ขุนช้างขุนแผน-ตอน-ขุนช้างถวายฎีกา

ขุนช้างขุนแผน
ตอน ขุนช้างถวายฎีกา

เรื่อง ขนุช้างขุนแผน ตอนขุนช้างถวายฎีกา



รายวิชา ภาษาไทย รหัสวิชา ท๓๓๑0๑๑



ชั้ นมัธยมศึ กษาปีที่ ๖/๒
คณะผู้จัดทำโดย

๑ นายธีรภัทร แช่มรัมย์ เลขที ๒
๒ นายธีวรา เนื้อทอง เลขที่ ๓
๓ นางสาวปภัสรา มีกุล เลขที่ ๑จ
๔ นางสาวปิยะดา พรมศรี เลขที่ ๑๑
๕ นางสาวศิรินภา งามรัมย์ เลขที่ ๑๒

เสนอครูผู้สอน
นางสาวจิตมณพิสุทธิ์ ยารัมย์

ประเภทวรรณคดหี รือวรรณกรรม : กลอนสุภาพ
แก่นเรื่อง :วรรณคดีเรื่องน้ีสะท้อนแสดงให้เห็นโลกทัศน์ของครอบครัว

ขุนนางในสมัยกรุ งศรีอยุธยา
รัตนโกสินทร์ว่ามีความจงรักภกั ดีต่อองค์พระมหากษตั ริยร์ ะบอบสมบูรณ

าญาสิทธิราชยงั มีอานาจอยู่เหนือ

กฎหมาย (ถือวา่ พระมหากษตั ริยเ์ ป็ นเสมือนสมมุติเทพ) ค่า
นิยมความเชื่ อเรื่องบาปกรรมเชื่ อว่าความทุกข์ยาก

เดือดร้อนดว้ ย เหตุต่างๆ น้นั เป็นผลมาจากกรรมเก่าท่ีทาไว้
(อนั เป็ นความเช่ือท่ีไม่ค่อยจะถูกตอ้ งนกั เพราะกรรม
ท่ีทาในชาติปัจจุบนั ก็ส่งผลใหม้ ีอนั เป็นไปตา่ งๆได้ มิใช่แต่กรรมเก่า
เท่าน้นั การเชื่อแต่กรรมเก่า อาจจะทาให้คน
งอมืองอเทา้ ไม่คิดสร้างกรรมใหม่ให้ดีกวา่ เก่า) ค่านิยมในเร่ือง
ไสยศาสตร์ แมจ้ ะนบั ถือพุทธศาสนาแต่ก็ยงั เชื่อ
เร่ืองภูตผีปี ศาจ คาถาอาคมเรื่องโชคชะตาดวงของคนเก่งพา
ไสยศาสตร์ในการรักษาโรคภยั ไขเ้ จ็บการป้องกนั
ภยนั ตรายการสู้รบทาสงคราม การใช้เคร่ืองรางเป็ นเคร่ืองเสริมกา
ลงั ใจหรือให้ประสบความสาเร็จตามใจ
ปรารถนาของตนและในสมยั น้นั จะมีการตีฆอ้ งบอกเวลาคา่ นิยม
ความเชื่อในจารีตประเพณี ท่ีปฏิบตั ิสืบต่อกนั มา

เช่นหญิงตอ้ งมีสามีคนเดียว หญิงท่ีมีสามีหลายคนหรือมีสามีแลว้ ไปเป็ นชูก้ บั
ชายอ่ืน ก็จะถูกตราหน้าวา่ เป็ น
หญิงแพศยาหรือกาลกิณี ไม่มีความเจริญค่านิยมความเช่ือเร่ืองความฝัน ถือวา่
ไม่ว่าจะฝันดีหรือฝันร้ายลว้ นแต่
เป็นลางบอกเหตุที่จะเกิดข้ึนแก่ตน หรือคนในครอบครัว

ตัวละคร
- วิเคราะหล์ กั ษณะนิสยั ของตวั ละครในวรรณคดไี ทย
๑. ขนุ แผน
๒. ขนุ ช้าง
๓. นางวนั ทอง
๔. พลายงาม
๕. พระพนั วษา

๑.ลกั ษณะนิสยั ของ ขนุ แผน

ขนุ แผนน้ันเปน็ ตัวละครเอกในเร่ืองนี้ ขนุ แผนเป็นผทู้ ่มี คี วามสามารถ มีสติ
ปัญญาเฉลียวฉลาด มีความกล้าหาญ
เสียสละ แต่เจ้าชู้ รวมท้ังมีอาคม มีวิชาไสยศาสตร์ มีของวิเศษ 3 อย่าง คือ ดาบฟ้า
ฟื้ น กุมารทอง และม้าสี
หมอก

