ู
ี
ประเพณสงกรานต์ภไทห้วยหีบ
SONGKRAN PHU TAI HUAY HEEP
อ.โคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดสกลนคร
สงกรานต์ภูไทห้วยหีบ
Songkran Phu Tai Huay Heep
13 – 14 เมษายน
April 13 - 14
อ. โคกศรีสุพรรณ
Khok Sisuphan District
งานสงกรานต์ภูไทห้วยหีบเป็นเทศกาลของชาวภูไทบ้านห้วยหีบ ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจ าทุกปี
เพื่อสืบสานและอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีไทย โดยในงานมีการอัญเชิญพระพุทธรูปหลวง
พ่อสิมน้อยสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของหมู่บ้านออกมาให้ชาวบ้านได้สรงน้ าและสักการะขอพรเพื่อความ
เป็นสิริมงคล พร้อมกับชมการจัดแสดงซุ้มวิถีชีวิตของชาวภูไท
Songkran Festival of Phu tai Huay Heep is held annually. The main reason
of the festival is to maintain and preserve the culture of Phu Tai. In this
occasion, Luang Phor Sim Noi Buddha image, a sacred symbol of the village,
is brought out for people to bathe and pay homage to blessings for
prosperity. During the festival, people can watch the exhibit of the way of life
of Phu Tai people.
ชุมชนบ้านห้วยหีบ
รายละเอียด
หมู่บ้าน หรือชุมชนชาวภูไทห้วยหีบเป็นอีกหนึ่งแหล่งท่องเที่ยววัฒนธรรมทางธรรมชาติที่
ี่
เป็นที่น่าสนใจมากของจังหวัดสกลนคร เนื่องจากเป็นสถานทีที่อยู่ท่ามกลางธรรมชาติท ี่
สวยงาม ชาวบ้านที่อยู่ภายในชุมชนก็มีวิถีแบบดั้งเดิม ยังคงวัฒนธรรมแบบชาวภูไท
ลักษณะเด่น
หมู่บ้านวัฒนธรรมผู้ไท ที่ด ารงไว้ซึ่งวัฒนธรรมอบ่างเหนียวแน่น มีอัตลักษณ์เป็นของตนเองท ี่
โดดเด่น
ประวัติ
ชุมชนภูไทบ้านห้วยหีบ อ าเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัดสกลนคร เป็นชาวภูไทวังกลุ่มหนึ่ง
ซึ่งอพยพมาจากฝั่งซ้ายของแม่น้ าโขง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ในช่วงสมัย
รัชกาลที่ 3 หลังจากการรุกรานของจีนฮ่อและประสบกับภาวะฝนแล้งเผชิญความอด
อยาก นายฮ่มจึงพาเพื่อนและชาวบ้านกว่า 10 ครอบครัว อพยพตามล าน้ าโขงตอนล่าง
มาสร้างหลักปักฐานในป่าบริเวณใกล้ล าห้วย อยู่มาวันหนึ่งชาวบ้านได้พากันออกหาปลา
แล้วบังเอิญพบหีบใบหนึ่งทรงสี่เหลี่ยมในล าห้วย ชาวบ้านได้พยายามยกหีบใบนั้นอยู่นาน
แต่ก็ไม่สามารถยกขึ้นได้ จึงเชื่อว่ามีภูตผี เทวดาอารักษ์อยู่ หีบใบนั้นได้ปรากฏขึ้นอีก
หลายครั้งและหายไปแบบไร้สาเหตุ ชาวบ้านจึงเรียกล าห้วยแห่งนี้ว่าห้วยหีบ เพื่อความ
เป็นสิริมงคลจนถึงปัจจุบัน สิ่งที่ตามมาจากการอพยพครั้งนั้นมิได้มีเพียงผู้คน แต่กลับน า
ภาษา วัฒนธรรม วิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมประเพณี และความเชื่อตามแบบของชาวภูไท
มาด้วย ซึ่งชุมชนบ้านห้วยหีบยังคงมีกลิ่นอายของวัฒนธรรมภูไทแบบดั้งเดิมอยู่มาก
หากไม่มีการเก็บรวบรวมข้อมูล องค์ความรู้ต่าง ๆ จากคนในชุมชนเพื่อการอนุรักษ์
วัฒนธรรมภูไทแบบดั้งเดิมนี้ก็อาจสูญหายไปตามกาลเวลา
กลุ่มชาติพันธุ์ : ภูไท
ชื่อเรียกตนเอง : ผู้ไท, ภูไท
ชื่อที่ผู้อื่นเรียก : ผู้ไท
ภาษาที่ใช้พูดและเขียน : ภาษาภูไทเป็นภาษาไทภาษาหนึ่งและเหมือนกับภาษาลาว
เพราะชาวภูไทไม่มีอักษรของตนเอง ต้องยืมตัวอักษรของชาวลาว ภาษาภูไทจึงกลมกลืน
กับภาษาลาว การเขียนตัวอักษรชาวภูไทจึงมีการประยุกต์วิธีการเขียนของชาวลาว
มิติทางประวัติศาสตร์ที่มีผลต่อการเรียกชื่อกลุ่มชาติพันธุ์ :
“ผู้ไท” จัดเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีประชากรมากเป็นอันดับสอง รองจากกลุ่มชาติ
พันธุ์ลาวในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ส่วนใหญ่อาศัยในจังหวัดสกลนคร
นครพนม กาฬสินธุ์ บางส่วนตั้งบ้านเรือนอยู่ที่จังหวัดมุกดาหาร อ านาจเจริญ และยโสธร
ภาษาพูดของชาวภูไทอยู่ในกลุ่มตระกูลไต-กะได มีการแต่งกาย ประเพณี วัฒนธรรม และ
ภาษาพูดเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง นิยมเรียกแทนกลุ่มชาติพันธุ์ตนเองว่า “ภูไท” หรือ
“ผู้ไท” ส่วนความหมายของชื่อเรียกนั้นยังคงเป็นที่ถกเถียงกันอยู่ว่าหมายถึงอะไรหรือมี
ที่มาจากสิ่งใดกันแน่ เมื่อความหมายเกี่ยวกับชื่อยังคงเลื่อนไหลจึงมักมีผู้รู้พยายาม
คาดการณ์ สันนิษฐานจากข้อมูลหลายชุด
“ภูไท” หมายถึง คนเผ่าไทที่อาศัยอยู่บนภูหรือภูเขาหรือที่สูง ตามต านานเล่าว่าคนภูไทมีถิ่นก าเนิด
จากเมืองแถงหรือแถนหรือเมืองเดียนเบียนฟูในประเทศเวียดนามปัจจุบัน ลักษณะภูมิประเทศของ
เมืองแถนเป็นพื้นที่หุบเขาสูง ดังนั้น เกรียงไกร หัวบุญศาล. (ม.ป.ป.) จึงเสนอว่าการเรียก “ภูไท”
น่าจะมีความหมายที่ตรงกับลักษณะภูไทเป็นอย่างยิ่ง เพราะอยู่ในพื้นที่ซึ่งเป็นภูเขา คนภูไทเรียก
ภูเขาว่า “ภู” การที่เรียกว่า “ภูไท” จึงน่าจะหมายถึงคนเผ่าไทที่ชอบอาศัยอยู่บนภูหรือบริเวณ
ี่
ภูเขาตามลักษณะภูมิประเทศแบบเดิมที่จากมา รวมถึงเมื่อพิจารณาจากอาชีพทคนภูไทนิยมทาสืบ
ทอดกันมาคือ การท านา ท าไร่และท าสวน เมื่ออพยพเข้ามาอยู่ในประเทศไทย คนภูไทมักเลือก
อาศัยอยู่บริเวณที่ราบลุ่มเหมาะแก่การเพาะปลูก เมื่อเสร็จฤดูท านาก็จะนิยมท าสวนท าไร่ การ
เรียกว่า “ภูไท” น่าจะถูกกว่า “ผู้ไท” รวมถึงคนภูไทจะเรียกตนเองว่า “ภูไท” ไม่เรียก “ผู้ไท”
สาเหตุที่คนนอกชุมชนเรียกคนภูไทว่า “ผู้ไท” น่าหมายถึง “คนไท” หรือ “คนผู้เป็นคนไท”
เมื่อเทียบความหมายตามหลักภาษาไทยพบว่า ค าว่า “ผู้” หมายถึง คน ดังนั้น การถูกเรียกว่า
“ผู้ไท” จึงหมายถึง “คนไท” อย่างไรก็ตาม ถวิล เกสรราช (2512 อ้างถึงใน เกรียงไกร หัวบุญศาล
(ม.ป.ป.) ได้แสดงทัศนะว่าเราควรเรียกชนกลุ่มนี้ว่า “ผู้ไท” เพราะตามประวัตินั้นคนผู้ไทไม่ได้อาศัย
อยู่ตามป่าเขาแต่อย่างใด มีแต่ ข่า แจะ แม้ว เย้า เท่านั้นที่มีถิ่นฐานและท ามาหากินอยู่ตามภูเขา
ถึงแม้ว่าพงศาวดารเมืองแถงจะชี้ว่าสิบสองจุไทมีภูเขาอยู่หลายลูก แต่ผู้ไทยก็ไม่ได้อาศัยอยู่บน
ภูเขา พวกเขาอาศัยเลี้ยงชีพอยู่พื้นราบ ดังนั้นการเรียกชื่อและการเขียนจึงควรเป็น “ผู้ไท” ไม่ใช่
“ภูไท”
สืบสานประเพณีสงกรานต์ ผู้ไทห้วยหีบ
ผู้ไทห้วยหีบ ร่วมใจสืบสานประเพณีสงกรานต์ท้องถิ่นโบราณ ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม
สัมผัสชีวิตความเป็นอยู่ โชว์อัตลักษณ์ความเป็นผู้ไท ชิมอาหารพื้นบ้าน สนุกสนานและ
