2 Bab 1 Salinan Guru F5 BM

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

BAB 1

Organisasi Tisu
Tumbuhan dan
Pertumbuhan

"Demikian juga terdapat biji-bijian
yang ada jerami serta daun dan

terdapat lagi bunga-bungaan yang
harum"

Surah Ar-Rahman: Ayat 12

2

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

1.1 ORGANISASI TISU TUMBUHAN Peta
TISU TUMBUHAN pokok

Tisu meristem Tisu kekal

Tisu meristem Tisu meristem
apeks lateral

Tisu asas Tisu epidermis Tisu vaskular

Tisu Tisu Tisu Tisu xilem Tisu floem
parenkima kolenkima sklerenkima

Tisu Kekal

1. Tisu matang yang telah mengalami pembezaan atau sedang mengalami pembezaan
2. Tiga jenis tisu kekal;

Tisu epidermis,
Tisu asas
Tisu vascular

3

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Jenis Tisu Kekal dan Fungsinya

Jenis tisu kekal Struktur Fungsi
Tisu epidermis
Melapisi permukaan luar Fungsi kutikel;
batang, daun dan akar
tumbuhan muda o Mengurangkan kehilangan air
Mempunyai lapisan berlilin
dan kalis air yang dikenali melalui penyejatan (proses
sebagai kutikel
transpirasi)

o Melindungi daun daripada

kecederaan mekanikal

o Menghalang serangan patogen

Sesetengah sel epidermis mengalami

proses pembezaan

o Menjadi sel yang khusus

o Contohnya;

Sel Mengawal bukaan liang
pengawal stoma

Sel rambur Meningkatkan luas
akar permukaan akar untuk
Penyerapan air dan
. garam mineral

Rambut akar Stoma Stoma
tertutup terbuka

Partikel tanah Sel pengawal
Sel epidermis

4

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Jenis tisu kekal Struktur Fungsi
Tisu asas
a) Tisu parenkima Sel hidup yang paling ringkas Memberikan sokongan dan
dan belum mengalami
b) Tisu kolenkima pembezaan mengekalkan bentuk tumbuhan herba
Mempunyai dinding sel yang
c) Tisu paling nipis Terlibat dalam fotosintesis
sklerenkima Sentiasa dalam keadaan
segah Membantu penyimpanan kanji dan gula

Terlibat dalam pertukaran gas.

Terlibat dalam baik pulih dan

penjanaan semula tisu tumbuhan serta

sistem vaskular

Terdiri daripada sel hidup Memberi sokongan mekanikal dan sifat

dan apabila telah matang keanjalan kepada tumbuhan.

akan menjadi sel yang

fleksibel

Dinding sel;

o Diperbuat daripada

pektin dan hemiselulosa.

o lebih tebal berbanding

dengan dinding sel

parenkima.

Terdiri daripada sel-sel yang Memberi sokongan dan kekuatan
mekanikal kepada bahagian tumbuhan
mati apabila matang. yang matang.
Membantu dalam pengangkutan air
Dinding sel yang paling tebal dan nutrien dalam tumbuhan

antara semua tisu asas

o Melalui penebalan

lignin.

Tisu parenkima Tisu kolenkima Tisu sklerenkima

5

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Jenis tisu kekal Struktur Fungsi
Tisu vaskular
a) Xilem Terbentuk daripada sel-sel mati yang Mengangkut air dan garam

b) Floem tidak mengandungi sitoplasma. mineral dari akar ke semua

Mempunyai dinding sel yang bahagian tumbuhan.

diselaputi lignin.

Terdiri daripada salur xilem yang

memanjang, berongga dan

bersambungan antara satu dengan

lain dari akar ke daun.

Terdiri daripada sel rakan dan tiub Mengangkut gula yang

tapis terhasil daripada proses

Tiub tapis adalah; fotosintesis

o Terbentuk daripada sel hidup Dari daun ke organ

dengan kehadiran sitoplasma. penyimpanan

o Tidak mempunyai organel seperti Seperti;

nukleus dan ribosom o Akar

o Mengalami kemerosotan apabila o Buah

matang. o Umbisi

o Tersusun dari hujung ke hujung

floem untuk membentuk struktur

tiub yang memanjang dan

bersambungan

Xilem Floem

Tiub tapis

Salur Trakeid Gentian xilem Sel rakan
xilem Plat tapis

6

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

1.2 TISU MERISTEM DAN PERTUMBUHAN Peta
1. Tisu hidup yang belum membeza dalam tumbuhan pokok
2. Bertanggungjawab dalam pertumbuhan tumbuhan