๒.ลกั ษณะนิสัยของ ขุนชา้ ง

มลี ักษณะนสิ ยั รกั เดยี วใจเดียวกับนางวนั ทอง ถงึ แมข้ นุ ชา้ งจะเป็นคนท่มี ี
ฐานรา่ รวยสามารถมีภรรยาได้หลายคน
แต่ขุนช้างก็ซื่ อสัตย์และรักนางวันทองเพียงคนเดียว นิสัยอีกอย่างหน่ึงของขุนช้าง
คือนิสัยโหดร้ายขนาดพลาย
งามอายเุ พยี งแค่สบิ ขวบขนุ ชา้ งยังคดิ ที่จะฆ่าพลายงามโดยลวงให้พลายงามไป
เที่ยวในป่า และตีบีบคอถึงขนาด
ใช้ขอนไม้ทบั พลายงามใหต้ าย

๓.ลักษณะนิสยั ของ นางวนั ทอง

เนื่องจากนางวันทองมีโอกาสใกล้ชิดกับนางศรปี ระจนั นางจึงได้รับลักษณะ
นิสัยบางอย่างของนางศรีประจันมา
เช่น เปน็ คนเจา้ คารมโวหาร ใช้ถ้อยคาประชดประชันเสียดสี ปากกล้า โดย
เฉพาะเมื่อเกิดอารมณ์โมโห นางจะ
หลุดถอ้ ยคาหยาบ ๆ ออกมาได้มากมาย นางวนั ทองมีลักษณะสาวชาว
บ้านจึงเป็นคนซื่ อ ไมค่ อ่ ยฉลาดเท่าใดนกั

๔.ลักษณะนิสัยของพลายงาม

พลายงาม มีตาแหน่งราชการเป็น จมื่นไวยวรนาถ ซึ่ งมักเรียกส้ันๆ ว่า
พระไวย หรือหมื่นไวย เป็นลูกของ
ขนุ แผนกับนางวนั ทอง แต่ไปคลอดที่บ้านของขุนช้าง ย่ิงโตพลายงามก็ย่ิง
ละหม้ายคล้ายขุนแผนมาก มีอุปนิสัย
ความสามารถคล้ายขนุ แผน

๕.ลักษณะนิสัยของพระพนั วษา

สมเด็จพระพันวษา เป็นพระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา ยุคนี้ เป็นยุคท่ี
บ้านเมืองเจริญรุ่งรือง มีความอุดม
สมบูรณ์ราษฎรทั้งหลายอยู่พันวษาทรงพระพิโรธจึงรับส่ังให้ประหารชีวิต
แต่พระองค์ก็นับว่าเป็น
พระมหากษัตริย์ท่ีมีความยุติธรรมต่อพวกทหาร เสนาอามาตย์ และ
ราษฎรพอสมควร เมื่อมีคดีฟ้องร้องกัน ก็
จะให้มีการไต่สวน และพิสูจน์ความจริงกันอย่างร่มเย็นเป็นสุข บรรดา
ประเทศใกล้เคียงก็อ่อนน้อม เพราะยา
เกรงบารมี

ประวัติผู้แต่ง

สมัยอยุธยา และ ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ตอนที่ไพเราะส่วนมากแต่งใน
สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒)การแต่งเสภา เรื่อง
ขุนช้างขุนแผนไม่นิยมบอกนามผู้แต่ง มีเพียงการสันนิฐานผู้แต่งโดย พิจารณา
จากสำนวนการแต่งเท่านั้ นเสภาขุนช้างขุนแผน
ตอน ขุนช้างถวาย ฎีกาจึงไม่ทราบนามผู้แต่งที่แน่ชัด

บทประพนั ธ์
เพราะกแู พค้ วามจมนื่ ไวย มันจึงเหิมใจทาจองหอง
พ่อลูกแมล่ กู ถกู ทานอง ถึงสองครงั้ แลว้ เปน็ แต่เชน่ นี้
อ้ายพ่อไปเชียงใหมม่ ีชัยมา ตงั้ ตัวดงั พญาราชสีห์
อ้ายลูกเป็นหมนื่ ไวยทาไมมี เห็นกนู คี้ นผิดตดิ โทษทัณฑ์
มนั จึงขม่ เหงไมเ่ กรงใจ จะพ่ึงพาใครไดท้ ่ไี หนนนั่
ขุนนางน้อยใหญเ่ กรงใจกัน ถงึ ฟอ้ งมันกจ็ ะปิดให้มิดไป

