ชุดที่ 1 การศึกษาพันธุศาสตร์เมนเดล

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์
เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาะ

วิชา ชีววิทยา 2 (ว31242)
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4




เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม

ชุดที่ 1

การศึขกอษงาเพมันนเธุดศลาสตร์

นายกิตติคุณ วรวิยกิจ



ตำแหน่งครู กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี



โรงเรียนโยธินบูรณะ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษากรุงเทพมหานคร เขต 1

คำนำ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาะ วิชาชีววิทยา 2
(ว31242) ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม จัดทำขึ้น
เพื่อใช้ในการจัดการเรียนรู้ ศึกษาเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง และทบทวนบทเรียนให้เข้าใจ
ได้มากขึ้น หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เรื่องการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม
ประกอบด้วย 3 ชุดย่อย ดังนี้

ชุดที่ 1 การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล
ชุดที่ 2 กฎการแยก
ชุดที่ 3 กฎการรวมกลุ่มอย่างอิสระ
หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาะเล่มนี้เป็น ชุดที่ 1 เรื่อง
การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book)
เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาะ วิชาชีววิทยา 2 (ว31242) เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทาง
พันธุกรรม จะเป็นประโยชน์ต่อการนำไปใช้ในการจัดการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และ
พัฒนาศักยภาพผู้เรียนไ้ด้อย่างเต็มความสามารถ

กิตติคุณ วรวิทกิจ

สารบัญ หน้า

เรื่อง 1
2
คำชี้แจงการใช้หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) 3
ขั้นตอนการเรียนรู้ 3
ผลการเรียนรู้ 3
สาระสำคัญ 4
จุดประสงค์
แบบทดสอบก่อนเรียน 7
การจัดการเรียนรู้ 7
9
- ขั้นสร้างความสนใจ 9
(ใบกิจกรรมที่ 1 หนูน้อยยอดนักสืบ) 11
- ขั้นสำรวจและค้นหา 11
(ใบกิจกรรมที่ 2 ฉันคือใคร) 24
- ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป 24
(ใบความรู้ที่ 1 การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล) 26
- ขั้นขยายความรู้ 26
(ใบความรู้ที่ 2 ความน่าจะเป็น) 27
- ขั้นประเมิน 28
(แบบฝึกหัดที่ 1) 31
(แบบฝักหัดที่ 2) 32
แบบทดสอบหลังเรียน 33
แหล่งเรียนเพิ่มเติม
บรรณานุกรม
ภาคผนวก (เฉลยแบบฝึกหัด )

11

คำชี้แจงการใช้หนังสือ

อิเล็กทรอนิกส์ (E-book)

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาะ วิชาชีววิทยา 2
(ว31242) ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม ประกอบ
ด้วย 3 ชุด ดังนี้

ชุดที่ 1 การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล

ชุดที่ 2 กฎการแยก
ชุดที่ 3 กฎการรวมกลุ่มอย่างอิสระ
หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาะเล่มนี้เป็นชุดที่ 1 เรื่อง
การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล ใช้เวลาในการศึกษา 2 ชั่วโมง

2

ขั้นตอนการเรียนรู้

#1 ศึกษาคำชี้แจง ผลการเรียนรู้ สารสำคัญ จุดประสงค์การเรียนรู้

การใช้หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาาะ

#2 ทำแบบทดสอบก่อนเรียน
#3 ศึกษาหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เรียนรู้ด้วยตนเองแบบสืบเสาะ

ปฏิบัติกิจกรรมและทำแบบฝึกหัดที่กำหนด

#4 ตรวจคำตอบการทำใบกิจกรรมและแบบฝึกหัดได้จาก
เฉลยในภาคผนวก

#5 ทำแบบทดสอบหลังเรียน

3

ผลการเรียนรู้

สืบค้นข้อมูล อธิบายและสรุปผลการทดลองของเมนเดล




สาระสำคัญ

เมนเดลศึกษาการถ่ายทอดลกัษณะทางพนัธุกรรม โดยการผสมพันธุ์ถั่วลันเตา และสังเกต

ลักษณะของถั่วลันเตา 7 ลักษณะ ได้แก่ สีของกลีบดอก ควสามสูงของต้น รูปร่างของฝัก
รูปร่างของเมล็ด สีของเมล็ด ตำแหน่งของดอก และสีของฝัก ซึ่งแต่ละลักษณะมีรูปแบบ

ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน จากการศึกษาของเมนเดล ทำให้พบว่าหน่วยที่ควบคุม
ลักษณะทางพันธุกรรม คือ ยีน



จุดปร
ะสงค์

1. สามารถอธิบายและสรุปผลการทดลองของเมนเดล
2. อธิบายคำศัทพ์ที่เกี่ยวข้องกับพันธุศาสตร์สได้
3. มีทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์เพื่อสรุปผลการทดลองของเมนเดล

การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมได้ และสืบค้นข้อมูลเชื่อมโยงความรู้ได้
4. มีความใฝ่รู้ ให้ความร่วมมือในการจัดการเรียนรู้ รับผิดชอบงานที่ได้รับมอบหมาย

4

แบบทดสอบก่อนเรียน

หนังสือเรียนอิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เรียนรู้ด้วยาตนเองแบบสืบเสาะ
เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม

ชุดที่ 1 เรื่อง การศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมของเมนเดล



คำชี้แจง แบบดทดสอบนี้เป็นแบบทดสอบแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 10 ข้อ
ข้อละ 1 คะแนน ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบเดียว

1.ลักษณะในข้อใดเกิดจากกการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม
1. ญาญ่ามีลักยิ้มเหมือนแม่
2. ตี๋ใหญ่ชอบกินเผ็ดเหมือนพ่อ
3. แพนเค้กมีผิวสีแทนเหมือนยาย
4. แต้วและแม่ป่วยเป็นโรคกระเพาะ

2. ในการเลี้ยงสุนัขบางพันธุ์ ผู้เลี้ยงนิยมหางกุดและหูเล็ก ถ้านำสุนัขพันธุ์นี้ตัดหางกับขลิบหู

ทุก ๆ รุ่น และให้ผสมพันธุ์กันเอง จะมีโอกาสได้พันธุ์แท้ที่ไม่มีหางและหูเล็กแต่กำเนิด
หรือไม่

1. ไม่มีโอกาส เพราะ สิ่งมีชีวิตที่ผสมพันธุ์ได้จะอ่อนแอและตายไป
2. มีโอกาส เพราะพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ที่นำไปผสมตัดหางกับขลิบหูทุกตัว
3. ไม่มีโอกาส เพราะเป็นการเปลี่ยนแปลงภายนอกไม่เกี่ยวกับจีโนไทป์
4. มีโอกาส แต่ในรุ่นแรกจะยังไม่ได้ลักษณะที่ต้องการส่วนรุ่นหลังจะได้ผล

ทีละน้อย

5

3. จากการทดลองของเมนเดล จะพบอัตราส่วนระหว่างลักษณะเด่นต่อลักษณะด้อย
ในรุ่น F2 มีลักษณะเป็นอย่างไร

1. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 0 : 4
2. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 4 : 0
3. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 1 : 3
4. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 3 : 1

4. ข้อใดไม่ใช่ปัจจัยที่ทำให้การผสมพันธุ์ถั่วลันเตาของเมนเดลประสบความสำเร็จจนทำให้

เขาค้นพบหลักการถ่ายทอดทางพันธุกรรม

1. ถั่วลันเตาเป็นพืชอายุสั้น ปลูกง่าย โตเร็ว
2. ดอกถั่วลันเตาเป็นดอกสมบูรณ์เพศ ผสมพันธุ์ในดอกเดียวกัน
3. ลักษณะของถั่วลันเตาทั้ง 7 ประการอยู่บนโครโมโซมแท่งเดียวกัน
4. ถั่วลันเตามีหลายลักษณะในพันธุ์เดียวกัน และสามารถแยกแยะลักษณะ

ออกได้ชัดเจน

5. ถั่วลันเตาพันธุ์ฝักสีเขียวเป็นลักษณะเด่นต่อฝักสีเหลือง เมื่อเมนเดลนำถั่วลันเตาพันธุ์

ฝักสีเขียวพันธุ์แท้และฝักสีเหลืองมาผสมกัน ลูกรุ่นที่ 1 จะมีลักษณะอย่างไร

1. ทุกต้นมีฝักสีเขียวทั้งหมด
2. ทุกต้นมีฝักสีเหลืองทั้งหมด
3. ต้นที่มีฝักสีเหลืองและต้นที่มีฝักสีเขียวมีจำนวนเท่า ๆ กัน
4. ต้นที่มีฝักสีเหลืองและต้นที่มีฝักสีเขียวมีอัตราส่วน 3 ต่อ 1

6

6. ข้อใดมีความหมายตรงกับคำว่าแอลลีนมากที่สุด
1. ยีนเหมือนกันควบคุมพันธุกรรมเดียวกัน
2. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่เป็นคู่กันบนโฮโมโลกัสโครโมโซม
3. ยีนต่างชนิดกันอยู่บนตำแหน่งเดียวกันของโฮโมโลกัสโครโมโซม
4. ยีนที่มีโฮโมไซกัสบนตำแหน่งเดียวกันของโฮโมโลกัสโครโมโซม

7. ข้อใดแสดงถึงลักษณะของสิ่งมีชีวิตที่สังเกตได้ด้วยตาแต่เป็นผลมาจากยีนในร่างกาย

1. แอลลีล 2. จีโนไทป์

3. ฟีโนไทป์ 4. พันธุกรรม

8. สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะเด่นพันธุ์แท้จะมีลักษณะอย่างไร

1. เฮเทอโรไซกัส, Tt 2. เซลล์ดิพลอยด์, 2n

3. โฮโมไซกัสรีเซสซีพ, gg 4. โฮโมไซกัสโดมิแนนท์, AA

9. ข้อใดต่อไปนี้ ไม่ใช้ คุณสมบัติของถั่วลันเตาที่เหมาะสมในการใช้เป็นพืชทดลอง
1. เป็นพืชที่มีหลากหลายพันธุ์
2. ปลูกง่ายและเจริญเติบโตเร็ว
3. เป็นพืชที่ให้เมล็ดจำนวนมาก
4. เป็นพืชที่มีดอกเป็นดอกไม่สมบูรณ์เพศ

