Kemahiran Tulisan Jawi

1

KEMAHIRAN TULISAN JAWI

Kaedah dan Hukum Penulisan Jawi

1. Perkataan dua suku kata terbuka dan suku kata tertutup (a + a)

( i ) Hukum “DARLUNG”

Huruf alif dikekalkan jika huruf ketiga dalam perkataan tersebut terdiri daripada

huruf-huruf D R I W atau NG iaitu ( ‫ و دان غ‬,‫ ل‬,‫ ر‬,‫) د‬

Contoh :

Bawa ‫باوا‬
Dada ‫دادا‬

( ii ) Hukum luar “DARLUNG”

Huruf alif dibuang jika huruf ketiga dalam perkataan tersebut terdiri daripada huruf

selain ‫ و دان غ‬,‫ ل‬,‫ ر‬,‫ د‬seperti ‫ ف‬,‫ ي‬,‫ م‬,‫ س‬,‫ ن‬,‫ ض‬,‫ ك‬,‫ ج‬,‫ خ‬,‫ ث‬,‫ ت‬,‫ب‬

( Betapa Ganasnya Cik Miji )

Contoh :

Mata ‫مات‬
Baja ‫باج‬

(iii) Huruf alif ditambah semula apabila menerima imbuhan akhiran

Contoh :

Matanya ‫ماتاث‬
Bajanya ‫باجاث‬

(iv) Huruf alif bagi suku kata kedua dibuang jika perkataan mempunyai suku kata
terbuka + tertutup ( a + a )

Contoh :

Balas ‫بالس‬
Hadap ‫هادف‬

2

2. Perkataan Tradisi

Ejaan jawi tradisi seperti di bawah dikekalkan ejaan asal dan tidak mengikut mana-
mana peraturan atau hukum.
Contoh :

Pada ‫فد‬
Dan ‫دان‬

Ini ‫اين‬

Itu ‫ايت‬
Kepada ‫كفد‬

Daripada ‫درفد‬

3. Perkataan yang berakhir dengan huruf ) ‫ ( ك‬dan ) ‫( ض‬
( i ) Hukum “KAGA”
Perkataan yang terdapat huruf vocal /a/ selepas huruf kaf ) ‫( ك‬dan ga ) ‫ ( ض‬dibuang
huruf alifnya.
Contoh :

Tiga ‫تيض‬
Muka ‫موك‬

(ii) Huruf alif ditambah semula apabila menerima imbuhan akhiran.
Contoh :

Melagakan ‫ملاضاكن‬
Mukanya ‫موكاث‬

Kaedah ini digunakan untuk mengeja perkataan dua, tiga dan empat suku kata.

3

4. Perkataan satu suku kata (satu suku kata tertutup “a”)
( i ) Huruf alif tidak perlu ditulis di tengah perkataan yang terdiri daripada satu suku kata
dalam Bahasa Melayu dan Bahasa Inggeris.
Contoh :

Jam ‫جم‬
Bas ‫بس‬

( ii ) Walau bagaimanapun, huruf alif ditambah sekiranya setiap satu suku kata tersebut
dimulai dengan huruf ‘waw’ ) ‫( و‬

Contoh :

Wah ‫واه‬

Wang ‫واغ‬

5. Perkataan tiga suku kata atau lebih
( i ) Huruf alif pada suku kata pertama dibuang, huruf alif ditulis pada suku kata yang kedua.
Contoh :

Sahabat ‫صحابت‬
Masyarakat ‫مشاركت‬

( ii ) Perkataan yang ada tiga suku kata kerana ada imbuhan akhiran terkecuali daripada
hukum ini dan huruf alif tetap ditulis pada suku kata pertama kerana kata dasarnya
ada dua suku kata.
Contoh :

Balasan ‫بالسن‬

Hadapan ‫هادفن‬

4

6. Perkataan yang mengandungi huruf ‘ng’ ) ‫ (غ‬di tengah dan di belakang

Perkataan yang mempunyai ‘ng’ di tengahnya atau berakhir dengan ‘ng’, ditulis
menggunakan huruf ) ‫( غ‬

Contoh :

7.

Halang ‫هالغ‬

Sanggup ‫سغضوف‬

7. Perkataan berimbuhan awalan

Ejaan jawi bagi imbuhan awalan perkataan adalah seperti berikut :

Contoh :

8.

Di.. ..‫د‬

Me.. ..‫م‬

Mem.. .. ‫مم‬

Ber.. ..‫بر‬

Be.. ..‫ب‬

Per.. ..‫فر‬

Pe.. ..‫ف‬

Pen.. ..‫فن‬

Pem.. ..‫فم‬

Ke.. ..‫ك‬

Se.. ..‫س‬

Peng.. ..‫فغ‬

5

8. Perkataan berimbuhan (akhiran)

Ejaan jawi bagi imbuhan akhiran perkataan adalah seperti berikut :

Contoh :

9.

..an ‫ن‬..

..aan ‫أن‬..

..uan ‫وان‬..

..ian ‫ين‬..

..kan ‫كن‬..

..nya ‫ث‬..

9. Penggunaan huruf ta ) ‫ ( ت‬atau ) ‫( ة‬
Huruf ta marbutah ) ‫ ( ة‬digunakan untuk kata pinjaman Bahasa Arab, manakala huruf ta
) ‫ ( ت‬digunakan bagi perkataan selain pinjaman Bahasa Arab.

Contoh :

10.

