ความรู้เกี่ยวกับโลจิสติกส์เบื้องต้น

ความรูเ้ ก่ียวกบั
โลจิสติกส์เบ้ืองต้น

ครูสมถวิลรตั น์ อาษาดี

ความหมาย นิยาม เก่ยี วกบั โลจสิ ตกิ ส์

ลอจสิ ตกิ ส์ (Logistics) ตามความหมายดัง้ เดิมมีความหมายวา่ “การสง่
กาลังบารุง” หรือ “พลาธิการ” สาหรับ Supply Chain หมายถึง “โซ่
อปุ ทาน” ปัจจบุ นั ทัง้ 2 คาน้ยี ังไมม่ ีการบญั ญตั ิศัพท์เปน็ ภาษาไทย ครอบคลุม
ความหมายท่ีชัดเจน การทาความเข้าใจจะต้องเข้าใจความหมายของท้ัง
Logistics และ Supply Chain ในลักษณะท่ีเป็นองค์รวม ( Holistic)
เน่ืองจากหน้าที่ (Function) จะมีลักษณะท่ีสัมพันธ์และเก่ียวเนื่องกัน
วิวัฒนาการของลอจิสติกส์ บางตาราได้กล่าวว่าเร่ิมต้นเมื่อประมาณปี ค.ศ.
1950 คือ ในช่วงเกิดสงครามเกาหลี โดย Logistics เริ่มนามาใช้ในการ
จัดการ ยุทธศาสตร์สงครามสมัยใหม่ ซ่ึงจะมีความซับซ้อนและเป็น
สงครามท่ีมีระยะทางไกลกันมาก โดย Logistics ได้นามาเปน็ กลยุทธ์ เพอ่ื ใช้
เป็นการลาเลียงยุทธปัจจัยให้กับกองทัพสหรัฐฯ ในความเหน็ ของผู้เขียนเห็น
ว่า Logistics น้ัน ได้มีการนามาใช้ เร่ิมแรกน่าจะเป็นในยุคของจักรพรรดิ
นโปเลียน (The age of Napoleon) ในต้นศตวรรษท่ี 19 โดยได้มีการออก
กฎหมายที่เรียกว่า Levee En Masee โดยมีการจดั ตัง้ กระทรวงการขนส่ง มี
หน้าท่ีรับผิดชอบต่อการส่งอุปกรณ์และการขนส่งอย่างเป็นระบบ ซึ่งนโป
เลียนได้กล่าววลีท่ีมีความเหมาะสมกับ Logistics ปัจจุบันว่า “กองทัพเดิน
ด้วยท้อง” ซ่ึงเป็นต้นแบบของระบบพลาธิการของประเทศต่างๆ โดยในสมัย
สงครามเวียดนาม Logistics ได้ถูกนามาใช้ในการสนับสนุนยุทธปัจจัยให้
กองทัพสหรัฐฯ ต้องเข้าใจว่าการผลิตอาวุธและการส่งกาลังบารุงของสหรัฐฯ
นั้นดาเนินโดยภาคเอกชน ซึ่งทาให้สหรัฐฯเปน็ ผู้นาทางดา้ น Logistics จนถึง

ปัจจุบัน หลังจากยุคสงครามเย็น (Cold War) ส้ินสุดลง เมื่อปี 1990 เป็น
การยุติการแข่งขันทางด้านการทหาร โดยประเทศมหาอานาจได้สนับสนุน
บริษัทข้ามชาติ โดยอาศัยกลไกการค้าโลกใหเ้ ข้ามาชิงความได้เปรียบในการ
แข่งขันทางการค้า โดยมีกิจกรรม Logistics เป็นยุทธศาสตร์ในการเข้ามาสู่
ยุคจักรวรรดินิยมสมัยใหม่ หรือเรียกให้ “เพราะ” ก็คือ โลกาภิวัตน์
(Globalization) ประกอบกับเทคโนโลยีสารสนเทศได้มีการพัฒนาไปสู่
เครือข่าย Internet ได้มีส่วนสาคัญทาให้ Logistics กลายเป็นกระแสและ
เปน็ ที่ กล่าวขานดงั เชน่ ในปจั จบุ นั