10. ข้อใดแสดงลักษณะ heterozygous 2. Hh
1. HH 4. H หรือ h
3. hh

7 ใบกิจกรรมที่ 1
หนูน้อยยอดนักสืบ
ขั้นสร้างความสนใจ



สวัสดีครับ พี่ๆ
ผมชื่อ ปังปอนด์
วันนี้พี่ๆ ช่วยผมตามหาครอบครัว
หน่อยนะครับ

สแกน QR code
เพื่อทำใบกิจกรรมที่ 1

8

ใบกิจกรรมที่ 1 คำชี้แจง ใบกิจกรรมที่ 1 ให้นักเรียนจับคู่ภาพครอบครัว
ที่กำหนดให้ต่อไปนี้ให้ถูกต้อง
หนูน้อยยอดนักสืบ




ขอความอนุเคราะห์บุคคลในภาพดังกล่าวใช้ภาพจากอินเตอร์เน็ตเพื่อใช้ในการจัดการเรียนการสอน

9

ขั้นสำรวจและค้นหา ใบกิจกรรมที่ 2
ฉันคือใคร...




คำชี้แจง ให้นักเรียนเลือกแบบแบบโครงหน้า ผม คิ้ว ตา จมูก ปาก
คนละ 1 ชุด แล้วนำมาประกอบกัน พร้อมตั้งชื่อ



สแกน QR code
เพื่อทำใบกิจกรรมที่ 2

ใบกิจกรรมที่ 2 10
ฉันคือใคร...
My name is

.............................................

11

ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป ใบความรู้ที่ 1
การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล







มนุษย์สามารถสังเกตลักษณะต่าง ๆ ที่ถูกถ่ายทอดจากพ่อแม่ไปสู่ลูกหลานได้
มาเป็นเวลายาวนาน เพียงแต่ยังไม่มีความรู้ พื้นฐานทางวิทยาศาสตร์เข้ามาสนับสนุน

จนกระทั้งการทดลองของเกรเกอร์ โยฮันน์ เมนเดล (Gregor Johann Mendel)


นำไปสู่การค้นพบทฤษฎีการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิต

ภาพแสดงเกรเกอร์ โยฮันน์ เมนเดล (พ.ศ.2365-2427)
ที่มาภาพ: https://www.dkfindout.com/us/science/famous-scientists/gregor-mendel/

12

เกรเกอร์ โยฮันน์ เมนเดล เป็นชาวออสเตรีย เกิดในปี พ.ศ. 2365 บิดามารดาเป็น
ชาวสวน ในวัยเด็กเมนเดลมีความ สนใจในการเรียนหนังสือมากจึงได้ไปเรียนที่

โบสถ์แห่งหนึ่ง ในกรุงบรึนน์ (Brunn) ซึ่งปัจจุบันคือเมืองเบอร์โน (Brno)
ในสาธารณรัฐเช็ก ในเวลาต่อมาเมนเดลได้ไปศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยเวียนนา


ประเทศออสเตรีย ทางด้านฟิสิกส์ คณิตศาสตร์ เคมี และพฤกษศาสตร์
หลังจากสำเร็จการศึกษาจึงกลับมาเป็น ครูสอนวิทยาศาสตร์ และได้ดัดแปลงที่ดิน

ด้านหลังโบสถ์ให้เป็นแปลงทดลองด้านพฤกษศาสตร์ควบคู่กับงานสอนด้านศาสนา

ภาพแสดงลักษณะฝักและดอกของถั่วลันเตาที่แมนเดลเลือกมาศึกษา
ที่มาภาพ: หนังเรียนชีววิทยา เล่ม 2 (อจท.)

13

เพราะเหตุใดเมนเดลจึงเลือกใช้
ถั่วลันเตาในการทดลอง

ในการศึกษาพันธุศาสตร์ เมนเดลเลือกทดลองกับถั่วลันเตา (Pisum sativum L.)

เนื่องจาก มีลักษณะที่เหมาะสมหลายประการ ดังนี้

- ถั่วลันเตาเป็นพืชปลูกง่าย เจริญเติบโตเร็ว และให้เมล็ดจำนวนมาก
- ถั่วลันเตาเป็นพืชที่มีหลายพันธุ์ และมีลักษณะทางพันธุกรรมที่แตกต่างกัน

อย่างชัดเจน
- ถั่วลันเตามีดอกประเภทสมบูรณ์เพศ ซึ่งสามารถเกิดการผสมพันธุ์

ภายในดอกเดียวกัน (self-pollination) หรือเกิดการผสม
ข้ามต้น (cross-pollination) ได้

