Blush & Brown Modern Minimalist eBook Workbook

การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

เสนอ
ครู กายทิพย์ แจ่มจันทร์

โรงเรียนส่วนบุญโญปถัมภ์ลำพู น

จัดทำโดย

นาย ธนภัทร พรหมพนัส เลขที่4 6/3
นาย ศุภณัฐ หาญป้อ เลขที่20 6/3

คำนำ อังคาร (Tue)

E-book เล่นนี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของวิชาดำรง

ชีวิตและครอบครัว 3 เพื่อให้ได้ศึกษาความรู้ในเรื่องราวของการเพาะ

เลี้ยงเนื้อเยื่อ โดยได้ศึกษาผ่านแหล่งความรู้ต่างๆ E-book เล่มนี้มี

เนื้อหาเกี่ยวกับการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อผู้จัดทำคาดหวังเป็นอย่างยิ่ง

ว่าการจัดทำE-book เล่นนี้จะมีข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อที่สนใจศึกษา

การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเป็นอย่างดี

ผู้จัดทำคาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่าการจัดทำE-book เล่นนี้จะ

มีข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่อที่สนใจศึกษาการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อเป็น

อย่างดี

สารบัญ หน้าที่

การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

ประวัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช 1
ข้อดีและข้อเสียของการขยายพันธุ์พืชจากส่วนต่างๆ 2
ประโยชน์ของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 4
ความหมายของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 5
พืชที่นิยมนำมาเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 6
พืชใกล้สูญพันธุ์ 7

ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อการเพาะเลี้ยง 8
เนื้อเยื่อมีวิธีการทำ 5 ขั้นตอน ดังนี้

หลักการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชวัตถุประสงค์ 14
การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชออกเป็น 6 ชนิด ดังนี้ 15
พันธุ์พืชที่ทำการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 17
อุปกรณ์ในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ 18
การดูแลเนื้อเยื่อระหว่างการเลี้ยง 19
ที่มา 20

1

ประวัติการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช

กาใรช้เเพพาาะะเเลีล้เีย้ยพงิง่เมเนืซ้อหลเัลยื์ว่หอเรพืรือืช่ตอเ้ปน็งนพืยกช่ลภอุ่มายขยอใตง้สเทภคานวิะค
ที่

ปลอดเชื้อบนอาหารสังเคราะห์ที่ทราบองค์

ประกอบที่แน่นอน เทคนิคการเพาะเลี้ยง

เนื้อเยื่อเป็นที่นิยมใช้อย่างกว้างขวาง โดยอาศัย

คุณสมบัติโททิโพเทนซี totipotencyของ

เซลล์พืช คือเซลล์ใดเซลล์หนึ่งของพืชมีความ

สามารถที่จะพัฒนาไปเป็นเนื้อเยื่อ อวัยวะและ


ต้นที่สมบูรณ์ได้

2

ข้อดีและข้อเสียของการขยายพันธุ์พืช

จากส่วนต่างๆ

ข้อดี

1. ทำได้ง่ายและได้ปริมาณมาก เพราะสะดวกในการปฏิบัติ
2. เสียค่าใช้จ่ายน้อยเพราะไม่ต้องใช้เครื่องมือหรืออุปกรณ์

ตลอดจนฝีมือในการปฏิบัติมากนัก
3. สะดวกในการขนส่งระยะทางไกลๆ เพราะทนทานและ

ตายยาก ประกอบกับมีขนาดเล็กจึงสะดวกที่จะบรรจุหีบห่อ

หรือหยิบยก
4. เก็บรักษาได้นาน เพราะไม่ต้องการสิ่งแวดล้อมในการ

ดำรงชีวิตมาก เพียงแต่เก็บให้ถูกต้องเท่านั้น
5. ได้ต้นพืชที่มีระบบรากดี เพราะมีรากแก้ว ดังนั้นจึงมีราก

หยั่งลึก และการที่ต้นพืชมีรากลึกนี้ ย่อมมีผลทำให้

3

ข้อเสีย

1. กลายพันธุ์ได้ง่าย เพราะต้นที่ได้เกิดจากการผสม

พันธุ์ เว้นแต่เมล็ดพืชบางชนิดที่งอกได้หลายต้นใน

๑ เมล็ด ซึ่งอาจจะมีต้นที่ไม่กลายพันธุ์ได้
2. ลำต้นสูงใหญ่ ไม่สะดวกในการเก็บเกี่ยวและ

