10 BAB 10 Salinan Guru T4 BM

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

BAB 10

PENGANGKUTAN

DALAM MANUSIA

DAN HAIWAN

“Dan sesungguhnya pada binatang ternak

itu benar-benar terdapat pelajaran bagi
kamu. Kami memberimu minum dari
pada apa yang berada dalam perutnya
(berupa) susu yang bersih antara tahi
dan darah, yang mudah ditelan bagi
orang-orang yang meminumnya."

(QS An-Nahl: 66)

158

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

10.1 JENIS SISTEM PEREDARAN

Keperluan Sistem Pengangkutan Organisma Multisel Kompleks

1. Setiap sel hidup memerlukan bahan keperluan dan menyingkirkan bahan buangan seperti;

Bahan Peta
pokok

Nutrien Bahan buangan Gas respirasi
Glukosa Bahan kumuh Oksigen
Asid amino bernitrogen Karbon dioksida
Karbon dioksida

2. Organisma unisel sperti Ameoba sp. mempunyai isi padu badan yang kecil
Mempunyai nisbah jumlah luas permukaan kepada isi padu (JLP/I) besar

3. Memperoleh bahan keperluan dan menyingkirkan bahan buangan secara resapan dari
dan ke persekitaran luar

4. Tidak memerlukan satu sistem pengangkutan yang khusus untuk mengangkut bahan
masuk dan keluar sel

5. Organisma multisel kompleks bersaiz besar tidak boleh memperoleh bahan keperluan dan
menyingkirkan bahan buangan secara resapan

6. Kerana;
Mempunyai JLP/I yang kecil
Jarak persekitaran luar dari sel pula adalah terlalu jauh untuk pertukaran bahan
secara langsung

7. Organisma multisel mempunyai sistem pengangkutan dalaman untu mengatasi masah
ini.
Dikenali sebagai sistem peredaran darah

159

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

HITUNG JUMLAH LUAS PERMUKAAN KEPADA ISIPADU (JLP/I) DENGAN
MENGGUNAKAN FORMULA BERIKUT

Jumlah luas permukaan = Panjang X Lebar X Bilangan permukaan

Volume = panjang X Lebarh X Tinggi

Saiz kubus (cm) Jumlah luas Isipadu (cm3) Jumlah luas
permukaan (cm2) permukaan kepada
1
16 8 isipadu (cm-1)
2 24 27
3 54 6

3

2

Kelaskan semua organisma berikut;

Tinggi jumlah luas permukaan kepada Rendah jumlah luas permukaan
isipadu kepada isipadu

Paramesium Gajah
Cacing tanah Kambing
Cacing pita Ular
Arnab

160

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Jenis-Jenis Sistem Peredaran Dalam Organisma Multisel

Sistem Peredaran Terbuka Sistem Peredaran Tertutup

1. Hemolimfa mengalir masuk terus ke 1. Darah sentiasa terkandung dalam salur

dalam rongga badan (hemoselom) darah tertutup yang berterusan dan

dan membasahi sel-sel diedarkan ke seluruh badan.

2. Hemolimfa ialah cecair bernutrien 2. Pertukaran bahan keperluan sel berlaku

menyerupai darah yang terdapat merentasi dinding kapilari darah.

dalam kebanyakan invertebrate 3. Seperti oksigen dan nutrien

3. Seperti serangga dan moluska.

Sistem Peredaran Terbuka Dalam Serangga Hemolimfa mengalir kembali ke
jantung melalui liang seni yang
4 disebut ostium apabila jantung
mengendur
Hemolimfa mengalir keluar 1
dari jantung ke dalam
hemoselom apabila jantung JANTUNG
mengecut HEMOSELOM

3

Hemolimfa bergerak melalui 2 Pertukaran bahan antara hemolimfa
salur darah ke dalam
hemoselom dan sel badan berlaku secara

resapan.

161

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Sistem Peredaran Ikan

1. Sistem peredaran ikan dikenali sebagai sistem peredaran tunggal
2. Kerana darah mengalir dalam satu hala
3. Jantung ikan mempunyai dua ruang iaitu;

Satu atrium
Satu ventrikel

Pertukaran gas berlaku di dalam
insang lalu menjadi darah
beroksigen

Darah dalam ventrikel dipam 2
keluar ke dalam kapilari
1

insang apabila jantung

mengecut

Kapilari
insang

Darah terdeoksigen 3 Kapilari insang mengalirkan
darah ke dalam salur darah
kemudian kembali ke
yang mengangkut darah

beroksigen ke kapilari sistemik

atrium jantung melalui 5

vena

Kapilari
sistemik

4

Dalam kapilari sistemik;

Oksigen meresap ke dalam tisu
Karbon dioksida meresap dari tisu ke dalam kapilari
Darah menjadi darah terdeoksigen