TISU MERISTEM

Meristem apeks Meristem lateral
Terdapat di
Terdapat di
hujung

Pucuk tumbuhan Akar tumbuhan Kambium vaskular Kambium gabus

Meristem Kambium vaskular
apeks
Kambium
gabus

Pucuk tumbuhan Akar tumbuhan Batang tumbuhan

Zon Pertumbuhan Sel

1. Pertumbuhan dan perkembangan adalah perubahan yang berlaku dalam organisma
2. Bermula daripada peringkat zigot sehingga dewasa
3. Pertumbuhan di hujung pucuk dan akar boleh dibahagikan kepada tiga zon;

Zon pembahagian sel
Zon pemanjangan sel
Zon pembezaan sel

7

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Zon: Pembahagian sel Zone: Pembezaan sel
P S

Proses: Mitosis Proses: Pembezaan

Q Zon: Pemanjangan sel Zon: Pemanjangan sel
Proses: Vakuolasi T

R Zone: Pembezaan sel Proses: Vakuolasi
Proses: Pembezaan U Zon: Pembahagian sel

Proses: Mitosis

Pucuk tumbuhan Akar tumbuhan

Zon pembahagian sel

1. Zon pembahagian sel berlaku pada meristem apeks
2. Terdiri daripada sel-sel meristem yang giat membahagi secara mitosis
3. Pertambahan bilangan sel menyebabkan peningkatan kepanjangan batang tumbuhan
4. Sel yang terbentuk sebelumnya akan ditolak ke zon pemanjangan sel I Semasa sel baharu

terbentuk,

Sel baharu

Pembahagian sel
Pemanjangan sel

Sel baharu
sebelumnya

8

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Zon pemanjangan sel

1. Terdiri daripada sel-sel yang mengalami pertambahan saiz.
2. Berlaku melalui resapan air secara osmosis dan penyerapan nutrien ke dalam sel
3. Disimpan di dalam vakuol
4. Vakuol-vakuol kecil yang bersebelahan bergabung untuk membentuk vakuol yang bersaiz

besar
5. Proses ini dikenali sebagai pemvakuolan
6. Kemasukan air mengenakan tekanan terhadap dinding sel lalu menolak, memanjang dan

Melebarkan sel

Air

Pemvakuolan

Vakuol –vakuol kecil

Vakuol besar

Zon pembezaan sel

1. Terdiri daripada sel-sel yang membeza dan pembezaan berlaku apabila sel telah
mencapai saiz yang maksimum

2. Membentuk tisu kekal seperti epidermis, korteks, xilem dan floem
3. Sel berubah bentuk dan struktur untuk menjadi sel khusus yang mempunyai fungsi yang

spesifik
4. Sebagai contoh;

Sel epidermis pada daun membeza dan membentuk sel pengawal
Sel epidermis pada akar membeza dan akan membentuk sel rambut akar

9

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan
Di akar Di daun

Struktur: Sel epidermis Struktur: Sel epidermis
Fungsi: Melindungi tumbuhan dari Fungsi: Melindungi tumbuhan dari
kecederaan mekanikal kecederaan mekanikal

Pembezaan

Struktur: Sel rambut akar Struktur: Sel pengawal
Fungsi: Mengawal pembukaan dan
Fungsi: Meningkatkan kuas penutupan stoma
permukaan untuk
meningkatkan penyerapan
semula air dan garam mineral

JENIS PERTUMBUHAN Peta
pokok

Pertumbuhan Primer Pertumbuhan Sekunder
Berlaku pada Berlaku pada

Semua tumbuhan Eudikot dan sebilangan
kecil monokot
Berfungsi untuk
Menambah panjang Berfungsi untuk
batang dan akar
Menambah ukur lilit

10

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Pertumbuhan Primer Primordia
daun
1. Berlaku selepas percambahan
2. Pertumbuhan primer berlaku pada meristem apeks yang terdapat Primordia
tunas
pada hujung pucuk dan hujung akar.
3. Bermula apabila sel-sel meristem pada meristem apeks dalam

zon pembahagian sel giat membahagi
4. Diikuti dengan pemanjangan sel dan pembezaan sel.
5. Primordium daun dan primordium tunas akan, tumbuh pada

hujung pucuk
6. Membentuk daun serta pucuk baharu
7. Membolehkan tumbuhan menambahkan ketinggiannya
8. Jidal akar akan menjadi haus apabila menembusi tanah
9. Menyebabkan sel-sel jidal akar digantikan dengan sel-sel

meristem.

Pertumbuhan Sekunder

1. Bertumbuhan sekunder berlaku pada tumbuhan yang berkayu
2. Terhasil daripada pembahagian sel meristem lateral yang terdapat di batang.
3. Meristem lateral terdiri daripada;

Kambium vaskular– Terletak di antara tisu floem dan tisu xylem dalam berkas
Vaskular

Kambium gabus- Terletak di bawah lapisan epidermis

A Epidermal
Kambium gabus Xylem

Kambium vaskular B

Phloem

11

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Pertumbuhan Sekunder pada Batang 1. Pertumbuhan sekunder bermula apabila
kambium vaskular membahagi dengan
1 aktif.
J Floem primer
2. Secara mitosis
K Kambium
vaskular

L Xilem primer

2 M Epidermis

3. Sel-sel dalam gelang kambium membahagi

ke arah dalam membentuk xilem baharu dan

ke arah luar membentuk floem.
N Gelang kambium 4. Tisu xilem baharu akan menjadi xylem

sekunder dan tisu floem baharu akan

menjadi floem sekunder

O Kortex

3

Floem sekunder Gelang kambium 5. Pertumbuhan sekunder, xilem primer ditolak
Q U ke arah empulur

T Empulur 6. Manakala floem primer ditolak ke arah
epidermis
R Xilem
primer 7. Menyebabkan tisu-tisu xilem primer
dimampatkan untuk membentuk lapisan
kayu yang kuat.

8. Disebabkan dinding salur xilem ditebali lignin
9. Memberikan sokongan mekanikal kepada

tumbuhan

P S
Floem primer Xilem sekunder

12

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

10. Berlaku pertambahan lilitan batang apabila

4 Epidermis lapisan xilem sekunder dimampatkan,
Z
11. Menyebabkan epidermis batang meregang

V Kambium serta retak.

gabus 12. Kambium gabus membahagi dengan aktif

membentuk sel-sel gabus di sebelah luar

W dan korteks di sebelah dalam
Gabus

13. Lapisan gabus melindungi batang daripada

serangan serangga dan patogen apabila

epidermis merekah

Y
Kortek sekunder

Pertumbuhan Sekunder pada Akar

1. Akar tumbuhan juga mengalami pertumbuhan sekunder bagi menambahkan ukur lilit akar
2. Sel-sel kambium vaskular membahagi dengan aktif dan bergabung untuk membentuk

gelang yang lengkap.
3. Sel-sel dalam gelang kambium yang membahagi ke arah dalam untuk membentuk xilem

sekunder dan ke arah luar untuk membentuk floem sekunder
4. akar menjadi semakin tebal
5. Kambium gabus yang terletak di bawah epidermis membahagi dengan aktif untuk

membentuk sel-sel gabus
6. Gabus memberikan perlindungan kepada tisu akar

Xilem Floem Floem sekunder

Xilem primer

Kambium vascular menjalani
pembahagian sel

Kambium vaskular Xilem sekunder

Floem sekunder

13

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

12
J Floem primer

L Xilem primer M Gelang kambium

K
Kambium vaskular

Floem sekunder

3U 4 W Gabus

Q Xilem primer V Kambium
R Floem primer gabus

T
Floem sekunder

14

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Kesan Musim Terhadap Kadar Pertumbuhan Tumbuhan

1. Kadar pertumbuhan boleh diperhatikan melalui pertumbuhan gelang tahunan
2. Keratan rentas pada batang pokok menunjukkan corak yang berselang-seli iaitu kawasan

cerah dan gelap
3. Disebabkan oleh musim yang berbeza

Kayu musim bunga/ panas
Kayu musim luruh/ sejuk

Kayu musim bunga/ panas Kayu musim luruh/ sejuk

1. Tumbuhan menerima keamatan cahaya 1. Tumbuhan menerima keamatan cahaya

dan suhu yang optimum dan suhu yang rendah

2. Meningkatkan kadar pertumbuhan 2. Megurangkan kadar pertumbuhan

3. Kambium vaskular aktif membahagi 3. Kambium vaskular kurang aktif

secara mitosis membahagi secara mitosis

4. Menghasilkan xilem yang mempunyai; 4. Menghasilkan xilem yang mempunyai;

Saiz yang besar Saiz yang kecil

Warna yang cerah Warna yang gelap

15

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Kepentingan Pertumbuhan Primer

1. Membenarkan pemanjangan pokok agar dapat menyerap cahaya matahari untuk
menjalankan fotosintesis

2. Floem primer dapat mengangkut hasil fotosintesis dari daun ke bahagian lain tumbuhan
3. Xilem primer dapat mengangkut air dan garam mineral dari tanah melalui akar ke daun
4. Xilem primer memberikan sokongan kepada tumbuhan herba atau tumbuhan muda.

Kepentingan pertumbuhan sekunder

Necessity Explanation

1. Menambah diameter batang dan akar Memberikan kestabilan agar bersesuaian
2. Memberikan sokongan mekanikal dengan ketinggian tumbuhan

kepada tumbuhan Memberikan kestabilan agar bersesuaian
dengan ketinggian tumbuhan
3. Menghasilkan lebih banyak tisu xilem
dan tisu floem Menyediakan salur pengangkut yang lebih
besar
4. Menghasilkan kulit kayu yang kuat dan Menggantikan tisu xilem dan floem yang
tebal tua dan rosak
Memberikan perlindungan kepada pokok
5. Meningkatkan peluang menghasilkan terhadap kehilangan air yang berlebihan,
biji benih dan membiak kecederaan fizikal dan serangan patogen
Kayu digunakan dalam pembinaan dan
perabot

Mampu hidup lebih lama
Untuk kemandirian spesis

16

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Perbandingan antara Pertumbuhan Primer dengan Pertumbuhan Sekunder dalam
Tumbuhan Eudikot

Persamaan

Kedua-dua pertumbuhan dapat meningkatkan saiz tumbuhan secara tetap
Kedua-dua pertumbuhan berlaku pada tumbuhan berkayu.
Kedua-dua pertumbuhan melibatkan pembahagian sel secara mitosis

Perbezaan

Aspek Pertumbuhan primer Pertumbuhan sekunder

Tisu meristem Meristem apeks Meristem lateral (kambium
yang terlibat vaskular dan kambium gabus

Bahagian Berlaku pada batang dan akar Berlaku apabila pertumbuhan
tumbuhan di bahagian tumbuhan yang primer telah terhenti pada batang
yang mengalami lebih muda dan akar yang telah matang
pertumbuhan

Arah Pertumbuhan berlaku secara Pertumbuhan berlaku secara jejari
pertumbuhan memanjang

Kesan Peningkatan kepanjangan Peningkatan ukur lilit batang dan
pertumbuha batang dan akar tumbuhan akar tumbuhan

Tisu dan struktur Epidermis, korteks dan tisu Kulit kayu, periderma (kambium
yang terbentuk vaskular primer (xilem primer gabus dan tisu gabus), lentisel
dan floem primer) dan tisu vaskular sekunder (xilem
sekunder dan floem sekunder

Kehadiran tisu Tidak mempunyai tisu berkayu Mempunyai tisu berkayu
berkayu

Ketebalan kulit Nipis Tebal
kayu

Kehadiran gelang Tidak mempunyai gelang Mempunyai gelang tahunan pada
batang pokok
tahunan tahunan

17

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Kepentingan Tumbuhan yang Mengalami Pertumbuhan Sekunder dari Segi Ekonomi

Kepentingan Penerangan
Ekonomi
Menghasilkan kayu balak seperti Shorea sp.
Nilai ekonomi yang tinggi (meranti) dan Balanocarpus sp. (cengal)

Mempunyai kayu yang kuat Digunakan sebagai pembinaan dan perabot/ balak
Dan keras
Kehadiran gelang tahunan Menyebabkan perabot kelihatan menarik
Menghasilkan resin dan Dikomersialkan sebagai varnis, bahan pelekat,
minyak minyak wangi dan ubat-ubatan
Menghasilkan flower Dijadikan sebagai tumbuhan hiasan
Buah-buahan seperti mangga dan manggis boleh
Menghasilkan buah dijual
Menjana pendapatan

1.3 LENGKUNG PERTUMBUHAN

Jenis Tumbuhan Berdasarkan Kitar Hidup

Kitar hidup Penerangan
Tumbuhan semusim
Tumbuhan yang mempunyai satu kitar hidup untuk
semusim atau setahun.
Tumbuhan ini biasanya mati selepas melengkapkan
kitaran biologinya
Bermula daripada percambahan sehingga diakhiri
dengan berbunga atau penghasilan biji benih.
Contoh tumbuhan semusim ialah pokok padi, pokok
labu dan pokok tembikai

18

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan
Kitar Hidup
Penerangan
Tumbuhan Dwimusim
Tumbuhan yang mengambil masa dua tahun, iaitu
Tumbuhan Saka dengan dua musim pertumbuhan untuk
melengkapkan kitar hidupnya.
Mempunyai dua musim pertumbuhan;
o Musim pertumbuhan pertama ialah pertumbuhan

tampang, iaitu pertumbuhan struktur akar, daun
dan batang
o Musim pertumbuhan kedua ialah pembiakan.
Kebanyakan tumbuhan dwimusim tumbuh di kawasan
beriklim sederhana (empat musim)
Proses pertumbuhan akan berhenti seketika pada
musim sejuk.
Pertumbuhan kedua diteruskan sebagai persediaan
untuk pembiakan melalui bunga semasa musim
bunga dan musim panas
Tumbuhan akan berbunga, menghasilkan buah serta
biji benih, dan akhirnya tumbuhan akan mati.
Contoh tumbuhan dwimusim ialah kubis, lobak merah
dan pokok bunga balung ayam.

Merujuk kepada tumbuhan yang hidup lebih
daripada dua tahun
Mempunyai jangka hayat yang panjang bergantung
kepada spesies dan keadaan
Boleh dikelaskan kepada dua kategori;
o Tumbuhan berkayu saka
o Tumbuhan herba saka
Kebanyakan tumbuhan saka mampu berbunga dan
berbuah berkali-kali sepanjang hidupnya
Mempunyai struktur yang dapat beradaptasi dengan
persekitaran dan perubahan suhu.
Contoh tumbuhan saka ialah rumput, pokok bunga
raya dan pokok mangga

19

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Lengkung Pertumbuhan dalam Tumbuhan

Lengkung Pertumbuhan Tumbuhan Semusim

Jisim kering(g) 1. Lengkung pertumbuhan berbentuk sigmoid
2. Peringkat A: Penurunan jisim kering
Masa (Minggu)
Makanan yang disimpan di dalam kotiledon
digunakan untuk percambahan
Daun belum tumbuh untuk menjalankan
fotosintesis.
3. Peringkat B: Peningkatan jisim kering
Kadar pertumbuhan meningkat dengan
cepat
Tumbuhan telah menjalankan fotosintesis
4. Peringkat C: Jisim kering malar
Kadar pertumbuhan sifar
Tumbuhan matang
5. Peringkat D: Penurunan jisim kering
Disebabkan oleh penuaan
Kadar fotosintesis rendah
Keguguran daun dan bunga, serta
penyebaran biji benih.

Lengkung Pertumbuhan Tumbuhan Dwimusim

Jisim kering(g) Musim 1. Lengkung pertumbuhan berbentuk dua
pertumbuhan lengkung sigmoid yang digabungkan bersama
Musim
pertumbuhan kedua 2. Musim pertumbuhan pertama:
Tumbuhan menghasilkan daun
pertama Masa (Minggu) berlakunya fotosintesis
Makanan disimpan di dalam umbisi

3. Musim pertumbuhan kedua:
Makanan simpanan digunakan untuk
menghasilkan bunga dan biji benih

20

Jisrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 1: Organisasi Tisu Tumbuhan dan Pertumbuhan

Lengkung pertumbuhan tumbuhan saka

Ketinggian(m) 1. Lengkung pertumbuhan terdiri daripada jujukan
sigmoid yang kecil
Masa (Tahun)
2. Lengkung pertumbuhan pada setiap tahun
berbentuk sigmoid

3. Pertumbuhan berlaku sepanjang hayat
4. Kadar pertumbuhan adalah tinggi pada musim

bunga dan musim panas
Keamatan cahaya yang tinggi meningkatkan
kadar fotosintesis.

5. Kadar pertumbuhan menurun pada musim
sejuk.
Keamatan cahaya yang rendah
menurunkan kadar fotosintesis
Pokok mengugurkan daun pada musim
luruh

21