ดูแลรักษา
3. ต้นมีโอกาสรับแรงปะทะลมได้มาก ทำให้ดอก

และผลร่วงหล่นเสียหายมาก
4. มักให้ผลช้า ต้องใช้เวลาในการเลี้ยงดูนาน กว่า

จะให้ผลตอบแทน
5. ปลูกได้น้อยต้นในเนื้อที่เท่ากัน ฉะนั้นจึงอาจให้

ผลน้อยกว่าการขยายพันธุ์โดยวิธีอื่นที่ให้ต้นพืชพุ่ม

เล็กกว่า

4

ประโยชน์ของการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

1. เพื่อการผลิตต้นพันธุ์พืชปริมาณมากในเวลา
อันรวดเร็ว

2. เพื่อการผลิตพืชที่ปราศจากโรค
3. เพื่อการปรับปรุงพันธุ์พืช
4. เพื่อการผลิตพืชพันธุ์ต้านทาน
5. เพื่อการผลิตพืชพันธุ์ทนทาน
6. เพื่อการผลิตยาหรือสารเคมีจากพืช
7. เพื่อการเก็บรักษาพันธุ์พืชมิให้สูญพันธุ์

5

ความหมายของการเพาะ

เลี้ยงเนื้อเยื่อ

การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ หมายถึง การนำ

เอาส่วนใดส่วนหนึ่งของพืช ไม่ว่าจะเป็น

อวัยวะเนื้อเยื่อเซลล์ หรือเซลล์ไม่มีผนัง

มาเลี้ยงในอาหารเลี้ยงในสภาพปลอดเชื้อ

จุลิทรีย์ และอยู่ในสภาพควบคุมอุณหภูมิ

แสงและความชื้นเพื่อให้เซลล์พืชที่นำมา

เพาะเลี้ยงนั้น ปราศจากเชื้อที่มารบกวน


และทำลายการเจริญเติบโตของพืช

6

พืชที่นิยมนำมาเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื้อ นิยมใช้

กับพืชที่มีปั ญหาในเรื่ องของการ


ขยายพันธุ์ หรือพืชที่มีปัญหา

เรื่องโรค เช่น ขิง กล้วยไม้ หรือ

พืชเศรษฐกิจ เช่น กุหลาบ ดาว


เรือง ข้าว แครอท คาร์เนชั่น

เยอร์บีร่า เป็นต้น

7

พืชใกล้สูญพันธุ์

คือ ขนุนไพศาลทักษิณ ซึ่งมีเหลืออยู่เพียงต้น

เดียวในพระราชวังไพศาลทักษิร ตามโครงการ

พระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

และสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ เพื่อ

เก็บพันธุ์ไว้เผยแพร่ต่อไปโดยมองให้ Central


LAB ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์บางเขน

กองทัพบกและสวนจิตรลดา เป็นผู้รับผิดชอบ


โครงการร่วมกัน เป็นต้น

8

ขั้นตอนการเพาะ

เลี้ยงเนื้อเยื่อ
การเพาะเลี้ยง


เนื้อเยื่อมีวิธีการ

ทำ 5 ขั้นตอน


ดังนี้

9

1. การเตรียมอาหาร คือ การเตรียม

อาหาร คือ การนำธาตุอาหารหลักที่

พืชต้องการในการเจริญเติบโต และ

ธาตุอาหารรองมาผสมกับวุ้น

ฮอร์โมนพืช วิตามินและน้ำตาล ใน

อัตราส่วนที่เหมาะสม แล้วนำไปฆ่า

เชื้อ ใส่ลงในขวดอาหารเลี้ยง บางครั้ง

อาจหยดสีลงไป เพื่อให้สวยงามและ

สังเกตได้ชัดเจน

ธาตุอาหารที่พืชต้องการ
• ธาตุอาหารหลัก ได้แก่


ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โปรตัสเซียม

แคลเซียม แมกนีเซี่ยมและกำมะถัน

• ธาตุอาหารรอง ได้แก่

ธาตุอาหารที่จำเป็นน้อย เช่น เหล็ก