162

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Sistem Peredaran Amfibia

1. Amfibia mempunyai jantung yang terdiri daripada tiga ruang iaitu dua atrium dan satu

ventrike

2. Sistem peredaran amfibia dikenli dikenali sebagai sistem peredaran ganda dua

3. Kerana darah mengalir dalam dua peredaran iaitu

Peredaran - Mengangkut darah ke peparu dan kulit

pulmokutaneus - Pertukaran gas berlaku di sini

- Mengembalikan darah beroksigen ke atrium kiri melalui

vena

Peredaran sistemik - Mengangkut darah beroksigen ke tisu badan dan

- mengembalikan darah terdeoksigen ke atrium kanan

melalui vena

4. Amfibia dikatakan mempunyai sistem peredaran ganda dua yang tidak lengkap kerana;

Darah terdeoksigen dan darah beroksigen bercampur

Kerana ketiadaan septum

Pertukaran gas berlaku
dalam peparu dan kulit dan
menjadi darah beroksigen

2

5 Ventrikel kemudiannya
mengepam darah melalui
PEREDARAN peredaran pulmokutaneus
PULMOKUTANEUS (peparu dan kulit) dan
peredaran sistemik

Darah terdeoksigen dari 1 3
badan diangkut ke atrium Darah beroksigen dari
kanan PEREDARAN peparu dan kulit diangkut
SISTEMIK oleh vena pulmonari ke
atrium kiri

4
Darah dari kedua-dua atrium
masuk ke dalam satu ventrikel.

Terdapat sedikit pencampuran
darah beroksigen dan darah
terdeoksigen dalam ventrikel

163

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Sistem Peredaran Manusia

1. Jantung manusia yang terdiri daripada empat ruang: dua atrium dan dua ventrikel
2. Manusia mempunyai sistem peredaran ganda dua lengkap kerana;

Darah mengalir dalam salur darah menerusi jantung sebanyak dua kali bermaksud
dalam satu kitar peredaran yang lengkap
Darah terdeoksigen dan darah beroksigen tidak bercampur

Kehadiran septum

Pertukaran gas berlaku di
peparu dan menjadi darah
beroksigen

2

Darah terdeoksigen diangkut 3 Darah beroksigen dari peparu
kembali ke atrium kiri dan
melalui arteri pulmonari ke PEREDARAN mengalir ke dalam
PULMONARI
4
peparu untuk pertukaran gas
Darah dipam dari jantung ke
1 semua tisu badan melalui aorta

darah terdeoksigen kembali 6
ke atrium kanan melalui
vena kava PEREDARAN
SISTEMIK

5
Oksigen meresap ke dalam tisu
Karbon dioksida meresap dari tisu ke dalam
kapilari
Darah menjadi darah terdeoksigen

164

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Persamaan dan perbezaan antara sistem peredaran dalam organisma multisel

Persamaan

Sistem peredaran terdapat dalam semua organisma multisel
Sistem peredaran mempunyai jantung untuk mengepam darah atau hemolimfa (di dalam
serangga)
Sistem peredaran berfungsi mengangkut nutrien dan bahan buangan
Jantung mempunyai injap yang memastikan pengaliran darah sehala

Perbezaan

Organisma Serangga Ikan Amfibia Manusia

Jenis sistem Sistem peredaran Sistem peredaran Sistem peredaran Sistem peredaran
peredaran
darah terbuka darah tertutup darah tertutup darah tertutup

Bilangan Jantung terdiri Dua (satu atrium Tiga (dua atrium Empat (dua atrium
dan satu ventrikel) dan satu ventrikel) dan dua ventrikel
ruang jantung daripada banyak

segmen ruang

Bilangan Tunggal (darah Ganda dua Ganda dua
peredaran
mengalir di dalam (darah mengalir (darah mengalir

salur darah dan di dalam salur di dalam salur

– melalui jantung darah dan melalui darah dan melalui

sekali sahaja jantung sebanyak jantung sebanyak

dalam satu dua kali dalam dua kali dalam

peredaran satu peredaran satu peredaran

lengkap) lengkap) lengkap)

Pengasingan Tidak lengkap Lengkap (darah
darah
beroksigen (darah beroksigen beroksigen tidak
dengan arah
terdeoksigen bercampur sedikit bercampur

– – dengan darah dengan darah

terdeoksigen di terdeoksigen

dalam ventrikel) di dalam

ventrikel)

165

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

10.2 SISTEM PEREDARAN MANUSIA
1. Sistem peredaran manusia mempunyai tiga komponen utama

Darah Salur darah Jantung

Bertindak sebagai medium Bersambung ke jantung Berfungsi sebagai
pengangkutan Mengangkut darah ke pam berotot
Tisu penghubung yang seluruh tisu badan Mengedarkan darah
terdiri daripada; Terdiri daripada; ke seluruh badan

o Plasma darah o Arteri
o Sel darah o Kapilari
o Platlet. o Vena

Struktur Jantung

1. Jantung terletak di antara peparu dalam rongga toraks
2. Mengandungi empat ruang iaitu

Atrium kiri
Atrium kanan
Ventrikel kiri
Ventrikel kanan.
3. Ruang di sebelah kiri dipisahkan daripada ruang di sebelah kanan oleh dinding berotot
Disebut septum
4. Atrium menerima darah yang kembali ke jantung
5. Ventrikel mengangkut darah keluar daripada jantung
mempunyai dinding yang lebih tebal dan mengecut lebih kuat daripada atrium
6. Dinding berotot ventrikel kiri adalah lebih tebal daripada dinding berotot ventrikel kanan
7. Ventrikel kiri perlu menjana tekanan yang lebih besar
Untuk mengepam darah keluar dari aorta ke seluruh badan
8. Ventrikel kanan hanya perlu mengepam darah ke peparu.

166

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Struktur Penerangan
Aorta
Vena cava Arteri darah utama yang mengangkut darah beroksigen ke seluruh badan
Arteri palmonari Vena utama yang mengangkut darah terdeoksigen kembali ke jantung
Vena palmonari Mengangkut darah terdeoksigen dari jantung ke peparu
Injap sabit Mengangkut darah beroksigen dari peparu ke jantung
Terletak di pangkal arteri pulmonari dan di pangkal aorta
Injap trikuspid Memastikan darah yang telah mengalir keluar dari jantung tidak mengalir
semula ke dalam ventrikel apabila ventrikel mengendur
Bicuspid valve Terletak di antara atrium kanan dengan ventrikel kanan
Memastikan darah yang mengalir ke dalam ventrikel kanan tidak mengalir
Septum semula ke atrium kanan
Terdiri daripada tiga cuping.
Terletak di antara atrium kiri dengan ventrikel kiri
Memastikan darah yang telah mengalir ke dalam ventrikel kiri tidak
mengalir semula ke atrium kiri.
Terdiri daripada dua cuping.
Memisahkan bahagian jantung kiri daripada bahagian jantung kanan
Memastikan darah beroksigen tidak bercampur dengan darah
terdeoksigen.

Vena kava A G Aorta
Injap sabit B H Arteri pulmonari
I
Atrium kanan C
Injap trikuspid D Vena pulminari
Korda tendinea E J Atrium kiri
Ventrikel kanan F K Injap bikuspid

L Ventrikel kiri
M Septum

167

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Komposisi darah manusia

1. Darah manusia terdiri daripada 55% plasma dan 45% Plasma
komponen sel.
Leukosite and
2. Plasma ialah medium pengangkutan dalam badan. platelet
Komponen sel darah terdiri daripada; Eritrosit
Sel darah merah atau eritrosit
Platlet
Sel darah putih atau leukosit

Komponen Plasma Darah Dan Fungsi Utama Setiap Komponen

Komponen Bahan Fungsi utama
Air Air
Fibrinogen Plasma darah terdiri daripada 90% air
Merupakan medium pengangkutan dan pelarut
bagi gas respirasi, ion, hasil pencernaan dan
bahan perkumuhan.

Berfungsi dalam pembekuan darah.

Protein plasma Albumin Mengawal tekanan osmosis darah

Globulin Antibodi yang terlibat dalam pertahanan badan

Hormon dan enzim Hormon Mengawal aktiviti fisiologi dalam badan
Enzim
Bahan terlarut – Nutrien Terlibat dalam proses metabolisme sel.
Nutrien seperti glukosa, Bahan buangan
Bahan buangan seperti Oksigen Penting untuk tenaga, pertumbuhan dan
Urea, serta gas pengekalan kesihatan
respirasi Bahan toksik yang perlu disingkirkan daripada
badan.
Diperlukan dalam respirasi sel

168

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan
Ciri Dan Fungsi Sel Darah

Jenis sel darah Ciri Fungsi

Eritrosit Mempunyai membran plasma yang Eritrosit boleh bergerak dengan
(sel darah merah) kenyal mudah dalam kapilari yang sempit
Bentuk cakera dwicekung Membolehkan JLP/I yang besar
Platlet bagi pertukaran gas respirasi
Tidak mempunyai nukleus pada berlaku dengan cekap
peringkat matang Lebih banyak hemoglobin dapat
Dihasilkan dalam sumsum tulang dimuatkan di dalamnya
seperti stenum dan tulang rusuk Untuk mengekalkan isipadu sel
darah merah
Hemoglobin mengandungi
kumpulan hem yang mengandungi Boleh berpadu dengan oksigen
atom ferum untuk membentuk oksihemoglobin
Boleh hidup bagi tempoh cuma 120
hari Memastikan sel darah merah boleh
Terhasil daripada serpihan atau berfungsi dengan berkesan
cebisan sitoplasma sel Terlibat dalam proses pembekuan
Berasal daripada sumsum tulang. darah
Tempoh hayat lebih kurang satu
minggu.

Oksigen Polipeptida
Ferum 169

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Leukosit (sel darah putih) Never Let Monkey Eat Banana
1. Jangka hayat kurang dari lima hari

Peta Leukosit
pokok

Granulosit Agranulosit
(Mempunyai granul) (Tidak mempunyai granul)

Neutrofil Basofill Eosinofil Monosit Limfosit

Ciri Fungsi
1. Bentuk tidak tetap dan berubah- Leukosit boleh meresap keluar liang kapilari dan
melawan patogen dalam bendalir tisu
ubah Mengekalkan isipadu sel darah putih
2. Dihasilkan dalam sumsum tulang Tidak terlibat dalam penganagkutan gas respirasi

