หอมหมื่นลี้

ดอกหอมหมื่นลี้ จัดทำโดย นางสาวชญานิษฐ์ สุขสว่าง เลขที่23 ม.6/6 โรงเรียนสาธิตแห่งมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ศูนย์วิจัยและพัฒนาการศึกษา

ค ำน ำ ดอกหอมหมื่นลี้ ดอกไม้ที่ส่งกลิ่นหอมกระจายไปไกลจนได้ชื่อว่า “หอมหมื่นลี้” ในประเทศจีน หรือ เรียกว่า ดอกคินโมคุเซ ในประเทศญี่ปุ่น เป็นอีกหนึ่งไม้มงคลที่คนไทยนิยมปลูกประดับบ้านเรือน เพราะเป็น ดอกไม้ที่มีความหมายดีและมีกลิ่นหอม อีกทั้งดอกหอมหมื่นลี้ไม่ได้มีดีแค่กลิ่น เราสามารถนำดอกของมันมาทำ เป็นยารักษาโรคหรือประโยชน์อื่น ๆ ได้อีกด้วย แต่ด้วยดอกหอมหมื่นลี้ไม่ใช่ดอกไม้พื้นเมืองของประเทศไทย ทำให้หลายคนอาจจะไม่รู้จักดอกไม้ชนิดนี้ ทางผู้จัดทำจึงอยากรวบรวมข้อมูลของดอกหอมหมื่นลี้มาให้ผู้อ่าน ทุกท่านได้ทำความรู้จักกับดอกไม้ชนิดนี้กันค่ะ ผู้จัดทำ ชญานิษฐ์ สุขสว่าง

ดอกหอมหมื่นลี้ หอมหมื่นลี้ เป็นดอกไม้พื้นเมืองที่มีถิ่นกำเนิดทางบริเวณตอนกลาง ภาคใต้ และทางตะวันตกเฉียงใต้ ของประเทศจีน แต่ในปัจจุบันพบว่าสามารถเจริญเติบโตได้ดีในทุกส่วนของประเทศ ซึ่งต้นหอมหมื่นลี้ จัดเป็น ต้นไม้ประเภทพุ่มเตี้ยๆ ลักษณะเป็นไม้ต้นขนาดเล็ก แต่บางพันธ์มีความสูงได้ถึง 8 เมตร เรือนยอดรูปไข่ ส่วน ดอกจะออกเป็นช่อที่ปลายกิ่งหรือบริเวณซอกใบ เป็นดอกเล็ก 12-25 ดอก มี 4 กลีบ ปลายงุ้มเข้าหากัน สีขาว นวลหรือเหลืองทอง ดอกจะออกช่วงเดือนตุลาคม-กุมภา พันธ์ ดอกจะบานพร้อมกันทั้งช่อ หากออกเต็มต้นจะ สวยงามมากพร้อมกับส่งกลิ่นหอมแรงตลอดวัน ดอกหอมหมื่นลี้สามารถนำมาทำเครื่องดื่มชา, ไวน์ และยา รักษาโรค หรือแม้กระทั่งนำมาสกัดเป็นหัวน้ำหอม ซึ่งลำต้นของมันเป็นวัสดุชั้นยอดในการทำไม้แกะสลัก และ เปลือกไม้ยังสามารถนำมาสกัดเป็นสีย้อมได้ หอมหมื่นลี้ ที่คนนิยมปลูกกันมีอยู่สองสายพันธุ์ คือ ดอกสีขาวนวล และดอกสีเหลืองทอง ส่วนใหญ่ นิยมปลูกกันมากทางภาคเหนือ ถ้าปลูกในที่มีอากาศเย็น ใบและกลีบดอกจะหนามากเป็นไม้ที่โตช้ามากกว่า ชนิดอื่น ดอกแห้งใช้นำมาอบทำน้ำหอม ชงน้ำชา หรือทำเหล้าจีนเพื่อให้กลิ่นหอมหวานหอมไกลเป็นหมื่นลี้ ดอกไม้ชนิดนี้แม้จะออกดอกทีละไม่มาก แต่กลิ่นหอมชื่นใจนั้นไม่น้อยตามจำนวนดอก ที่สำคัญหอมไกลไปทั่ว บริเวณบ้าน ใครผ่านไปมาก็สูดดมกลิ่นหอมกันได้เพลิน ๆ ดอกหอมหมื่นลี้สีเหลือง ดอกหอมหมื่นลี้สีขาว

