BAHAN AJAR
AKSARA JAWA
KANGGE KELAS VIII SEMESTER GASAL
Dening:
Fitrotul Ulya, S.Pd
IDENTITAS
Mata Pelajaran : Bahasa Jawa
Materi Pokok : Mengalihaksarakan Serat Wulangreh
Kelas/Semester pupuh Gambuh satu pada
dari huruf latin ke huruf Jawa
: VIII/1
KOMPETENSI DASAR DAN INDIKATOR
KOMPETENSI DASAR INDIKATOR
4.5 Mengalihaksarakan serat 4.5.1 Peserta didik dapat menganalisis
Wulangreh pupuh Gambuh bait serat wulangreh pupuh
satu pada dari huruf latin ke Gambuh (C4)
huruf Jawa
4.5.2 Peserta didik dapat membaca bait
serat Wulangreh pupuh Gambuh
berhuruf Jawa (P4)
4.5.3 Menulis bait tserat wulangreh
pupuh Gambuh berhuruf Latin ke
huruf Jawa (P5)
TUJUAN PEMBELAJARAN
1. Peserta didik dapat menganalisis bait serat wulangreh pupuh Gambuh
(C4)
2. Peserta didik dapat membaca bait serat wulangreh pupuh Gambuh
berhuruf Jawa (P4)
3. Peserta didik dapat menulis bait serat wulangreh pupuh Gambuh
berhuruf Latin ke huruf Jawa (P5)
MATERI PEMBELAJARAN
1. Materi Faktual
Gambar penggunaan penulisan aksara Jawa
2. Materi Konseptual
Pengertian dan wujud pasangan aksara Jawa
3. Materi Prosedural
Membaca satu pada teks tembang Gambuh beraksara Jawa
4. Materi Metakognitif
Alih aksara setunggal pada teks mawi aksara latin dados Aksara Jawa
Wujudipun Lan
Ginanipun Aksara
Rekan
PETA Maca Tembang Gambuh
KONSEP Mawa Aksara Jawa
Nyalin Aksara Latin
Dados Aksara Jawa
Fase 1 Identifikasi Masalah
MATERI FAKTUAL
Sumangga para siswa saged ningali tuladha-tuladha tulisan aksara Jawa
Ageman ingkang
ngginakaken aksara jawa
sampun ngrembaka wonten
pundi-pundi papan
Papan nami ugi kathah
menika ingkang sampun
ngginakaken
Nami panggenan saha dalan
kathah ingkang ngginakaken
aksara Jawa menika
Fase 2 Mengorganisasi Peserta Didik
MATERI KONSEPTUAL
Aksara Jawa menika wujudipun kathah. Wonten aksara legena, aksara rekan,
aksara Swara, aksara Angka, saka aksara Murda. Samenika para siswa kedah
mangertosi kadospundi wujudipun aksara legena, Sandhangan saha pasangan
ingkang wonten ing serat wulangreh pupuh gambuh
Sandhangan Aksara Jawa
Sandhangan Swara
inggih menika sandhangan kangge ngubah suara vocal aksara
nglegena utawi carakan menawi dipasangaken kalih
sandhanagan swara.
Wujudipun:
Sandhangan Panyigeg
inggih menika sandhanagan ingkang kangge nutup suku kata.
Sandhangan wyanjana utawi sandhangan pambukaning wanda
inggih menika sandhangan ingkang diucapaken bebarengan
kalih huruf ingkang dipunparingisandhangan
Sesampunipun maos lan mahami materi aksara jawa menika, sumangga para
siswa analisi isi ingkang wonten ing tembang Macapat Gambuh ing ngandhap,
lajeng salinen aksara latin pada tembang Macapat Gambuh menika ing aksara
Jawa:
GLADHEN Sekar Gambuh ping catur
Kang cinatur polah kang kelantur
Tanpa tutur katula-tula katali
Kadalu warsa kapatuh
Katutuh pan dadi awon.