เมนเดลศึกษาลักษณะ
ถั่วลันเตาในส่วนไหนกันบ้างนะ

14

ภาพแสดง 7 ลักษณะของถั่วลันเตาที่เมนเดลศึกษา
ที่มาภาพ: https://blog.startdee.com

15

การทดลองของเมนเดล

การทดลองของเมนเดล

คัดเลือกถั่วพ่อพัีนธุ์และแม่พันธุ์ที่เป็นพันธุ์

แท้ทุกลักษณะ เช่น การศึกษาสีของดอก

นำดอกสีม่วงพันธุ์แท้ผสมกับ
ดอกสีขาวพันธุ์แท้

ตัดเกสรเพศผู้ทิ้่งของดอกสีม่วงทิ้ง

เพื่อป้องกันการผสมพันธุ์ภายใน

ดอกเดียวกัน
นำเรณูของดอกสีขาวมาป้ายที่ยอด

เกสรเพศเมียของดอกสีม่วง เรียก

การปฎิสนธิข้าม
เกสรเพศเมียที่ได้รับการผสมแล้ว

จะเจริญเป็นฝัก
นำเมล็ดจากฝักไปปลูก
ดูลักษณะของถั่วรุ่นถัดไป
ซึ่งได้ดอกสีม่วงทั้งหมด

ภาพแสดงการทดลองของเมนเดล

ที่มาภาพ: https://bio1151.nicerweb.com/Locked/media/ch14/pea.html

16

การทดลองของเมนเดล

เมนเดลผสมพันธุ์ถั่วลันเตา ภายในดอกเดียวกันหลาย ๆ รุ่น จนแน่ใจว่า
ทุกลักษณะที่เลือกมา ศึกษาเป็นพันธุ์แท้ และคัดเลือกต้นพ่อและต้นแม่ที่มีลักษณะ

แตกต่างกันมาผสมกัน โดยพิจารณาการผสมทีละลักษณะ
เช่น ลักษณะดอกสีม่วงกับดอกสีขาว เป็นต้น

ภาพแสดงการทดลองของเมนเดล
ที่มาภาพ: https://sites.google.com/site/kimbiology123/bth-thi-2

17

การทดลองของเมนเดล

จากการทดลองข้างต้น เมนเดลเกิดข้อสงสัยว่า
“เพราะเหตุใดดอกถั่วลันเตาในรุ่น F1 จึงมีสีม่วงทั้งหมด

และไม่ปรากฏถั่วลันเตาดอกสีข
าวออกมา”
ในเวลาต่อมาเมนเดลทำการทดลองต่อโดยผสมถั่วลันเตาดอกสีม่วงรุ่น F1 ด้วยกันเอง


ได้ถั่วลันเตารุ่นที่ 2 (second filial generation) หรือ รุ่น F
2
แล้วบันทึกผลลักษณะต่าง ๆ ของรุ่น F2 และหาอัตราส่วนของลักษณะใ
นแต่ละคู่

เช่น ลักษณะสีดอกของถั่วลันเตา
ในรุ่น F2 ที่ได้ทั้งหมด 929 ต้น
ประกอบด้วยต้นที่มีดอกสีม่วงจำนวน 705 ต้น แ
ละดอกสีขาวจำนวน 224 ต้น
ซึ่งคิดเป็นอัตราส่วนระหว่างต้นที่มีดอกสีม่วงต่อดอก สีขาวเป็น 3.15 : 1 เป็นต้น

รวมถึงบันทึกผลการทดลองที่ได้จากลักษณะอื่น ๆ อีก 6 ลักษณะเช่นกัน

เราไปดูผลการทดลองลูกรุ่นที่ 2
ทั้ง 7 ลักษณะกัน

18

การทดลองของเมนเดล

ภาพแสดงผลการผสมพันธุ์ถั่วลันเตาพันธุ์แท้ที่รุ่นพ่อแม่มีลักษณะแตกต่างกัน
ที่มาภาพ: https://sites.google.com/site/kimbiology123/bth-thi-2

19

การทดลองของเมนเดล

จากตาราง พบว่า อัตราส่วนรุ่น F2 ของทุกลักษณะจะใกล้เคียงกันที่ 3 : 1
เมนเดลจึงสรุปว่า การถ่ายทอดลัก
ษณะของถั่วลันเตาต้องมีหน่วยควบคุมหรือ

แฟกเตอร์ (factor) โดยแฟกเตอร์จะปรากฏเป็นคู่ ๆ ในรุ่นพ่อแม่และถ่ายทอด
ไปยังรุ่นลูก ซึ่งจะปรากฏเป็นคู่ ๆ เช่นกัน เช่น รุ่นพ่อแม่ มีแฟกเตอร์ดอกสีม่วง 1 คู่

และดอกสีขาว 1 คู่ เมื่อผสมพันธุ์ได้รุ่นลูก F1 จะปรากฏแฟกเตอร์ 1 คู่ ประกอบด้วย

แฟกเตอร์ดอกสีม่วง 1 แฟกเตอร์ และดอ
กสีขาว 1 แฟกเตอร์ แต่ลักษณะ
ที่แสดงออกมาเป็นแฟกเตอร์ดอกสีม่วงเท่านั้น เนื่องจากจะมีลักษณะเพียงลักษณะ

เดียวของแฟกเตอร์ใดแฟกเตอร์หนึ่งเท่านั้นที่ปรากฏออกมา โดยลักษณะที่

แสดงออกมาในรุ่น F1 จะเป็น ลักษณะเด่น (dominant trait) และลักษณะที่


ไม่แสดงออกใน
รุ่น F1 แต่จะแสดงออกในรุ่น F2 จะเป็นลักษณะด้อย
(recessive trait)
ดังนั้น การปรากฏลักษณะ
ดอกสีขาวในรุ่น F2