3. Tidak mempunyai hemoglobin Untuk sintesis protein dan menjana tenaga

4. Mempunyai nukleus and
mitochondria

Kapilari darah

Leukosit

170

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan
Granulosit

Leukosit Ciri Rajah
1. Neutrofil
Nukleus terdiri daripada dua hingga lima cuping
Menelan sel bakteria dan sel atau tisu yang mati
akibat luka
Secara fagositosis

2. Basofil Bilangan paling rendah dalam darah.
Mengandungi heparin

o Mencegah pembekuan darah

3. Eosinofil Nukleus terdiri daripada dua cuping
Membebaskan enzim
Melawan keradangan dan tindak balas alergi

Agranulosit Ciri Rajah
Leukosit 171
Leukosit yang paling besar
1. Monosit Nukleus berbentuk bujur
Menelan bakteria serta sel atau tisu mati
2. Limfosit Secara fagositosis

Mempunyai nukleus yang sangat besar dengan
sitoplasma yang sedikit
Menghasilkan antibodi untuk memusnahkan
bakteria dan virus yang memasuki badan
Menghasilkan antitoksin terhadap toksin yang
dihasilkan oleh bakteria atau virus

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Hubungan Antara Arteri, Kapilari Darah Dan Vena

KAPILARI Injap
DARAH

ARTERI VENA

P R Q
Arteriol Venul
Jaringan
kapilari

Arteri
1. Salur darah yang mengangkut darah keluar dari jantung
2. Mengangkut darah dengan cepat pada tekanan yang tinggi ke tisu

Kerana tindakan mengepam oleh jantung
3. Aorta ialah arteri utama yang mengangkut darah meninggalkan jantung
4. Dinding arteri adalah kenyal supaya;

Mengembang apabila menerima darah yang keluar dari jantung
Menghalang arteri daripada pecah akibat darah bertekanan tinggi yang mengalir
melaluinya
5. Arteri bercabang membentuk arteriol
Salur kecil apabila sampai ke tisu badan
6. Arteriol terus bercabang dan berakhir dengan kapilari
7. Himpunan kapilari disebut jaringan kapilari

Kapilari Darah
1. Salur darah yang berdinding nipis, setebal satu sel
2. Untuk membenarkan pertukaran;

Gas antara darah dan sel melalui resapan
Nutrien, bahan buangan dan hormon

Vena
1. Kapilari-kapilari bercantum semula membentuk salur yang lebih besar iaitu venul
2. Venul-venul bercantum membentuk vena
3. Membawa darah kembali ke jantung
4. Vena kava ialah vena utama yang membawa darah terdeoksigen kembali ke jantung

172

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Perbezaan Antara Arteri, Kapilari Dan Vena

Ciri Arteri Kapilari Vena
1. Dinding Dinding tebal Dinding nipis
Berotot dan kenyal Dinding setebal Kurang berotot dan
satu sel kurang kenyal
Tidak berotot dan
tidak kenyal

2. Lumen Kecil Sangat kecil Besar

3. Tekanan Tinggi Rendah Sangat rendah
darah Dari arteri ke vena
Dari jantung ke seluruh Dari seluruh badan
4. Arah aliran badan Tiada ke jantun
darah
Tiada injap Mempunyai injap
5. Injap Kecuali injap sabit di mengekalkan aliran
pangkal aorta dan di darah sehala
pangkal arteri
pulmonari

10.3 MEKANISME DENYUTAN JANTUNG

1. Jantung bertindak sebagai pam yang mengepam darah ke seluruh badan
2. Terdiri daripada otot kardium yang bersilang dan bersambungan antara satu sama lain

Membenarkan impuls elektrik disebar dengan cepat melalui jantung
Merangsang sel otot kardium untuk mengecut dengan serentak dan seragam.
3. Otot kardium bersifat miogenik
Jantung mengecut dan mengendur tanpa perlu menerima isyarat impuls daripada
sistem saraf

173

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan
Pengepaman jantung

1. Nodus sinoatrium (nodus SA) bertindak sebagai Nodus SA
perentak jantung Impuls

2. Untuk menjanakan impuls elektrik

3. Impuls elektrik merebak dengan cepat dalam kedua- Impuls
dua atrium

4. Menyebabkan atrium mengecut secara serentak
5. Pengecutan atrium membantu mengepam darah ke

dalam ventrikel

6. Impuls elektrik sampai ke nodus atrioventrikel (nodus
AV)

Nodus AV

7. Impuls elektrik merebak melalui berkas His, dan

gentian Purkinje

Berkas His

8. Impuls elektrik merebak dari bahagian apeks jantung Gentian
ke seluruh dindingn ventrikel Purkinje

9. Menyebabkan ventrikel mengecut untuk mengepam Dinding
darah keluar ke peparu dan badan Ventrikel
174

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Penghasilan Bunyi Lub-Dub Jantung Dub
Lup

Injap
sabit

Injap Injap sabit
bicuspid

Injap
tricuspid

Bunyi pertama ‘lub’ dihasilkan apabila injap Bunyi kedua ‘dub’ dihasilkan apabila injap sabit

trikuspid dan injap bikuspid tertutup tertutup

Pengecutan otot rangka di sekeliling vena

1. Pengaliran darah dalam vena dibantu oleh;
Pengecutan otot licin yang terdapat pada dinding venul dan vena;
Pengecutan otot rangka di sekeliling vena