ลักษณะคำประพันธ์

เรื่องขุนช้างขุนแผนเป็นคำประพันธ์ ประเภทกลอน เสภา ๔๓ ตอน ซึ่ งมีอยู่
๘ ตอนที่ได้รับการยกย่องว่าแต่งดียอดเยี่ยม จากวรรณคดีสมาคม อันมี
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์ กรมพระยาด ารงรา ชานุภาพ ทรงเป็นประธานโดย
ลงมติเมื่อ พ.ศ.๒๔๗๔ และตอน ขุนช้าง ถวายฎีกา เป็นหนึ่งในแปดตอนที่
ได้รับการยกย่อง

ลักษณะคำประพันธ์

ลักษณะคำประพันธ์กลอนเสภาเป็นกลอนสุภาพ เสภาเป็นกลอนขั้น เล่าเรื่อง
อย่างเล่านิทานจึงใช้คำมากเพื่อบรรจุข้อความให้ชัดเจนแก่ผู้ฟัง และมุ่งเอาการขับ
ได้ ไพเราะเป็นสำคัญ สัมผัสของคำประพันธ์ คือ คำ สุดท้ายของวรรคต้น ส่ง
สัมผัสไปยังคำใดค ำหนึ่งใน ๕ คำแรกของวรรค หลังสัมผัสวรรคอื่นและสัมผัส
ระหว่างบทเหมือนกลอนสุภาพ

เนื้ อเรื่องย่อ

ฝ่ายพลายงามเมื่อชนะความขุนช้างแล ว้ ก็อยู่มาด้วยความสุข แต ม่ าคิดว ่ายัง
ขาดแต ่มารดา เห็นว า่ ไม่ควรคู่กับขุนช้าง แล ว้ คิดว ่าจะร บั แม ่กล บั มาอยู่กับ
ขุนแผน พอตกค่ าจ งึ ออกเดินทางไปบ้าน ข ุนช ้างสะกดผู้คนภูตพรายและแก้
อาถรรพณ แ์ ล ้วสะเดาะกลอนเข้าไปถึงชั้นสามห้องนอน ถอนสะกด นางวันทอง
แล ว้ เจรจากันพระไวยแจ ง้ ว ่าจะมารับนางวันทองกล ับไปบ้าน นางวันทองแนะนำ
ให้น า เร ่ืองขึ้นกราบทูลพระพันวษา พลายงามไม่เห็นด้วยและจะพาไปให้ได้ นาง
วันทองจนใจจ งึ ยอมไปกับ พระไวย ขุนช้างต ่ืนข ้ึนไม่พบนางวันทองให้บ่าวไพร่
ค้นหาไม่พบ ฝ า่ ยพลายงามได้ค ดิ ว า่ ถ้าขุนช้างรู้ว่า ลักนางวันทองมาก็คงจะนำ
ความขึ้นกราบทูลสมเด็จพระพันวษามารดาก็จะต้องโทษ คิดแล้วจ ึงให ้ หมื่น
วิเศษผลไปหาขุนช้างที่บ้านช่วยไกล เ่ กล ่ียเร ่ืองราวอย่าให้ขุนช้างโกรธด้วยเป็น
คนที่เคยชอบพอกัน โดยให้บอกขุนช า้ งว า่ ตนจ บั ไข้อยู่หลายวันเกรงว่าแม ไ่ ม่ท
นั จะเห็นหน ้าจ ึงให ค้ นไปพาแม ่มา พอให้ตน หายไข้แล้วจะส่งมารดาคืนกล บั ไป
หมื่นวิเศษรับค่าแล้วก็รีบไปบ้านข ุนช ้างแจ้งเรื่องตามที่พระไวยสั่ ง มาทุกประการ
ขุนช้างได้ฟังก็ทั้งโกรธและแค้นเม ่ือข่มความโกรธแล ้วก็ตอบไปว่าไม่เป็นไรเรื่อง
การเจ็บ ไข ้ถ า้ ขัดสนสิ่งไรก็ขอให้มาเอาที่ตนได้ ว า่ แล ้วก็ปิดหน้าต ่างใส ่ด้วย
ความเดือดดาลและแค้นใจ