จึงเป็นหลักฐานว่าแฟกเตอร์ที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรมของดอกสีขาวไม่ได้ห
ายหรือ

ถูกทำลายลงในรุ่น F 1 แต่ถูกซ่อนไม่ให้แสดงออกเมื่อปรากฏพร้อมกับแฟกเตอร์

ที่
ถ่ายทอดทางพันธุกรรมของดอกสีม่วง
รวมทั้งผลการทดลองของลักษณะอื่นก็ให้ผลการทดลองเช่นเดียวกัน

20

การทดลองของเมนเดล

ภายหลังการทดลองของเมนเดล มีนักวิทยาศาสตร์อีกหลายท่านศึกษาเพิ่มเติม
และใน ปี พ.ศ. 2452 วิลเฮล์ม โจแฮนเซน (Wilhelm Johansen)

นักพฤกษศาสตร์ชาวเดนมาร์กได้เปลี่ยน คำว่าแฟกเตอร์มาใช้คำว่า ยีน (gene)
ซึ่งเป็นตำแหน่งของหน่วยพันธุกรรม และมีรูปแบบของยีน ที่กำหนดลักษณะ
เรียกว่า แอลลีล (allele) โดยเรียกแอลลีลที่ควบคุมลักษณะเด่นว่า แอลลีลเด่น


(dominant allele) และแอลลีลที่ควบคุมลักษณะด้อยว่า แอลลีลด้อย
(recessive allele) โดยลักษณะที่ถูกควบคุมด้วยแอลลีลด้อยจะไม่แสดงออก
เมื่อคู่กับแอลลีลเด่น เช่น ลักษณะดอกถั่วลันเตาใน รุ่น F1 จะแสดงออกเพียง

ลักษณะดอกสีม่วงเท่านั้น จะไม่แสดงลักษณะดอกสีขาวออ
กมา แม้จะมีแอลลีล

ควบคุมลักษณะดอกสีขาวก็ตาม เนื่องจากแอลลีลควบคุมลักษณะดอกสีม่วงเป็น
แอลลีลเด่นจึงข่มแอลลีลควบคุมลักษณะดอกสีขาวที่เป็นแอลลีลด้อย เป็นต้น

เพื่อนๆ อย่าลืมนะ
แฟคเตอร์ ถูกเปลี่ยนคำมาใช้

คำว่า ยีน แทน

21

การทดลองของเมนเดล

สิ่งมีชีวิตมียีนควบคุมลักษณะต่าง ๆ เป็นจำนวนมาก
เช่น มนุษย์มีโครโมโซม 46 แท่ง แต่มียีนมากถึง 25,000 ยีน
แสดงว่าโครโมโซม 1 แท่งจะมียีนปรากฏอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งการควบคุมลักษณะ

ใดลักษณะหนึ่งมักมียีนควบคุมเป็นคู่ โดยยีนที่เข้าคู่กันจะปรากฏบนโครโมโซมที่

เป็นคู่กันและมีลักษณะเหมือนกัน เรียกโครโมโซมที่เป็นคู่กันว่า
ฮอมอโลกัสโครโมโซม (homologous chromosome) และจะมีตำแหน่งของยีน
ที่มีแอลลีล อยู่ในสภาพเป็นคู่กันบนโครโมโซม และตำแหน่งของยีนจะ

เรียกว่า โลคัส (locus พหูพจน์ loci)

ภาพแสดงลักษณะฝักและดอกของถั่วลันเตาที่แมนเดลเลือกมาศึกษา
ที่มาภาพ: หนังเรียนชีววิทยา เล่ม 2 (อจท.)

22

การทดลองของเมนเดล

การศึกษาลักษณะสีดอกของถั่วลันเตา หากกำหนดให้ P เป็นแอลลีล
ควบคุมลักษณะ ดอกสีม่วง และ p เป็นแอลลีลควบคุมลักษณะดอกสีขาว

ซึ่งในรุ่น F1 จะได้ลูกที่มีลักษณะดอกสีม่วง ทั้งหมดหรือมีจีโนไทป์
(คู่แอลลีลของยีน)
เป็น Pp แสดงว่ายีน P เป็นแอลลีลกับยีน p และเมื่อมีการผสม

รุ่น F1 ด้วยกันเอง จะได้รุ่น F2 ซึ่งมีโอกาสปรากฏรูปแบบของจีโนไทป์ได้ 3 รูป


แบ
บ คือ PP Pp และ pp โ
ดย PP และ Pp จะแสดงลักษณะดอกสีม่วง
แต่ pp จะแสดงลักษณะดอกสีขาวออกมา

ภาพแสดง Phenotype และ Genotype ในถั่วรุ่นที่ 2 (F2 ) จากการทดลองของเมนเดล
ที่มาภาพ: https://sites.google.com/site/kimbi
ology123/bth-thi-2

23

การทดลองของเมนเดล

คู่ของแอลลีลหรือรูปแบบของยีนที่ปรากฏเป็นคู่กัน เรียกว่า จีโนไทป์ (genotype)