Pengenduran otot rangka tidak Injap ke arah kaki tertutup Pengecutan otot rangka
menekan dan tidak mencerut untuk menghalang darah menekan dan mencerut
vena mengalir balik semula ke arah vena
kaki
1 4
7

2 3 5 6
Injap terbuka untuk
Tekanan darah Injap menghala ke Tekanan darah membenarkan darah
dalam vena rendah jantung tertertup dalam vena tinggi mengalir ke arah
jantung

175

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

10.4 MEKANISME PEMBEKUAN DARAH
Keperluan mekanisme pembekuan darah

Keperluan Penerangan
1. Menutup luka dengan pembentukan
Untuk mengelakan kehilangan darah berlebihan
keruping
2. Mengekalkan tekanan darah pada Keperluan sel dapat diangkut dengan cekap
Meminimakan risiko jangkitan dalam badan
julat normal Membolehkan jantung mengepam darah
3. Menghalang kemasukan mikrob keseluruh badan

4. Mengekalkan peredaran darah

Mechanism Of Blood Clotting Maksud/ Fungsi
Istilah Bio:
Enzim
Bahan Ko-faktor
Tromboplastin / Trombokinase Bahan untuk mengaktifkan enzim
Vitamin K dan Ion kalsium Protein plasma tidak aktif
Protrombin Protein plasma aktif
Trombin Bertindak sebagai enzim
Fibrinogen Protein plasma terlarut
Fibrin
Protein plasma tidak terlarut

176

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Platlet tergumpal

Sel rosak

Faktor pembeku Membentuk
Sel rosak Thrombokinase
Platlet tergumpal

Dibantu Ion kalsium
oleh

Protrombin Memangkinkan Thrombin
(Disintesis dalam penukaran

hati) Fibrinogen Memangkinkan Fibrin
Diperlukan penukaran

untuk

Vitamin K

Jaringan
fibrin

Keruping Fibrin membentuk jaringan pada
permukaan luka
Darah beku mula mengeras untuk menjerat eritrosit
Proses pemulihan sel yang rosak Darah membeku dan pendarahan
berlaku di bawahnya berhenti
Keruping terbentuk Luka ditutup bagi menghalang
kehilangan darah.

177

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Isu Kesihatan Yang Berkaitan Pembekuan Darah

Hemofilia

1. satu contoh penyakit yang menghalang darah membeku
2. penyakit keturunan yang disebabkan oleh kekurangan faktor pembeku darah

Faktor pembeku VIII
3. Pendarahan secara berlebihan akibat luka kecil atau lebam boleh menyebabkan kematian

Trombosis and Embolism

1. Keadaan dimana darah membeku dalam salur darah dan menghalang peredaran darah
2. Darah yang beku dikenali sebagai thrombus
3. Berlaku akibat;

Kerosakan dalam salur darah
Pengaliran darah terlalu perlahan sehingga menyebabkan faktor pembeku
terkumpul
4. Trombus tertanggal dan diangkut oleh aliran darah
5. Darah beku ini dikenali sebagai embolus
6. Embolus boleh tersekat di dalam salur darah yang terlalu kecil;
Dikenali sebagai embolism
Aliran darah akan terhenti

Embolus

Trombus

Vena normal Vena mengalami trombosis Embolus terbentuk

178

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

1. Koronari trombosis berlaku jika Embolus
embolus tersumbat pada arteri koronari
jantung

2. Otot kardium akan mati kerana darah
beroksigen tidak dapat dibekalkan ke
otot untuk respirasi sel

3. Jika arteri koronari tersumbat;
o Sebahagian – menyebabkan
angina (sakit dada yang serius)
o Sepenuhnya – menyebabkan
serangan jantung

4. Strok berlaku jika embolus tersumbat
di arteri dalam otak

5. Sel saraf akan mati kerana darah
beroksigen tidak dapat dibekalkan ke
sel untuk respirasi sel

6. Boleh mengakibatkan lumpuh

Embolus

179

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

10.5 KUMPULAN DARAH MANUSIA

Kumpulan Darah ABO

1. Darah manusia dikelaskan kepada kumpulan A, B, AB dan O
2. Pendermaan dan penerimaan darah adalah berdasarkan kesesuaian kumpulan darah

penderma dan penerima
3. Kerana penerima mempunyai antibodi dalam serum darah yang boleh bertindak terhadap

antigen pada sel darah merah seorang penderma
4. Pemindahan darah daripada seorang penderma kepada seorang penerima perlu

mengambil kira jenis kumpulan darah penderma dan penerima
5. Sel darah merah penerima akan mengalami pengaglutinan jika darah kedua-dua

penderma dan penerima tidak sepadan

Kumpulan Jenis antigen pada eritrosit Antibodi dalam serum darah
darah

A Antibodi-B
Antigen A Antibodi-A
Tiada antibodi
B
Antigen B Antibodi-A dan B

AB
Antigen A dan B

O
Tiada antigen

180

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Kumpulan Antibodi dalam Keputusan Dari Penambahan Eritrosit Dari
Kumpulan Darah Di Bawah Kepada Kumpulan
darah plasma darah
Darah Dari Sebelah Kiri

A B AB O

A Anti-B

B Anti-A

AB Tiada

O Anti-A dan B

Kumpulan Antibodi Menerima darah Kesan
darah AB
BA BA
A AB
AB
BA B 181

AB AB

O AB

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Apa Berlaku Jika

Kumpulan Antibodi Menerima darah Kesan
darah B BB

AB

BA A AA

AB B B
O AB A A AB

Faktor Rhesus

1. Faktor Rhesus (faktor Rh) adalah sejenis antigen lain yang terdapat pada permukaan sel
darah merah

2. Sel darah merah individu dikenali sebagai;
Rh-positif jika mengandungi faktor Rh atau antigen D
Rh-negatif jika tidak mempunyai faktor Rh atau antigen D

3. Darah penerima yang Rh-negatif akan bertindak balas jika darah bercampur dengan
penderma Rh-positif

4. Dengan menghasilkan antibodi Rhesus atau antibodi anti-D
5. Antibodi Rhesusnya akan menyebabkan pengaglutinan sel darah penderma

Apabila penerima menerima satu lagi dos darah Rh-positif
6. Keadaan ini boleh membawa maut kepada penerima tersebut

182

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Faktor Rhesus dan kehamilan

1. Masalah akan timbul apabila seseorang ibu Rh-negatif berkahwin dengan
seorang ayah Rh-positif

2. Ibu mengandung fetus Rh-positif.

5. Serpihan sel darah fetus yang mengandungi antigen D merentasi plasenta dan
masuk ke dalam sistem peredaran darah ibu

6. Sel darah putih dalam darah ibu bertindak balas dengan menghasilkan sedikit
antibodi anti-D

7. Darah ibu yang mengandungi antibodi anti-D mengalir kembali melalui plasenta ke
dalam sistem peredaran darah fetus

8. Kepekatan antibodi anti-D yang rendah hanya memusnahkan sejumlah kecil sel
darah merah fetus

9. Bayi yang pertama lahir dengan selamat

10. Antibodi anti-D akan berkekalan dalam sistem peredaran darah ibu.

11. Masalah timbul jika anak kedua juga merupakan Rh-positif.
12. Antibodi anti-D yang telah sedia ada dalam darah ibu akan merentasi plasenta

Memusnahkan sel darah merah fetus tersebut
13. Gejala penyakit ini dikenali sebagai erythroblastosis fetalis.
14. Fetus yang kedua akan mati jika tidak diganti dengan darah Rh-negatif
15. Melalui proses pemindahan darah

16. Bayi mungkin menghidap anemia dan kecacatan akal dalam keadaan yang tidak serius.
17. masalah tersebut boleh diatasi dengan merawat ibu berkenaan dengan globulin anti-

Rhesus selepas kehamilan pertama
18. Menghentikan pembentukan antibodi anti-D.

183

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

10.6 ISU KESIHATAN BERKAITAN SISTEM PEREDARAN MANUSIA

Keperluan sistem peredaran yang sihat

1. Sistem peredaran yang sihat adalah penting bagi memastikan kesihatan optimum.
2. Amalan untuk menjaga sistem peredaran ialah;

Pengambilan makanan seimbang yang rendah lemak
Sentiasa bersenam
Tidak merokok
Tidak mengambil minuman beralkohol
3. Dapat mengelakan penyakit kardiovaskular
Penyakit yang berkaitan dengan jantung dan sistem peredaran darah
4. Contohnya;

Aterosklerosis Angina Hipertensi
Arteriosklerosis Strok Penginfarkan miokardium (serangan jantung

Penyakit kardiovaskular

Hipertensi

1. Pengaliran darah yang sukar menyebabkan tekanan darah meningkat melebihi julat yang
normal

2. Boleh menyebabkan arteri halus pecah
3. Pesakit boleh mengalami strok sekiranya ini berlaku dalam otak
4. Strok juga boleh disebabkan oleh darah beku (trombus) yang menyekat aliran darah di

otak

Arteri tersumbat di otak Arteri pecah di otak

184

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Aterosklerosis

1. Pembentukan dan pemendapan plak pada dinding dalam arteri
2. Plak terbentuk daripada kolesterol, lipid, tisu otot yang mati dan platlet yang tergumpal.
3. Plak menyempitkan dan menyumbat lumen salur darah.

Arteriosclerosis

1. Peringkat akhir arteriosclerosis
2. Terjadi apabila kalsium mendap pada plak
3. Menyebabkan arteri mengeras dan hilang kekenyalannya.