คานิยามของ Logistics ตาม Council of Logistics Management
(CLM) ในปี ค.ศ. 1998 กล่าวไว้วา่ “Logistics management is that part
of the supply chain process that plans, implements ,and controls
the efficient , effective flow and storage of goods , services , and
related information from the “point – of – origin to the point –
of – consumption” in order to meet customers requirement”

จากนยิ ามข้างต้น ในทัศนะคตขิ องผ้เู ขยี น ไดใ้ ห้ความหมายของ
ลอจิสตกิ ส์ ดังตอ่ ไปนี้

“Logistics หมายถึง กิจกรรมหรือการกระทาใดๆ เพ่ือให้ได้มาซึ่ง
สินค้าและบริการ รวมถึงการเคล่ือนย้าย , จัดเก็บ และกระจายสินค้า จาก
แหล่งท่ีผลิต (Source of Origin) จนสินค้าได้มีการส่งมอบไปถึงแหล่งท่ีมี
ความต้องการ (Source of Consumption) โดยกิจกรรมดังกล่าว จะต้องมี
ลักษณะเป็นกระบวนการแบบบูรณาการ โดยเน้นประสิทธิภาพและ
ประสิทธผิ ล โดยมเี ป้าหมายในการสง่ มอบแบบทนั เวลา (Just in Time) และ

เพือ่ ลดต้นทนุ โดยมุ่งให้เกดิ ความพอใจแก่ลูกค้า (Customers Satisfaction)
และส่งเสริมเพ่ือให้เกิดมูลค่าเพ่ิมแก่สินค้าและบริการ ท้ังน้ี กระบวนการ
ต่างๆของระบบ Logistics จะต้องมีลักษณะปฏิสัมพันธ์ท่ีสอดคล้อง
ประสานกัน ในอนั ท่ีจะบรรลุวัตถุประสงค์รว่ มกนั ”

จะเหน็ ไดว้ ่า กระบวนการต่างๆของ Logistics จะเน้นทก่ี ารปฏสิ ัมพันธ์
ในแบบที่เป็นองค์รวมหรือบูรณาการ (Integration) หมายถึง กระบวนการ
ในการจัดการให้วัตถุดิบ (Raw Material) , สินค้า (Goods) และบริการ
(Service) เคลื่อนย้ายจากต้นทาง (Source of Origin) ไปยังผู้บริโภค
ปลายทาง (Consumers Origin) ได้อย่างทันเวลา (Just In Time) และมี
ประสิทธิภาพ โดย Logistics จะมีความหมายซ่ึงเน้นไปในกระบวนการ
เคลื่อนย้ายสินค้า (Cargoes Moving) ซ่ึงมีความหมายรวมไปถึงการขนส่ง
สินค้า (Cargoes Carriage) , การเก็บรักษาสินค้า (Warehousing) และการ
กระจายสินค้า (Cargoes Distribution) กระบวนการท่ีเกี่ยวข้องกับการ
จัดซื้อ (Procurement) และกระบวนการที่เก่ียวข้องกับการคาดคะเนของ
ตลาด (Market Predict) ทั้งน้ีอาจให้ความหมายที่ชัดเจนและถือเป็น
ภาระกิจหลักของลอจิสติกส์ได้ว่า “ลอจิสติกส์ หมายถึง การจัดการ
เคลื่อนย้ายของสินค้า บริการ ข้อมูลข่าวสารและการเงินระหว่างผู้ผลิตและ
ผู้บริโภค (ท่ีมา : สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจฯ)

ความหมายโลจสิ ตกิ ส์ (Logistics)
โลจิสติกส์ (Logistics) ที่บางคนออกเสียงว่า ลอจิสติกส์ ซึ่งไม่

น่าจะถูกต้องนัก คานี้ตามพจนานุกรม แปลว่า การส่งกาลังบารุง และ
ความหมายในยุคศตวรรษที่ 19 ในเรื่องท่ีเกี่ยวกับการขนส่งส่ิงของ หมายถึง

การวางแผนและบริหารจัดการเพื่อลาเลียงสิ่งของจากจุดหน่ึงไปยังอีกจุด
หน่ึง โดยเฉพาะในทางทหารและอุตสาหกรรมการผลิตส่ิงของ แต่ถ้าอยู่ใน
เรื่องของการบริหารองค์กรท่ีมีสายงานมากและซับซ้อน หมายถึง การ
วางแผนและบรหิ ารจัดการภารกจิ ที่มีความยุ่งยากซบั ซ้อน

เมื่อยุคสมัยเปลี่ยนไป ความหมายของ โลจสิ ติกส์ ก็เปลี่ยนไปตาม
วธิ ีการดาเนนิ ธุรกจิ ของโลก ในยคุ ศตวรรษที่ 20 ในทางการทหาร หมายถึง
การวางแผนและบริหารจดั การเพื่อการเคล่ือนกองทัพ กาลังพล ยุทโธปกรณ์
และส่ิงอุปโภคต่าง ๆ ส่วนในด้านอุตสาหกรรมและธุรกิจ หมายถึง การ
วางแผนและควบคุมการเคลื่อนไหลของวัตถุดิบและผลผลิต รวมไปถึงการ
กระจายสินค้าสู่ตลาดจนถึงผู้บริโภค โดยมีการจัดองค์กรหรือกระบวนการ
ผลิตอย่างเหมาะสมคุ้มค่า

ปจั จุบัน โลจสิ ติกส์ หมายถึง ตน้ ทุนดา้ นการขนส่งของประเทศ การ
ผลิตสินค้าหรือการบริการต่างๆ ย่อมต้องมีการติดต่อ ขนส่ง เช่น ขนส่ง
วัตถุดิบจากแหล่งวัตถุดิบไปยังโรงงานผ่านกระ บวนการผลิตจนเป็นสินค้า
จากน้นั ต้องมกี ารขนสง่ สินค้าสู่ตลาด เพื่อกระจายใหถ้ งึ ผู้บริโภค ต้นทนุ ด้าน
การขนส่งมิได้หมายถึงเฉพาะค่าใช้จ่ายของยานพาหนะ แต่รวมถึงวิธีการ
บรรจุ หบี ห่อ ขนถา่ ย และป้อนเข้าโรงงาน หากทาไดร้ วดเร็ว ประหยดั มีการ
สูญเสียน้อย น่ันยอมหมายถึงมีต้นทุนต่า ในการกระจายผลผลิตสู่ตลาดและ
ผู้บริโภคก็ต้องมีตน้ ทนุ ตา่ ดว้ ย

ดังน้ัน หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับโลจิสติกส์ จึงครอบคลุมหลายฝ่าย
ตั้งแต่แหล่งวัตถุดิบ วิธีการบรรจุ ขนถ่าย กระบวนการส่ง-รับของ ผู้จดั สร้าง
โครงสร้างพ้ืนฐานด้านการขนส่งต่าง ๆ ท้ังระบบถนน ระบบราง ท่าเรือ ท่า

อากาศยาน ศุลกากร และโรงเก็บสินค้า เป็นต้น ต้นทุนด้านการขนส่งจะต่า
ได้ต่อเมื่อการขนถ่ายและนาส่งผลิตภัณฑ์ถึงจุดหมายโดยเร็ว สูญเสียน้อย
สินค้าถึงมือผู้รับตามเวลาโดยเร็ว ข้ันตอนกระบวนการศุลกากรทั้งนาเข้า-
ส่งออก สะดวกรวดเร็ว ไม่ต้องเสียค่าเช่าโรงเก็บสินค้าหรือตู้คอนเทนเนอร์
นานวัน ลดดอกเบย้ี ของต้นทนุ ลงได้ดว้ ย