โดยจีโนไทป์ ที่มีแอลลีล 2 แอลลีลเหมือนกันเรียกว่า ฮอมอไซกัสจีโนไทป์


(homozygous genotype) หรือ เรียกว่าเป็นพันธุ์แท้ ซึ่งสามารถแบ่งย่อยออกเป็น

2 แบบ คือ ความเด่นแท้ (homozygous dominant) เป็นจีโนไทป์ที่มีแอลลีลเด่น


ทั้งหมด เช่น PP เป็นต้น และความด้อยแท้ (homozygous recessive)
เป็นจีโนไทป์ที่มแอลลีลด้อยทั้งหมด เช่น pp เป็นต้น ส่วนจีโนไทป์ที่มีแอลลีล
2 แอลลีลต่างกัน เรียกว่า เฮเทอโรไซกัสจีโนไทป์ (heterozygous genotype)


หรือเรียกว่าเป็นพันธุ์ทาง เช่น Pp ส่วนลักษณะ ที่ปรากฏออกมาให้เห็น
เช่น ดอกสีขาว ดอกสีม่วง จะเรียกว่า ฟีโนไทป์ (phenotype)

เพื่อนๆ อย่าลืมทบทวน
เนื้อหากันด้วยนะ

24

ขั้นขยายความรู้ ใบความรู้ที่ 2
ความน่าจะเป็น









ความน่าจะเป็น คือ อัตราส่วนของผลลัพธ์ของเหตุการณ์ต่อจำนวนผลลัพธ์

ทั้งหมดที่อาจเกิดขึ้นได้ เมื่อแต่ละผลลัพธ์ที่อาจจะเกิดขึ้นมีโอกาสเกิดขึ้น

ได้เท่า ๆ กัน โดยความน่าจะเป็นมีโอกาสอยู่ในช่วง 0 ถึง 1

การหาความน่าจะเป็นของเหตุการณ์

มากกว่า 2 เหตุการณ์ขึ้นไป

25

หลักการคูณ

หลักการคูณใช้กับเหตุการณ์ต่างๆ ที่เป็นอิสระต่อกัน สามารถเกิดขึ้นได้พร้อม

กัน ซึ่งมีค่าเท่ากับผลคูณของโอกาสที่จะเกิดขึ้นของแต่ละเหตุการณ์

ตัวอย่าง ถ้าครอบครัวหนึ่งวางแผนจะมีลูก 2 คน โอกาสที่ครอบครัวนี้มีลูกคนที่หนึ่ง

และคนที่สองเป็นเพศชายเป็นเท่าใด

โอกาสที่ลูกคนที่ 1 เป็นเพศชาย = _1


โดัองกนัา้นสทีโ่ลอูกกคาสนททีี่่ลูก2

ทัเ้งป็สนอเงพคศนชจาะยเป็=นเ_221พ



ศชาย = _1 x _12 = _41

2











หลักการบวก

หลักการบวกใช้กับเหตุการณ์ที่ไม่มสามารถเกิดขึ้นได้พร้อมกัน ความน่าจะเป็น

ของการเกิดเหตุการณ์ที่หนึ่งหรือเหตุการณ์ที่สอง จะเท่ากับผลบวกของโอกาสที่


เกิดขึ้นของแต่ละเหตุการณ์

ตัวอย่าง เมื่อโยนลูกเต๋า 1 ครั้ง โอกาสที่จะได้เลข 1 หรือ เลข 4 เป็นเท่าใด

โอกาสที่ลูกคนที่ 1
= _1
เป็นเพศชาย
โดัองกนัา้นสทีโ่ลอูกกคาสนททีี่่ลูก2

ทัเ้งป็สนอเงพคศนชจาะยเป็=นเ_661พ



ศชาย

= _1 + _1 = _62
6
6

26

ชื่อ ................................................................ชั้น....................... เลขที่ .................

ขั้นประเมิน แบบฝึกหัดที่ 1

คำชี้แจง จากการศึกษาของเมนเดล ให้นักเรียนเขียนลักษณะของลูกรุ่นที่ 1
และลูกรุ่นที่ 2 ที่ได้จากการผสมของลักษณะต่อไปนี้ โดยเติมคำ
ในช่องว่างให้ถูกต้อง

เมล็ดกลม สีเหลือง ฝักพองกลม สีเขียว สีม่วง ข้างลำต้น สูง ปลายยอด
เมล็ดขรุ ขระ สีเขียว ฝักขรุ ขระ สีเหลือง สีขาว เตี้ย สีเขียวและสีเหลือง

เมล็ดกลมและบรุ ขระ สีเหลืองและสีเขียว ฝักกลมและฝักขรุ ขระ
สีม่วงและสีขาว ข้างลำต้นและปลายยอด สูงและเตี้ย

ลักษณะที่
ลักษณะ ลักษณะ ลูกรุ่นที่ 1 ลูกรุ่นที่ 2
พิจารณา รุ่นพ่อ รุ่นแม่ (F ) (F2)
ลักษณะเมล็ด เมล็ดกลม เมล็ดขรุขระ


สีของเมล็ด สีเหลือง สีเขียว


ลักษณะฝัก ฝักพองกลม ฝักขรุขระ


สีของฝัก สีเขียว สีเหลือง


สีของดอก สีม่วง สีขาว


ตำแหน่งดอก ข้างลำต้น ปลายยอด


ความสูงของต้น เตี้ย


สูง

27

ชื่อ ................................................................ชั้น....................... เลขที่ .................

