เล่มที่ 2 กฎหมายทะเบียนราษฎร_

KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN
บทท่ี 1

ความร้ทู ว่ั ไปเกย่ี วกบั กฎหมายทะเบยี นราษฎร

6

บทท่ี 1

ความรู้ทวั่ ไปเก่ียวกับกฎหมายทะเบียนราษฎร

การทะเบียนราษฎรเป็นเรื่องที่เกี่ยวกับการแจ้ง การรับแจ้ง การจดและ
การบันทึกรายการต่าง ๆ เกี่ยวกับสถานะของราษฎรของประเทศ ซึ่งจะนําพาไปสู่
การก่อให้เกิดสทิ ธิและหนา้ ที่ที่แต่ละบุคคลจะพึงมตี ่อไป การปฏิบัติงานทะเบียนราษฎร
จึงมีผลกระทบ ต่อสถานภาพและสิทธิของบุคคลโดยตรง ซึ่งในบทนี้จะกล่าวถึง
ความหมาย ความสำคัญ ประโยชนแ์ ละประเภทของบุคคลที่อยูใ่ นระบบทะเบียนราษฎร
ดงั น้ี
KRUMUDDEAN
1.1 ความหมายของทะเบยี นราษฎร

ทะเบียนราษฎร หมายถึง ทะเบียนคนเกิด ทะเบียนคนตาย และทะเบียนบ้าน
เหตุที่ต้องมีทะเบียนเหล่านี้ก็เพื่อให้ทราบว่าในบ้านหลังหนึ่ง ในท้องที่หนึ่งมีประชากรกี่คน
เปน็ เพศอะไรบา้ ง แต่ละคนมีความสมั พันธ์กันอย่างไร มกี ารศกึ ษาช้นั ไหน มีการโยกย้าย
ออกไปหรือเข้ามาในท้องที่นั้นอย่างไร และมีจำนวนเพิ่มหรือลดเนื่องจากการเกิดหรือ
ตายแล้วแต่กรณีเท่าใด ซึ่งความรู้เหล่านี้นอกจากในแง่เพื่อความเป็นระเบียบแล้ว
ฝ่ายปกครองยังนำไปใช้ในแง่การควบคุมอ่ืน ๆ เช่น การสาธารณสุข เมื่อมีการแจง้ การตาย
ด้วยโรคระบาด ฝ่ายปกครองต้องเร่งรดั ให้มีการฉดี วัคซีนป้องกนั โรคนั้นใหแ้ ก่คนในทอ้ งทีน่ ั้น
โดยเร็วเพื่อป้องกันโรคระบาดเป็นต้น และเพื่อให้การจัดทำทะเบียนต่าง ๆ บรรลุถึง
เป้าหมายครบถ้วนสมบรู ณ์

7

1.2 ความสำคัญของกฎหมายทะเบียนราษฎร

เหตผุ ลและความสำคัญในการจำกัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลตามพระราชบัญญัติ
กฎหมายวา่ ดว้ ยการทะเบยี นราษฎรมดี ังนี้

1. เพื่อให้การทะเบียนราษฎรเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพอันจะเป็นประโยชน์
ตอ่ การอำนวยความเป็นธรรม การอำนวยความสะดวกให้แกป่ ระชาชน

2. การรกั ษาความเรยี บร้อยในสังคม
3. การคุ้มครองสิทธพิ ้นื ฐานของประชาชน

KRUMUDDEAN
1.3 ประโยชน์ของกฎหมายทะเบียนราษฎร

การที่กฎหมายเกี่ยวกับทะเบียนราษฎรได้กำหนดให้มีทะเบียนคนเกิด
ทะเบียนคนตาย ทะเบียนบ้านจะเป็นประโยชน์ทำให้รู้ข้อมูลต่าง ๆ ของประชากร
ในประเทศ โดยรู้ว่าในบ้านหนึ่งในท้องที่หนึ่งมีประชากรกี่คน เป็นเพศอะไรบ้าง
แต่ละคนมีความสมั พันธ์กันอยา่ งไร มีการโยกย้ายออกไปหรือเขา้ มาในทอ้ งถ่ินน้นั อยา่ งไร
มีจำนวนประชากรเพิ่ม หรือลดลงจากการเกดิ การตายเท่าใด จำนวนประชากรในแต่ละท้องถิ่น
มีจำนวนเท่าใด ซึ่งความรู้ในข้อมูลเหล่านี้จะเป็นประโยชน์ต่อฝ่ายปกครองและ
ฝา่ ยบริหารบ้านเมือง เพ่อื ท่ีจะเปน็ แนวทางในการพัฒนาประเทศตอ่ ไป

ตวั อยา่ งเอกสาร
ทะเบยี นราษฎรครบั

8

1.4 ประเภทของบคุ คลทอี่ ยู่ในระบบทะเบยี นราษฎร

บคุ คลที่อย่ใู นระบบทะเบยี นราษฎรแบง่ ออกเป็น 8 ประเภท คือ
ประเภทที่ 1 คนที่เกิดและมีสญั ชาติไทย ได้แจ้งการเกิดภายในกำหนดเวลา
ทก่ี ฎหมายกำหนด
ประเภทที่ 2 คนที่เกิดและมีสัญชาติไทย ได้แจ้งการเกิดเกินกำหนดเวลา
ทีก่ ฎหมายกำหนด
ประเภทที่ 3 คนไทยและคนตา่ งด้าวทมี่ ีใบสำคญั ประจำตัวคนต่างด้าว ซึง่ มีช่ือ
และรายการบุคคลในทะเบียนบา้ นก่อนวันท่ี 31 พฤษภาคม 2527
ประเภทที่ 4 คนไทยและคนต่างด้าวท่ีมีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวและ
ไดม้ ีการย้ายเขา้ ในทะเบียนบา้ นขณะยังไมม่ ีเลขประจำตวั ประชาชน
ประเภทที่ 5 คนไทยและคนต่างด้าวที่มีใบสำคัญประจำตัวคนต่างด้าวที่ได้รับ
อนุมตั ิใหเ้ พ่ิมชอื่ และรายการบุคคลเขา้ ในทะเบียนบ้าน
ประเภทที่ 6 คนต่างด้าวที่เข้าเมืองโดยชอบด้วยกฎหมายในลักษณะชั่วคราว
และคนต่างดา้ วที่เขา้ เมืองโดยไม่ชอบดว้ ยกฎหมาย
ประเภทท่ี 7 บุตรของบคุ คลประเภทท่ี 6 ซ่ึงเกิดในประเทศ
ประเภทที่ 8 บุคคลตา่ งดา้ วทไี่ ด้รับอนญุ าตให้มีถน่ิ ทอ่ี ยู่ในประเทศไทยหรือ
บุคคลทไ่ี ด้รับสัญชาติไทยตามกฎหมาย
KRUMUDDEAN

บทท่ี 2KRUMUDDEAN

งานทะเบยี นราษฎร

12

บทที่ 2

งานทะเบียนราษฎร

การทะเบียนราษฎร หมายความวา่ งานทะเบียนต่าง ๆ ตามพระราชบญั ญัติ
การทะเบยี นราษฎร พ.ศ. 2534 เปน็ การจดั เก็บขอ้ มูลทะเบยี นประวัตริ าษฎร อนั จะเป็น
ประโยชน์ต่อการอำนวยความเป็นธรรม การอำนวยความสะดวกให้แก่ประชาชน
การรักษาความสงบเรียบร้อย และการคุ้มครองสิทธิพื้นฐานของประชาชน ซึ่งในบทน้ี
จะกล่าวถึงงานทะเบียนราษฎร คือ ทะเบียนบ้าน การเพิ่มชื่อและการย้ายออก
จากทะเบียนบ้าน การเกดิ การตาย และการเปลี่ยนแปลงข้อมลู ในทะเบียนราษฎร ดังน้ี
KRUMUDDEAN
2.1 บ้านและทะเบียนบา้ น

มนุษย์จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีที่อยู่อาศัย เพื่อปกป้องร่างกายจากฝน ลม
หรือสัตว์ร้ายต่าง ๆ ที่จะมาทำอันตรายต่อมนุษย์เอง ดังนั้นมนุษย์จึงต้องอาศัยในพื้นที่
ที่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิต ซ่ึงในหวั ขอ้ น้ีจะกลา่ วถึงความรูเ้ กีย่ วกบั บ้านและทะเบียนบ้านดังนี้

1. บา้ น หมายถงึ โรงเรือนหรือส่ิงปลกู สร้างสำหรบั ใช้เป็นทอ่ี ยู่อาศัย (ภาพท่ี 1)
ซึ่งมีเจ้าบ้านครอบครอง และให้ความหมายรวมถึง แพ หรือ เรือ ซึ่งจอดเป็นประจำ
และใช้เป็นที่อยู่ประจำหรือสถานที่ หรือยานพาหนะอื่น ๆ ซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยด้วย
โรงพยาบาล สถานที่ราชการ วัด บริษัท โรงแรม ฯลฯ ถือเป็นบ้านตามพระราชบัญญัติการ
ทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534

ภาพที่ 1 บ้าน
ท่มี า : อัสมุดดีน เซง็ โซะ
[วนั ทส่ี ืบค้น : 10 กมุ ภาพันธ์ 2561]

13

2. เจ้าบ้าน หมายถึง ผซู้ ึง่ เป็นหัวหนา้ ครอบครับหลังน้ัน ซ่ึงการครอบครองน้ี
อาจจะครอบครองในฐานะเป็นเจ้าของบ้าน ผู้เช่า หรือในฐานะอื่น ๆ ก็ตาม กรณีที่
ไม่ปรากฏเจ้าบ้าน หรือเจ้าบ้านไม่อยู่ ตาย สูญหาย สาบสูญ หรือไม่สามารถปฏิบัติ
กจิ การไดใ้ ห้ถอื วา่ ผู้มหี นา้ ทีด่ ูแลบา้ นในขณะนน้ั เป็นเจา้ บา้ น

3. ผอู้ ยู่ในบา้ น หมายถงึ ผู้มีชอื่ ยู่ในทะเบียนบา้ น

4. หน้าที่ของเจ้าบ้าน กฎหมายทะเบียนราษฎร ได้กำหนดให้เจ้าบ้าน
มีหน้าที่ต้องแจ้งต่อนายทะเบียนในเรื่องต่อไปนี้ หากไม่แจ้งจะถือว่ามีความผิดทาง
กฎหมาย ดงั น้ี

1. มคี นเกดิ ในบา้ น
2. มีคนตายในบา้ น
3. มคี นย้ายออก – ยา้ ยเข้ามาบา้ นหลังนั้น
4. มีสง่ิ ปลกู สรา้ งบ้านใหม่ หรอื รอ้ื ถอน

5. ทะเบียนบ้าน หมายถึง ทะเบียนประจำบ้านแต่ละบา้ นซึ่งแสดงรายการ
ของคนทั้งหมดที่อยู่ในบ้านนั้น การเกิด การตาย การย้ายที่อยู่ ต้องแก้ไข เพิ่มเติมหรือ
แก้ไขทะเบียนบ้าน ทะเบียนบ้านมี 2 ประเภท คอื

5.1) ทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) เลม่ สีนำ้ เงนิ ใช้สำหรับคนสัญชาติไทย และ
คนต่างด้าวที่มีใบสำคัญประจำตวั คนตา่ งดา้ ว (ภาพที่ 2)
KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN 14

ภาพท่ี 2 ทะเบยี นบา้ นสำหรับคนสัญชาตไิ ทย
ท่ีมา : อัสมดุ ดนี เซง็ โซะ

[วนั ทส่ี บื คน้ : 10 กุมภาพันธ์ 2561]

5.2) ทะเบียนบ้าน (ท.ร.13) เล่มสีเหลือง ใช้สำหรับคนที่เข้าเมือง
โดยชอบด้วยกฎหมาย แต่อยู่ในลักษณะชั่วคราว หรือเข้าเมืองโดยมิชอบด้วยกฎหมาย
ตามกฎหมายว่าด้วยคนเขา้ เมอื ง (ภาพท่ี 3)

ภาพที่ 3 ทะเบยี นบ้านสำหรบั คนไมม่ สี ัญชาติไทย
ท่ีมา : https://steemit.com/thai/
[ สบื คน้ เมอ่ื 2 เมษายน 2561]

KRUMUDDEAN 15
6. ทะเบียนบ้านกลาง หมายถึง ทะเบียนซึ่งผู้อำนวยการทะเบียนกลาง
กำหนดให้จัดทำขนึ้ สำหรบั ลงรายการบุคคลทีไ่ ม่อาจมีชอ่ื ในทะเบยี นบ้าน
7. ทะเบียนบ้านชั่วคราว หมายถึง ทะเบียนประจำบ้านที่ออกให้กับบ้าน
ที่ปลูกสร้างในที่สาธารณะ หรือโดยบุกรุกป่าสงวน หรือโดยไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมาย
ทะเบยี นบา้ นชั่วคราว (ภาพท่ี 4) เป็นเอกสารราชการทใี่ ชไ้ ดเ้ หมือนทะเบียนบ้านทุกประการ

ภาพท่ี 4 ทะเบยี นบ้านช่ัวคราว
ที่มา : http://www.pd.co.th/th/article/

[ วันทส่ี ืบคน้ 2 เมษายน 2561]

KRUMUDDEAN 16

8. การขอทะเบยี นบ้าน
บา้ นหลงั หนึ่ง ให้กำหนดบ้านเลขที่เพียงเลขหมายเลขเดยี ว
บ้านทีเ่ ป็นตึกแถว หอ้ งแถว อาคารชุดให้กำหนดหมายเลขประจำบ้านทกุ หอ้ ง

9. การขอเลขทบ่ี ้าน
ผแู้ จง้ ได้แก่ เจา้ บา้ น หรอื ผทู้ ไี่ ดร้ ับมอบหมายจากเจา้ บา้ น ระยะเวลาแจ้ง

ภายใน 15 วัน นบั แต่สรา้ งบา้ นเสร็จ
สำนักทะเบียนที่แจ้ง สำนักทะเบียนอำเภอหรือสำนักทะเบียนท้องถ่ิน

ในท้องที่ท่บี ้านปลกู อยู่
10. หลกั ฐานประกอบการแจง้
หลกั ฐานท่ใี ช้ประกอบการแจง้ ขอเลขท่บี า้ นมดี ังนี้
1. บตั รประจำตวั ประชาชนของผู้แจง้
2. ทะเบียนบา้ นเดมิ ของผ้แู จ้ง
3. หลักฐานการอนุญาตปลูกสร้างบ้านตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุม

การกอ่ สรา้ งอาคาร

เกรด็ ความรู้

ปรกึ ษาปัญหาดา้ นการทะเบียนและบัตรประชาชน
http://www.bora.dopa.go.th/callcenter1548/
หรอื กดหมายเลขสายด่วน 1548

KRUMUDDEAN 17

2.2 การเพ่ิมชือ่ และรายการบคุ คลเขา้ ในทะเบียนบ้าน

การเพิ่มช่ือและรายการบุคคลเข้าในทะเบยี นบา้ นมหี ลายกรณี ได้แก่
1. กรณีตกสำรวจตรวจสอบทะเบียนราษฎรเมื่อปี พ.ศ. 2499 (จะตอ้ งเป็นผู้เกิด
ก่อนวันท่ี 1 มิถุนายน 2499)
2. กรณีเพิ่มชื่อตามเอกสารทะเบียนราษฎรแบบเดิมที่ยังไม่มีเลขประจำตัว
ประชาชน ได้แก่ สูตบิ ตั ร ใบแจ้งการย้าย ที่อยู่ และทะเบยี นบ้าน
3. กรณีคนสัญชาติไทยท่ีเดินทางกลับจากตา่ งประเทศ หรือเกิด ในต่างประเทศ
แล้วเดนิ ทางกลับเข้ามา ในประเทศไทย ทั้งท่มี ีหลักฐานแสดงว่าเปน็ คนไทยและไม่มหี ลักฐาน
4. กรณีอ้างวา่ เป็นคนไทยแต่ไม่มหี ลกั ฐานเอกสารมาแสดง
5. กรณีเด็กอนาถาซึ่งอยู่ในความอุปการะของบุคคล หน่วยงานเอกชนหรือ
หนว่ ยงานของรฐั
6. กรณบี คุ คลท่ีลงรายการในทะเบียนบา้ นว่า "ตาย" หรอื "จำหน่าย" มาขอเพ่ิมช่อื
7. กรณคี นตา่ งดา้ วที่มีใบสำคัญประจำตัวคนตา่ งด้าว
8. กรณคี นต่างดา้ วท่ีไดร้ ับอนญุ าตใหม้ ีถิน่ ทอ่ี ย่ใู นประเทศไทย
9. กรณที ี่ไม่มสี ัญชาตไิ ทยแตต่ อ่ มาไดร้ บั สัญชาตไิ ทย
10. กรณีคนต่างด้าวที่เข้ามาในราชอาณาจักรไทย โดยได้รับการผ่อนผัน
เป็นกรณีพิเศษหรือไม่ได้รับอนุญาตตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง รวมทั้งผู้เกิด
ในราชอาณาจักรไทยซ่งึ ไมไ่ ด้สญั ชาตไิ ทย

ผู้มีหนา้ ท่แี จง้
ผู้ที่มหี น้าทแ่ี จง้ ไดแ้ ก่ เจา้ บา้ น หรอื ผูข้ อเพม่ิ ช่อื บิดา หรอื มารดา กรณผี ขู้ อเพม่ิ ช่ือ
เป็นผู้เยาว์ หรอื ผอู้ ุปการะ เลย้ี งดู กรณีเด็กอนาถา

