มโหสถชาดก

ทศชาติชาดก

ชาตทิ ี่ ๕
มโหสถชาดก

เรือ่ ง ณรงคศ์ กั ด์ิ เทพมา
ภาพ วสพุ ล ทะนนั ชยั



คานา

ห นั ง สื อ ก า ร์ ตู น อิ เ ล็ ก ท ร อ นิ ก ส์ อ อ น ไ ล น์
ชุด ทศชาติชาดก จัดทาข้ึนเพ่ือให้ผู้อ่านได้ศึกษาเรื่องราว
ของพระพุทธเจ้าเมื่อคร้ังยังเป็นพระโพธิสัตว์เสวยพระชาติ
เปน็ มโหสถ ในเร่ือง มโหสถชาดก และได้บาเพ็ญปัญญา
บารมี ซ่ึงเป็นบารมีท่ี ๕ ในทศบารมีของการเป็น
พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้จัดทาหวังว่าหนังสือเล่มนี้จะมี
ประโยชน์ต่อผู้อ่านท่ีสนใจทุกท่าน หากมีข้อผิดพลาด
ประการใดตอ้ งขออภยั มา ณ ที่นี้

ณรงคศ์ ักดิ์ เทพมา
ผู้จัดทา

๑

๒

ในสมัยโบราณ ณ เมืองวิเทหะ พระเจ้า
วิเทหราช ทรงเป็นผู้ครองเมือง ทรงช่ืนชอบนักปราชญ์

ทรงมีบัณฑิต ๔ คน อยู่ข้างพระวรกาย ได้แก่ เสนกะ
ปุกกสุ ะ กามนิ ทะ และเทวนิ ทะ

อยู่มาวันหนึ่ง พระเจ้าวิเทหราชทรงสุบินว่า

ทอดพระเนตรกองไฟกองใหญ่รอบล้อมด้วยกองไฟเล็กอีก
๔ กอง จึงรบั สัง่ ให้โหรทานาย โหรทูลว่าจะมีผู้ที่มีความรู้
หาใครเปรียบมไิ ด้ท้ังในโลกมนุษย์และสวรรค์มาคอยชี้แนะ
และเปน็ ท่ีปรึกษา

๓

๔

ใ น วั น น้ั น พ ร ะ โ พ ธิ สั ต ว์ ท่ี ป ร ะ ทั บ บ น ส ว ร ร ค์

ชั้นดาวดึงส์ ลงมาจุติในครรภ์นางสุมนาเทวี ภรรยาของ

เศรษฐีวัฒกะ เม่ือครบกาหนดคลอด พระอินทร์ได้ลง

มายังโลกมนุษย์และวางแท่งโอสถไว้ที่พระหัตถ์กุมารน้อย
แลว้ กลบั วมิ านของตน

เศรษฐีวัฒกะได้ปรึกษากับภรรยา จึงให้ช่ือลูก
ว่า โอสถ เพราะมยี าติดมอื มาตอนเกิด เมือ่ นายาท่ีได้ไป

ใช้ช่วยเหลือคนที่ไม่สบายก็หายเป็นปกติ จึงได้ต้ังชื่อให้

ใหม่วา่ มโหสถ

๕

๖

เวลาผ่านไป ๗ ปี พระเจ้าวิเทหะราช ทรง

ระลึกถึงคาทานาย ทรงรับส่ังให้อามาตย์ออกตามหาผู้ที่มี
ปัญญา เหล่าอามาตย์ได้แยกย้ายกันไปตามหม่บู ้านต่าง ๆ
กไ็ มพ่ บเดก็ ที่มปี ญั ญาฉลาดหลักแหลม

ระหว่างทางกลับอามาตย์คนหนึ่งได้พักเหน่ือยท่ี

ศาลาท่ีมีความงดงาม จึงสงสัยว่าผู้ใดเป็นคนสร้าง
หลังจากถามชาวบ้าน รู้ว่าเป็นลูกชายของเศรษฐีวัฒกะ
นามว่า มโหสถ ท่มี อี ายเุ พียง ๗ ขวบ จึงกลับไปกราบทูล
พระเจ้าวิเทหราช พระเจ้าวิเทหราชทรงรับสั่งให้อามาตย์
คอยสงั เกตแลว้ รายงาน

๗

๘

อ า ม า ต ย์ ค อ ย เ ฝ้ า ดู ม โ ห ส ถ แ ก้ ปั ญ ห า ใ ห้ กั บ

ชาวบ้านในคดีต่าง ๆ แล้วเข้าไปทูลให้พระเจ้าวิเทหราช
ทราบ เช่น

คดีลักวัว ที่แก้ไขโดยถามคนเลี้ยงว้ว ว่าให้วัว

กินอะไร เมื่อคนเลี้ยงวัวตอบก็พิสูจน์โดยให้วัวสารอก
อาหารออกมา ก็จะทราบวา่ ใครเป็นเจ้าของตวั จรงิ

คดีแยง่ ลกู ท่ใี ห้ผ้หู ญงิ ๒ คนทอ่ี ้างว่าเป็นแม่ของ

เด็ก ถือแขน ขา คนละฝั่งแล้วดึง แล้วออกอุบายว่าใคร
ได้เด็กไปคือผู้ชนะ ทาให้มโหสถรู้ผู้เปน็ แม่ของเด็กท่ีแท้จริง
เพราะธรรมดาของแม่ไม่ต้องการให้ลูกของตนบาดเจ็บ
จงึ ยอมปล่อย

๙

๑๐

พระเจ้าวิเทหราชได้ทรงทดลองปัญญา ด้วย
การให้วัวตัวผู้กับชาวบ้านแล้วให้มันตกลูก ชาวบ้าน

เข้ามาปรกึ ษากบั มโหสถ

มโหสถให้ชาวบ้านกลับไปทูลพระเจ้าวิเทหราช

ว่าขอให้พระองค์ช่วยบิดาของตนคลอดที เพราะปวดท้อง
มา ๗ วันแล้ว พระเจ้าวิเทหราชตรัสว่า ผู้ชายที่ไหน
จะคลอดลูกได้ ชาวบ้านจึงกราบทูลต่อว่าถ้าผู้ชายคลอดลูก
ไม่ได้ วัวตัวผู้ก็ไม่สามารถคลอดลูกได้ ทาให้พระเจ้า
วเิ ทหราชทรงปล้ืมพระทัยในความฉลาดของมโหสถ

๑๑๐

๑๒๐

ต่อมาพระเจ้าวิเทหราช ทรงเรียกตัวมโหสถเข้า

เ ฝ้ า เ พื่ อ ค อ ย ช่ ว ย เ ห ลื อ แ ล ะ แ ก้ ปั ญ ห า ใ น ร า ช ส า นั ก
หลังจากมโหสถเข้ารับราชการ ปัญหาต่าง ๆ ในวังก็
คลี่คลายได้ทุกเร่ือง

พ ร ะ เ จ้ า วิ เ ท ห ร า ช ท ร ง มี พ ร ะ ร า ช ป ร ะ ส ง ค์

ทดสอบปัญญาของเหล่าบัณฑิต ทรงให้โจทย์แก่เหล่า

ปุโรหิตและมโหสถช่วยแก้ไข มโหสถแก้ปัญหาได้

อย่างรวดเร็ว แต่ปุโรหิตทั้ง ๔ ตอบไม่ได้ จึงเกิดความ
อิจฉา หาวธิ กี ลัน่ แกล้งใหม้ โหสถถูกขับไล่

๑๓๐

๑๔๐

วันหนึ่งเสนกะได้สนทนากับโหสถ ว่าหากเป็น
ความลับ ควรจะเปิดเผยหรือไม่ มโหสถ ตอบว่าอัน

ความลับหากเป็นของตนไมค่ วรบอกใคร

เสนกะจึงไปทูลพระเจ้าวิเทหราชว่า มโหสถคิด

กบฏ โดยให้ตรัสถามความลับของมโหสถ พระเจ้า
วิเทหราชมีรับสั่งเรียกตัวมโหสถมาสอบถาม มโหสถ
ไม่สามารถตอบได้ แต่ก็แก้ไขโดยอธิบายว่า ความลับไม่
ควรเปิดเผยให้แก่ใคร เพราะความลับเม่ือมีคนได้ยิน
ย่อมไม่เป็นความลับอีกต่อไป ทาให้พระเจ้าวิเทหราชพอ
พระทยั

๑๕๐

๑๖๐

เม่ือมโหสถมีอายุ ๑๖ ปี วันหนึ่งได้เดิน
สวนกับนางอมราเทวี เกิดความพอใจทดสอบปัญญา

ด้วยการแสดงภาษามือ นางอมราเทวีเป็นคนที่มีปัญญา
เฉียบแหลมสามารถโต้ตอบกับมโหสถ ทาให้มโหสถ
เดินทางไปยังบ้านของนางได้ ระหว่างทางมโหสถก็คอย
ทดสอบและดูความคิดของนางอมราเทวีตลอดจนเป็นท่ี
พอใจและได้แตง่ งานกัน

๑๗๐

๑๘๐

ต่อมาเหล่าปุโรหิต ขโมยเคร่ืองประดับของ

พระเจา้ วิเทหราชแลว้ ใส่ร้ายว่ามโหสถขโมยไป มโหสถจึง
ตอ้ งต้องหนีไปอย่นู อกเมอื ง ทาการเกษตรอยู่ทีน่ ั่น

ไม่นานภายในพระนครเกดิ ปญั หาตา่ ง ๆ ปุโรหิตท้ัง
๔ แก้ไขปัญหาไม่ได้ ทาให้ไดร้ ับความเดือดร้อนกนั ทว่ั

อมราเทวีภรรยาของมโหสถพยายามช่วยมโหสถ

ได้ค้นหาความจริง พบว่าปุโรหิตท้ัง ๔ ใส่ร้ายมโหสถ
จึงเข้ากราบทูลพระเจ้าวิเทหราช ทาให้เหล่าปุโรหิต
ถูกลงโทษ

๑๙๐

๒๑๐

ในคืนหนึ่งเทวดาผู้คุ้มครองเศวตฉัตร ได้เข้ามา

ถามปัญหากับพระเจ้าวิเทหราช หากตอบไม่ได้ก็ขู่จะฆ่า
พระองค์

รุ่งขึ้น พระเจ้าวิเทหราช ทรงเรียกปุโรหิตทั้ง

๔ มาเข้าเฝ้าและตรัสถามปัญหา แต่ไม่มีใครตอบได้
ท า ใ ห้ พ ร ะ เ จ้ า วิ เ ท ห ร า ช จ า เ ป็ น ต้ อ ง เ รี ย ก ตั ว ม โ ห ส ถ
ให้กลับมาช่วยแกไ้ ขปัญหา

๒๑๐๑

๒๑๐๒

หลงั จากกลับมา มโหสถก็สามารถแก้ไขปัญหา

ของพระเจ้าวิเทหราชได้และถูกเหล่าปุโรหิตกล่ันแกล้งอีก
แต่มโหสถไม่เคยโกรธเหล่าปุโรหิตเลย กลับให้การ
ช่วยเหลือเสมอ ทาให้เหล่าปุโรหิตเล่ือมใสและหันมา
ช่วยเหลืองานราชการมโหสถ

๒๑๐๓

๒๑๐๔

ในวันหนึ่งจอมกษัตริย์ พระนามว่า พระเจ้า
จลุ นีพรหมทัต ยกทัพมาชิงเมืองวิเทหะ แต่มโหสถคอย

ดูแลป้องกันเมอื ง ทาใหพ้ ระเจา้ จุลนพี รหมทัตพา่ ยแพ้

พระเจ้าจุลนีพรหมทัต ไม่เคยปราชัยให้แก่

ใครแต่กลับปราชัยให้แก่มโหสถ รู้สึกดีพระทัยจึงชักชวน
ให้มโหสถมาอยู่ด้วย แต่มโหสถปฎิเสธ เพราะมีเจ้านาย
อยู่ก่อนแล้ว พระเจ้าจุลนีจึงให้มโหสถสัญญาว่าหาก
พระเจ้าวิเทหราชสวรรคต ให้มารับราชการกับพระองค์
มโหสถทูลรบั คา

๒๑๐๕

๒๑๐๖

ต่ อ ม า พ ร ะ เ จ้ า วิ เ ท ห ร า ช ท ร ง อ ยู่ ร่ ว ม กั บ
พระนางปัญจาลจัณฑี พระธิดาของพระเจ้าจุลนี

เป็นเวลา ๒ ปี ทรงมีพระโอรสนอ้ ย
เมื่อพระโอรสมีพระชนม์ได้ ๑๐ ชันษา พระเจ้า

วิเทหราชก็สวรรคต ราชสมบัติจึงตกเป็นของพระโอรส
มโหสถก็นึกถึงคาของพระเจ้าจุลนี จึงขอลาจากพระโอรส
น้อยไปรับราชการกับพระเจ้าจุลนี พร้อมด้วยนาง
อมราเทวภี รรยาของเขา

๒๑๐๗

๒๑๐๘

ห ลั ง จ า ก เ ข้ า รั บ ร า ช ก า ร กั บ พ ร ะ เ จ้ า จุ ล นี

มโหสถได้รับตาแหน่งปุโรหิต คอยดูแลช่วยเหลือพระเจ้า
จุลนีอย่างเต็มท่ี เมื่อเกิดสงครามก็ไม่มีการเสียเลือดเน้ือ
ใด ๆ เพราะมโหสถได้ใช้ปัญญา ในการจัดการปัญหา
ต่าง ๆ แทนการใช้กาลงั กองทพั

คตธิ รรม

ผู้ทีม่ ปี ัญญา เมื่อเกิดปญั หาหรอื อุปสรรค
ย่อมมีทางออกและแกไ้ ขปัญหาได้เสมอ