Aja nganti kabanjur
Sabarang polah kang nora jujur
Yen kebanjur sayekti kojur tan becik
Becik ngupayaa iku
Pitutur ingkang sayektos
Fase 3 Membimbing Penyelidikan
MATERI
PROSEDURAL
Alih aksara inggih menika pengalihan sawijining aksara setunggal dados
aksara sanesipun. Tuladhanipun alih aksara latin dados aksara jawa.
Wonten ing wulangan menika bakal alih aksara latin setunggal bait
tembang gambuh. Teks menika ngandhut aksara legena, sandhangan
lan pasangan.
Para siswa sesampunipun mahami materi bab aksara Jawa, sumangga
dipunsinauni sesarengan kaliyan kelompok materi ing ngandhap menika
saged dipun waos aksara menika
?gmBuh.
?sek/gmBuhpi=ctu/.
k=cintu/[polhk=klnĂ’|/.
tnPtutu/ktultulktli.
kfluw/sktutuh
kptuhpnFfia[won\,
?gmBuh.
?ajznTikebvJ|/.
sbr=[polhk=[norjuju/
[ynKbvJ|/syekTi[koju/tncikCe\
becikZ|pyaaiku
pitutu/ai=k=sye[kTos\,
?gmBuh.
?[y[nW=om=[ko[noaiku,
[norpnTesCedkM`i[wo=agu=,
[norwuru=anunĂ’|nP=g[wjuti,
nzi=anpnTesSipun\
[w=om=[ko[nofidede[pLok\,
Fase 4 Mengembangkan Dan Menyajikan Hasil
Karya
MATERI
METAKOGNITIF
Sesampunipun maos aksara jawa menika, para siswa sakmenika nyaline aksara latin bait
tembang Macapat Gambuh ing aksara Jawa
Sekar gambuh ping catur
Kang cinatur polah kang kalantur
Tanpa tutur katula-tula katali
Kadaluwarsa kapatuh
Kapatuh pan dadi awon
Ing wong kang padha nggunggung,
pan sepele iku pamrihipun,
mung warege wadhuk kalimising lathi,
lan telesing gondhangipun,
ruruba alaning uwong.
Amrih pareka iku,
yen wus kanggep nuli gawe umuk,
pan wong akeh sayektine padha wedi,
tan wurung tanpa pisungsung,
adol sanggup sakehing wong.
Yen wong mangkono iku,
nora pantes cedhak mring wong agung,
nora wurung anuntun panggawe juti,
nanging ana pantesipun,
wong mangkono didhedheplok.
Aja kakehan sanggup,
durung weruh tuture angupruk,
tutur nempil panganggepe wruh pribadi,
pangrasane keh wong nggunggung,
kang wis weruh amalengos.
Fase 5 Menganalisis Dan Evaluasi
DUDUTAN
Aksara Rekan, menika aksara ageng tumrapipun aksara Jawa. Namung
cacahipun boten kados aksara Jawa ingkang 20. Aksara Rekan cacahipun
namung 5, dados anggonmu ngapalake boten rekasa. Nah wiwit sakniki para
siswa kedhah saged ngapalake aksara Jawa ingkang cacahipun wonten 20,
pasanganipun ugi wonten 20
RELEVANSI
Relevansi materi menika kaliyan pagesangan jaman samenika inggih menika
para siswa kedah mangertosi panggening aksara Jawa amargi wigati sanget
jaman samenika. Para siswa ugi kedah saged nglestrakekaken budaya
tinggalan leluhur menika. Jaman samenika sampun kathah panggening
aksara Jawa ing pagesangan, tuladhanipun ing papan nama margi, nama
sekolah, ruanagan, wonten ugi ing busana, saha sanesipun. Kanthi
wontenipun pasinaon babagan materi aksara Jawa dadosaken para siswa
menika mangertosi cara nyerat lan maos aksara Jawa, mliginipun
sandhangan, lan pasangan aksara Jawa.
.
Daftar Pustaka
.
Priyantono. 2015. Marsudi Basa lan Sastra Jawa 8: Dinas Provinsi Jawa Tengah.
Sumarlam, & Suryani, E.S (2015). Widya Adi Basa Jawi 2: Tiga Serangkai.
Tim MGMP Bahasa Jawa Kab Jepara. 2022. Nguri-nguri Basa Jawi: