθνική
Πινακοθήκη, Δωρεά Ευφροσύνης Μαλέα ������������������������������� 14
“Καμένη Σαντορίνης”(1), 1924-1925, Λάδι σε μουσαμά και
“Καμένη Σαντορίνης”(2), 1924-1925, Λάδι σε μουσαμά, 50 x 56
εκ., Κληροδότημα Αντωνίου Μπενάκη ����������������������������������� 15

Η επιρροή του Μαλέα ������������������������������������ 16

“Παντάσα Νάξου”, 1924-1925, Λάδι σε χαρτόνι, 53x69 εκ., Δωρεά
Ευφροσύνης Μαλέα, Εθνική Πινακοθήκη ����������������������������� 16
“Σαντορίνη”,1924-1928, Λάδι σε μουσαμά, 79 x 104 εκ., Συλλογή
Χ.Πανάγου ���������������������������������������������������������������������������� 17

Βιβλιογραφία-Πηγές �������������������������������������� 18

Εικόνα εξωφύλλου: “Τείχη Μονεμβασιάς”, 1924-1928, Λάδι σε
μουσαμά, 77 x 106 εκ., Εθνική Πινακοθήκη

Εργασία Εξαμήνου: “Κωνσταντίνος Μαλέας”
Δημητριάδου Ελευθερία Αλεξάνδρα
Α.Μ. : 21674018

Εκ. Ίδρυμα : Πανεπιστήμιο Δυτικής Ατικής
Επιβλέποντας Καθηγητής: Μαλταμπέ Δήμητρα

Περιεχόμενα 3

1879-1908

Τα πρώτα
χρόνια

ΟΚωνσταντίνος Μαλέας είναι “Σηκουάνας”,
ένας από τους σπουδαιότε- 1908, Λάδι
ρους καλλιτέχνες της ελληνικής
ζωγραφικής του 20ού αιώνα. σε μουσαμά,
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινού- 34x43 εκ.,
πολη όπου σπούδασε στο Πολυ- Συλλογή Δ.
τεχνείο, αρχιτεκτονική, μηχανική Στάικου
και ζωγραφική. Το 1901, έφυγε
για να συνεχίσει τις σπουδές του
στο Παρίσι στην αρχιτεκτονική.
Γράφτηκε επίσης στην Ανώτερη Κρατική
Σχολή Διακοσμητικών Τεχνών και παράλληλα
μαθήτευσε στο εργαστήρι του Ανρί Μαρτέν.
Στο διάστημα των 7 χρόνων που ο Μαλέας
έμεινε εκεί, προσπάθησε να αξιοποιήσει το
καιρό του όσο γίνεται αποδοτικότερα μελε-
τώντας στα Μουσεία και συμμετέχοντας στο
πλήθος των πνευματικών και καλλιτεχνικών
εκδηλώσεων που πρόσφερε η πόλη.

Το Παρίσι εξακολουθούσε να
είναι το πνευματικό κέντρο του
κόσμου. Οι καινούργιες ιδέες
που είχαν βρει εδώ ένα πρόσφορο
έδαφος άρχισαν να παγιώνονται
και να δημιουργούνται οι προϋπο-
θέσεις για την ανέλιξη, σε παγκό-
σμια ποιά κλίμακα, της σχολής
του Παρισιού. Εκεί ο νεαρός
Μαλέας βρίσκεται αντιμέτωπος
ενός αφάνταστα πολύμορφου
πνευματικού κυκλώματος. Τα
μετα-ιμπρεσιονιστικά κινήματα

4 Τα πρώτα χρόνια

παρουσιάζουν έντονες εξπρεσιο-
νιστικές τάσεις. Ο νεοιδεαλισμός
έχει μετουσιωθεί στα πλαίσια
της Αρ Νουβώ και του συμβολι-
σμού ενώ προετοιμάζονται μερι-
κές από τις επαναστατικότερες
μορφές της Μοντέρνας Τέχνης:
ο Κυβισμός και η Αφηρημένη
Τέχνη. Ο Μαλέας θα αφομοιώσει
πολλές από τις δυνατότητες αυτές
προκειμένου να κατασταλάξει στο
προσωπικό του ύφος.

Ο πίνακας “Σηκουάνας” έχει ζωγραφιστεί
σε εκείνα τα χρόνια. Πρόκειται για ένα
έργο εμπνευσμένο από τους κλασικούς
ιμπρεσινιστές. Τα χρώματα σε φευγαλέ-
ους τόνους απαθανατίζουν τη λαμπερή
στιγμή, αλλά η συνθετική διαμόρφωση,
και ειδικά ο τρόπος με τον οποίο εκμε-
ταλλεύεται τη γέφυρα του Σηκουάνα,
αποκαλύπτουν έναν εγγενή σύνδεσμο με
την Αρ Νουβώ. Έτσι φαίνεται καθαρά ότι
ο Μαλέας κατά τη διάρκεια των σπουδών
του παραμένει σχετικά συντηρητικός ενώ
τις πραγματικές προοδευτικές του αντιλή-
ψεις θα τις εκδηλώσει με την επιστροφή
του στην πατρίδα και κυρίως με το ταξίδι
του στην Ανατολή.

Τα πρώτα χρόνια 5

1908-1913

Το μεγάλο
ταξίδι στην
Ανατολή
Το 1908 επέστρεψε στην Κωνσταντινού-
“Λίβανος”,1910, Λάδι σε πολη από όπου ξεκίνησε μία δίχρονη
χαρτόνι, 31 x 39 εκ., Κληροδό- περιήγηση της ανατολής. Επισκέφτηκε
τημα Αντωνίου Μπενάκη την Αίγυπτο, τη Συρία, το Λίβανο ζωγραφί-
ζοντας οτιδήποτε τραβούσε την προσοχή
του, προπάντων όμως τοπία. Η τοπιογρα-

φία ήταν η κατεξοχήν καλλιτε-
χνική αρένα στην οποία αναζή-
τησε το ξεχωριστό του στυλ από
νεαρή ηλικία. Οι πίνακες τοπίων
αυτού του ζωγράφου επιζητούν
μια διάσταση πέρα α​​ πό την
άμεση και εφήμερη εντύπωση
των ιμπερσιονιστών.

“Ηλιοχαρές, Νείλος”, 1909-
1911, Λάδι σε χάρντμπορντ,

31 x 52 εκ., Κληροδότημα
Κωνσταντίνου Νέγρη

6 Το μεγάλο ταξίδι στην Ανατολή

“Νείλος”, 1908-1910, Λάδι σε Η μετάβαση από το ιμπρεσιονιστικό στο
χαρτόνι, 30 x 50 εκ., Συλλογή εξπρεσιονιστικό υπαιθρισμό εμφανίζεται σε
Χ. Περέζ δύο τοπία ονόματι “Νείλος” που ζωγράφισε
στην Αίγυπτο μεταξύ 1908 και 1911. Εδώ
παρατηρείται μία προσπάθεια δημιουργίας
“ύλης” με τη πινελιά του όπως και μια αυξη-
μένη ενδυνάμωση του χρώματος. Οι καινούρ-
γιες αναζητήσεις του έχουν ως αποτέλεσμα
την εκφραστική ένταση των έργων του. Αυτοί
οι πίνακες αποτελούν ένδειξη της προσπά-
θειας του Μαλέα να κερδίζει τις βασικές αρχές
των εκφραστικών δυνατοτήτων του χρώματος.
Ουσιαστικά συμπεράνουμε πως το ταξίδι στην
Ανατολή υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για
την εξέλιξη του ζωγράφου.

Το μεγάλο ταξίδι στην Ανατολή 7

1913-1918 “Η Αγία Αικατερίνη” , 1917,
Λάδι σε χάρντμπορντ, 60 x
Η εγκατάσταση
στην Ελλάδα 48 εκ., Κληροδότημα Μιλτι-
άδη Εμπειρίκου
Εγκαταστάθηκε οριστικά στην
Ελλάδα το 1913, ενώ από το
1914 υπήρξε αρχιτέκτονας του
δήμου Θεσσαλονίκης. Μετά από
τρία χρόνια έφυγε από τη Θεσσα-
λονίκη προκειμένου να εγκατα-
σταθεί μόνιμα στην Αθήνα όπου
το 1918 ανέλαβε τη διεύθυνση
του “Μουσείου Χειροτεχνημά-
των”. Λόγο της θέσης του αυτής
απέκτησε μία ιδιαίτερη τριβή με
τη λαϊκή τέχνη και οξύνθηκε το
βλέμμα του για την ιδιομορφία
και την ποιότητά της. Θαυμά-
ζει την αυθόρμητη έκφραση της
λαϊκής ψυχής και εγκαινιά-
ζει μία στενότερη σχέση με την
παράδοση πιστεύοντας ότι ο κάθε
καλλιτέχνης πρέπει να αντλεί
από αυτήν στοιχεία χωρίς όμως
να προσκολλάται στο παρελθόν.
Με άλλα λόγια η παράδοση πρέπει να γίνε-
ται πηγή έμπνευσης και δημιουργίας για το
παρόν, να μεταφυτεύεται και να αξιοποιεί-
ται στο σήμερα γιατί μόνο έτσι ο καλλιτέχνης
μπορεί να δημιουργήσει το δικό του έργο.
Η γνωριμία του με τους αντιπροσώπους της
πρωτοπορίας συνέτεινε στο να συμπεριλη-
φθεί στα ενεργητικά μέλη της Προοδευτικής
“Ομάδας Τέχνης” και να συμμετάσχει στην
πρώτη έκθεση της το 1918. Ένα χρόνο μετά
έγινε μέλος της επιμέλειας της διαρκούς καλλι-
τεχνικής εκθέσεως και μέλος του καλλιτεχνι-
κού συμβουλίου της Εθνικής Πινακοθήκης.

8 Η εγκατάσταση στην Ελλάδα

Ο πίνακας “Ο Χωρικός” πρέπει να ζωγραφί-
στηκε μεταξύ 1914 και 1917,την εποχή δηλαδή
που έχει ήδη εγκατασταθεί στην Ελλάδα. Το
έργο αυτό είναι βασικό για τη κατανόηση της
εναλλακτικής πορείας του ζωγράφου, πρόκει-
ται για μία προσωπογραφία η οποία φανερώνει
καθαρά την αντινατουραλιστική χρησιμοποί-
ηση του χρώματος που στο μέλλον θα χαρα-
κτηρίζει γενικά το έργο του. Και εδώ η πινελιά
του χαρακτηρίζεται για την αδρότητα και την
υλικότητά της. Το πρώσοπο παρουσιάζει έντο-
νες αποχρώσεις όλων των χρωμάτων, κυρίως
του κίτρινου και του κόκκινου με λιγότερη
χρήση του μπλε και του πράσινου. Σε μερικά
σημεία όπως τα φρύδια, τα ζυγωματικά, το
πηγούνι όπως και τα
μαλλιά, διαχέονται
στίγματα από ψυχρός
τόνους ενδυναμώνο-
ντας την αντίθεση και
την εκφραστικότητα των
χρωμάτων. Οι σκιαρές
επιφάνειες είναι κατε-
ξοχήν ψυχρές το οποίο
παρατηρείται ειδικότερα
στο ρούχο του χωρικού.
Το ρούχο και το φόντο,
σε αντίθεση με την
υπόλοιπη σύνθεση είναι
σε απαλές ξασπρισμέ-
νες αποχρώσεις και έτσι
εκτονώνεται η ένταση
των άλλων αποχρώσεων.
Ολόκληρη η εικόνα
πλάθεται με αδρή πινε-
λιά, που ζωντανεύει από
ανάγλυφο παστό χρώμα
που είναι και ο βασι-
κότερος εκφραστικός
φορέας του έργου.

“Χωρικός”,1914-1917, Λάδι
σε χαρτόνι, 44,5x30,5 εκ.

Η εγκατάσταση στην Ελλάδα 9

1918-1923

Η αναζήτηση νέων
τεχνοτροπιών

Τα επόμενα χρόνια ο Μαλέας δημιουργεί τα “Λαύριο”, 1918-
σημαντικότερα έργα του που τον κάνουν να 1920, Λάδι σε
αναγνωριστεί σαν έναν από τους πατέρες της
νεοελληνικής ζωγραφικής. Σε αυτή τη δεκαε- χαρτόνι,51 x 90
τία άλλωστε αναπτύσσονται όλα τα χαρακτη- εκ., Εθνική Πινα-
ριστικά της τεχνοτροπικής και ιδεολογικής
ταυτότητας της τέχνης του. κοθήκη

Οι δύο πίνακες του Μαλέα με θέμα το Λαύριο
(1918-1920) είναι ξεκάθαρα παραδείγματα
της συνεχείς αναζήτησης του καλλιτέχνη
για το προσωπικό του στυλ αυτά τα χρόνια.
Στα έργα αυτά απεικονίζεται το ίδιο αττικό
τοπίο στον χώρου το Λαυρίου. Στο πρώτο
έργο,αποδίδεται μία σιγανή λυρικότητα με
την χρήση αντιρεαλιστικού χρώματος. Μία
ηρεμία διαχέεται στην σύνθεση το οποίο
οφείλεται στην ήσυχη πινελιά και την ελαφρύ
απαλότητα των αποχρώσεων. Εν αντιθέση
στο δεύτερο έργο, τα χρώματα είναι έντονα,
πλακάτα, καθαρά και σε αυτά διαγράφεται
η κίνηση των πινελιών του Μαλέα. Μέσα
στα στάχια τα οποία είναι χρωματισμένα
με φωτεινό κίτρινο, πάλλονται πινελιές σε
αποχρώσεις του μωβ, το συμπληρωματικό
του κίτρινου. Η πιο έντονη εμφάνιση του μωβ
όμως βρίσκεται στους λόφους οι οποίοι είναι
σχηματοποιημένοι με αδρό παχύ σκούρο
περίγραμμα. Διατηρώντας την ένταση του
χρώματος, ακόμη και στα πιο μακρινά
επίπεδα, αναιρεί την εντύπωση του βάθους
κάτι το οποίο είναι κοινό χαρακτηριστικό
με τους μετα-ιμπρεσιονιστές και φωβ της
εποχής. Η ούλτρα μαρίν θάλασσα που περι-
κλείεται ανάμεσα στα βουνά και τα σκούρα
πράσινα φυλλώματα των ελάχιστων δέντρων,
ολοκληρώνουν την σύνθεση και την χρωμα-
τική παλέτα αυτού του πίνακα.

10 Η αναζήτηση νέων τεχνοτροπιών

“Λαύριο”,1918-1920, Λάδι σε “Τώρα πιά πρέπει να συγκεντρωθεί η
χαρτόνι, 55 x 96 εκ., Συλλογή ψυχή μας, για να πετάξει σ’ έναν ελεύ-
Γεώργιου Ι. Κατσιρά θερο δρόμο, που πρέπει να ανοίξουμε
εμείς οι ίδιοι, αρχίζοντας να εκτιμούμε
εμάς τους ίδιους.”

- Κωνσταντίνος Μαλέας

Η αναζήτηση νέων τεχνοτροπιών 11

“Θέρμος Αιτωλοακαρνα- Από το 1920 έως το 1923, ταξιδεύει σε όλη
νίας”,1921, Λάδι σε χαρτόνι, την Ελλάδα, όπου αποτυπώνει κάποια από
41,5 x 47 εκ., Εθνική Πινακο- τα ωραιότερα τοπία της Καλλιτεχνικής του
θήκη καριέρας.
Στον πίνακα “Θέρμος Αιτολοκαρνανίας” που
φιλοτεχνήθηκε το 1921, σε ένα από αυτά τα
ταξίδια στον ελληνικό χώρο, απεικονίζεται
ένας κάμπος δίπλα από τα ερείπια του ξακου-
στού αρχαϊκού ναού του Θέρμου. Πρόκειται
για ένα τοπίο δουλεμένο εκ του φυσικού, το
οποίο μας θυμίζει έντονα τον Γκογκέν και
γενικότερα την ιμπρεσιονιστική και τη μετα-ι-
μπρεσιονιστική ζωγραφική. Στον πίνακα
κυριαρχούν οι δύο πανύψηλες λεύκες με τα
κυπαρίσσια που συνοδευτικά τις περιτριγυρί-
ζουν.

12 Η αναζήτηση νέων τεχνοτροπιών

Αξίζει να σημειωθεί
πως το έργο μοιάζει
με στιγμιότυπο φωτο-
γραφικής κάμερας.
Τα στοιχεία που δημι-
ουργούν αυτή την
αίσθηση είναι κάποιες
καινοτομίες του
έργου: το καδράρισμα
του πίνακα σε τετρά-
γωνο σχήμα και η
απεικόνιση μόνο ενός
μέρους των ερειπίων
στο πρώτο επίπεδο.
Σχετικά με το κάδρο,
σε γενικές γραμμές το
εξωτερικό σχήμα των
τοπιογραφιών ήταν
συνήθως μακρόστενο
και οριζόντιο, ενώ εδώ το σχήμα του πίνακα
“Τοπίο στην Ολυμπία”,1920, είναι μάλλον τετράγωνο, δηλαδή πιο δυναμικό.
Λάδι σε χαρτόνι, 41 x 46 εκ., Όσον αφορά την αποκοπή του ερείπιου, είναι
Κληροδότημα Αναστασίου μια τεχνική που πολλαπλασιάζει την αίσθηση
Ορλάνδου της απεραντοσύνης του τοπίου κάνοντάς τον

θεατή να φανταστεί την συνέχιση της τοπιο-
γραφίας πέρα από τα όρια του πίνακα.
Όπως σε όλες τις τοπιογραφίες αυτής της περι-
όδου, κυριαρχούν το κίτρινο του καδμίου, το
μπλε ουλτραμαρίν και τα κόκκινα (βερμιγιόν
και καδμίου). Όλα αυτά τα φωτεινά χρώματα
είναι πλασμένα με πλακάτο τρόπο και έντονη
πινελιά. Το έργο διατηρεί την επίπεδη εμφά-
νισή του όπως και τα άλλα έργα του καλλι-
τέχνη αυτή την περίοδο το οποίο το επιτυγ-
χάνει με την απλοποίηση και σχηματοποίηση
των φορμών μεταξύ άλλων. Επίσης, δεν θα
μπορούσε να μην σχολιαστεί η ενδιαφέρουσα
χρωματική απόδοση του κάμπου μπροστά, με
τα μπλε-πράσινα που θυμίζουν θάλασσα.

Η αναζήτηση νέων τεχνοτροπιών 13

1923-1928

Τα χρόνια πριν τον
αποχαιρετισμό

Στα χρόνια που
ακολούθησαν ως το
πρώιμο θάνατο του
το 1928 ο Μαλέας
επισκέφτηκε πολλές
χώρες της Δύσης.
Συνεχώς έβρισκε μία
ευκαιρία να επισκε-
φτεί διάφορα μέρη
της Ελλάδας όμως
για να ζωγραφίζει ή
να μελετά κυρίως στη
λαϊκή αρχιτεκτονική
για την οποία ετοίμαζε
Μάλιστα ένα έργο
που τελικά εκδόθηκε
αμέσως μετά το θάνατό του και με τίτλο “Εικό-
νες Λαϊκής Αρχιτεκτονικής”. “Σαντορίνη”, 1924-1928, Λάδι

Ο πίνακας “Σαντορίνη” (1924-1928) είναι ένα σε μουσαμά, 75 x 187 εκ.,

φωτεινό παράδειγμα της αγάπης του Μαλέα Εθνική Πινακοθήκη, Δωρεά

για την λαϊκή αρχιτεκτονική, σε αυτόν ζωγρα- Ευφροσύνης Μαλέα

φίζει ένα όμορφο λευκό κυκλαδίτικο εκκλη-
σάκι με τα ταπεινά νησιώτικα σπίτια και μπλε
θάλασσα με το νησάκι της Καμένης. Η ζωτι-
κότητα της εικόνας βασίζεται στις αντιθέσεις
των άσπρων τόνων του πρώτου επιπέδου με
το βαθύ ούλτρα μαρίν μπλε της θάλασσας στο
πίσω επίπεδο. Ο ουρανός αποτελεί ένα μικρό
μέρος της σύνθεσης, αφού ο καλλιτέχνης
αποφασίζει να βάλει τον ορίζοντα ψηλά· είναι
χρωματισμένος τιρκουάζ και σε αυτόν κυκλο-
φορούν διάφορα σχηματοποιημένα σύννεφα.
Αντίθετα με τον πίνακα του «Θέρμου Αιτω-
λοακαρνανίας», όπου το φως και η ζωηράδα
κυριαρχούν, παρατηρείται μια πιο ήπια και
περιορισμένη παλέτα με ψυχρές αποχρώσεις.

14 Τα χρόνια πριν τον αποχαιρετισμό

Οι κυρίαρχοι τόνοι,
εκτός από το μπλε
και το λευκό, είναι “Το παιδί μπορεί να διδάξει και στο
το καστανό και το σοφότερο τεχνίτη την απλότητα, την

γκρίζο. Οι σκιές είναι ειλικρίνεια, την ωφέλεια της έκφρασης

μωβ, γαλάζιες, κιτρι- του εσωτερικού κόσμου του.”
νωπές, σύμφωνα με το
- Κωνσταντίνος Μαλέας

δίδαγμα του Ιμπρεσι-
ονισμου που αναφέρει Κάθε έργο που φιλοτέχνησε στην Σαντορίνη
πως οι σκιές δεν περι- αποπνέει κάποιο άλλο συναίσθημα. Τα έργα
έχουν μόνο μαύρο και “Καμένη Σαντορίνης 1” και “Καμένη Σαντο-
γκρι. ρίνης 2”, απεικονίζουν το νησάκι Καμένη σε
διαφορετικές ώρες της ημέρας. Στο πρώτο
έργο, το τοπίο αποθανατίζεται την στιγμή του
ηλιοβασιλέματος. Λόγο αυτού, η θάλασσα
αποδίδεται με ανοιχτές ροζ, μωβ και κίτρι-
νες αποχρώσεις ενώ το νησί και οι βράχοι με
σκούρο καφέ και γκριζο-πράσινο. Τα χρώματα
αυτά βγάζουν μία μυστηριώδης αύρα η οποία
μαγνητίζει τον θεατή στον πίνακα. Απενα-
ντίας, το δεύτερο έργο εκπέμπει μια χαρού-
μενη διάθεση η οποία οφείλεται στη ζωντά-
“Καμένη Σαντορίνης”(1), 1924- νια των χρωματισμών του. Εκτός από την
1925, Λάδι σε μουσαμά και παλέτα τους, τα δύο έργα διαφέρουν και στο
“Καμένη Σαντορίνης”(2), 1924- θέμα που απεικονίζουν στο πρώτο πλάνο· στο
1925, Λάδι σε μουσαμά, 50 x πρώτο έργο ξεπροβάλουν μεγάλα, σκούρα και
56 εκ., Κληροδότημα Αντωνίου τραχυά βράχια, ένω στο δεύρο βρίσκεται ένα
ήρεμο πέτρινο δρομάκι με λευκά τοιχάκια και
Μπενάκη μία μικρή πρασινάδα.

Τα χρόνια πριν τον αποχαιρετισμό 15

1928- “Παντάσα Νάξου”, 1924-1925,
Λάδι σε χαρτόνι, 53x69 εκ.,
Η επιρροή του Δωρεά Ευφροσύνης Μαλέα,
Μαλέα Εθνική Πινακοθήκη

Ο Κωνσταντίνος Μαλέας πέθανε
πρόωρα, μόλις 49 ετών, όμως στα
χρόνια που έζησε ολοκλήρωσε
απόλυτα τον προορισμό του. Είχε
τέτοια επίδραση στην ανάπτυξη
της ζωγραφικής στην Ελλάδα που
δικαιολογημένα θεωρείται ως ένας
από τους ιδρυτές της ελληνικής
μοντέρνας τέχνης. Μπορεί σε άλλα
μέρη να υπήρχαν μεγαλοφυίες
καλλιτέχνες αλλά για την νεοελ-
ληνική πραγματικότητα πράξεις
ανορθοδοξίας όπως του Μαλέα
χρίζονται τολμηρές πράξεις προό-
δου και εξέλιξης.

Είχε ξεπεράσει τον ιμπρεσιονι-
σμό, για να εκφραστεί χρειαζόταν
την αντι-νατουραλιστική έκφραση
του χρώματος που ενισχύεται από
τις απότομες αντιπαραθέσεις. Οι
πυρήνες που από το καιρό του
Παρισιού πάντα υπήρχαν μέσα
του και γίνονταν από καιρό σε
καιρό εμφανείς ενεργοποιούνται
σε ένα ύψιστο βαθμό στους πίνα-
κές του. Ενσωμάτωσε στο έργο του
στοιχεία από τον Σεζάν, αναφο-
ρικά με την ενοποίηση όλων των
μερών του έργου, και του ύστερου
Γκογκέν, όσον αφορά την απόδοση
των ρωμαλέων όγκων. Έτσι δημι-
ουργείται μία σειρά έργων εξαιρε-
τικής δυναμικότητας και μεγάλης
χρωματικής αρμονίας.

16 Η επιρροή του Μαλέα

“Σαντορίνη”,1924-1928, Λάδι
σε μουσαμά, 79 x 104 εκ.,
Συλλογή Χ.Πανάγου

Για τους συντηρητικούς η χρωμα- χαστές” ζωγράφοι. Στους ζωγρά-
τική αντίληψη του Μαλέα θεωρού- φους ποιητές συγκαταλέγονταν
ταν υπερβολική. Όμως ο εξπρεσιο- και ο Κωνσταντίνος Παρθένης.
νιστικός υπαιθρισμός είχε αρχίσει Και οι δυό τους αντιπροσωπεύουν
να κυριαρχεί σε πολλά μέλη της την ίδια γενιά και τα ίδια ιδανικά.
ομάδας του Μονάχου. Ο Συμεών Πίστευαν ότι ο μεγάλος δημιουρ-
Σαββίδης και ο Νικόλαος Λύτρας γός δεν είναι αυτός που αποτυπώ-
είναι χαρακτηριστικά παραδείγ- νει στο έργο του με πιστότητα την
ματα την τροπής των ελλήνων πραγματικότητα, αλλά αυτός που
καλλιτεχνων προς την διάσπαση ερμηνεύει συνθέτει και ξανά δημι-
των πλαισίων της συγκροτημένης ουργεί την πραγματικότητα έτσι
εικαστικής ιδεολογίας της Ακαδη- που μεταμορφώνεται σε ζωγράφο
μίας. Στην απέναντι όχθη, ο ίδιος ο ποιητή και στοχαστή της κοινω-
Μαλέας διαφοροποιείται από τους νίας του και της εποχής του. Έτσι,
Ρεαλιστές και γενικά τους ακαδη- ο Μαλέας και ο Παρθένης ήταν
μαϊκούς εφόσων ξεκαθαρίζει πως οι πρώτοι που συντέλεσαν σε ένα
τους θεωρεί “το κάτω σκαλί” των αναπροσανατολισμό της Ελληνι-
καλλιτεχνών ενώ κατατάσει τον κής τέχνης δημιουργώντας έτσι
εαυτό του στο “ανώτερο σκαλί” στο ταυτόχρονα τις προϋποθέσεις για
οποίο βρίσκονται οι “ποιητές-στο- τη “Γενιά του 30”.

Η επιρροή του Μαλέα 17

Βιβλιογραφία-Πηγές

1. Κωτίδης, Α. (2000). Κωνσταντίνος Μαλέας. Αθήνα: Αδάμ.
2. Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών: Ζωγράφοι – Γλύπτες – Χαράκτες,
16ος-20ός αιώνας (τόμος 3). Αθήνα: Μέλισσα.
3. Λυδάκης, Στ. και Κοντόπουλος, Α., «Κωνσταντίνος Μαλέας». Oι
Έλληνες ζωγράφοι (τεύχος 15). Αθήνα: Μέλισσα.
4. Παπαστάμος, Δ. (1980). Κωνσταντίνος Μαλέας. Αθήνα: Εθνική
Πινακοθήκη.
5. Ελένη, Φ. (2015) “Κωνσταντίνος Μαλέας “Λαύριο””. Λάρισα: Εφημε-
ρίδα Ελευθερία. https://www.eleftheria.gr/%CF%80%CE%BF%
CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C
%CF%82/item/16042.html
6. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα, Μόνιμη έκθεση: Προς έναν ελληνικό
μοντερνισμό. “Σαντορίνη”.
https://www.nationalgallery.gr/el/zographikh-monimi-ekthesi/
painting/pros-enan-elliniko-monternismo/phos-kai-hroma-
elliniko/santorini-maleas.html
7. Εθνική Πινακοθήκη. Αθήνα, Συλλογές, “Μαλέας Κωνσταντίνος”.
https://www.nationalgallery.gr/el/zographikh-monimi-ekthesi/
painter/maleas-konstantinos.html
8. Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας. Λάρισα, Καλλιτέχνες: “Μαλέας
Κωνσταντίνος”. http://www.larissa-katsigras-gallery.gr/gallery/el/
artist/maleas-konstantinos
9. ΣΤΟart ΚΟΡΑΗ Καλλιτεχνικός χώρος, Κυψέλες Καλλιτεχνών:
“Μαλέας Κωνσταντίνος” (2017).
https://www.stoart.gr/stoart-maleas
10. Νατάσα, Μ. (2016). Ντοκιμαντέρ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΛΕΑΣ,
Σειρά: Ταξίδι στον Πολιτισμό για το Υπουργείο Πολιτισμού. https://
www.youtube.com/watch?v=SzzReLMMhME&t=466s
11. Μαρία, Μπ. (2012). Κωνσταντίνος Μαλέας, ιστοσελίδα: artmag,
http://www.artmag.gr/art-history/artists-faces/item/3487-
konstantinos-maleas

18 Βιβλιογραφία-Πηγές

Βιβλιογραφία-Πηγές 19

“Αν η ζωή μας δεν μελετηθεί κατάβαθα

και δεν αισθανθούμε τις ομορφιές της,
αν δεν θαυμάζουμε και δεν εμπνεόμαστε
από τη μεγάλη μήτρα της δημιουργίας
και αν δεν ανοίγουμε το παρελθόν για
να κάνουμε τέχνη τότε είμαστε παιδάκια
προσηλωμένα στην ορθογραφία και στη

”σύνταξη τραυματισμένων φράσεων.