KRUMUDDEAN 18
สถานทย่ี ื่นคำร้อง
สถานที่สามารถไปยื่นคำร้อง ได้แก่ สำนักทะเบียนอำเภอ (ภาพที่ 5) หรือ
สำนกั ทะเบียนทอ้ งถ่นิ ท่ผี ้ขู อเพิ่มชอ่ื มภี ูมิลำเนาอยู่ใน ปัจจุบนั เว้นแต่รายการดังตอ่ ไปน้ี
1. กรณีเพิ่มชื่อตามสูติบัตรแบบเดิม ให้ยื่นคำร้องท่ีได้สำนักทะเบียน
ท่อี อกสูติบตั รฉบบั น้ัน
2. กรณีเพ่ิมชือ่ ตามแบบใบแจ้งการยา้ ยที่อยู่ให้ย่ืนคำร้องไดท้ ่ีสำนกั ทะเบียน
ทป่ี ระสงคจ์ ะขอเพ่มิ ชือ่
3. กรณีเพิ่มชื่อตามทะเบียนบ้านแบบเดิม ให้ยื่นคำร้องได้ที่สำนักทะเบียน
ท่ีเคยมชี ื่ออยู่ในทะเบยี นบ้าน ครัง้ สดุ ท้าย
4. กรณีเพิ่มชื่อของผู้ที่ลงรายการจำหน่ายหรือตายไว้แล้ว ให้ยื่นคำร้องได้
ทส่ี ำนกั ทะเบียนที่ผู้นน้ั เคยมีชือ่ ในทะเบยี นบา้ น ก่อนถกู จำหนา่ ยรายการ

ภาพท่ี 5 ทว่ี า่ การอำเภอเมอื งยะลา
ทีม่ า : อสั มดุ ดนี เซง็ โซะ

[วันทีส่ บื คน้ : 15 เมษายน 2561]

KRUMUDDEAN 19

2.3 การแจ้งย้ายทีอ่ ยู่

เมื่อบุคคลต้องการย้ายชื่อจากทะเบียนบ้านเดิม ไปยังทะเบียนบ้านฉบับใหม่
ใหเ้ จ้าบ้านแจง้ การย้ายท่อี ยูต่ ่อนายทะเบียนเพ่ือนำรายชอื่ เขา้ หรอื ออกจากทะเบียนบ้าน
เดมิ ซง่ึ ในหวั ข้อน้ีจะกล่าวถงึ การแจ้งย้ายเขา้ ย้ายออก และการยา้ ยปลายทาง ดงั นี้

1. การแจง้ ย้ายเข้า
เมื่อมีผู้ย้ายที่อยู่เข้าอยู่ในบ้าน ให้เจ้าบ้านแจ้งการย้ายเข้าภายใน 15 วันนับ
แต่วันที่ย้ายเข้าอยู่ในบ้าน หากไม่ปฏิบัติตามต้องระวางโทษปรับไม่เกินหนึ่งพันบาทโดย
มีข้นั ตอนการดำเนินการดงั น้ี

• ยนื่ เอกสาร และหลักฐานตอ่ นายทะเบียนแหง่ ทอ้ งทที่ ่ีจะยา้ ยเข้า
• นายทะเบยี นตรวจสอบหลักฐาน และรายการใบแจ้งการยา้ ยท่อี ยู่และ
เพิ่มชื่อในทะเบียนบ้าน และสำเนาทะเบียนบ้าน (ฉบับเจ้าบ้าน) โดยตรวจสอบรายการ
ให้ถกู ตอ้ งตรงกัน แล้วมอบสำเนาทะเบียนบ้านและ หลักฐานคืนใหผ้ แู้ จง้

เอกสารทใี่ ช้ในการตดิ ต่อ
1. สำเนาทะเบียนบ้าน (ฉบับเจา้ บา้ น)
2. บตั รประจำตัวประชาชนของเจา้ บา้ น
3. หนังสอื มอบหมายจากเจา้ บา้ น (กรณผี ูแ้ จง้ ย้ายไมใ่ ชเ่ จ้าบา้ น)
4. บัตรประจำตัวประชาชนของผทู้ ีไ่ ด้รบั มอบหมายจากเจา้ บา้ น
5. ใบแจ้งการย้ายทีอ่ ยู่ (ท.ร.6) ตอนที่ 1 และ 2 ซ่ึงเจา้ บ้านลงนามยินยอม
ใหย้ า้ ยเขา้ แล้ว

20

2. การแจ้งยา้ ยออก
เมื่อมีการแจ้งย้ายเข้าหรือย้ายออกจากบ้านใด เจ้าของบ้านจะต้องแจ้ง
ตอ่ นายทะเบยี นทอ้ งถน่ิ ภายใน 15 วนั นบั จากวันทยี่ ้ายออก โดยมีขั้นตอนการตดิ ต่อดังน่้ี
1. ยื่นเอกสารและหลักฐานต่อนายทะเบยี นท้องที่ที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้าน
(ถงึ แมว้ ่าเจ้าบ้านไมส่ ามารถไปแจ้ง ย้ายออกใหไ้ ดผ้ ทู้ ี่ยา้ ยอยู่สามารถขอทำหนา้ ท่ีเจ้าบ้าน
เพื่อย้ายชอ่ื ตนเองออกได)้
2. นายทะเบียนตรวจสอบหลักฐาน และรายการบุคคลที่จะย้ายออก
ลงรายการในใบแจ้งการยา้ ยท่อี ยู่ และจำหน่าย รายการบคุ คลที่ยา้ ยออกในทะเบยี นบ้าน

และสำเนาทะเบียนบ้าน (ฉบับเจ้าบ้าน) โดยจะประทับคำว่า "ย้าย" สีน้ำเงินไว้

หน้ารายการ ฯ และระบุวา่ ย้ายไปที่ใด

เอกสารทีใ่ ช้ในการตดิ ต่อ
1. สำเนาทะเบยี นบา้ น (ฉบบั เจ้าบ้าน)
2. บตั รประจำตวั ประชาชนของเจา้ บา้ น
3. หนังสอื มอบหมายจากเจ้าบ้าน (กรณีผู้แจง้ ย้ายไม่ใชเ่ จ้าบา้ น)
4. บัตรประจำตัวประชาชนของผทู้ ไี่ ดร้ ับมอบหมายจากเจา้ บา้ น (กรณีมอบหมาย)
5. บตั รประจำตวั ประชาชนของผยู้ ้ายที่อยูก่ รณีแจง้ ย้ายทีอ่ ยู่ของตนเอง
KRUMUDDEAN

21

3. การแจ้งย้ายปลายทาง
การแจ้งการย้ายที่อยู่ปลายทาง หมายความว่า การแจ้งการย้ายที่อยู่
โดยผู้ขอแจ้งย้าย สามารถไปขอแจ้งย้ายออก และขอแจ้งย้ายเข้าต่อนายทะเบียนผู้รับแจ้ง
แห่งท้องที่ที่ไปอยู่ใหม่ โดยไม่ต้องเดินทางกลับไปขอแจ้งยา้ ยออก ณ สำนักทะเบียนเดิม
ที่มีช่ืออยใู่ นทะเบยี นบ้านจากทะเบยี นบา้ น

เอกสารทีใ่ ช้ในการตดิ ต่อ
1. สำเนาทะเบยี นบา้ น (ฉบับเจา้ บ้าน) ของบา้ นท่จี ะย้ายเข้า
2. บัตรประจำตัวประชาชนของผู้แจ้งย้าย หรือบัตรประจำตัวตามกฎหมายอื่น
พร้อมสำเนาบตั รท่ลี งชือ่ เจ้าของบัตรกำกบั ไว้
3. เจ้าบา้ นท่จี ะย้ายเขา้ อยใู่ หม่
4. บตั รประจำตวั ประชาชนของเจ้าบ้านทีจ่ ะยา้ ยเข้าอย่ใู หม่
5. หนังสอื ยนิ ยอมใหแ้ จง้ ยา้ ยเข้าของเจา้ บา้ นท่จี ะเขา้ อยู่ใหม่ (กรณเี จา้ บ้าน
ไมส่ ามารถไปดำเนนิ การแจง้ ย้ายได)้
6. หนังสือมอบหมายจากผู้ย้ายที่อยู่ บัตร ฯ พร้อมด้วยสำเนาบัตร ฯ ที่ลงช่ือ
เจา้ ของบัตรกำกบั ไว้ ทัง้ ผู้มอบและผู้รับมอบ (กรณีผแู้ จง้ ยา้ ยที่อยู่มอบผู้อ่ืนมาดำเนินการแทน
ผู้รบั มอบหมาย 1 คน ควรดำเนินการแทนผปู้ ระสงค์ จะแจ้งย้ายทีอ่ ยู่ปลายทางได้ไม่เกนิ 3 คน
และทง้ั 2 ฝา่ ยควรเปน็ ผู้ทมี่ คี วามเกีย่ วข้องสัมพันธ์ กนั ไม่วา่ จะเป็นญาติ คนรู้จกั ผมู้ สี ่วนได้เสีย
หรือผู้ที่มีนติ สิ ัมพนั ธ)์
KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN 22

2.4 การแจ้งเกดิ

การเกิดเป็นจุดเริ่มต้นของสภาพบุคคล และเป็นจุดเริ่มต้นที่กฎหมายเข้ามา
มีบทบาท เม่อื มเี ดก็ เกิดในครอบครวั จะตอ้ งแจ้งการเกิดตามกฎหมายที่ได้กำหนดหน้าท่ี
ท่ีจะต้องแจง้ การเกดิ ดงั ต่อไปน้ี

1. คนเกดิ ในบ้าน
ให้เจ้าบ้านหรือบิดาหรือมารดาแจ้งต่อนายทะเบียนผู้รับแจ้งแห่งท้องที่

ท่มี คี นเกดิ ในบ้านภายใน 15 วนั นบั แต่วันเกิด

2. คนเกดิ นอกบา้ น
ใหบ้ ดิ าหรือมารดาแจ้งตอ่ นายทะเบียนผ้รู ับแจ้งแห่งท้องท่ีที่มีคนเกิดนอกบ้าน

หรือแห่งท้องท่ีที่จะพึงแจ้งได้ ภายใน 15 วันนับแต่วันเกิด ในกรณีจำเปน็ ไม่อาจแจ้งได้
ตามกำหนด ให้แจ้งภายหลังได้แตต่ ้องไม่เกิน 30 วัน นับแต่วันเกดิ

ข้นั ตอนในการตดิ ต่อ
1. ผู้แจ้งยื่นเอกสารและหลักฐานต่อนายทะเบยี นแหง่ ท้องทท่ี เี่ ดก็ เกดิ
2. นายทะเบียนตรวจสอบหลักฐานกับทะเบียนบ้าน และลงรายการในสูติบัตร
(ภาพที่ 6) แลว้ เพิม่ ชือ่ เดก็ ในทะเบยี นบา้ นและสำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจา้ บ้าน

เอกสารท่ใี ชใ้ นการตดิ ตอ่
1. สำเนาทะเบียนบ้านฉบบั เจ้าบ้าน
2. บัตรประจำตวั ประชาชนผู้แจง้
3. หนังสอื รบั รองการเกดิ จากโรงพยาบาล (ถ้าม)ี

KRUMUDDEAN 23

ภาพท่ี 6 สตู ิบตั ร
ทีม่ า : อสั มุดดนี เซง็ โซะ
[วนั ทสี่ ืบคน้ : 12 มถิ ุนายน 2561]

KRUMUDDEAN 24

3. การแจ้งเกดิ เกินกำหนด
เป็นการแจ้งเกิดต่อนายทะเบียนผู้รับแจ้งเมื่อพ้นเวลาที่กฎหมายกำหนดไว้
(15 วนั ) ตามกฎหมายมบี ทกำหนดโทษ ต้องระวางโทษปรบั ไมเ่ กิน 1,000 บาท

ข้ันตอนในการติดตอ่
1. ผู้แจง้ ย่ืนเอกสารหลกั ฐานต่อนายทะเบียนท้องท่ที ี่เดก็ เกดิ
2. นายทะเบียนตรวจสอบหลักฐานแล้วเปรียบเทียบคดีความผิดและสอบสวน
ผู้แจ้ง บิดามารดาใหท้ ราบสาเหตุ ที่ไม่แจง้ การเกิดภายในกำหนด ในกรณีบิดาหรือมารดา
ไม่อาจมาให้ถ้อยคำในการสอบสวนได้ ไม่ว่าจะด้วยกรณีใด นายทะเบียนจะบันทึก
ถงึ สาเหตดุ งั กลา่ วไว้
3. นายทะเบียนนำเสนอนายอำเภอแห่งท้องที่พิจารณาอนุมัติออกสูติบัตร
และเพมิ่ ช่ือในทะเบยี นบ้าน

เอกสารทใี่ ชใ้ นการตดิ ตอ่
1. สำเนาทะเบียนบา้ นฉบับเจา้ บ้าน
2. บัตรประจำตัวประชาชนของผู้แจ้ง บัตรประจำตัวประชาชน
ของบิดา มารดา (ถ้ามี)
3. พยานบคุ คลที่ใหก้ ารรับรอง และบตั รประจำตัวประชาชน
4. รปู ถ่ายของบคุ คลท่ีขอแจ้งการเกดิ 1 รปู (กรณอี ายุเกนิ 7 ปบี ริบรู ณ)์
5. หนงั สอื รบั รองการเกดิ จากโรงพยาบาล (ถ้ามี)

ตวั อยา่ ง

หญิงตั้งครรภ์ และหลงเข้าไปในป่า ต่อมาคลอดลูก จะเห็น ได้ว่า
หญิงหรือมารดาของเด็กไม่อาจจะแจ้งแก่นายทะเบียนท้องที่ที่เด็กเกิดหรือ
ท้องที่ใด ๆ ที่สามารถจะแจ้งได้ในโอกาสแรกภายใน 15 วันนับแต่วันที่เกิด
เพราะยังคงอยู่ในป่า เมื่อผ่านไป 20 วัน มารดาสามารถออกจากป่าได้แลว้
ดังนั้นวันที่อาจแจ้งได้ คือ วันที่มารดาออกจากป่า หรือจะแจ้งวันอื่นก็ได้
แต่ภายใน 30 วันนบั แตว่ ันทเ่ี ดก็ เกิด

KRUMUDDEAN 25

2.5 การแจ้งตาย

เมื่อมีคนตายในบ้านใด ถ้าไม่ไปแจ้งตายตามกฎหมายแล้ว คน ๆ นั้นก็จะยังมีสภาพ
เหมอื นมชี ีวติ อยู่ สทิ ธิ์ต่าง ๆ ของเขาก็ยังใชไ้ ดอ้ ยูต่ ามกฎหมาย ซึง่ อาจมผี ู้ไม่หวังดีทำการ
“สวมสิทธิ์” คือ เอาสิทธิ์ของผู้ตายนั้นไปอ้างในทางไม่ดี เพราะไม่มี “ใบมรณบัตร”
ท่ีแสดงว่าคนนั้นตายแล้วตามกฎหมาย ซงึ่ การแจ้งตายมีหลกั เกณฑด์ ังนี้

1. คนตายในบ้าน ให้เจ้าบ้านหรือผู้พบศพแจ้งต่อนายทะเบียนผู้รับแจ้ง
แห่งท้องทีท่ ่มี คี นตายภายใน 24 ช่ัวโมง นับแตเ่ วลาตาย หรือพบศพ

2. คนตายนอกบ้าน ให้คนที่ไปกับผู้ตายหรือผู้พบศพแจ้งต่อนายทะเบียน
ผู้รับแจ้งแห่งท้องที่ที่มีการตายหรือพบศพ หรือแห่งท้องที่ที่จะพึงแจ้งได้ภายใน 24 ชั่วโมง
นบั แตเ่ วลาตาย หรือเวลาพบศพ กรณีเช่นนี้ จะแจ้งต่อพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจก็ได้
กำหนดเวลาให้แจ้ง ถ้าท้องที่ใดการคมนาคมไม่สะดวก ผู้อำนวยการทะเบียนกลางอาจ
ขยายเวลาออกไปตามท่ีเหน็ สมควร แต่ต้องไมเ่ กนิ 7 วันนับแตเ่ วลาตายหรือเวลาพบศพ
หากไมป่ ฏิบตั ิ ต้องระวางโทษปรบั ไมเ่ กิน 1,000 บาท

ข้นั ตอนการตดิ ต่อ
1. ผู้แจ้งยื่นเอกสารและหลักฐานต่อนายทะเบียน เพื่อตรวจสอบและ
ลงรายการในใบมรณบตั ร (ภาพที่ 7)
2. จำหน่ายช่อื ผ้ตู ายออกจากทะเบยี นบา้ น โดยจะประทับคำวา่ "ตาย" สแี ดง
ไวห้ นา้ รายการคนตาย
เอกสารทใ่ี ช้ในการตดิ ตอ่
1. สำเนาทะเบียนบ้านฉบบั เจา้ บา้ นทค่ี นตายมชี ่อื และรายการบุคคล (ถา้ ม)ี
2. หนังสอื รบั รองการตายจากโรงพยาบาล (ถา้ มี)
3. บัตรประจำตัวประชาชนของผู้แจง้

KRUMUDDEAN 26

ภาพท่ี 7 ใบมรณบัตร
ที่มา : อสั มดุ ดนี เซง็ โซะ
[วนั ที่สบื ค้น : 12 มถิ ุนายน 2561]

KRUMUDDEAN 27

2.6 การแก้ไขเปล่ียนแปลงรายงานในเอกสารการทะเบียนราษฎร
เอกสารการทะเบียนราษฎร ที่นายทะเบียนหรอื เจ้าหน้าที่ทีไ่ ด้รับมอบหมาย

จากนายทะเบยี น จดั ทำขน้ึ หากจำเป็น ตอ้ งมีการแกไ้ ขเปลยี่ นแปลงใหม่ จะเป็นเพราะเขียนผิด
หรือผิดพลาดเพราะเหตุอื่นใดก็ตาม จะลบ ขูด หรือทำด้วย ประการใด ๆ ให้เลือนหายไปไม่ได้
แต่ใหใ้ ชว้ ิธีขีดฆ่าคำหรอื ข้อความเดิม แล้วเขยี นคำหรอื ข้อความทถี่ กู ตอ้ งแทนด้วยหมึกสีแดง
พร้อมทงั้ ลงชอ่ื นายทะเบยี นและวนั เดอื นปี กำกบั ไว้

ซึง่ เอกสารการทะเบียนราษฎรท่ีสามารถแก้ไขเปลย่ี นแปลงมีดังนี้
1. เอกสารการทะเบียนราษฎร ไดแ้ ก่ ทะเบยี นบา้ นและสำเนาทะเบียนบ้าน
ฉบับเจ้าบ้าน สูติบัตร และทะเบียนคนเกิด มรณบัตรและทะเบียนคนตาย ใบแจ้ง
การย้ายทอี่ ยู่
2. เอกสารการทะเบียนราษฎรที่นายทะเบียนมอบให้ประชาชนเก็บรักษา
และใชเ้ ป็นหลกั ฐาน คอื สตู บิ ตั ร มรณบตั ร สำเนาทะเบียนบ้านฉบับเจา้ บ้าน
ผมู้ ีหน้าทีแ่ จง้
ผทู้ ่ีมีหนา้ ที่แจ้งแกไ้ ขเปลี่ยนแปลงขอ้ มูลในเอกสารการทะเบียนราษฎร ได้แก่
เจ้าบ้าน บิดามารดา ผู้ไดร้ ับมอบหมายจากเจา้ บ้านหรือผูท้ เ่ี ป็น เจ้าของประวัติ

www.bora.dopa.go.th

สำนกั บริหารการทะเบียน กรมการปกครอง
กระทรวงมหาดไทย

28

สถานที่ย่ืนคำร้องขอแก้ไขรายการ
1. การแก้ไขรายการในทะเบียนบ้าน สำเนาทะเบียนบ้าน สูติบัตร และ
มรณบตั ร ใหย้ ่นื คำรอ้ งที่สำนกั ทะเบยี น อำเภอหรอื สำนกั ทะเบียนท้องถ่ินแห่งท้องที่ท่ีผู้
นนั้ มีชือ่ ในทะเบยี นบา้ น
2. การแกไ้ ขรายการในทะเบยี นคนเกดิ ทะเบียนคนตาย และใบแจง้ การ
ย้ายที่อยู่ ให้ยื่นคำร้องที่สำนักทะเบียน ท้องที่ที่จัดทำทะเบียนคนเกิดหรือทะเบียนคน
ตาย หรอื ใบแจง้ การย้ายท่ีอยู่
KRUMUDDEAN

บทที่ 3KRUMUDDEAN

งานทะเบยี นท่วั ไป

34

บทที่ 3

งานทะเบยี นทัว่ ไป

งานทะเบียนทั่วไปหรือทะเบียนครอบครัว หมายถึง การจดทะเบียน
ที่เกี่ยวข้องกับความสัมพันธข์ องบุคคลในครอบครัว โดยมีกฎหมายรับรองสิทธิให้ ไม่ว่า
จะในฐานะสามี ภรรยา หรือมารดากับบุตร ได้แก่ ทะเบียนการสมรส ทะเบียนการหย่า
ทะเบียนการรับรองบุตร ทะเบียนการรับบุตรบุญธรรม และการเปลี่ยนชื่อตัว และชื่อ-สกุล
ดังรายละเอยี ดตอ่ ไปนี้
KRUMUDDEAN
3.1 การจดทะเบียนสมรส

การสมรส เป็นการรวมกันทางสงั คมหรือสัญญาตามกฎหมายระหว่างคูส่ มรส
ที่สร้างสิทธิและขอ้ ผูกพันระหว่างคู่สมรสด้วยกัน ระหว่างคูส่ มรสและบุตร และระหวา่ ง
คู่สมรสกับญาติโดยการสมรส ซึ่งตามกฎหมายปัจจุบันนั้น กำหนดว่าการสมรสต้องมี
การจดทะเบียนสมรส จึงจะมผี ลตามกฎหมาย

ทะเบียนสมรส (ภาพที่ 8) เป็นเอกสารทางกฎหมายเพื่อยืนยันสถานการณ์
สมรสของบุคคลสองคนให้มีสถานะเป็นสามี ภรรยา หรือ คู่ชีวิต ให้เป็นไปตามหลัก
กฎหมาย ซึ่งทำให้การกระทำบางอย่างในทางกฎหมาย เช่น การกู้ยืม การครอบครอง
ทรัพย์สินสมรส การครอบครองสินทรัพย์ ต่อให้เป็นการกระทำของบคุ คลใดบุคคลหนึ่ง
แตจ่ ะมีผลผกู พันทั้งสองคนทนั ที

KRUMUDDEAN 35

ภาพท่ี 8 ทะเบยี นสมรส
ทีม่ า : อัสมดุ ดนี เซง็ โซะ
[วันทส่ี บื ค้น : 12 เมษายน 2561]

36

คณุ สมบัตขิ องผทู้ ี่จะจดทะเบยี นสมรส

ผทู้ ่ีจะยื่นจดทะเบยี นสมรสต้องมคี ณุ สมบตั ิดังตอ่ ไปน้ี
1. ชายหรือหญิงมีอายุครบ 17 ปี บริบูรณ์ กรณีมีเหตอุ ันควร ศาลอาจอนุญาต
ให้ทำการสมรสก่อนทช่ี ายและหญิงมอี ายุครบ 17 ปีบรบิ รู ณ์ได้
2. ไม่เปน็ บุคคลวิกลจรติ หรือเปน็ บคุ คลซง่ึ ศาลสั่งให้เปน็ คนไร้ความสามารถ
3. ไม่เปน็ พี่น้องรว่ มบิดามารดา หรอื รว่ มแต่บิดามารดา
4. ไมเ่ ปน็ คู่สมรสของบุคคลอืน่
5. ผู้รับบตุ รบุญธรรมจะสมรสกับบุตรบญุ ธรรมไม่ได้
6. หญิงหม้ายจะสมรสใหม่ เมื่อการสมรสครงั้ กอ่ นไดส้ ้นิ สุดไปแลว้ ไม่นอ้ ยกวา่
310 วัน เว้นแต่

6.1 คลอดบุตรแลว้ ในระหวา่ งน้นั
6.2 สมรสกับคู่สมรสเดิม
6.3 มใี บรับรองแพทยว์ า่ ไมไ่ ด้ต้ังครรภ์
6.4 ศาลมคี ำสง่ั ให้สมรสได้
6.5 มคี ำส่ังของศาลใหส้ มรสได้
7. ผู้เยาว์จะทำการสมรสได้ต้องได้รับความยินยอมจากผู้มีอำนาจให้ความ
ยินยอมได้ตามกฎหมาย
KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN 37

ขน้ั ตอนในการขอจดทะเบยี นสมรส

เมือ่ ชายหญงิ ต้องการยนื ยันสถานะการสมรสของบคุ คลทัง้ สองคน ให้มสี ถานะ
เปน็ สามี - ภรรยา หรือ คูช่ วี ติ ใหเ้ ปน็ ไปตามหลักกฎหมาย สามารถยน่ื ขอจดทะเบียนสมรส
ได้โดยมขี ้ันตอนตอ่ ไปน้ี

1. การจดทะเบียนสมรส สามารถยื่นคำร้องขอจดทะเบียนได้ทุกแห่ง โดยไม่ต้อง
คำนงึ ถึงภมู ลิ ำเนาของคสู่ มรส

2. คู่สมรสยื่นคำร้องขอจดทะเบียนสมรสต่อเจ้าหน้าที่หรือนายทะเบียน
ณ ที่ว่าการอำเภอ กิ่งอำเภอ หรือสำนักทะเบียนเขตใดก็ได้ โดยไม่คำนึงถึงภูมิลำเนา
ของคูส่ มรส

3. คู่สมรสที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ต้องนำบิดาและมารดาหรือผู้ปกครอง
โดยชอบธรรมมาให้ความยินยอม

4. พยานบุคคลจำนวน 2 คน
5. คู่สมรสฝา่ ยใดฝ่ายหน่ึง หรือทั้งสองฝา่ ย เปน็ คนตา่ งด้าว ตอ้ งขอหนงั สอื รับรอง
สถานภาพบุคคล จากสถานทูตหรือกงสุลสัญชาติที่ตนสังกัด หนังสือรับรองนั้น
ต้องแปลเป็นภาษาไทยและมีคำรับรองการแปลถูกต้อง ยื่นพร้อมคำร้องขอจดทะเบียนสมรส
ตอ่ นายทะเบียน ณ ที่ว่าการอำเภอ กิง่ อำเภอ หรอื สำนักงานเขต

เอกสารท่ีใชใ้ นการจดทะเบียนสมรส
เอกสารท่ีใช้ในการยื่นขอจดทะเบยี นสมรสมดี ังตอ่ ไปนี้
1. บัตรประจำตวั ประชนหรอื บัตรอืน่ ที่ทางราชการออกให้
2. สำเนาหนงั สือเดินทางกรณชี าวต่างประเทศ
3. หนังสือรับรองสถานภาพบุคคลจากสถานทูตหรือสถานกงสุลหรือ
องค์การของรัฐบาลประเทศนั้น มอบหมาย พร้อมแปล (กรณีชาวต่างประเทศ
ขอจดทะเบียนสมรส)
4. สำเนาทะเบียนบ้าน