Salur normal Arteriosklerosis Aterosklerosis

Penginfarkan miokardium

1. Aterosklerosis yang berlaku di arteri koronari (arteri di jantung)
2. Menyebabkan lumen arteri yang menjadi sempit
3. Menyebabkan kekurangan bekalan oksigen ke otot jantung
4. Penginfarkan miokardium (serangan jantung) berlaku jika arteri tersumbat sepenuhnya
5. Angina (sakit dada yang kuat) berlaku jika sebahagian arteri tersumbat

185

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Rawatan Untuk Kegagalan Jantung

Angioplasti

1. Prosedur yang dijalankan untuk membuka arteri koronari yang tersumbat
2. Dengan menggunakan tiub yang halus dan panjang
3. Dikenali sebagai kateter
4. Mempunyai belon dan stren dihujungnya
5. Kateter dimasukkan dalam salur darah dan dipandu ke arteri koronari yang tersumbat
6. Belon akan digelembungkan di kawasan arteri koronari yang sempit apabila kateter

berada ditempatnya
7. Sten turut akan mengembang pada masa yang sama
8. Menyebabkan plak atau darah beku ditolak ke dinding arteri
9. Sten mengelakkan arteri dari menjadi sempit atau tersumbat semula
10. Memberikan lebih ruang untuk pengaliran darah

Kateter belon bersama sten Belon digelembungkan Kateter dikeluarkan dan
dimasukkan ke dalam arteri untuk mengembangkan sten sten ditempatkan

186

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Graf Pintasan Arteri Koronari (CABG)

1. Dijalankan untuk merawat individu yang mengalami penyakit arteri koronari (CAD) yang
serius

2. Pesakit akan diberikan bius am yang akan menyebabkan mereka tertidur
3. Satu tiub akan dimasukkan ke salur pernafasan melalui mulut dan disambungkan ke

ventilator
Membekalkan oksigen dan membantu untuk bernafas

4. Pakar bedah akan membuat belahan sepanjang 6-hingga -8-inch sepanjang tengah
dada untuk sampai ke bahagian jantung bagi melihat arteri koronari

5. Pakar bedah juga mengambil salur darah yang sihat dari kaki atau tangan
6. Salur darah yang sihat dijahit pada hujungnya di bukaan kecil yang dibuat di aorta
7. Manakala hujung yang lain dijahit pada bukaan kecil yang dibuat pada bahagian bawah

arteri koronari yang tersumbant

Jahitan pada aorta

Graf pintasan

Salur darah yang sihat diambil dari kaki Artreri tersumbat

Jahitan pada bawah
arteri tersumbat

187

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

10.7 SISTEM LIMFA MANUSIA
Proses Pembentukan Bendalir Tisu

1. Darah yang sampai di hujung arteriol 3. Tekanan hidrostatik yang tinggi
kapilari darah bertekanan tinggi membolehkan plasma darah meresap
secara berterusan dari kapilari darah
2. Disebabkan diameter kapilari darah yang ke dalam ruang antara sel
kecil dan daya pengepaman jantung
4. Membentuk bendalir tisu

Arteriol

ARTERI VENA

Ruang antara Kapilari darah
sel

8. Bendalir tisu sentiasa sentiasa 5. Bendalir tisu tidak mengandungi;
membasahi sel Eritrosit
Platlet
9. Membolehkan pertukaran bahan Protein plasma
dalam darah dan sel berlaku
6. Saiz terlalu besar untuk meresap
10. Nutrien dan oksigen meresap dari keluar daripada kapilari darah
bendalir tisu ke dalam sel badan
7. Sel darah kekal berada dalam
11. Bahan buangan dan karbon dioksida kapilari darah
meresap dari sel badan ke dalam
kapilari darah melalui bendalir tisu

188

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Pembentukan Limfa Dan Komponen Sistem Limfa

Venul

ARTERI
Kapilari limfa

Salur limfa

VENA

1. Plasma darah adalah hipertonik berbanding dengan bendalir tisu pada hujung
venul kapilari darah di sekelilingnya
Kerana tinggi kepekatan dengan sel darah dalam plasma darah

2. Tekanan darah juga adalah lebih rendah
3. Penyerapan semula air, garam mineral dan bahan buangan ke dalam venul kapilari

berlaku.
4. Hanya 85% daripada bendalir yang meninggalkan darah pada hujung arteriol

kapilari darah diserap semula ke dalam hujung venul
5. Baki 15% yang masih tertinggal dikumpul dan dikembalikan ke darah

Melalui kapilari limfa
Salur paling halus dalam sistem limfa
6. Bendalir ini dikenali sebagai limfa dan berwarna kuning pucat.

189

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Persamaan Dan Perbezaan Antara Limfa Dengan Bendalir Tisu

Persamaan
Kedua-duanya mengandungi plasma tanpa protein plasma, eritrosit dan platlet.

Perbezaan

Limfa Bendalir tisu

Kandungan lemak dan bahan larut Kandungan lemak dan bahan larut
lemak yang lebih tinggi lemak yang rendah

Kandungan limfosit yang tinggi Kandungan limfosit yang rendah

.
Persamaan Dan Perbezaan Antara Limfa Dengan Darah

Persamaan
Kedua-duanya mengandungi semua kandungan plasma seperti nutrien, hormon,
enzim, bahan buangan sel, gas respirasi dan leukosit

Perbezaan

Limfa Darah

Tidak mengandungi protein plasma, Mengandungi protein plasma, eritrosit
eritrosit dan platlet dan platlet

Komponen Sitem Limfa

1. Sistem limfa juga terdiri daripada organ-organ seperti;

Nodus limfa Tonsil Kelenjar timus
Limpa Apendiks Sumsum tulang

2. Sistem limfa tidak mempunyai pamnya sendiri untuk mengalirkan limfa di sepanjang
salur limfa

190

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

3. Pengaliran limfa dibantu oleh;
Denyutan nadi jantung
Pengecutan otot rangka
Peristalsis salur pencernaan
Perubahan tekanan yang berlaku semasa tarikan dan hembusan nafas.