สามัคคี
ชุมชนบ้านห้วยหีบ อ าเภอโคกศรีสุพรรณ จ.สกลนคร จัดงานสืบสานประเพณีสงกรานต์
ผู้ไทห้วยหีบ ระหว่างวันที่ 13-15 เมษายน ขอพรหลวงพ่อสิมน้อย ตามรอยหีบโบราณ เท่ว
(ภาษาผู้ไท เที่ยว)งานสงกรานต์ห้วยหีบ ซึ่งชาวผู้ไทห้วยหีบร่วมใจกันจัดงานติดต่อกันมาเป็น
ประจ าในช่วงเทศกาลสงกรานต์ของทุกปี สะท้อนถึงความสมัครสมานสามัคคีของชาวบ้าน
ห้วยหีบ
ประชาชนส่วนใหญ่เป็นชนเผ่าผู้ไท มีอัตลักษณ์เฉพาะตัว เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ขยันท ามาหากิน
การแต่งตัวที่เป็นเอกลักษณ์ ภาษาผู้ไทที่ไพเราะเสนาะหู มีอาหารและขนมพื้นบ้านที่อร่อย
และน่ารับประทาน มีอัธยาศัยดี สนุกสนามและยิ้มแย้ม ปัจจุบันพบว่าบ้านห้วยหีบได้
กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่ส าคัญของอ าเภอโคกศรีสุพรรณ เป็นชุมชนชาว
ผู้ไทที่ใหญ่อีกแห่งหนึ่งของประเทศ
กิจกรรมน าโดยผู้ไทห้วยหีบทั้ง 15 คุ้ม ร่วมขบวนแห่สงกรานต์ สืบสานและอนุรักษ์
วัฒนธรรมประเพณีไทยโบราณ อัญเชิญพระพุทธรูปหลวงพ่อสิมน้อย สิ่งศักดิ์สิทธิ์ของ
หมู่บ้าน แห่รอบชุมชน ให้ชาวบ้านได้สรงน้ า สักการะขอพร โดยมีประชาชนชาวห้วยหีบ
และนักท่องเที่ยวเข้าร่วมงานกว่าหมื่นคน
โดยแต่ละคุ้มจะจัดซุ้มโชว์ศิลปวัฒนธรรมของคนผู้ไท อาทิ การแต่งงานแบบผู้ไท การจ าลอง
บ้านทรงโบราณและวิถีชีวิตความเป็นอยู่ โชว์อาหารและขนมพื้นบ้าน อาทิเช่น ข้าวหวาน
แสนอร่อยในถ้วยที่ท าด้วยกะโป๊ะ(กะลามะพร้าว) แจ่วบองรสเด็ด ส้มต าปลาร้านัว
แกงหน่อไม้รสชาติแบบผู้ไทแท้ ฯ
กิจกรรมพาแลง ขับกล่อมด้วยดนตรีโปงลางพื้นบ้าน การฟ้อนร าผู้ไท โชว์แต่งงานตามแบบ
วัฒนธรรมผู้ไทโบราณ ฟังเทศน์บุญมหาชาติ ที่วัดป่าบ้านห้วยหีบ นักท่องเที่ยวจะได้สัมผัส
กับกับธรรมชาติ บ้านเรือน ป่าเขา ทุ่งนา หนองน้ า อาหารการกิน สัมผัสวิถีชีวิตคนพื้นบ้าน
ชนเผ่าผู้ไท ซึ่งถือเป็นการท่องเที่ยวด้านวัฒนธรรม ย้อนมองชีวิตของชุมชนชนบทที่อยู่อย่าง
พอเพียง มีความใกล้ชิดและสามัคคี
อ้างอิง
หมู่บ้านวัฒนธรรมผู้ไท. ชุมชนบ้านห้วยหีบ. สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม 2566.
https://www.navanurak.in.th/BanHuayHeep/site/theme/background_muse.php
ปฏิทินเทศกาลประเพณีที่ส าคัญและโดดเด่นของจังหวัดสกลนคร. สงกรานต์ภูไทห้วยหีบ.
จัดพิมพ์โดย ส านักงานวัฒนธรรมจังหวัดสกลนคร.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). กลุ่มชาติพันธุ์ในประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ 27
มีนาคม 2566. https://www.sac.or.th/databases/ethnic-groups/ethnicGroups/81
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. ชุมชนท่องเที่ยวภูไท บ้านห้วยหีบ. สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม
2566. http://motogp.thailandtourismdirectory.go.th/th
77 ข่าวเด็ด. สกลนครสงกรานต์ ผู้ไทห้วยหีบ. สืบค้นเมื่อ 27 มีนาคม 2566.
https://www.77kaoded.com/news/apichartchachai/82059
เรียบเรียงโดย
นางสาวณัฐฏิกานต์ ศรีโภคา
นักวิชาการวัฒนธรรมปฏิบัติการ
ส านักงานวัฒนธรรมจังหวัดสกลนคร