ฝ่ายข นุ ช ้างร่างฟ้องเสร็จแล ว้ ก็มาที่วังในรออยู่ท ่ีใต ้ตำหนัก พอสมเด็จพระพัน

วษาเสด็จกล ับวังทาง เรือตอนจวนค่ า ขุนช้างก็ลงลอยคอเข้าถวายฎีกา สมเด็จ

พระพันวษาเห็นเข้าก็ทรงพระพิโรธให้รับ ฎ กี าไว้แล ว้ เอาตัวไปเฆี่ยนสามสิบที

จากนั้นให้ต ้ังกฤษฎ ีกาว่าต ้ังแต ่นี้ ไป ถ ้าใครปล่อยให้ใครเข้ามาใน ล้อมวงต้อง
ระวางโทษเจ็ดสถานถ ึงประหารช วี ิต ฝ่ายขุนแผนได้อยู่กับนางแก้วกิริยาและนาง

ลาวทอง มาด้วยความผาสุข ตกกลางคืนคิดถึงนางวันทองจ งึ ออกเดินมาที่ห้อง

นางวันทองที่เรือนพระไวยปลุก นางขึ้นมาสนทนาด้วย ได้พร่ าร าพันถึงความหล
งั ที่ตกทุกข์ได้ยากด้วยกันมา นางวันทองแนะนำ ขุนแผนให้น าความขึ้นเพ็ดทูล
พระพันวษาและไม่ยอมตกเป็นของขุนแผน พอตกดึกก็ฝันไปว่าถูก พยัคฆ์ตะครุบ

คาบตัวไปในป่าตกใจต ่ืนแก้ฝันให้ขุนแผนฟังขุนแผนได้ฟังก็ใจหายรู้ว่าฝันร ้ายม

อี ันตราย ว นั ร ่งุ ขึ้นสมเด็จพระพันวษาเสด็จออกว า่ ราชการเห็นขุนช้างเข้าเฝ้าอ
ยู ่จ งึ ตรัสว ่า เรื่องนางวัน ทองไม่ร จู้ บเม ่ือครั้งก่อนเรื่องตกหนักที่นางศรีประจ
นั ก็ต ดั สินไปอยู่กับขุนแผนแต ่ท าไมกลับมาอยู่กับขุน ช้าง แล ้วให้หม ่ืนศรีไป

เอาตัวนางวันทอง ขุนแผนและพระไวยมาเฝ ้าทั้งสามคนได้ฟังความก็ตกใ

ขุนแผนจ ึงจ ดั การช่วยเหล อื นางวันทองด้วยเวทมนตร ์ แล ้วจ ึงพากันไปเข้า

เฝ า้ สมเด็จพระพันวษาจ ึง ตรัสถามนางวันทองถึงเรื่องราวแต ่หนหลัง นางวัน

ทองก็กราบทูลให ้ทรงทราบ เม ่ือทรงทราบแล ้วก็ กริ้วขุนช้างเป็นก าลัง แล
ว้ ตรัสถามนางวันทองต่อไปว ่า เวลาล่วงไปแล ้วถึงส บิ แปดป แี ต ท่ ่าไมวันน ้ีจ

งึ มาได ้ นางวันทองก็กราบทูลว ่าพระไวยไปร ับเมื่อตอนกลางคืน สมเด็จพระ

พันวษาได้ฟังก็ทรงขุ่น เคืองพระไวยที่ท าตามอ าเภอใจเพราะแย่งชิงนางวัน

ทองกัน จ งึ ให น้ างวันทองต ดั สินใจว่าจะอยู่กับใคร หรือถ า้ ไม่อยากอยู่กับท ้ัง
สองคนจะเล อื กอยู่กับลูกก ไ็ ด้นางวันทองเมื่อถ งึ คราวจะสิ้นอาย ุไม่สามารถ
ต ดั สินใจได้ จ ึงกราบทูลเป็นกลางไปหว ังจะให้สมเด็จพนะพันวษาต ัดสินให้

สมเด็จพระพันวษาได้ทรง ฟังนางวันทองพูดแล ้วก็พิโรธยิ่งนัก ตรัสประนาม
นางวันทองว ่าเป็นหญิงหลายใจอย่าอยู่ให้หนัก แผ่นดินให้เอาตัวไปฆ่าเส ีย