แบบฝึกหัดที่ 2

คำชี้แจง จากการที่นักเรียนได้ศึกษาการทดลองของเมนเดลให้นักเรียน
สรุ ปความรู้เป็ นแผนผังความคิด

นักเรียนสามารถส่งงานได้ที่ classroom

28

แบบทดสอบหลังเรียน

หนังสือเรียนอิเล็กทรอนิกส์ (E-book) เรียนรู้ด้วยาตนเองแบบสืบเสาะ
เรื่อง การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม

ชุดที่ 1 เรื่อง การศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมของเมนเดล



คำชี้แจง แบบดทดสอบนี้เป็นแบบทดสอบแบบเลือกตอบ 4 ตัวเลือก จำนวน 10 ข้อ
ข้อละ 1 คะแนน ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบเดียว

1.ลักษณะในข้อใดเกิดจากกการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม
1. ญาญ่ามีลักยิ้มเหมือนแม่
2. ตี๋ใหญ่ชอบกินเผ็ดเหมือนพ่อ
3. แพนเค้กมีผิวสีแทนเหมือนยาย
4. แต้วและแม่ป่วยเป็นโรคกระเพาะ

2. ในการเลี้ยงสุนัขบางพันธุ์ ผู้เลี้ยงนิยมหางกุดและหูเล็ก ถ้านำสุนัขพันธุ์นี้ตัดหางกับขลิบหู

ทุก ๆ รุ่น และให้ผสมพันธุ์กันเอง จะมีโอกาสได้พันธุ์แท้ที่ไม่มีหางและหูเล็กแต่กำเนิด
หรือไม่

1. ไม่มีโอกาส เพราะ สิ่งมีชีวิตที่ผสมพันธุ์ได้จะอ่อนแอและตายไป
2. มีโอกาส เพราะพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ที่นำไปผสมตัดหางกับขลิบหูทุกตัว
3. ไม่มีโอกาส เพราะเป็นการเปลี่ยนแปลงภายนอกไม่เกี่ยวกับจีโนไทป์
4. มีโอกาส แต่ในรุ่นแรกจะยังไม่ได้ลักษณะที่ต้องการส่วนรุ่นหลังจะได้ผล

ทีละน้อย

29

3. จากการทดลองของเมนเดล จะพบอัตราส่วนระหว่างลักษณะเด่นต่อลักษณะด้อย
ในรุ่น F2 มีลักษณะเป็นอย่างไร

1. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 0 : 4
2. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 4 : 0
3. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 1 : 3
4. ลักษณะเด่น : ลักษณะด้อย = 3 : 1

4. ข้อใดไม่ใช่ปัจจัยที่ทำให้การผสมพันธุ์ถั่วลันเตาของเมนเดลประสบความสำเร็จจนทำให้

เขาค้นพบหลักการถ่ายทอดทางพันธุกรรม

1. ถั่วลันเตาเป็นพืชอายุสั้น ปลูกง่าย โตเร็ว
2. ดอกถั่วลันเตาเป็นดอกสมบูรณ์เพศ ผสมพันธุ์ในดอกเดียวกัน
3. ลักษณะของถั่วลันเตาทั้ง 7 ประการอยู่บนโครโมโซมแท่งเดียวกัน
4. ถั่วลันเตามีหลายลักษณะในพันธุ์เดียวกัน และสามารถแยกแยะลักษณะ

ออกได้ชัดเจน

5. ถั่วลันเตาพันธุ์ฝักสีเขียวเป็นลักษณะเด่นต่อฝักสีเหลือง เมื่อเมนเดลนำถั่วลันเตาพันธุ์

ฝักสีเขียวพันธุ์แท้และฝักสีเหลืองมาผสมกัน ลูกรุ่นที่ 1 จะมีลักษณะอย่างไร

1. ทุกต้นมีฝักสีเขียวทั้งหมด
2. ทุกต้นมีฝักสีเหลืองทั้งหมด
3. ต้นที่มีฝักสีเหลืองและต้นที่มีฝักสีเขียวมีจำนวนเท่า ๆ กัน
4. ต้นที่มีฝักสีเหลืองและต้นที่มีฝักสีเขียวมีอัตราส่วน 3 ต่อ 1

30

6. ข้อใดมีความหมายตรงกับคำว่าแอลลีนมากที่สุด
1. ยีนเหมือนกันควบคุมพันธุกรรมเดียวกัน
2. หน่วยพันธุกรรมที่อยู่เป็นคู่กันบนโฮโมโลกัสโครโมโซม
3. ยีนต่างชนิดกันอยู่บนตำแหน่งเดียวกันของโฮโมโลกัสโครโมโซม
4. ยีนที่มีโฮโมไซกัสบนตำแหน่งเดียวกันของโฮโมโลกัสโครโมโซม

7. ข้อใดแสดงถึงลักษณะของสิ่งมีชีวิตที่สังเกตได้ด้วยตาแต่เป็นผลมาจากยีนในร่างกาย

1. แอลลีล 2. จีโนไทป์

3. ฟีโนไทป์ 4. พันธุกรรม

8. สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะเด่นพันธุ์แท้จะมีลักษณะอย่างไร