แมงกานีส สังกะสี ทองแดง

10

2. การฟอกฆ่าเชื้อ

ส่วนเนื้อเยื่อ คือ เป็น

วิธีการใช้สารเคมีหรือ

วิธีการต่าง ๆ ที่ทำให้

ชิ้นส่วนของพืชที่นำมา

เลี้ยงในอาหารเลี้ยง

ปราศจากเชื้อจุลินทรีย์

ต่าง ๆ

11

3. การนำเนื้อเยื่อลง
ขวดเลี้ยง เป็นการนำ
เอาชิ้นส่วนของพืชที่
ฟอกฆ่าเชื้อแล้ว วาง
ลงบนอาหารเลี้ยงที่

ปลอดเชื้อ โดยใช้
เครื่องมือและปฏิบัติ
การในห้องหรือตู้ย้าย
เนื้อเยื่อโดยเฉพาะ

12

4. การนำขวดเลี้ยงเนื้อเยื่อไปเลี้ยง

เป็ นการนำเอาขวดอาหารเลี้ยงที่มีชิ้น

ส่วนของเนื้อเยื่อไปเลี้ยงไว้บนเครื่อง

เขย่า เพื่อให้อากาศได้คลุกเคล้าลงไป

ในอาหาร ทำให้แร่ธาตุ, ฮอร์โมนและ


สารอาหารต่าง ๆ ช่วยกระตุ้นให้

เนื้อเยื่อที่นำมาเลี้ยงบนอาหารนั้น เกิด


ต้นอ่อนของพืชจำนวนมาก

13

5. การย้ายเนื้อเยื่อออก

จากขวด เมื่อกลุ่มของต้น

อ่อนเกิดขึ้น ให้แยกต้น

อ่อนออกจากกัน เพื่อนำ


ไปเลี้ยงบนอาหารเลี้ยง

ใหม่ จนต้นอ่อนแข็งแรง

ดีแล้ว จึงนำต้นอ่อนที่

สมบูรณ์ออกจากขวด

ปลูกในแปลงเลี้ยงต่อไป

14

หลักการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืช

วัตถุประสงค์

หลักการเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อพืช

วัตถุประสงค์ 1. นักศึกษาสามารถอธิบายถึงประเภทของ
การเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อได้

2. นักศึกษามีความเข้าใจในหลักการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ
พืชประเภทของการเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อพืช

พืชประกอบไปด้วยอวัยวะต่างๆ มากมาย ซึ่งแต่ละ
อวัยวะก็ประกอบด้วยเนื้อเยื่อหลายชนิด

15

การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อพืชออกเป็น 6 ชนิด ดังนี้

1. การเพาะเลี้ยงพืชทั้งต้น (Culture of intact
plants) คือ การน าเอาเมล็ดไปเพาะใน

หลอดทดลองจนกลายเป็ นต้นกล้าและพืช

สมบูรณ์ต่อไป เช่น การเพาะเมล็ดกล้วยไม้

2. การเพาะเลี้ยงเอ็มบริโอ
(Embryo culture) คือ การ
เพาะเลี้ยงเอ็มบริโอไม่ว่าแก่

หรืออ่อน

หลังจากที่แยกเอาเปลือกหุ้ม

เมล็ดออกไปแล้ว

3. การเพาะเลี้ยงอวัยวะและการเพาะ
เลี้ยงเนื้อเยื่อเจริญ (Organ culture

and meristem

culture) คือ การเพาะเลี้ยงส่วนต่างๆ

ของอวัยวะพืชที่แยกออกมา เช่น
ปลายยอด ปลายราก ข้อ


ปล้อง ใบ ดอก ผล เป็นต้น เป็นวิธีที่ท
าได้ง่ายและรวดเร็ว

16



4. การเพาะเลี้ยงแคลลัส (Callus culture) คือ
การเพาะเลี้ยงเนื้ อเยื่ อที่เกิดใหม่จากการ

เพาะเลี้ยงส่วนต่างๆ ของพืช
5. การเพาะเลี้ยงเซลล์แขวนลอย (Cell
suspension culture) คือ การเพาะเลี้ยงเซลล์
เดี่ยว

(Single cell) หรือกลุ่มเซลล์ (Aggregate cells)
ในอาหารเหลวที่มีการเขย่าตลอดเวลา
6. การเพาะเลี้ยงโปรโตพลาสต์ (Protoplast
culture) คือ การเพาะเลี้ยงเซลล์ที่ปราศจาก

ผนังเซลล์ (Cell wall)

17

พันธุ์พืชที่ทำการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

1. อ้อย
2. เบญจมาศ
3. สตรอเบอรี่
4. หน่อไม้ฝรั่ง
5. ขิง
6. มันฝรั่ง
7. สับปะรด
8. สมุนไพร
9. กล้วย
10. กระเจียว/ปทุมมา
11. ปูเล่
12. ไผ่
13. กล้วยไม้ป่า
14. สมุนไพร

18

อุปกรณ์ในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

1. พันธุ์พืชที่จะนำมาเพาะเลี้ยงควรสะอาด

ปราศจากโรคและเป็ นส่วนที่สำคัญที่ยังอ่อนอยู่

เช่น ตาเป็นอวัยวะที่ดีที่สุด ส่วนใบ ดอก ราก
ก็สามารถนำมาเลี้ยงได้
2. เครื่องแก้วต่าง ๆ ได้แก่ ฟลาสค์ บีกเกอร์ ปิ

เปตต์ จานเพาะเชื้อ กระบอกตวง ขวดสำหรับ

เลี้ยงเนื้ อเยื่ อ
3. สารเคมีต่าง ๆ
3.1 สารเคมีที่ใช้ฆ่าเชื้อที่ติดมากับผิวพืช เช่น

คลอรอกซ์ เอททิลแอลกฮอล์ เมอคิวริคคลอ

ไรด์ ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์
3.2 สารเคมีที่ใช้เตรียมสูตรอาหารต่าง ๆ
3.3 สารเคมีที่ควบคุมการเจริญเติบโต
3.4 น้ำตาลซูโครส
3.5 วุ้น
4. เครื่องมือผ่าตัด ได้แก่ มีดผ่าตัด ปากคีบ
5. ตู้ถ่ายเนื้อเยื่อ
6. อุปกรณ์เบ็ดเตล็ดต่าง ๆ
7. อาหารเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อ

19

การดูแลเนื้อเยื่อระหว่างการเลี้ยง

1. นำขวดเลี้ยงเนื้อเยื่อไปวางบนชั้นในห้องเลี้ยงเนื้อเยื่อ โดย

ปรับสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมโดยทั่วไปปรับอุณหภูมิภายใน

ห้องประมาณ 25 องศาเซลเซียส ระยะเวลาที่ให้แสงประมาณ

12 – 16 ชั่วโมง / วัน ความเข้มของแสง 1,000 – 3,000 lux

2. เนื้อเยื่อพืชที่เลี้ยงควรเปลี่ยนอาหารใหม่ทุก 2 สัปดาห์

ระหว่างการเลี้ยงตรวจดู
3. การเจริญเติบโต สังเกตุการเปลี่ยนแปลง บันทึกรายงานไว้

เพื่ อเป็ นข้อมูล
4. การย้ายพืชออกจากขวดเลี้ยงเนื้อเยื่อเพื่อลงปลูกในกระถาง

เมื่อพืชเจริญเติบโตเป็นต้นที่สมบูรณ์แล้ว ก็นำลงปลูกใน

กระถางดังนี้

1. เตรียมทราย : ถ่านแกลบ หรือ ทราย : ขุยมะพร้าว

อัตราส่วน 1 : 1 ใส่กระถางหรือกระบะพลาสติค
2. ใช้ปากคีบ คีบต้นพืชออกจากขวดอย่างระมัดระวัง
3. ล้างเศษวุ้นที่ติดอยู่บริเวณรากออกให้หมด
4. จุ่มยากันรา ตามอัตราส่วนที่กำหนดในสลากยา

20

ที่มา

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
https://sites.google.com/site/ampiglets/kh

xdi-khxng-kar-khyay-phanthu-phuch-cak-


swn-tang
https://sites.google.com/a/mvsk.ac.th/suk

sa-withi-khyay-phanthu-phuch/kar-pheaa-


leiyng-neuxyeux?

tmpl=%2Fsystem%2Fapp%2Ftemplates


%2Fprint%2F&showPrintDialog=1

จบการนำเสนอ