4. Kapilari limfa;
Dinding terdiri daripada satu lapisan sel sahaja
Berbeza daripada kapilari darah kerana salah satu hujungnya adalah buntu atau
tertutup sementara hujung yang satu lagi dihubungkan kepada salur limfa
Didapati di ruangan antara sel bergabung membentuk salur limfa yang lebih besar

5. Terdapat injap sehala dalam salur limfa
Memastikan limfa mengalir berterusan ke arah jantung
Menghalang limfa daripada mengalir balik

6. Nodus limfa terdapat di sepanjang salur limfa

Tonsil A D Duktus toraks
B
E
Duktus limfa kanan Vena subklavikel kiri
C
F
Vena subkavikel kanan Kelenjar timus

Apendiks I G Limpa
H Salur limfa
Sumsum tulang J
K
Vena cava

Injap Nodus limfa
191

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Hubungan antara sistem limfa dan sistem peredaran darah

1. Semua salur limfa akhirnya akan bercantum dengan salah satu daripada dua salur limfa
utama iaitu;

Duktus toraks - Menerima limfa daripada bahagian kiri kepala, leher dan
dada, serta semua bahagian badan di bawah tulang rusuk
Duktus limfa
kanan - Mengalirkan limfa ke dalam vena subklavikel kir

- Menerima limfa daripada bahagian tangan kanan, bahagian
dada dan bahagian kanan kepala dan leher

- Mengalirkan limfa ke dalam vena subklavikel kanan.

2. Limfa yang terkumpul dari seluruh badan akan mengalir masuk semula ke dalam sistem
peredaran darah

Kapilari limfa

Kapilari pulmonari

Nodus limfa
Vena subklavikel
kanan

Duktus limfa kanan

Salur limfa Arteri

Vena Kapilari sistemik
Kapilari limfa

192

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan
Keperluan Kepada Sistem Limfa

Keperluan Penerangan
1. Pelengkap kepada
Sistem limfa mengembalikan bendalir tisu berlebihan
sistem peredaran darah yang berada di ruang antara sel ke dalam aliran
darah
2. Pertahanan badan Mengekalkan komposisi, tekanan dan isi padu darah
pada julat normal.
3. Pengangkutan bahan Nodus limfa berfungsi menghasilkan dan
larut lemak menyimpan limfosit
Terlibat dalam penghasilan antibodi
Lemak dan bahan larut lemak meresap masuk ke
dalam lacteal dalam vilus usus kecil
Lakteal merupakan kapilari limfa
Titisan lipid diangkut ke dalam duktus toraks dan
seterusnya ke dalam sistem peredaran darah
Melalui vena subklavikel kiri.

10.8 ISU KESIHATAN BERKAITAN SISTEM LIMFA MANUSIA

1. Bendalir tisu tidak dikembalikan semula ke dalam sistem peredaran darah jika salur limfa
rosak atau tersumbat

2. Bendalir tisu akan terkumpul di ruang antara sel
3. Akibatnya tisu badan menjadi bengkak
4. Keadaan ini dikenali sebagai edema
5. Edema mungkin disebabkan oleh beberapa faktor

Kaki normal Kaki mengalami edema

193

Sirrun Najaah Fi Ilmi Al Insan Bab 10: Pengangkutan dalam Manusia dan Haiwan

Punca edema

Punca Penerangan
1. Kehamilan
Badan akan menghasilkan lebih banyak bendalir badan untuk
2. Pesakit terlantar untuk memenuhi keperluan fetus yang membesar
tempoh yang lama Pertambahan bendalir tisu menyebabkan tisu badan membengkak
Pesakit lumpuh atau pesakit strok pergerakannya terhad
3. Kekurangan protein Kurang pengecutan otot rangka
plasma Bendalir tisu tidak dapat dikembalikan ke sistem peredaran darah
Menyebabkan pengumpulan bendalir tisu dalam tisu badan
4. Jangkitan parasit Boleh menyebabkan edema di kaki.
Kekurangan albumin dalam darah boleh mengurangkan
penyerapan semula bendalir tisu di hujung venul
Bendalir tisu tidak dapat dikembalikan ke sistem peredaran darah
Menyebabkan pengumpulan bendalir tisu dalam tisu badan
Mengakibatkan tisu badan membengkak
Cacing parasit Brugia sp. hidup dalam salur limfa
Cacing ini ditularkan melalui gigitan nyamuk
Menyebabkan salur limfa tersumbat
Menyekat aliran bendalir limfa.
Bendalir tisu tidak dapat dikembalikan ke sistem peredaran darah
Menyebabkan pengumpulan bendalir tisu dalam tisu badan
Bahagian yang dijangkiti, misalnya kaki akan membengkak
Pesakit menghidap filariasis limfatik (untut)

194