1. เฮเทอโรไซกัส, Tt 2. เซลล์ดิพลอยด์, 2n

3. โฮโมไซกัสรีเซสซีพ, gg 4. โฮโมไซกัสโดมิแนนท์, AA

9. ข้อใดต่อไปนี้ ไม่ใช้ คุณสมบัติของถั่วลันเตาที่เหมาะสมในการใช้เป็นพืชทดลอง
1. เป็นพืชที่มีหลากหลายพันธุ์
2. ปลูกง่ายและเจริญเติบโตเร็ว
3. เป็นพืชที่ให้เมล็ดจำนวนมาก
4. เป็นพืชที่มีดอกเป็นดอกไม่สมบูรณ์เพศ

10. ข้อใดแสดงลักษณะ heterozygous 2. Hh
1. HH 4. H หรือ h
3. hh

31

แหล่งเรียนรู้เพิ่มเติม
เพื่อนๆ อย่าลืมทบทวน

กันนะครับ

32

บรรณานุกรม

เธียร ธีระวรวงศ์ และคณะ. (2561). หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ ชีววิทยา
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่ม 2 (พิมพ์ครั้งที่ 1). อักษรเจริญทัศน์.

ปรีชา สุวรรณพินิจ. (2553). ประมวลคำศัพท์ ชีววิทยา ระดับมัธยมศึกษา. ไฮเฮ็ดพับลิชชิ่ง

มรกต ภูสีน้ำ. (2561). แบบฝึกหัด รายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ ชีววิทยา
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 เล่ม 2 (พิมพ์ครั้งที่ 1). อักษรเจริญทัศน์.

สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ.
(2561). หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติมวิทยาศาสตร์ ชีววิทยา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4
เล่ม 2 (พิมพ์ครั้งที่ 1). โรงพิมพ์ สกสค.

ศุภณัฐ ไพโรหกุล. (2555). Essential Biology (พิมพ์ครั้งที่ 7). ธนาเพลส

33

ภาคผนวก

34

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน

ข้อ คำตอบ

1. 1
2. 3
3. 4
4. 3
5. 1
6. 2
7. 3
8. 4
9. 4
10. 2

35 ใบกิจกรรมที่ 1
หนูน้อยยอดนักสืบ
เฉลยแนวคำตอบ

36

เฉลยแนวคำตอบ ใบกิจกรรมที่ 2
ฉันคือใคร...




ขึ้นอยู่กับลักษณะที่นักเรียนเลือก
รูปโครงสร้างของนักเรียนแต่ละคนที่ได้

จะมีความแตกต่างกันไป



ภาพตัวอย่างจากการทำกิจกรรมของนักเรียน

37

ชื่อ ................................................................ชั้น....................... เลขที่ .................

เฉลยแนวคำตอบ
แบบฝึกหัดที่ 1

คำชี้แจง จากการศึกษาของเมนเดล ให้นักเรียนเขียนลักษณะของลูกรุ่นที่ 1
และลูกรุ่นที่ 2 ที่ได้จากการผสมของลักษณะต่อไปนี้ โดยเติมคำ
ในช่องว่างให้ถูกต้อง

เมล็ดกลม สีเหลือง ฝักพองกลม สีเขียว สีม่วง ข้างลำต้น สูง ปลายยอด
เมล็ดขรุ ขระ สีเขียว ฝักขรุ ขระ สีเหลือง สีขาว เตี้ย สีเขียวและสีเหลือง

เมล็ดกลมและบรุ ขระ สีเหลืองและสีเขียว ฝักกลมและฝักขรุ ขระ
สีม่วงและสีขาว ข้างลำต้นและปลายยอด สูงและเตี้ย

ลักษณะที่
ลักษณะ ลักษณะ ลูกรุ่นที่ 1 ลูกรุ่นที่ 2

พิจารณา รุ่นพ่อ รุ่นแม่ (F ) (F2)

ลักษณะเมล็ด เมล็ดกลม เมล็ดขรุขระ เมล็ดกลม เมล็ดกลมและ

ขรุขระ

สีของเมล็ด สีเหลือง สีเขียว สีเหลือง สีเขียวและ
สีเหลือง

ลักษณะฝัก ฝักพองกลม ฝักขรุขระ ฝักพองกลม ฝักพองกลม

และขรุขระ

สีของฝัก สีเขียว สีเหลือง สีเขียว สีเหลืองและ
สีเขียว

สีของดอก สีม่วง สีขาว สีม่วง สีขาวและสีม่วง

ตำแหน่งดอก ข้างลำต้น ปลายยอด ข้างลำต้น ปลายยอดและ

ข้างลำต้น

ความสูงของต้น สูง เตี้ย สูง สูงและเตี้ย

38

ชื่อ ................................................................ชั้น....................... เลขที่ .................

เฉลยแนวคำตอบ แบบฝึกหัดที่ 2

คำชี้แจง จากการที่นักเรียนได้ศึกษาการทดลองของเมนเดลให้นักเรียน
สรุ ปความรู้เป็ นแผนผังความคิด

ขึ้นอยู่กับการสรุปความรู้ของนักเรียน
ครูผู้สอนพิจารณาตามดุลพินิจ

39

เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน

ข้อ คำตอบ

1. 1
2. 3
3. 4
4. 3
5. 1
6. 2
7. 3
8. 4
9. 4
10. 2