ตัวละครสาคัญในเรื่อง

นางวันทอง นางพิมพิลาไลย

เป็นหญิงรูปงามแตป่ากจัดเป็นบุตรของพันศรโยธาและนางศรี ประจันต่อมาได้
แต่งงานกับ พลายแก้วซ่ึงภายหลังมี
ลูก ชายด้วยกัน คือ พลายงาม และได้ เปลี่ยนชื่ เป็น นางวัน ต่อมานางถกู แม่
บังคับ ให้แต่งานใหม่กับขุนช้างท่าให้ประนาม
ว่าเป็นหญิงสองใจ นางวันทองเป็นคนทไ่ีม่กล้า ที่จะตัดสินใจ เมื่อมีคดีฟ้องถึง
สมเด็จพระพันวษา ซึ่ ง พระองค์ให้นางเลือก
ว่าจะอยู่กับใครแต่นางตัดสินใจไม่ถูกจึงถูก สั่ งประหารชวีวิตนางวันทองมลี
ักษณะสาวชาวบ้านจงึ เปน็ คนซื่ อ ไม่ค่อยฉลาด
เท่าใดนัก ท่าอะไรก็ท่า ตามประสาหญิง ชาวบ้าน แตส่ งั คมไทยมีความจ่ากัด
ใหผ้ ู้หญิง อยูใ่ นกรอบของประเพณีจึง ท่าใหด้ ู
เหมอืนว่านางวันทองไม่รักนวลสงวนตวั อยา่ งไรก็ตาม นางวันทองก็ยังมีภาพ
ลักษณ์ด้านนดีที่เห็น ไดช้ด คือความ ละเอียดอ่อน
ไมว่า จะเป็นในเรื่งการรับรู้เรื่อง ความดีของผู้อื่น่ ที่ปฏบัติตอ่ นาง ดังจะเห็นได้
จาก ถึง แม้นางจะไมไ่ด้ร้ กั ขุนช้างแต่ด้วยความดี
ของขุนช้างและความผกู พันท่อยู๋กู่ นั มา ๑๕ ปี ท่าให้นางเปน็ หว่ งเป็นใย
ความทุกขส์ ขุ และความรู้สึกของขุนช้างไม่น้อย
นางวันทองยงั เปน็ แม่ ท่ีดี คอื เม่อื เหน็ ลูกกาลังกระท่าผิดกไ็ มเ่ หน็ ดีเหน็
งามดว้ ย ดังจะเหน็ ได้จากตอนทพ่ี ลายงามบุก
ข้ึนเรือนขนุ ช้างในยามวกิ าล นอกจากน้นี างวันทองยงั เปน็ คนกล้าทจี่ ะ
ยอมรับชะตากรรมของ ตัวเอง มีนา้ ใจเมตตา และให้
อภยั โดยไม่เคยี ดแค้น

ขุนแผน

ขุนแผนเดมิ ชื่อพลายแก้วเป็นบุตรของขนุ ไกรพลพ่ายและนางทองประศรมี รี ู
ปรา่ งหนา้ ตางดงาม คมสัน สติปญ๎ ญา
เฉลียวฉลาด ด้วยลกั ษณะนสิ ัยเป็นคนเจา้ ชู้และมคี ารมคมคาย จงึ ง่ายตอ่ การ
พิชติ ใจหญิงสาวทผ่ี า่ นเขา้ มาในชีวิตของพลาย
แกว้ มีดาบฟูาฟ้นื เปน็ อาวุธประจ่าตวั พาหนะ คใู่ จคอื ม้าสีหมอก ได้บวชเณร
และเรยี นวชิ าทวี่ ัดส้มใหญ่ แล้วย้ายไปเรียนตอ่ ที่
วัดปาุ เลไลยจน สุดทา้ ยไปเปน็ ศษิ ย์สมภารคง วดั แค มคี วามรู้ทาง
โหราศาสตร์ ปลกุ ผอี ยยู่ งคงกระพนั คาถา มหาละลวยทา่ ให้
ผหู้ ญิงรกั ตลอดจนวิชาจากตารบั พิชยั สงคราม และยังมีความสามารถเทศน์ได้
ไพเราะจับใจอีกดว้ ย ตอ่ มาสกึ จากเณรแลว้
แต่งงานกับนางพมิ พาลาไลย ไม่นานก็ถูกเรียกตัว ไปเป็นแมท่ พั รบกับเชยี ง
ใหม่ ครั้นได้ชัยชนะกลบั มาก็ไดเ้ ปน็ ขนุ แผนแสน
สะท้านแต่ปรากฏว่า ภรรยาแต่งงานใหม่กับขนุ ชา้ ง ภายหลงั ขนุ แผนต้องโทษ
ถูกจ่าคุกถงึ ๑๕ ปี จงึ พ้นโทษ และทา่ สงคราม
กับเชียงใหมอ่ ีกครัง้ เมอื่ ชนะกลับมาก็ได้ตาแหนง่ เป็นพระสรุ ินทรฤาไชย เจา้
เมอื ง กาญจนบรุ ี

ขุนช้าง

ขนุ ช้างมีลกั ษณะรูปชวั่ ตวั ดา่ หวั ล้านมาแตก่ าเนดิ นิสยั เจา้ เลห่ ์เพทบุ าย
เป็นบุตรของขนุ ศรีวิชัย และนางเทพทองซ่งึ มี
ฐานะรา่ รวยมาก ขุนช้างแม้จะเกดิ มาเป็นลกู เศรษฐีแต่ก็อาภพั ถูกแม่เกลียด ชงั
เพราะอับอายท่ีมลี ูกหัวล้าน จงึ มักถูกแมด่ ่าวา่
อยูเ่ สมอและไมว่ ่าจะเดินไปทางใดกจ็ ะเปน็ ที่ ขบขันล้อเลียนของชาวบา้ นทัว่ ไป
เสมอ พอเป็นหนุ่มก็ไดน้ างแก่นแก้วเป็นภรรยา
อยูด่ ้วยกันไดป้ ี กวา่ นางกต็ าย จึงหันมาหมายปองนางพมิ พิลาไลยแตน่ างไม่ย
นิ ดดี ว้ ยและได้แต่งงานกับพลาย แกว้ แตข่ นุ ช้าง
ก็ยังไม่ลดความพยายามคงใช้อุบายจนไดแ้ ตง่ งานกบั นางสมใจปรารถนา ขอ้ ดี
ของขนุ ชา้ ง คือรกั เดียวใจเดียวและเลยี้ งดนู าง
วันทองเปน็ อยา่ งดีท่าใหน้ างวันทองเริ่มเห็นใจขุนชา้ ง

สมเด็จพระพันวษา

สมเด็จพระพนั วษา เปน็ พระมหากษตั ริยแ์ หง่ กรุงศรีอยธุ ยา ยุคนเี้ ป็น
ยุคทีบ่ า้ นเมอื ง เจริญรุง่ เรอื ง มีความอุดม
สมบูรณ์ราษฎรท้งั หลายอยูก่ นั อยา่ งรม่ เย็นเป็นสขุ บรรดาประเทศ
ใกล้เคยี งกอ็ อ่ นนอ้ ม เพราะยา่ เกรงบารมี
สมเดจ็ พระพนั วษามีนสิ ยั โกรธงา่ ย จะเห็นไดจ้ ากตอนท่ี ใหน้ างวนั
ทองเลอื กวา่ จะอยูก่ บั ใคร นางมคี วามลังเล เลอื กไมไ่ ดว้ า่ จะ
อยกู่ บั ใคร พระพันวษา ทรงโกรธจงึ รบั สงั่ ให้ประหารชวี ติ แตพ่ ระ
องค์ก็นบั ว่าเป็นพระมหากษัตรยิ ท์ ่ีมคี วามยตุ ิธรรมตอ่
พวกทหาร เสนาอามาตยแ์ ละราษฎรพอสมควร เมือ่ มคี ดฟี ูองร้องกนั
ก็จะใหม้ กี ารไตส่ วน และ พสิ จู นค์ วามจรงิ

พลายงาม (จมื่นไวยวรนาถ)

พลายงาม มตี าแหน่งราชการเปน็ จมน่ื ไวยวรนาถ ซึ่ งมักเรยี กสัน้ ๆ ว่า
พระไวย หรอื หม่ืนไวย เป็นลกู ของขนุ แผนกับ
นางวันทอง แตไ่ ปคลอดทบี่ ้านของขนุ ชา้ ง ยงิ่ โตพลาย งามกย็ ่ิงละ
หมา้ ยคล้ายขุนแผนมาก มอี ปุ นสิ ัยความสามารถคล้าย
ขนุ แผน ขอ้ ดีของพลายงาม คือมคี วามสามารถในการออกรบท่าศึก
สงคราม พลายงามมคี วามกตัญํูตอนที่พลายงามไป ช่วย
พอ่ ขนุ แผนท่คี ุกโดยอาสาขอใหพ้ อ่ ขุนแผนไปทพั ด้วยและไดช้ ัยชนะ
กลบั มา ท่าให้พระ พันวษายกโทษให้ ขอ้ เสียของพลาย
งาม คือ เปน็ ถึงขุนนางแตป่ ระพฤตติ วั ไม่เหมาะสม คือ ตอนทว่ี ่าพลาย
งามบุกข้นึ เรอื นขนุ ชา้ งในยามวกิ าลเพ่อื ท่จี ะลกั พาตัว
แมว่ ันทองมาอยู่ดว้ ยทา่ ให้ ขุนชา้ งโกรธจงึ ฟูองถวายฎกี าและยังมคี
วามเจา้ ช้ตู อนทว่ี า่ พลายงามไดน้ างสรอ้ ยฟูาและนางศรี
มาลาเป็นเมยี แต่เจ้าช้นู ้อยกว่าขนุ แผน

คณุ คา่ ดา้ นวรรณศลิ ป์

สะทอ้ นถึงอารมณโ์ กรธแค้นและสะเทือนใจ

..ย่ิงคิดเดือดดาลทะยานใจ ฉวยได้กระดานชะนวนมา
รา่ งฟูองทอ่ งเทียบให้เรียบรอ้ ย ถ้อยค่าถถ่ี ้วนเป็นหนักหนา

มกี ารพรรณณาถงึ เรือ่ งฝันรา้ ย
...คร้ังนน้ี า่ จะมอี นั ตราย ฝ๎ นรา้ ยสาหสั ตดั ต่ารา

พิเคราะหด์ ทู ง้ั ยามอฐั กาล กบ็ นั ดาลฤกษแ์ รงเป็นหนกั หนา
มิรทู้ ่ีจะแถลงแจ้งกจิ จา กอดเมียเมินหน้า่น้าตากระเดน็ ...

ใชถ้ อ้ ยคาเกดิ ความเศรา้ สะเทอื นใจสงสารในชะตากรรมของตวั ละคร ...
...วันน้แี ม่จะลาพอ่ พลายแล้ว จะจ่าจากลกู แกว้ ไปสูญสน้ิ

พอบา่ ยกจ็ ะตายลงถมดิน ผินหน้ามาแม่จะขอชม
เกิดมาไมเ่ หมอื นกบั เขาอ่นื มิได้ชืน่ เชยชดิ สนทิ สนม...
ร่าพลางนางกอดพระหมืน่ ไวย น้าตกไหลซบเซาไม่เงยหน้า

งว่ งหงุบฟบุ ลงกบั พสุธา กอดลกู ยาแน่นง่ิ ไม่ตงิ กาย ฯ

การบรรยายโวหาร
ฟูาขาวดาวเดน่ ดวงสว่าง จนั ทร์กระจา่ งทรงกลดหมดมฆสิน้
จึงเซน่ เหลา้ ข้าวปลาใหพ้ รายกนิ เสกขมน้ิ ว่านยาเข้าทาตัว

เชงิ เปรียบเทยี บ
อวี นั ทองตวั มันเหมอื นแกว้ ถา้ ตดั โคนขาดแลว้ ก็ใบเห่ียว
ใครจะควรสสู่ มอยูก่ ลมเกลียว ให้เดด็ เดย่ี วรู้กันแตว่ นั นี้

คุณค่าดา้ นสงั คม

แสดงค่านิยมและความเช่ือของคนในสงั คมสมยั อยธุ ยาซึง่ แม้วา่ จะไมอ่ าจประเมนิ
ขอ้ เทจ็ จริงทาง สังคมได้
เช่นเดยี วกันกับเอกสารทางประวตั ิศาสตร์ แตว่ รรณคดีเร่ืองน้กี ็เปน็ ภาพสะทอ้
นที่แสดง ให้เห็นโลกทศั น์ของครอบครัวขุน
นางในสมัยกรุงศรีอยุธยาและรัตนโกสนิ ทร์วา่ มคี วามจงรักภักดี ตอ่ องค์พระมหา
กษตั ริย์อยา่ งสุดสูงเพยี งใด สะทอ้ นให้ว่าใน
สงั คมสมัยน้นั กษัตรยิ ใ์ นระบอบสมบรู ณาญาสิทธิราชซึง่ มีอานาจอย่เู หนือ
กฎหมายและสะท้อนใหเ้ ห็นในสมยั น้ันจะมีการตี
ฆ้องบอกเวลาและจะมีเร่อื งเกยี่ วความเชอื่ เช่น เช่อื เรอื่ งภตู ผปี ีศาจ คาถาอาคม
เรื่องโชคชะตาดวงของคน

คณุ คา่ ด้านเนอ้ื หา

- เน้ือเร่ือง

บทเสภาเร่ือง ขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา เป็นตอนหนึ่งใน ๘ ตอน ที่
ได้รับยกย่องจาก
วรรณคดีสโมสรว่าเป็นยอดของกลอนสุภาพที่ไพเราะดีเลิศทั้งเนื้อเรื่อง และ
กระบวนกลอน เป็นเร่ืองเอกท่ีคน
ไทยรู้จกั มากทสี่ ดุ และนิยมอา่ นเพราะตดิ ใจในเน้ือเร่ือง

ถอดความไดว้ า่

ขุนแผนจะไปทูลพระพันวษาแต่เห็นว่าคงดาเนินเร่ืองช้าเลยให้พลายงามเป็น
คนรับนางวันทอง
กลับมา จะดูแลนางวันทองเหมือนตอนท่ีอยู่ด้วยกันในป่า ขุนแผนขอโทษนาง
วันทองแล้วบอกว่าอย่าโกรธ
ขนุ แผน ขุนแผนผิดจงึ มาขอโทษจะโกรธเคอื งไปถงึ ไหน

ความรักพี่ยังรกั ระงมใจ อย่าตัดไมตรตี รงึ ใหต้ รอมตาย

วา่ พลางทางแอบเขา้ แนบอก ประคองยกของสาคญั มั่นหมาย
เจา้ เนอ้ื ทิพย์หยบิ ชื่นอารมณช์ าย ขอสบายสักหน่อยอยา่ โกรธา

ใจน้องมใิ หห้ มองอารมณ์หมอ่ ม ไม่ตัดใจให้ตรอมเสนหา

ถา้ ตดั รักหักใจแลว้ ไม่มา หมอ่ มอยา่ วา่ เลยฉนั ไมค่ ืนคดิ

คาอธบิ ายศัพท์

๑ ทรามสวาดิ เป็นท่ีรัก
๒ ตกว่า ราวกับว่า
๓ ฏีกา ค่ารอ้ งทกุ ขท์ ยี่ นื ่ ถวายพระเจา้ แผน่ ดิน
๔ เพรางาย เวลาเช้า และเวลาเย็น
๕ เมรุไก ภูเขา
๖ รอ้ งเกน รอ้ งตะโกนดงั ๆ
๗ สะเดากลอน ทา่ ให้กลอนประตหู ลดุ ออกได้ดว้ ยคาถาอาคม
๘ แหงนเถ่อ คา้ งอยู่
๙ อุธจั ตกประหม่า
๑๐ มินหม้อ เขม่าด่าทต่ี ดิ กน้ หมอ้
๑๑ ส่งทุกข์ เข้าสวม
๑๒ ขค้ี รอก ลูกของขา้ ทาส
๑๓ เครอื่ งอาน เครอ่ื งกิน
๑๔ จวงจันทน์ เคร่ืองหอมท่ีเจือดว้ ยไม้จวงและไมจ้ นั ทน์
๑๕ ฉวยสบเพลง บงั เอญิ ถูกจังหวะ

สัมผัสแบบกลอนแปด
ครานน้ั พระองค์ทรงธรณินทร์ หาได้ยินวนั ทองทูลขึ้นไม่



พระตรัสความถามซักไปทันใด ฤามึงไมร่ กั ใครให้ว่ามา



กวีแทรกอารมณข์ นั ในการแตง่ (หายรส)
ขนุ ชา้ งเห็นข้าไม่มาใกล้ ขดั ใจลุกขึน้ ท้งั แก้ผ้า
แหงนเถอ่ เปอู ป๎ งยืนจงั กา ยา่ งเท้าก้าวมาไมร่ ตู้ วั
ยายจนั งันงกยกมือไหว้ นนั่ พอ่ จะไปไหนพ่อทนู หวั
ไม่นุ่งผอ่ นนุ่งผา้ ดูน่ากลัว ขนุ ชา้ งมองดูตัวก็ตกใจ



ขอจบการนำเสนอเพียงเท่านี้
ขอบคุณค่ะ /ขอบคุณครับ