KRUMUDDEAN 38
3.2 การจดทะเบียนหย่า

เมื่อชายหญิงที่ได้สมรส และได้จดทะเบียนสมรสถูกต้องตามกฎหมาย เมื่อมี
การเลิกรา จำเป็นจะต้องมีการจดทะเบียนการหย่า (ภาพที่ 9) เพื่อเป็นหลักฐานการสิ้นสุด
สถานะการเป็นสามี - ภรรยา ซง่ึ การส้นิ สุดการสมรสมี 3 วธิ ี คือ

1. ฝ่ายใดฝ่ายหนงึ่ ถึงแกค่ วามตาย
2. การจดทะเบียนการหยา่ โดยความยนิ ยอมของทั้ง 2 ฝา่ ย
3. ศาลพพิ ากษาให้เพิงถอนการสมรส
ตามกฎหมายการจดทะเบยี นหยา่ สามารถปฏิบัตไิ ด้ 2 วิธี คอื
1. การหยา่ โดยความยินยอมของทัง้ 2 ฝ่าย ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 วธิ ี คือ

1.1 การจดทะเบียนหย่าในสำนกั ทะเบียน
1.2 การจดทะเบียนหยา่ ต่างสำนกั ทะเบียน
2. การหยา่ โดยคำพิพากษาของศาล

ภาพท่ี 9 ทะเบยี นการหยา่
ทม่ี า : www.siamsport.co.th
[ วนั ที่สบื ค้น : 2 เมษายน 2561 ]

39

ข้ันตอนในการติดต่อขอจดทะเบียนหยา่
การติดตอ่ ยนื่ ขอจดทะเบียนการหย่ามขี น้ั ตอนดังนี้
1. กรณกี ารจดทะเบยี นหย่าในสำนกั ทะเบียน

1.1 คู่หย่าตกลงเรื่องทรัพย์สิน การปกครองบุตร หรือเรื่องอื่น ๆ โดยทำเป็น
หนงั สือหยา่

1.2 คูห่ ยา่ ยื่นคำร้องพร้อมหนังสอื หยา่ ต่อนายทะเบยี น

2. กรณกี ารจดทะเบียนหยา่ ตา่ งสำนกั ทะเบียน
2.1 คู่หย่าตกลงเรื่องทรัพย์สิน การปกครองบุตร หรือเรื่องอื่น ๆ โดยทำเป็น

หนังสอื หย่า
2.2 คหู่ ยา่ ตกลงกันกอ่ นวา่ ฝ่ายใดจะเปน็ ผู้ยน่ื คำรอ้ งก่อนหลัง และแต่ละฝ่าย

จะยื่นคำร้อง ณ สำนักทะเบียนใด
2.3 คู่หยา่ ยนื่ คำร้องพรอ้ มหนังสอื หยา่ ตอ่ นายทะเบียน ณ สำนกั ทะเบียน

ตามท่ีได้ตกลงกัน

3. กรณีหย่าโดยคำพิพากษาของศาล
3.1 หากศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุด คู่หย่าไม่ต้องจดทะเบียนหย่าอีก และ

หากให้คู่สมรสหย่าขาดจากกัน โดยมีเงื่อนไขให้ไปจดทะเบียนการหย่าต่อนายทะเบียน
การสมรสจงึ จะสนิ้ สุด
KRUMUDDEAN

40

เอกสารท่ีใช้เพอื่ การจดทะเบียนหยา่
การตดิ ตอ่ ยนื่ ขอจดทะเบียนการหย่าจำเปน็ จะต้องเตรียมเอกสารให้พรอ้ ม
ดงั นี้
1. บัตรประจำตัวประชาชน
2. ใบสำคญั การสมรส
3. หนงั สือหย่าหรอื หนังสือสัญญาหย่า
4. พยานบุคคลจำนวน 2 คน
KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN 41

3.3 การจดทะเบียนรับรองบุตร

การจดทะเบยี นรับรองบุตร เป็นวิธีการหนึ่งที่จะทำใหบ้ ุตรนอกสมรสเป็นบุตร
ที่ชอบด้วยกฎหมายของบิดา เนื่องจากบตุ รที่เกิดจากบดิ า และมารดา ไม่ได้จดทะเบียน
สมรสกันจะเป็นบุตรที่ชอบด้วยกฎหมายของมารดาเท่านั้น การจดทะเบียนรับรองบตุ ร
มขี ้นั ตอนและหลกั ฐานการยน่ื ของจดทะเบียน ดังน้ี

ขนั้ ตอนการจดทะเบยี นรับรองบุตร
สามารถทำได้โดยให้บิดาเป็นผู้ยื่นคำร้อง (ภาพที่ 10) ณ สำนักทะเบียน
อำเภอ กง่ิ อำเภอหรือสำนกั งานเขต แห่งใดก็ได้ โดยนำหลักฐานคอื
1. สำเนาทะเบียนบา้ นฉบบั เจา้ บา้ น ของบิดา มารดา และ บุตร
2. บตั รประจำตวั ประชาชน ของบิดา มารดา สตู บิ ตั รของบตุ ร ไปแสดง
3. พยานบุคคลจำนวน 2 คน

ทั้งนี้การจดทะเบียนรับรองบุตร มารดาและบุตรต้องให้ความยินยอมด้วย
ในกรณีที่มารดาหรือบุตรคัดค้านว่า บิดาผู้ขอจดทะเบียนรับรองบุตรไม่ใช่บิดา หรือ
ไม่ให้ความยินยอม หรือไม่อาจให้ความยินยอมได้ในกรณีบุตรเป็นผู้เยาว์ไรเ้ ดียงสา หรอื
มารดาเสียชีวิตแล้ว นายทะเบียนไม่สามารถจดทะเบียนรับรองบุตรให้ได้ นอกจาก
จะไดย้ ืน่ ร้องต่อศาลใหม้ คี ำพพิ ากษาให้บิดาจดทะเบียนรับรองบุตรได้ไปแสดง

ภาพที่ 10 คำร้องขอจดทะเบยี นและ
บันทกึ ทะเบียนครอบครวั

ทม่ี า : https://araya102.wordpress.com
[ วนั ทส่ี บื ค้น : 2 เมษายน 2561 ]

KRUMUDDEAN 42

3.4 การจดทะเบยี นรับบตุ รบญุ ธรรม

การรับบุตรบุญธรรม คือ การรับลูกของคนอื่นมาเลี้ยงดูเสมือนเป็นลูกของตัวเอง
ตามกฎหมายการรบั บุตรบญุ ธรรมนจี้ ะต้องทำการจดทะเบยี นจงึ จะสมบรู ณ์ตามกฎหมาย
โดยมหี ลักเกณฑ์ดังต่อไปน้ี

1. ผู้รับบุตรบุญธรรมต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 25 ปี และต้องมีอายุแก่กว่าผู้จะเป็น
บตุ รบญุ ธรรมอยา่ งน้อย 15 ปี

2. ผู้เป็นบุตรบญุ ธรรมท่มี อี ายุไมต่ ่ำกว่า 15 ปี ตอ้ งใหค้ วามยนิ ยอมด้วยตนเอง
3. ผู้เป็นบุตรบุญธรรมที่เป็นผู้เยาว์ต้องได้รับความยินยอมจาก บิดา และ
มารดา หรอื ผปู้ กครอง
4. ผู้จะรับบุตรบุญธรรม หรือผ้จู ะเปน็ บุตรบญุ ธรรม ถ้ามีคู่สมรสอย่ตู ้องได้รับ
ความยนิ ยอมจากคู่สมรสกอ่ น
5. ผู้เยาว์ทีเ่ ป็นบุตรบุญธรรมของบคุ คลใดอยูจ่ ะเป็นบุตรบญุ ธรรมของบุคคลอ่นื อีก
ในขณะเดยี วกนั ไม่ได้ เว้นแตเ่ ปน็ บตุ รบญุ ธรรมของคู่สมรสของผ้รู บั บุตรบญุ ธรรม

ขั้นตอนในการตดิ ตอ่ ขอจดทะเบียนรบั บุตรบญุ ธรรม
1. ใหผ้ รู้ บั บตุ รบุญธรรมย่นื คำรอ้ งพรอ้ มดว้ ยหลักฐาน
2. ให้ผูร้ ับบุตรบญุ ธรรม บุตรบญุ ธรรมที่มีอายุ 15 ปี ขน้ึ ไป บิดาและมารดา
บิดาหรือมารดา หรือผู้แทนโดยชอบธรรม คู่สมรส (ถ้ามี) ไปแสดงตนต่อหน้า
นายทะเบยี น เพือ่ แสดงความยินยอมในการจดทะเบยี น
3. นายทะเบียนตรวจสอบเอกสารและหลักเกณฑต์ ่าง ๆ เมื่อเห็นว่าถูกต้อง
ครบถ้วนก็จะจดทะเบยี นรบั บุตรบญุ ธรรมใหต้ ามคำรอ้ ง