Solat ‫صلاة‬

Zakat ‫زكاة‬

Hebat ‫هيبت‬

Nasihat ‫نصيحت‬

10. Penggunaan huruf ha ) ‫ ( ه‬atau ) ‫( ح‬
Huruf ha ) ‫ ( ح‬digunakan bagi kata pinjaman Bahasa Arab, manakala huruf ha ) ‫( ه‬

digunakan bagi perkataan selain pinjaman Bahasa Arab.

Contoh :

11.

Halal ‫حلال‬

Sah ‫صح‬

Hati ‫هاتي‬

Basuh ‫باسوه‬

6

11. Penggunaan huruf kaf ) ‫ ( ك‬atau qof ) ‫( ق‬
( i ) Huruf ‘k’ di permulaan suku kata digantikan dengan huruf kaf ) ‫ ( ك‬, manakala huruf ‘k’
di akhir suku kata digantikan dengan huruf qof ) ‫ ( ق‬.

Contoh :

12.

Kelas ‫كلس‬

Kawan ‫كاون‬

Kakak ‫كاكق‬

Rosak ‫روسق‬

(ii) Bagi perkataan pinjaman Bahasa Inggeris, huruf ‘k’ sama ada di hadapan, di tengah
atau di akhir suku kata digantikan dengan huruf kaf ) ‫( ك‬

Contoh :

13.

Klinik ‫كلينيك‬

Teknik ‫تيكنيك‬

Kontrak ‫كونترك‬

Klasik ‫كلاسيك‬

12. Penggunaan huruf hamzah ) ‫( ء‬
( i ) Huruf hamzah ‘‫‘ ء‬mempunyai ‘rumah’ apabila berada di tengah rangkaian perkataan

Contoh :

13.

Masalah ‫مسئله‬

malaikat ‫ملائكة‬

(ii) Huruf hamzah ‘ ‫ ‘ ء‬berada di atas huruf alif yang berada di permulaan kata dasar dan
dimulai dengan imbuhan se.. ) ‫) س‬, ke.. ( ‫ ) ك‬dan di.. ( ‫) د‬.

Contoh :

14.

Keindahan ‫كأيندهن‬

Seorang ‫سأورغ‬

Dianggap ‫دأغضف‬

7

(iii) Huruf hamzah ‘ ‫ ‘ ء‬duduk bersendirian (3/4 letaknya) sekiranya menjadi pemisah

antara dua bunyi.

Contoh :

15.

Air ‫اءير‬

Baik ‫باءيق‬

Buih ‫بوءيه‬

(iv) Huruf hamzah ‘ ‫ ‘ ء‬diletakkan selari dengan huruf lain bagi perkataan Bahasa Arab.
Contoh :

Doa ‫دعاء‬
Wuduk ‫وضوء‬
Al-Quran ‫القرءان‬

(v) Huruf hamzah ‘‫ ‘ ء‬digunakan di bawah huruf alif bagi kata pinjaman Bahasa Arab

dan Bahasa Inggeris.

Contoh :

14.

Islam ‫إسلام‬

E-mel ‫ ميل‬-‫إي‬

15. Kata pinjaman Bahasa Arab

Semua kata pinjaman Bahasa Arab dieja mengikut ejaan asalnya dalam Bahasa Arab.

Contoh :

16.

Jumaat ‫جمعة‬

Akhlak ‫اخلاق‬

Haiwan ‫حيوان‬

8

16. Kata pinjaman Bahasa Inggeris
( i ) Semua perkataan pinjaman daripada Bahasa Inggeris ditukarkan satu persatu huruf
rumi kepada huruf jawi.
Contoh :

Kualiti ‫كواليتي‬

Alkohol ‫الكوهول‬

( ii ) Perkataan pinjaman daripada Bahasa Inggeris yang di akhirnya ada huruf ‘s’
hendaklah ditulis dengan huruf ) ‫ ( س‬yang terpisah / bersendirian.
Contoh :

Teks ‫تيك س‬
Sains ‫ساءين س‬

(iii) Perkataan pinjaman Bahasa Inggeris yang di akhirnya ada …isme, hendaklak ditulis
dengan ya sin mim ya.

Contoh :

Pluralisme ‫فلوراليسمي‬
Individualisme ‫اينديويدواليسمي‬

17. Kata Ganda

( i ) Perkataan Kata Ganda Penuh ditulis dengan ejaan penuh sekali sahaja dan ditulis simbol
dua ( ۲ ) di hujung perkataan.

Contoh :

Masing-masing ۲ ‫ماسيغ‬
Sama-sama ۲ ‫سام‬

9

( ii ) Perkataan Kata Ganda Berimbuhan ditulis dengan ejaan penuh seperti dalam tulisan
rumi.
Contoh :

Bermalas-malasan ‫مالسن‬-‫برمالس‬
Bersama-sama ‫سام‬-‫برساما‬

( iii ) Perkataan Kata Ganda Majmuk ditulis dengan ejaan penuh satu perkataan seperti
dalam tulisan rumi.
Contoh :

Matahari ‫ماتاهاري‬
Warganegara ‫ورضانضارا‬

18. Padanan huruf rumi dan huruf jawi

A‫ا‬B ‫ب‬C‫خ‬D ‫د‬

E ‫ي‬/‫ ا‬F ‫ف‬G‫ض‬H ‫ه‬

I‫ي‬J ‫ج‬K‫ك‬L ‫ل‬
M‫ م‬N ‫ ن‬O ‫ او‬P ‫ف‬

Q‫ق‬R ‫ ر‬S‫س‬T‫ت‬
U ‫ او‬V
Y‫ي‬Z ‫ و‬W ‫ وا‬X ‫ايك س‬
‫ ز‬NG ‫ غ‬NYA ‫ث‬
KH ‫ خ‬SY
‫ ش‬SHO ‫ ص‬DH ‫ض‬