ความหมายและความเชื่อเกี่ยวกับดอกหอมหมื่นลี้ หอมหมื่นลี้ ไม้ดอกหอมอมตะนิรันดร์กาลที่หอมไกลไปตามลมได้ไกลถึงหมื่นลี้ (1 ลี้ = 500 เมตร) ดอกหอมหมื่นลี้ หรือภาษาจีนเรียก "ดอกกุ้ยฮวา" เป็นไม้มงคลของจีน โดยคำว่า กุ้ย พ้องเสียงกับคำ ที่มีความหมายว่า ดี, สูงส่ง, วิเศษ นิยมมอบให้เพื่อแทนความหมาย ให้ประสบความสำเร็จในหน้าที่การงาน ดอกหอมหมื่นลี้เป็นสัญลักษณ์ของเมืองกุ้ยหลินในประเทศจีน ซึ่งเป็นเมืองที่ขึ้นชื่อในเรื่องทัศนียภาพ อันงดงามด้วยทะเลสาบและไร่ดอกหอมหมื่นลี้ที่ปลูกกันเป็นอุตสาหกรรมใหญ่ ชื่อ “กุ้ยหลิน”แปลว่า “ป่าหอม หมื่นลี้” สันนิษฐานว่าดอกหอมหมื่นลี้นี้มีมาราว 10,000 ปีแล้ว เพราะมีการค้นพบละอองเกสรดอกหอมหมื่นลี้ ในซากถ้ำยุคหินใหม่ทางใต้ของเมืองกุ้ยหลิน หนังสือ “มิ่งไม้มาลีจีน” ของอีนเติงกั๋ว ซึ่งคุณพรพรรณ จันทโรนานนท์ แปลและเรียบเรียงเป็น ภาษาไทย ได้จำแนกสีและลักษณะ ของดอกหอมหมื่นลี้ พร้อมทั้งชื่อเรียกในภาษาจีนไว้ดังนี้ ชนิดดอกสีขาว มีดอกเล็กและกลิ่นหอมอ่อนๆ เรียกว่า “อิ๋นมู่ซี” หรือ “อิ๋นกุ้ย” แปลว่า กุ้ยฮวาสีเงิน ชนิดดอกสีเหลือง มีดอกใหญ่กว่าและกลิ่นหอมแรง เรียกว่า “จินมู่ซี” หรือ “จินกุ้ย” แปลว่า กุ้ยฮวาสีทอง ชนิดดอกสีแดง มีกลิ่นหอมขจรขจายไปไกลที่สุดในบรรดากุ้ยฮวาทั้ง 3 สี เรียกว่า “ตันกุ้ย” แปลว่า กุ้ยฮวาสี แดง หอมหมื่นลี้ถือเป็นดอกไม้ศักดิ์สิทธิในตำนานของลัทธิเต๋าและพุทธศาสนานิกายมหายาน ชาวจีนและ ญี่ปุ่นนิยมปลูกต้นหอมหมื่นลี้ในวัด เชื่อกันว่าการคุกเข่าลงเบื้องหน้าต้นหอมหมื่นลี้เพื่อสูดดมกลิ่นหอมหวาน เปรียบได้กับการน้อมคารวะสิ่งศักดิ์สิทธิ ในฤดูใบไม้ร่วงซึ่งหอมหมื่นลี้หลายพันธุ์ในประเทศจีนแย้มกลีบบาน สะพรั่ง ก็จะมีการจัดงานเทศกาลชมดอกหอมหมื่นลี้ซึ่งเป็นที่สนใจของนักท่องเที่ยวจากทั่วโลก สถานที่สำคัญ ในนครเซี่ยงไฮ้อย่างสวนกุ้ยหลินหรือสวนพฤกษศาสตร์แห่งเซี่ยงไฮ้ล้วนเป็นแหล่งรองรับนักท่องเที่ยวที่หลั่งไหล มาชมความงามของดอกหอมหมื่นลี้และอธิษฐานขอพรจากเทวีแห่งดวงจันทร์ให้ชีวิตประสบแต่ความสุข มีตำนานเก่าแก่ของชาวจีนเล่าว่า มีต้นหอมหมื่นลี้ งอกงามขึ้นบริเวณมุมขวาด้านล่างของดวงจันทร์ แต่ มียักษ์ร้ายพยา ยามที่จะทำลายต้นหอมหมื่นลี้ โดยการตัดลำต้นมันทิ้งตลอดปี ทุกปี ปีแล้วปีเล่า แต่หอมหมื่นลี้ ต้นเดิมก็ยังสามารถงอกงามขึ้นมาใหม่ทุก ๆ ปี ราวกับว่ามีชีวิตเป็นอมตะ และชาวจีนเชื่อกันว่าหอมหมื่นลี้ เป็น ต้นไม้ที่มีคุณค่า สง่างามและเป็นอมตะ กลิ่นหอมของดอกหอมหมื่นลี้สามารถล่องลอยไปยังพื้นที่ห่างไกล ออกไป ซึ่งกลิ่นของมันจะทำให้ผู้คนสามารถรู้สึกถึงความหอมของ กลิ่นแม่น้ำและภูเขา ตามธรรม ชาติของ ท้องถิ่น

และมีอีกหนึ่งตำนานที่เกี่ยวกับหอมหมื่นลี้ที่น่าสนใจ จึงอยากนำมาให้ผู้อ่านได้ลองอ่านกัน ตำนานเล่า ว่า เทวีแห่งดวงจันทร์เดิมเป็นเทพธิดานามว่า ฉังเอ๋อ สามีของนางเป็นนักแม่นธนูแห่งสรวงสวรรค์นาม โฮ่วอี้ ในช่วงปฐมกาลของโลก โอรส 10 องค์ของเง็กเซียนฮ่องเต้ ประมุขแห่งสรวงสวรรค์ ได้ส่องแสงสว่างมายังโลก ทว่าการที่โอรสทั้ง 10 หรือพระอาทิตย์ทั้ง 10 ดวงต่างสาดแสงแรงกล้ามายังโลกพร้อมกัน ทำให้โลกร้อนระอุ และเกิดความแห้งแล้งอดอยาก โฮ่วอี้ได้ยินเสียงอธิษฐานวิงวอนของมนุษย์ที่เดือดร้อนแสนสาหัส จึงห้ามมิให้ ดวงอาทิตย์ทั้ง 10 ขึ้นสู่ท้องฟ้าพร้อมกัน ทว่าทั้งหมดไม่ยินยอม โฮ่วอี้จึงเล็งศรยิงดวงอาทิตย์ 9 ดวงตกลงไป เหลือเพียงดวงเดียวที่ส่องแสงมายังพื้นพิภพ ทำให้โลกกลับเข้าสู่ความสงบสุขอีกครั้ง เง็กเซียนฮ่องเต้ทราบความดังนั้นก็พิโรธนัก ทรงตรัสแก่โฮ่ว อี้ว่า “เจ้ารักใคร่โลกมนุษย์มากเสียจนกล้าทำลายแสงสว่างแห่ง สวรรค์เชียวหรือ ถ้าเช่นนั้น เจ้าจะถูกเนรเทศจากสวรรค์และไปอยู่ กับมนุษย์ผู้ไร้ความเป็นอมตะเหล่านั้นเสียเถิด” โฮ่วอี้จึงจุติลงมาเกิด เป็นจักรพรรดิสวนจงแห่งราชวงศ์ถัง ได้ปกครองบ้านเมืองอย่างสงบ สุขสืบมา ทว่าเทพธิดาฉังเอ๋อซึ่งมาเกิดเป็นมเหสีของพระองค์นั้น กลับเฝ้าคิดถึงแต่ชีวิตอมตะบนสวรรค์ มิได้สนใจพระสวามี นางมัก รอจนพระจักรพรรดิบรรทม จึงแอบมาอธิษฐานรำพึงรำพันต่อ พระจันทร์เต็มดวงว่า “สามีของเราถูกเนรเทศจากสวรรค์ แต่เหตุใด เราจึงต้องมาทนทุกข์ยากร่วมกับเขา เราปรารถนาแต่ความอ่อนเยาว์ ตลอดกาลและชีวิตอันแสนสุขบนสรวงสวรรค์ ซึ่งล้อมรอบไปด้วยสวนอันสวยงาม” เมื่อโฮ่วอี้จับได้ว่าพระมเหสี มิได้ซื่อสัตย์ต่อพระองค์เช่นนั้นก็พิโรธมาก ด้วยความโกรธแค้น โฮ่วอี้กลายเป็นจักรพรรดิที่โหดร้ายขึ้นทุกวัน จน บ้านเมืองเกิดการกบฏวุ่นวาย คืนหนึ่งในฤดูใบไม้ร่วง ซึ่งเป็นวันพระจันทร์เต็มดวง โฮ่วอี้และมเหสี นั่งชมความงามของพระจันทร์ในสวน มีพระในลัทธิเต๋ารูปหนึ่งขอเข้าเฝ้า และถวายเหล้าไวน์ที่ทำจากดอกหอมหมื่นลี้ พระรูปนั้นแกะห่อกระดาษที่ นำมาด้วย และโรยผงที่มีประกายระยิบระยับลงไปในถ้วยไวน์ พลางทูลพระ จักรพรรดิว่า “ยานี้จะทำให้พระองค์กลับเป็นอมตะอีกครั้ง” โฮ่วอี้ได้ฟัง ดังนั้น ก็คิดในใจว่า ‘เวลานี้ประชาชนเป็นกบฏต่อเรา ชะรอยพระรูปนี้จะ คิดวางยาพิษเรา อย่ากระนั้นเลย เราจะให้ภรรยาของเราลองดื่มยานี้ก่อน’ พระองค์จึงตรัสแก่มเหสีว่า “ในเมื่อเจ้าปรารถนาความเป็นอมตะ ก็จงดื่ม ก่อนเถิด”

ฝ่ายพระมเหสีเมื่อรับถ้วยไวน์จากพระสวามีก็คิดว่า “สามีของเรากลายเป็นทรราชไปเสียแล้ว หากทำให้เขากลายเป็นอมตะ ก็จะเป็นภัยต่อโลกยิ่งนัก” เมื่อคิดได้ดังนั้นพระนางจึงดื่มยาเข้าไปทั้งหมด พระ จักรพรรดิเห็นดังนั้นก็กริ้วมาก ทรงชักดาบขึ้นหมายจะตัดเศียรพระมเหสี ทว่าพลังของยานั้นทำให้พระนาง สามารถเหาะหนีไปโดยหมายจะกลับสวรรค์ แต่พลังก็หมดลงทันทีที่เสด็จถึงดวงจันทร์ ที่นั่นพระนางพบทางเข้า พระราชวังอันกว้างใหญ่ และต้นหอมหมื่นลี้ขนาดยักษ์ซึ่งข้างใต้มีกระต่ายหยกกำลังตำสมุนไพรเพื่อปรุงยา อายุวัฒนะ พระนางได้พบทุกสิ่งที่เคยฝันถึง แต่ไม่นานก็พบว่าไม่มีใครอื่นอยู่เลยนอกจากกระต่ายตัวนั้น จึงรู้สึก โศกเศร้าเสียใจในความผิดที่ได้ทรยศต่อสามี จนต้องใช้ชีวิตที่เหลือเพียงลำพัง ชาวจีนบางคนเชื่อว่า เทพธิดาฉังเอ๋อเป็นพระโพธิสัตว์ที่เสด็จขึ้นสู่สวรรค์ใน เวลาเดียวกับที่ทรงบรรลุธรรม เพราะเป็นเวลาที่พระนางเกิดความเมตตาแก่ ชาวโลกอย่างหาที่สุดมิได้ พระนางจึงเลือกที่จะไม่เหาะไปไกลกว่าดวงจันทร์ เพื่อที่จะได้อยู่ใกล้ๆ คอยคุ้มครองชาวโลกที่เดือดร้อน ในช่วงพระจันทร์เต็ม ดวงในฤดูใบไม้ร่วง พระนางจะเสด็จกลับลงมายังโลกเพื่อโปรดเหล่า มนุษย์ ตำนานเล่าว่า หลายร้อยปีหลังเทพธิดาฉังเอ๋อเสด็จสู่ดวงจันทร์ คนตัดไม้ผู้หนึ่งนามว่า อู๋กัง ได้ลักลอบเข้าไปในสวนภายในเขตวิหารของพระ นางซีหวังหมู่ พระแม่เจ้าแห่งตะวันตก เพื่อจะตัดไม้จากต้นหอมหมื่นลี้เก่าแก่ ของพระนางไปทำฟืนขาย อู๋กังแบกไม้ไว้บนหลังและเล็ดลอดหนีไปได้ แต่ด้วย ความเหน็ดเหนื่อย เขาทิ้งตัวลงนอนพัก และเมื่อลืมตาขึ้น ก็ได้เห็นสวนอันสวยงามแห่งหนึ่ง จึงลุกขึ้นเดินไปจน พบกระต่ายหยกใต้ต้นหอมหมื่นลี้ขนาดยักษ์ เขาจึงถามกระต่ายว่า “นี่คือที่ใดกันหรือ” กระต่ายตอบว่า “นี่เป็น สวนบนดวงจันทร์ของฉังเอ๋อ” อู๋กังจึงถามต่อว่า “แล้วท่านมาอยู่ที่นี่ได้อย่างไร” กระต่ายจึงตอบว่า “นานมาแล้ว ปราชญ์ 3 ท่านได้ปลอมแปลงกายเป็นขอทานเพื่อทดสอบคุณธรรมของ สุนัขจิ้งจอก ลิง และตัวข้า พวกเขาขออาหารจากเจ้าหมาจิ้งจอก และจิ้งจอกก็ให้องุ่นไป พวกเขาขออาหารจาก ลิง และลิงก็ให้ผลแตงแก่พวกเขาคนละชิ้น แต่เมื่อพวกเขามาขออาหารจากข้า ข้าก็มีเพียงหญ้าซึ่งคงไม่พอ ประทังชีวิตพวกเขา ด้วยความสงสาร ข้าจึงขอให้พวกเขากินข้าเป็นอาหาร คุณความดีในครั้งนั้นทำให้ข้ามี วิญญาณอมตะและได้มาอาศัยอยู่ในสวนแห่งนี้ซึ่งข้าจะได้ฝึกวิชาสมุนไพรอย่างมีความสุข แต่สำหรับมนุษย์แล้ว ดวงจันทร์นั้นทั้งกว้างใหญ่และหนาวเย็น” “แล้วเหตุใดข้าจึงตื่นขึ้นมาในสวนของท่าน” อู๋กังถาม “เจ้าตัดต้นหอมหมื่นลี้ศักดิ์สิทธิซึ่งเป็นหลานของ ต้นหอมหมื่นลี้ที่ให้ร่มเงาแก่สวนบนดวงจันทร์แห่งนี้ เง็กเซียนฮ่องเต้ประมุขแห่งสรวงสวรรค์จึงเนรเทศเจ้ามา ที่นี่เป็นการลงโทษ แต่เจ้าสามารถกลับไปยังโลกได้ทันทีที่เจ้าโค่นต้นหอมหมื่นลี้บนดวงจันทร์ได้สำเร็จ” กระต่ายตอบ คนตัดไม้ซึ่งคิดถึงครอบครัวของเขาบนโลกมนุษย์ จึงรีบลงมือโค่นต้นไม้ต้นนั้นทันที แต่ทุกครั้งที่

เขาใช้ขวานฟันลงไป กิ่งไม้ก็กลับงอกออกมาใหม่ได้อย่างรวดเร็ว เขายังคงตัดแล้วตัดอีกอย่างไม่จบสิ้นจนถึงทุก วันนี้ ชาวจีนจัดงานเทศกาลขนมไหว้พระจันทร์หรือเทศกาลแห่งการกลับมาพบกันอีกครั้ง ในวันพระจันทร์ เต็มดวงของเดือนกันยายน เพื่อคารวะต่อเทวีแห่งดวงจันทร์ กระต่าย และคนตัดไม้ เวลาค่ำในเดือนกันยายน ถึงตุลาคม ซึ่งเป็นช่วงที่ดอกหอมหมื่นลี้เบ่งบาน ครอบครัวชาวจีนจะออกมานั่งล้อมวงในสนามเพื่อกินขนมไหว้ พระจันทร์ คุณย่าคุณยายก็จะเล่าตำนานอันน่าประทับใจเกี่ยวกับดวงจันทร์และดอกหอมหมื่นลี้ให้ลูกหลานฟัง อย่างสนุก สนาน ตำนานดังกล่าวจึงยังคงสืบทอดจากรุ่นสู่รุ่น จวบจนปัจจุบัน

ลักษณะหอมหมื่นลี้ ดอกสีขาว ดอกสีเหลือง ชื่อวิทยาศาสตร์ : Osmanthus fragrans Lour. ชื่อสามัญ : Sweet osmanthus ชื่อเรียกอื่น : สารภีอ่างกา สารภีฝรั่ง ชื่อวงศ์ : OLEACEAE ถิ่นกำเนิด : ประเทศจีน

ลักษณะ : ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก สูง 1-7 เมตร กิ่งก้านสีน้ำตาลอ่อน ใบ เดี่ยว ออกตรงข้าม รูปหอกหรือรี แกมขอบขนาน กว้าง 1.5-5 ซม. ยาว 5-15 ซม. โคนใบสอบเรียว ปลายใบแหลม ขอบใบเรียบ แผ่นใบหนา คล้ายแผ่นหนัง เกลี้ยง ดอก สีขาว ออกเป็นกลุ่มตาม ซอกใบ กลีบรองดอก 4 กลีบ รูปสามเหลี่ยมขนาดเล็ก กลีบดอก 4 กลีบ เชื่อมติดกันที่ฐานเป็นหลอด ยาว 3-5 มม. ปลายกลีบแผ่มนกลม เกสรผู้ 2 อัน ติดอยู่ด้านใน กลีบดอก เกสรเมีย 1 อัน ปลายแยกเป็น 2 แฉก ผล เป็นผลสด ผลแก่สีม่วงดำ รูปรี ยาว 1-2 ซม. ฤดูการออกดอก : ช่วงฤดูฝน - ฤดูหนาว (ต.ค. - ก.พ.) เวลาที่ดอกหอม : ช่วงเย็นใกล้มืด – เช้าก่อนแดดออก ข้อมูลอื่นๆ : -หอมหมื่นลี้มี 2 สายพันธุ์ คือ สายพันธุ์ที่มีดอกสีเหลือง (รูปล่าง) และสายพันธุ์ที่มีดอกสีขาว (รูปบน) -เกสรดอกหอมหมื่นลี้ เพิ่มความหวาน ความกลมกล่อมของชาอูหลงก้านอ่อนให้น่าดื่มยิ่งขึ้น การกระจายพันธุ์ : พบตั้งแต่อินเดีย ถึงเอเชีย ตะวันออกเฉียงใต้ ประเทศไทยพบตามป่าดิบเขาทางภาคเหนือ ที่ดอยอินทนนท์ ที่ระดับความสูง 2,400-2,565 เมตร ออกดอก ช่วงเดือนกันยายน-ตุลาคม ติดผลช่วงเดือน มีนาคม ต้นหอมหมื่นลี้

การขยายพันธุ์และการดูแล • การขยายพันธุ์ หอมหมื่นลี้ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด ปลูกได้ดีในพื้นที่สูง อุณหภูมิต่ำ และสามารถปลูกได้ในพื้นที่ ต่ำ อุณหภูมิค่อนข้างสูงได้บ้าง หรือสามารถขยายพันธุ์ได้ด้วยการชำ และการตอน เป็นพันธุ์ไม้ขนาดเล็ก สามารถเป็นไม้กระถางได้หลายปี ถ้าปลูกหอมหมื่นลี้ในพื้นที่ที่มีอากาศร้อน ดอกอาจจะน้อยและช่อดอกเล็ก บางพันธ์ไม่ได้ออกดอกตามฤดูกาล อาจออกปีละไม่น้อยกว่าสามสี่ครั้ง ให้ดอกครั้งละไม่มากเหมือนตามที่ปลูก ในอากาศเย็น • การดูแล วิธีดูแลต้นไม้หอมหมื่นลี้ทำได้ง่ายๆไม่ต้องดูแลมากเพราะเป็นพันธุ์ไม้ที่มีความทนทาน เลี้ยงง่าย ทนร้อนและทนแล้งได้ดี สำหรับผู้ที่สนใจอยากปลูกต้นหอมหมื่นลี้มีวิธีดูแลต้นไม้ง่าย ๆ ดังนี้ ดิน – วิธีดูแลต้นไม้ชนิดนี้เพื่อให้เจริญเติบโตงอกงามดีควรนำไปปลูกในดินร่วนโปร่งที่สามารถระบายน้ำได้ดี น้ำ – อย่ารดน้ำมากเกินไปเพราะจะทำให้รากเกิดเชื้อราและเน่าตายในที่สุด ควรรดน้ำ1-2วัน ต่อครั้ง แสงแดด – สำหรับคนที่มีพื้นที่สำหรับปลูกจำกัด แนะนำให้ปลูกในกระถางและจัดวางไว้ในบริเวณที่แสงแดด ส่องถึงได้ตลอดวัน โดยธรรมชาติของหอมหมื่นลี้แล้วมีความชอบแสงแดดมากเลยทีเดียว แต่หากปลูกในพื้นที่ที่ มีอากาศร้อนควรเปลี่ยนเป็นนำไปปลูกในตำแหน่งที่มีแสงแดดส่องถึงรำไร เพราะหากแดดแรงเกินไปประกอบ สภาพอากาศที่ร้อนจัดอาจจำทำให้ใบไหม้และออกดอกน้อย ปุ๋ย – ควรใส่ปุ๋ยบำรุงดิน1-2เดือน ต่อครั้ง สามารถใช้ได้ทั้งปุ๋ยคอก ปุ๋ยอินทรีย์ และปุ๋ยเคมี

ข้อแนะนำ: ▪ เป็นพันธุ์ไม้ที่ต้องการอากาศเย็นจึงจะออกดอกได้ดี ที่สวนไม้หอมฯ ปลูกมา 2 ปีเศษ ออกดอก 1 ครั้ง และมีสภาพดอกไม่สมบรูณ์ การพิจาณาเรื่องความเย็นของอากาศเป็นเรื่องที่ควรพิจารณาก่อน ปลูกด้วย ▪ เป็นพันธุ์ไม้หอมที่ไม่ค่อยออกดอกหากการดูแลรักษาไม่ดีพอ ผู้ที่สนใจจะปลูกไม้หอมชนิดนี้หากไม่มี ค่อยมีเวลามากพอ จะไม่ออกดอกให้ชม ▪ สำหรับผู้ที่มีหอมหมื่นลี้อยู่แล้ว หากยังไม่ออกดอก (1 ปีแรก) อย่าเพิ่งท้อทอย พยายามดูแลเพิ่มเติม สักนิด หอมหมื่นลี้จะออกดอกให้ชมแน่นอนครับ

ประโยชน์ของหอมหมื่นลี้ ▪ ชาวจีนใช้กลีบดอกหอมหมื่นลี้ผสมในชาดำหรือชาเขียว เรียกว่า ชากุ้ยฮวา กรรมวิธีดังกล่าวก็ คล้ายคลึงกับการใช้กลีบดอกมะลิบ่มใบชา กลายเป็น jasmine tea หรือชาหอมมะลิอันลือชื่อของ ชาวจีนนั่นเอง ▪ อาหารขึ้นชื่อของนครเทียนจินเรียกว่า “ฉาทัง” ทำจากแป้งข้าวฟ่างคั่ว รินน้ำเดือดลงไปจนแป้งเหลว เพิ่มความอร่อยด้วยการเติมน้ำปรุงรสที่ทำจากดอกหอมหมื่นลี้ แล้วโรยน้ำตาลทรายขาวหรือน้ำตาล ทรายแดง เป็นที่นิยมรับประทานกันในกรุงปักกิ่งอีกด้วย ▪ ชาวจีนโบราณยังรู้จักนำเมล็ดดอกหอมหมื่นลี้ไปกวนให้เหนียวจนได้น้ำมัน เรียกว่า “กุ้ยอิ๋ว” หรือ น้ำมันดอกหอมหมื่นลี้ นอกจากนี้ยังนำรวงผึ้งมาผสมกับดอกหอมหมื่นลี้และนำไปทอดในน้ำมัน จน ได้ขนมที่มีรสชาติหอมอร่อย เรียกว่า “กุ้ยเกา” ▪ ดอกหอมหมื่นลี้นี้หากนำมาใส่ไว้ในขวดเหล้า รอจนหุงข้าวสุกแล้วนำไปนึ่งก็จะได้เหล้าดอกหอมหมื่นลี้ อีกด้วย ▪ ประเทศอินเดียใช้ดอกในการไล่แมลง ▪ ดอกหอมหมื่นลี้ชนิดสีเหลืองทองมักใช้สกัดหัวน้ำหอม หัวน้ำมันดอกหอมหมื่นลี้ที่ส่งออกจากประเทศ จีนนี้ราคาแพงมหาศาลถึงกิโลกรัมละ 4,000 ดอลลาร์สหรัฐฯ (ราว 132,000 บาท) มักใช้ใน อุตสาหกรรมน้ำหอมชั้นสูงหรืออุตสาหกรรมอาหาร ▪ สารหอมในดอกหอมหมื่นลี้นี้ก็ประกอบด้วยสารจำพวก ionone ที่พบในดอกไวโอเล็ตด้วย ให้กลิ่น แนว floral-woody คือเป็นกลิ่นออกหวานเจือกลิ่นเนื้อไม้ นอกจากนี้ก็มี cis-jasmone ซึ่งเป็นสาร หอมชนิดเดียวกับที่พบในดอกมะลิ มีกลิ่นหอมเย็นนุ่มนวล รวมทั้งสารจำพวก lactone ที่มีกลิ่น หอมน่ารับประทานคล้ายลูกพีชหรือแอพปริค็อต ปัจจุบันบริษัทน้ำหอมในต่างประเทศก็นิยมผลิตน้ำหอมที่ใช้ดอกหอมหมื่น ลี้เป็นกลิ่นหลัก โดยมากจะเป็นแบรนด์ประเภท niche ที่เจาะกลุ่มลูกค้าแฟน พันธุ์แท้น้ำหอมโดยเฉพาะ เพราะลูกค้ากลุ่มนี้จะให้ความสำคัญกับวัตถุดิบ คุณภาพสูงและศิลปะการปรุงน้ำหอมที่สร้างกลิ่นโดดเด่นไม่ซ้ำใคร ผู้ผลิตมักผสม กลิ่นหอมหมื่นลี้เข้ากับดอกไม้ถิ่นร้อนกลิ่นหอมหวานชนิดอื่นเพื่อให้กลิ่นเสริมกัน อาทิ ลำโพง ซ่อนกลิ่น มะลิ ดอกส้มหรือเนโรลี โดยอาจใช้วานิลลาหรือมัสค์เป็น กลิ่นฐาน (base note) เพื่อเพิ่มความหอมอบอุ่นเย้ายวน น้ำหอมจำพวกนี้มีอยู่หลายกลิ่นด้วยกัน เช่น Osmanthus ของ Keiko Mecheri หรือ Datura Noir ของ Serge Lutens

ผู้ผลิตน้ำหอมบางรายก็ปรุงกลิ่นให้หอมสดชื่นด้วยการผสมกลิ่นผลไม้ตระกูลส้ม สมุนไพร หรือกลิ่นใบชา เพื่อตัดกับความหอมหวานของดอกหอมหมื่นลี้ ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับรสนิยมของผู้ซื้อ ตัวอย่างกลิ่นดอกหอมหมื่นลี้ผสม ใบชาก็ได้แก่ Osmanthe Yunnan ของ Hermes แบรนด์เครื่องหนังและแฟชั่นสุดหรูสัญชาติฝรั่งเศสที่สาวไทย ผู้มีรสนิยมวิไลคงรู้จักกันดี น้ำหอมกลิ่นนี้ได้แรงบันดาลใจมาจากวัฒนธรรมจีน จึงตั้งชื่อให้สื่อถึงมณฑลยูนนาน อันเป็นถิ่นกำเนิดของดอกหอมหมื่นลี้นั่นเอง ดอกหอมหมื่นลี้นอกจากสามารถนำมาทำเครื่องดื่มชา, แยม, เค้ก ไวน์, นำมาสกัดเป็นหัวน้ำหอม นำลำต้นมาเป็นวัสดุชั้นยอดในการทำไม้แกะสลัก นำเปลือกไม้มาสกัดเป็นสีย้อม อีกประโยชน์ที่น่าสนใจคือ นำมาทำเป็นยารักษาโรค เนื่องจากดอกหอมหมื่นลี้มีสรรพคุณทางยาหลากหลายที่มีประโยชน์ดี ๆ ต่อร่างกาย เราจึงนำตัวอย่างสรรพคุณของดอกหอมหมื่นลี้ที่มีต่อร่างกาย 14 ข้อ มาให้ผู้อ่านได้เรียนรู้ ดังนี้ • ดอกหอมหมื่นลี้มีฤทธิ์ที่ช่วยกระตุ้นให้ระบบประสาทคลายความเครียด สมองทำงานได้อย่างสดชื่น และแจ่มใสอยู่เสมอ ซึ่งจะเสริมสร้างให้การทำงานของสมองสามารถทำงานได้อย่างเต็มที่ • ดอกหอมหมื่นลี้มีสรรพคุณบำรุงร่างกายให้สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดการเกิดความ ผิดปกติหรือเกิดโรคต่างๆ ได้มาก • ดอกหอมหมื่นลี้มีสรรพคุณช่วยบำรุงผิวพรรณ ทำให้ผิวหนังมีความชุ่มชื้น ไม่แห้งกร้านและเหี่ยวย่น ชะลอความแก่ • ดอกหอมหมื่นลี้ช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการช่วยป้องกันการเกิดโรคต่างๆ ได้เป็น อย่างดี • ดอกหอมหมื่นลี้มีคุณสมบัติในการยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็ง รวมทั้งช่วยป้องกันและรักษา เซลล์ดีที่อาจเปลี่ยนเป็นเซลล์ก่อมะเร็งได้ ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง • ดอกหอมหมื่นลี้มีสรรพคุณในการช่วยลดไขมันหรือคอเลสเตอรอลในเส้นเลือด ช่วยลดความเสี่ยงจะ เกิดโรคเส้นเลือดหัวใจอุดตันซึ่งยังอาจนำไปสู่โรคหัวใจขาดเลือดได้ และป้องกันโรคหัวใจ • ดอกหอมหมื่นลี้มีฤทธิ์ในการขจัดสารพิษต่างๆ ออกจากร่างกาย โดยเฉพาะสารพิษจากควันบุหรี่อย่าง สารนิโคตินที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ • ประโยชน์ของดอกหอมหมื่นลี้ช่วยป้องกันและรักษาโรคฟันผุและกลิ่นปาก ด้วยการยับยั้งเชื้อ แบคทีเรียที่เป็นสาเหตุสำคัญของโรค • ดอกหอมหมื่นลี้ทำให้การควบคุมระดับความดันเลือดสูง-ต่ำเป็นไปอย่างปกติป้องกันการเกิดโรคความ ดันโลหิตสูงและโรคความดันโลหิตต่ำได้ดีขึ้น

• ดอกหอมหมื่นลี้มีสรรพคุณช่วยบำรุงปอด ช่วยต่อต้านการเกิดโรคเกี่ยวกับปอด ทำให้ปอดทำงานได้ เป็นปกติ • สรรพคุณดอกหอมหมื่นลี้ช่วยแก้ไอ บรรเทาอาการปวดหัว และขับเสมหะ ซึ่งมักจะพบเห็นคนเป็น อาการเหล่านี้ได้บ่อยๆ ในชีวิตประจำวัน • ดอกหอมหมื่นลี้บำรุงระบบการย่อยอาหารให้ทำงานได้ดีทำให้ร่างกายสามารถดูดซึมสารอาหารต่างๆ ไปใช้งานได้ง่ายขึ้นด้วย • ดอกหอมหมื่นลี้เมื่อนำมาดื่มเป็นชาแล้วผสมกับสมุนไพรชนิดอื่นด้วย เช่น ดอกมะลิ ใบสะระแหน่ ฯลฯ จะยิ่งช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการดูแลร่างกาย ทำให้ชุ่มคอ ฟื้นฟูร่างกายจากอาการป่วย และ สามารถดักจับไขมันในร่างกาย ช่วยลดน้ำหนักได้ • สรรพคุณดอกหอมหมื่นลี้สามารถทำเป็นหัวน้ำหอมที่มีราคาแพง เพราะมักจะถูกนำไปใช้ในน้ำหอม ชั้นสูงหรืออุตสาหกรรมอาหาร เนื่องจากดอกหอมหมื่นลี้มีสารหอมอยู่หลายชนิด

อ้ำงอิง [1] Idofragrance. หอมหมื่นลี้..ต้นไม้กลิ่นหอมอมตะนิรันดร์กาล. https://idofragrance.com/%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0 %B8%99%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0%B9%89/%E0%B 8%AB%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B9% 88%E0%B8%99%E0%B8%A5%E0%B8%B5%E0%B9%89- %E0%B8%95%E0%B9%89%E0%B8%99%E0%B9%84%E0%B8%A1%E0%B9%89%E0 %B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%AB%E0%B8 %AD%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%A1%E0%B8%95%E0%B8%B0%E0%B8%9 9%E0%B8%B4%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B8%94%E0%B8%A3%E 0%B9%8C%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A5/ [2] ศูนย์ปฏิบัติการวิจัยและเรือนปลูกพืชทดลอง. หอมหมื่นลี้(ดอกขาว). http://clgc.agri.kps.ku.ac.th/resources/new-fragrant/osmanthus.html [3] Tips of Tree. (2021). วิธีดูแลต้นไม้ดอกสวยกลิ่นหอม “ หอมหมื่นลี้ ” พันธุ์ไม้ดอกหอมไกล ความหมายดี. https://tipsoftree.com/%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B 8%94%E0%B8%B9%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%95%E0%B9%89%E0%B8%9 9%E0%B9%84%E0%B8%A1%E0%B9%89%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%81%E 0%B8%AA%E0%B8%A7%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A5/ [4] Sangkae’s Blog. (2009). หอมหมื่นลี้…มาลีแห่งดวงจันทร์. https://sangkae.wordpress.com/2009/09/06/%E0%B8%AB%E0%B8%AD%E0%B8%A 1%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%A5%E 0%B8%B5%E0%B9%89%E2%80%A6%E0%B8%A1%E0%B8%B2%E0%B8%A5%E0%B 8%B5%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%94%E0%B8%A 7/