43

3.5 การเปล่ยี นช่ือตัว และชอ่ื สกลุ

ตาม พ.ร.บ. ชอ่ื บุคคล พ.ศ. 2505 บุคคลสญั ชาติไทยตอ้ งมีช่อื ตัวและชื่อสกุล
และจะมีช่ือรองด้วยกไ็ ด้

ชือ่ ตวั คอื ช่ือประจำตัวบุคคล
ชอ่ื รอง คอื ช่อื ซง่ึ ประกอบถัดจากช่ือตัว
ชื่อสกลุ คือ ชื่อประจำวงศส์ กุล

KRUMUDDEAN
1. ทะเบียนช่อื สกุล
การยนื่ จดทะเบยี นชอื่ สกุล และการเปลย่ี นชอ่ื สกุลมีหลกั เกณฑ์ ดงั นี้
1. ตอ้ งไม่พ้องหรอื มงุ่ หมายใหค้ ลา้ ยกับพระปรมาภิไธย พระนามของพระราชินี
2. ต้องไม่พ้องหรอื มุ่งให้คล้ายกบั ราชทนิ นาม เว้นแต่เป็นราชทนิ นามของตน

ของบพุ การี หรอื ผ้สู ืบสันดาน
3. ต้องไม่ซ้ำกับชื่อสกุลพระราชทานของพระมหากษัตริย์ หรือชื่อสกุลที่ได้

จดทะเบียนไว้แลว้
4. ไม่มคี ำหรอื ความหมายหยาบคาย
5. มพี ยัญชนะไมเ่ กิน 10 พยญั ชนะ เวน้ แตก่ รณเี ป็นราชทนิ นาม
6. ผทู้ ่ไี มไ่ ด้รับพระราชทานชอ่ื สกุล หา้ มใช้คำวา่ " ณ " นำหนา้ ชอื่ สกุล
7. หา้ มเอานามพระมหานคร และศัพทท์ ใี่ ชเ้ ป็นพระปรมาภไิ ธยมาใช้เป็นชอ่ื สกลุ

44

ขน้ั ตอนการติดต่อในการตดิ ต่อจดทะเบียน
1. ผขู้ อยืน่ คำขอต่อนายทะเบยี นทอ้ งที่ท่ตี นมชี อ่ื อย่ใู นทะเบยี นบ้าน
2. นายทะเบียนท้องที่ตรวจสอบคำขอและชื่อสกุลที่ขอเปลี่ยนให้เป็นไป
ตามหลกั เกณฑ์ และออกหนงั สือรบั รองการเปล่ียนชื่อ - สกลุ ให้ (ภาพที่ 11)
3. กรณีบุคคลต่างดา้ วนายทะเบียนทอ้ งท่พี ิจารณาออกหนังสอื รับรองการขอ
จดทะเบยี นช่อื สกุลของคนต่างด้าวใหเ้ พือ่ ประกอบ
เอกสารประกอบการดำเนนิ การ
1. สำเนาทะเบยี นบา้ น
2. บตั รประจำตัวประชาชน
3. ใบสำคญั ประจำตวั คนต่างด้าว (กรณีบคุ คลต่างดา้ ว)

ภาพท่ี 11 หนงั สอื รบั รองการเปลย่ี นชอ่ื สกุล
ท่ีมา : อัสมุดดีน เซ็งโซะ

[วนั ทส่ี บื คน้ : 12 เมษายน 2561]
KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN 45

2. ทะเบียนขอร่วมใชช้ ่อื สกลุ
การยน่ื จดทะเบยี นขอรว่ มใช้ชอื่ สกลุ มขี ั้นตอนดังนี้
ข้นั ตอนที่ 1 (สำหรบั เจา้ ของผู้จดทะเบยี นช่อื สกุล)

1. เจ้าของผู้จดทะเบียนชื่อสกุล ยื่นคำขอต่อนายทะเบียนท้องที่ที่ตน
มีชอ่ื อยใู่ นทะเบยี นบ้าน พรอ้ มหนังสอื สำคญั แสดงการจดทะเบียนชื่อสกลุ

2. นายทะเบียนนท้องที่ตรวจสอบคำขอหลักฐานการจดทะเบียนช่ือสกุล
เมื่อเหน็ วา่ ถูกต้องจะพิจารณาอนุญาตและออกหนังสอื อนญุ าตให้ร่วมใช้ชือ่ สกุล

เอกสารท่ีใช้ยน่ื ของจดทะเบียนในขน้ั ตอนท่ี 1 มดี งั น้ี
1. สำเนาทะเบียนบา้ น
2. บตั รประจำตัวประชาชน
3. หนงั สือสำคญั แสดงการจดทะเบยี นชอื่ สกุล

ขน้ั ตอนท่ี 2 (สำหรับผู้ขอร่วมชอื่ สกุล)
1. ผู้ขอร่วมใช้ชื่อสกุลยื่นคำขอต่อนายทะเบียนท้องที่ที่ตนมีชื่ออยู่

ในทะเบยี นบา้ นพรอ้ มหนังสอื อนญุ าตให้ร่วมใช้ชือ่ สกลุ
2. นายทะเบียนตรวจสอบคำขอและหลักฐานการอนุญาตเมื่อเห็นว่า

ถูกต้องจะพิจารณาอนุญาตและออกหนังสือ สำคัญแสดงการอนุญาตให้แก่ผู้ขอและ
เรียกเก็บคา่ ธรรมเนียม 100 บาท

3. ผู้ขอนำหนังสือสำคัญไปขอแก้ไขรายการในทะเบียนบ้านและ
หลกั ฐานอ่ืนทีเ่ กยี่ วขอ้ ง รวมทั้งขอเปลีย่ นบตั รประจำตวั ประชาชน

เอกสารทีใ่ ชย้ ื่นของจดทะเบยี นในขนั้ ตอนท่ี 2 มีดงั นี้
1. สำเนาทะเบียนบ้าน
2. บตั รประจำตวั ประชาชน
3. หนังสืออนุญาตให้รว่ มใช้ชือ่ สกลุ

บทท่ี 4KRUMUDDEAN

งานบตั รประจำตัวประชาชน

51

บทที่ 4

งานบัตรประจำตัวประชาชน

บัตรประจำตัวประชาชน (ภาพที่ 12) เป็นเอกสารราชการทีอ่ อกให้สำหรับคนไทย
เท่านั้น เพื่อใช้เป็นหลักฐานในการแสดงตน เพื่อพิสูจน์และยืนยันบุคคลในการติดต่อราชการ
การขอรับบรกิ ารหรอื สวัสดิการในด้านต่าง ๆ จากหนว่ ยงานภาครฐั รวมท้ังใช้ประกอบการทำ
ธุรกิจต่าง ๆ ทำนิติกรรม ฯลฯ เช่น การสมัครงาน การขอเปิดบัญชี เพื่อทำธุรกรรม
กับธนาคาร เป็นต้น ซึ่งในบทนี้จะกล่าวถึงคุณสมบัติของบุคคลที่สามารถทำบัตร
ผไู้ ด้รบั การยกเวน้ การขอมีบตั รเปน็ ครง้ั แรก และการขอเปล่ียนบตั รใหม่ในกรณีต่าง ๆ ดงั นี้
KRUMUDDEAN
4.1 คุณสมบัติของบุคคลที่ตอ้ งการทำบตั ร

บุคคลที่กฎหมายกำหนดให้ต้องมีบัตรประจำตัวประชาชนตามบทบัญญัติ
มาตรา 5 แห่งพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ.2526 (แก้ไขเพิ่มเติมโดย
พระราชบญั ญตั บิ ัตรประจำตัวประชาชน (ฉบับท่ี 3) พ.ศ.2554) ตอ้ งมีคณุ สมบัติดงั น้ี

1. ผมู้ ีสญั ชาตไิ ทย
2. มีอายตุ ั้งแต่ 7 ปีบริบรู ณ์ แตไ่ มเ่ กิน 70 ปบี ริบูรณ์
3. ต้องมีชื่ออย่ใู นทะเบยี นบา้ น

ภาพท่ี 12 ตวั อย่างบตั รประจำตวั ประชาชน
ท่ีมา : อสั มุดดนี เซ็งโซะ

[วันที่สืบค้น : 5 มีนาคม 2561]

KRUMUDDEAN 52

4.2 กรณีบุคคลทีไ่ ด้รับการยกเว้นไม่ตอ้ งมีบตั รประจำตวั ประชาชน

บุคคลซึ่งได้รบั การยกเว้นไมต่ อ้ งมีบตั รประจำตวั ประชาชน ได้แก่
1. ภกิ ษุ สามเณร นกั พรต และนกั บวช
2. ผพู้ กิ าร
3. ผมู้ จี ิตฟ่นั เฟือนไมส่ มประกอบ
4. ผทู้ อี่ ย่ใู นที่คุมขงั โดยชอบด้วยกฎหมาย
5. ผู้ซึง่ อยู่ในระหวา่ งการศกึ ษาวิชา ณ ต่างประเทศ แต่จะขอมบี ัตรกไ็ ด้

หลกั ฐานเอกสารที่ต้องนำไปแสดง
หลกั ฐานท่ีแสดงว่าเปน็ บุคคลซ่ึงไดร้ บั การยกเว้นไมต่ ้องมบี ัตรประจำตัวประชาชน
เช่น บตั รผู้พกิ าร บตั รโรงพยาบาลจิตเวช เป็นตน้

4.3 การขอมบี ตั รประจำตัวประชาชนคร้ังแรก

บุคคลดังต่อไปนี้ให้ยื่นคำขอมีบัตรต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายในกำหนด
60 วนั หากพ้นกำหนดต้องระวางโทษปรับไมเ่ กนิ 100 บาท

1. ผทู้ ม่ี ีอายคุ รบ 7 ปีบริบรู ณ์
2. ผู้ที่ได้สัญชาติไทย หรือได้รับอนุมัติให้มีสัญชาติไทย หรือได้กลับคืน
สญั ชาติไทย ตามกฎหมายวา่ ดว้ ยสัญชาติ หรือตามคำพพิ ากษาอันถึงทส่ี ุดของศาล
3. ผู้ทไ่ี ดร้ บั การเพ่ิมชือ่ ในทะเบยี นบ้าน (ทร.14) กรณตี กสำรวจหรอื แจง้ เกิด
เกนิ กำหนด
4. ผูท้ ีพ่ ้นจากสภาพการได้รบั การยกเว้นไม่ตอ้ งมีบตั รประจำตวั ประชาชน

KRUMUDDEAN 53

หลักฐานเอกสารที่ตอ้ งนำไปแสดง
1. สูติบัตร หากไม่มีให้ใช้หลักฐานเอกสารอื่นที่ทางราชการออกให้
อยา่ งใดอยา่ งหนงึ่ เชน่ สำเนาทะเบียนนักเรียน ใบสทุ ธิ ประกาศนยี บตั ร หนังสือเดนิ ทาง
เปน็ ต้น ในกรณีผทู้ ่มี ีอายุครบ 7 ปีบรบิ ูรณ์
2. หลักฐานใบสำคัญประจำตัวคนตา่ งดา้ วของบิดา มารดา และให้นำเจา้ บ้าน
หรือบคุ คลท่ีน่าเชือ่ ถือไปรบั รอง กรณผี ูท้ ไ่ี ดส้ ญั ชาติไทย หรอื ได้รับอนุมตั ิใหม้ ีสญั ชาติไทย
หรอื ไดก้ ลับคืนสัญชาตไิ ทย
3. สำเนาทะเบยี นบา้ นท่ผี ู้นนั้ เคยมีชอ่ื อยู่ก่อนหรอื หลกั ฐานเอกสารท่ีทางราชการ
ออกให้อย่างใดอย่างหนึ่งและให้นำเจ้าบ้านหรือบุคคลผู้น่าเชื่อถือไปรับรอง กรณีผู้ที่ได้รับ
การเพิ่มชอ่ื ในทะเบียนบ้านโดยตกสำรวจ
4. สูติบัตร และให้นำเจ้าบ้านหรือบุคคลผู้น่าเชื่อถือไปรับรอง กรณีผู้ที่ได้รับ
การเพม่ิ ช่ือในทะเบียนบา้ นโดยการแจง้ เกดิ เกนิ กำหนด
5. หลักฐานแสดงการพ้นจากสภาพได้รับการยกเว้นไม่ต้องมีบัตร กรณี
ผู้ซ่งึ พน้ สภาพได้รบั การยกเวน้ ไม่ต้องมบี ตั ร

ผู้ท่ีได้รบั การยกเวน้ ไม่ต้องมีบัตร ซ่ึงมีบัตร
ประจาตัวตามกฎหมายอ่ืน ให้ใช้บัตรประจาตัวนั้น
แทนบัตรประจาตัวประชาชน แต่หากประสงค์
จ ะ ข อ มี บั ต ร ( ร ว ม ทั้ ง ผู้ ซ่ึง มี อ า ยุเกิ น 7 0 ปี )
ก็สามารถทาได้ แต่จะต้องเสียค่าธรรมเนียม
ตามที่กฎหมายกาหนดและสามารถดาเนินการได้
ทกุ สานักทะเบียนทว่ั ประเทศ

54

4.4 การขอทำบตั รใหม่กรณบี ตั รหมดอายุ

การขอทำบตั รใหมใ่ นกรณีทีบ่ ัตรประชาชนหมดอายุ มหี ลกั การดังน้ี
1. บัตรใช้ได้ตั้งแต่วันออกบัตร และมีอายุ 8 ปีนับแต่วันเกิดของผู้ถือบัตร
ท่ีถงึ กำหนดภายหลังจากวันออกบตั ร
2. บัตรที่ยังไมห่ มดอายใุ นวันทผ่ี ู้ถอื บัตรมอี ายุครบ 70 ปีบรบิ ูรณ์ ให้ใช้ต่อไป
ไดต้ ลอดชวี ติ
3. เมื่อบัตรเดิมหมดอายุ ต้องยื่นคำขอมีบัตรใหม่ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่
ภายในกำหนด 60 วัน นบั แตว่ นั ทบ่ี ัตรเดมิ หมดอายุ
4. หากพ้นกำหนดต้องระวางโทษปรับไมเ่ กนิ 100 บาท
5. ผู้ถือบัตรจะขอมีบัตรใหม่ก่อนวันที่บัตรเดิมหมดอายุก็ได้ โดยยื่นคำขอ
ตอ่ พนักงานเจา้ หนา้ ท่ี ภายในกำหนด 60 วนั ก่อนวันทีบ่ ตั รเดิมหมดอายุ

หลักฐานเอกสารทต่ี ้องนำไปแสดง
1. บัตรประจำตวั ประชาชนเดมิ ทีห่ มดอายุ
KRUMUDDEAN

55

4.5 กรณีบัตรประชาชนสญู หาย หรือบัตรถูกทำลาย
เมื่อบัตรประชาชนสูญหายหรือบัตรถูกทำลายให้แจ้งบัตรหายต่อพนักงาน

เจ้าหน้าที่ ที่สำนักทะเบียนที่ประสงค์จะทำบัตร โดยไม่ต้องไปแจ้งความต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจ
และต้องยื่นคำขอมีบัตรใหม่ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ภายในกำหนด 60 วัน นับแต่
วนั ท่บี ตั รเดิมหายหรอื ถูกทำลายหากพ้นกำหนดตอ้ งระวางโทษปรับไม่เกิน 100 บาท

หลักฐานเอกสารทีต่ อ้ งนำไปแสดง
1. หลักฐานการแจ้งความบัตรหายหรือถกู ทำลาย
2. หลักฐานอน่ื ท่ีมีรูปถา่ ยทท่ี างราชการออกให้
3. หากไมม่ เี อกสารตามขอ้ 2 ให้นำเจา้ บ้านหรือบุคคลผนู้ ่าเช่อื ถอื ไปรับรอง
4. การทำบัตรใหมก่ รณีบตั รหายหรอื บัตรถกู ทำลาย ต้องเสียคา่ ธรรมเนียม
100 บาท

เอกสารสาคญั ต่อไปน้ีหายไมต่ ้องแจง้ ความแลว้ นะคะ…
KRUMUDDEAN

56

4.6 กรณีบตั รชำรุดในสาระสำคัญ

เมื่อบัตรชำรุดในสาระสำคัญ เช่น ไฟไหม้บางส่วน ถูกน้ำเลอะเลือน หรือ
ขูดขีด ในส่วนสาระสำคัญ ต้องขอเปลี่ยนบัตรโดยยื่นคำขอเปลี่ยนบัตร ต่อพนักงาน
เจ้าหน้าที่ภายในกำหนด 60 วัน นับแต่วันที่บัตรชำรุดในสาระสำคัญ หากพ้นกำหนด
ต้องระวางโทษปรับไมเ่ กนิ 100 บาท

หลกั ฐานเอกสารทีต่ ้องนำไปแสดง
1. บัตรประจำตวั ประชาชนเดมิ ท่ีชำรุด แต่หากบตั รนั้นชำรดุ ไม่สามารถพิสูจน์
บุคคลหรอื รายการในบัตรกใ็ หน้ ำเจ้าบ้าน หรอื บคุ คลผู้น่าเชอ่ื ถอื ไปรบั รอง
2. ถา้ ผ้ขู อมีบตั ร มหี ลกั ฐานเอกสารมรี ปู ถา่ ยทท่ี างราชการออกให้มาแสดง
ให้งดเว้น ไมต่ ้องนำเจา้ บ้านหรือบุคคลผู้นา่ เช่อื ถอื มารบั รอง
3. การเปล่ียนบตั รกรณบี ัตรเดมิ ชำรดุ ต้องเสยี คา่ ธรรมเนยี ม 100 บาท
KRUMUDDEAN

KRUMUDDEAN