-ผ้ผ้ ผ้ า ผ้ าลายสุสุ สุ ว สุ วรรณวัวั วั ช วั ชร์ร์ ร์ - ร์ -
คำ นำ หนังสือเล่มเล็กฉบับนี้จัดทำ ขึ้นมาเพื่อใช้ในการประกอบการเรียนรู้ในรายวิชา ปรัชญาการศึกษา เพื่อ เป็นแนวทางในการศึกษาและหาความรู้เกี่ยวกับผ้าลาย “สุวรรณวัชร์” ลายผ้าที่เป็น อัตลักษณ์ประจำ จังหวัดของ เพชรบุรี เพื่อให้เกิดความรู้ความเข้าใจในความเป็นมา แรงบันดาลใจ วิธีการ หลักการ และกระบวนการต่าง ๆ จึง กลายมาเป็นลายผ้าที่เป็นอัตลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี ทางคณะผู้จัดทำ คาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสือเล่มเล็กฉบับนี้จะเป็นประโยชน์ต่อผู้ที่มีความสนใจ และ ผู้ที่ต้องการศึกษาเกี่ยวกับผ้าลาย “สุวรรณวัชร์” ลายผ้าที่เป็นอัตลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี และได้รับความรู้ ตามสมควร หากมีข้อแนะนำ หรือข้อผิดพลาดประการใด ทางคณะผู้จัดทำ ขอน้อมรับไว้และขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย คณะผู้จัดทำ 26 มีนาคม 2566
ผ้าลายสุวรรณวัชร์ ศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี
สารบัญ ผ้าคืออะไร 4 ผ้าลายจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา 6 การต่อยอด”เพชรราชภัฏ”สู่ลายผ้า"สุวรรณวัชร์" 17 ผ้าลายสุวรรณวัชร์ 19 วัดใหญ่สุวรรณาราม 20 เหตุผลในการเลือกลายผ้า 23 แรงบันดาลใจในการทำ งาน 24 การทอผ้า 25 การทอผ้าแบบขิดคืออะไร 28 เป้า ป้ หมายและความสำ เร็จ ร็ในการทำ ลายผ้า ผ้ 31 ความสอดคล้องกับหลักปรัชญาการศึกษาของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี 33
ผ้าคืออะไร ผ้าคืออะไร คำ ว่า “Textile” มาจากภาษาละตินจากคำ ว่า “Texere” ซึ่งแปลว่า “ทอผ้า” คำ นิยามเดิมจะหมายถึง ผ้าทอ เท่านั้น แต่ในปัจจุบัน ครอบคลุมถึงเส้นใย เส้นด้าย ผืนผ้า หรือผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากเส้นใย เส้นด้าย หรือผืนผ้าด้วย โดยได้จากการนำ วัสดุธรรมชาติหรือวัสดุที่สังเคราะห์ขึ้นมาสาน หรือทอจนเป็นเนื้อเดียวกัน เช่น ฝ้าย ใยไหม ไนลอน “ผ้า” มีมานานแล้วตั้งแต่ก่อนคริสต์ศักราช สำ หรับในประเทศไทยพบว่าผ้า คืออะไร จากหลักฐานทางโบราณคดีแสดงว่าเคยมีการใช้ผ้าและทอผ้าได้ตั้งแต่ สมัยก่อนประวัติศาสตร์ หรือเมื่อราว 2,000-4,000 ปีมาแล้ว โดยได้พบ เศษผ้าติดอยู่กับคราบสนิมของกำ ไลทองสำ ริด และอุปกรณ์ปั่นด้ายดินเผาแบบ ง่าย ๆ รวมทั้งลูกกลิ้งแกะลายสำ หรับใช้ทำ ลวดลายบนผ้าเป็นจำ นวนมาก อยู่ที่ บริเวณแหล่งวัฒนธรรมบ้านเชียง อำ เภอหนองหาน จังหวัดอุดรธานี นับเป็น หลักฐานเก่าแก่ที่สุดเกี่ยวกับการใช้ผ้า และการทอผ้าของไทยในอดีต
ต่อมาในปี พ.ศ. 2478 มีการพัฒนาการทอผ้าโดยใช้เครื่องจักร ขึ้นเป็นครั้งแรก โดยกระทรวงกลาโหมได้จัดตั้งโรงงานทอผ้าสำ หรับใช้ ในราชการทหารขึ้น เรียกว่า “โรงงานฝ้ายสยาม” เพื่อผลิตผ้าและสำ ลี ใช้ในกิจการทหาร มีการสั่งซื้อเครื่องจักรทอผ้าและฝ้ายจากต่างประเทศ เข้ามาดำ เนินงาน นับเป็นการเริ่มต้นอุตสาหกรรมทอผ้าด้วยเครื่องจักร แห่งแรกในประเทศไทย นอกจากนี้ผ้ายังเป็นสิ่งสำ คัญในการติดต่อค้าขายกับนานาประเทศ จากหลักฐานทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์พบว่าในอดีตประเทศไทย และประเทศอินเดียมีการติดต่อค้าขายกันมาอย่างยาวนาน ซึ่งในหนังสือ เส้นทางการค้าโบราณ สีสัน มหัศจรรย์ ผ้าพิมพ์ลายได้มีการเขียนเนื้อ เรื่องที่มีความเชื่อมโยงเรื่องราวของผ้ากับเส้นทางการค้าในสมัยโบราณ ไว้โดยละเอียดแล้ว
เนื่องจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษาได้รับการสนับสนุนจากมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีในการศึกษา วิจัยเรื่องเล่าจากผ้าและสร้างลายผ้าที่สอดคล้องกับการศึกษาเชิงพื้นที่ ซึ่งมีผ้าพิมพ์ลาย ลายแรกคือผ้าลายทุ่ง นาป่าตาล เกิดจากงานวิจัยการพัฒนาผลิตภัณฑ์ผ้าพิมพ์ลายในเส้นทางสายไหมทางทะเล เป็นลายที่เกิดจาก ความเป็นมาของเส้นทางสายไหมทางทะเลในอดีตจนถึงปัจจุบันในพื้นที่วิจัย 3 ประเทศ คือ จังหวัดเพชรบุรีใน ประเทศไทย จังหวัดมะริดในประเทศเมียนมาร์ และเมืองชัยปุระในประเทศอินเดีย จึงได้เอกลักษณ์ร่วมของลายผ้า คือลายทุ่งนาป่าตาล และเป็นงานวิจัยเกี่ยวกับผ้าเรื่องแรกที่ได้ทำ วิจัยเชิงลึกและลงพื้นที่จนได้ผ้าต้นแบบออกมา ผ้าลายจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา
รู ป ภ า พ : เส้ น ท า ง ก า ร ค้ า โบ ร า ณ สี สั น ม หั ศ จ ร ร ย์ ผ้ า พิ ม พ์ ล า ย
ผ้าลายที่สองคือผ้าลายครอบครัวปลาวาฬ เป็นลายอัตลักษณ์ของพื้นที่หมู่บ้านคลองวาฬ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ในอดีตเรียกพื้นที่นี้ว่า “เมืองคลองวาฬ” มีเรื่องเล่าว่าปลาวาฬเคยเข้ามา ถึงในคลองจึงเรียกบริเวณดังกล่าวว่า คลองวาฬ ทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษาจึงได้ออกแบบ ลายผ้าครอบครัวปลาวาฬขึ้นมาให้เป็นลายอัตลักษณ์ของพื้นที่ดังกล่าว ผ้าลายจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา
รู ป ภ า พ : เส้ น ท า ง ก า ร ค้ า โบ ร า ณ สี สั น ม หั ศ จ ร ร ย์ ผ้ า พิ ม พ์ ล า ย
ผ้าลายที่สามคือผ้าลายปลาทู เกิดจากการที่ศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษาได้ทำ การศึกษา เส้นทางหรือวงจรชีวิตของปลาทูในบริเวณอ่าวไทยและมีความประสงค์ออกแบบลายผ้าเป็นลาย ปลาทู ถือเป็นลายอัตลักษณ์ร่วมกันของจังหวัดในพื้นที่ภาคกลางตอนล่าง2 (จังหวัดเพชรบุรี จังหวัดสมุทรสาคร จังหวัดสมุทรสงคราม และจังหวัดประจวบคีรีขันธ์) เพื่อรณรงค์ให้คนเห็นถึง ความสำ คัญของปลาทูในเชิงเศรษฐกิจควรมีการวางแผนการใช้ทรัพยากรทางเศรษฐกิจนี้อย่าง รู้คุณค่า ผ้าลายจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา
รู ป ภ า พ : เส้ น ท า ง ก า ร ค้ า โบ ร า ณ สี สั น ม หั ศ จ ร ร ย์ ผ้ า พิ ม พ์ ล า ย
ผ้าลายที่สี่เป็นผ้าลายทวารวดีที่ ดีที่ ย้อนรอยประวัติศาสตร์สมัยทวารวดี มีการศึกษาลวดลายศิลปะ ในสมัยทวารวดีโดยเฉพาะในพื้นที่โบราณสถานโคกเศรษฐี อำ เภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี และจากแหล่ง ทวารวดีที่พบหลักฐานในประเทศไทยเชื่อมโยงเรื่องราวไปถึงถ้ำ อชันตาและเอลโลราในประเทศอินเดีย ถอดแบบลายให้เกิดเอกลักษณ์เฉพาะ และบอกเล่าแต่ละขั้นตอนกว่าจะได้ผ้าพิมพ์ลายผืนงามออกมา ผ้าลายจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา
รู ป ภ า พ : เส้ น ท า ง ก า ร ค้ า โบ ร า ณ สี สั น ม หั ศ จ ร ร ย์ ผ้ า พิ ม พ์ ล า ย
ผ้าลายที่ห้าคือผ้าลายเพชรราชภัฏ เกิดจากนักวิจัยของศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา ได้ พัฒนาลายผ้าซึ่งเป็นอัตลักษณ์ของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีและจังหวัดเพชรบุรี เป็นผ้าพิมพ์ แบบบล็อกปริ้นบนผ้าฝ้ายเนื้อบางของอินเดีย ที่มาของลายมาจากกรวยเชิงจิตรกรรม ลายเสาด้าน ล่างของอุโบสถวัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี ในการทำ ผ้าลายนี้มีจุดมุ่งหมายคือการนำ ไป ตัดเย็บเป็นเสื้อผ้าที่สามารถนำ มาสวมใส่ได้ในชีวิตประจำ วัน และยังเป็นมิติของการเล่าเรื่องราวผ่าน เสื้อผ้าเป็นเรื่องราวในด้านประวัติศาสตร์ ศิลปวัฒนธรรม วิถีชีวิต ทรัพยากรต่าง ๆ ของจังหวัด เพชรบุรี ผ้าลายจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา
ภ า พ ถ่ า ย : ส วั ส ดิ์ อุ ร า ฤ ท ธิ์
และในปัจจุบันได้มีผ้าลายที่หก คือผ้าลายสุวรรณวัชร์ ที่ได้ต่อยอดมาจากงานวิจัยของผ้าลาย เพชรราชภัฏ และยังถูกจัดตั้งให้เป็นลายผ้าอัตลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี หลังค้นหาและออกแบบ ถอดจากลายเสาศาลาการเปรียญ วัดใหญ่สุวรรณารามวรวิหาร ฯ ผ้าลายจากทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา
อาจารย์ ดร.ทวิพัฒน์ วิจิตรปัญญารักษ์ ผู้อำ นวยการสถาบันวิจัยและ ส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม รศ.ดร. กาญจนา บุญส่ง คณบดีคณะครุศาสตร์ หัวหน้าศูนย์วิจัยสิงขร–มะริดศึกษา อาจารย์ ดร.เอื้อมพร โตภาณุรักษ์กุล เลขานุการศูนย์วิจัยสิงขร–มะริดศึกษา และ ผศ.แสนประเสริฐ ปานเนียม อาจารย์ สาขาวิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏ เพชรบุรี เข้าร่วมประชุมพิจารณารับรองลายผ้าอัตลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี เมื่อวันที่ 24 มกราคม 2565 โดยมีนายณัฐวุฒิ เพ็ชรพรหมศร ผู้ว่าราชการ จังหวัดเพชรบุรี เป็นประธานในการประชุม ในที่ประชุมมีมติใช้ลายภาพจากลายเสาศาลาการเปรียญ วัดใหญ่ สุวรรณารามวรวิหาร ฯ เป็นลายผ้าอัตลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี พร้อมตั้ง ชื่อตามที่มาว่า “สุวรรณวัชร์” ซึ่งจังหวัดเพชรบุรีจะนำ เสนอไปยังกระทรวง วัฒนธรรม เพื่อประกาศเป็นลายผ้าของจังหวัดเพชรบุรี การต่อยอดผ้าลาย “เพชรราชภัฏ” สู่ลายผ้า “สุวรรณวัชร์” ผ้าอัตลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี
รศ.ดร. กาญจนา บุญส่ง คณบดีคณะครุศาสตร์ หัวหน้าศูนย์วิจัยสิงขร–มะริด ศึกษา เปิดเผยว่า “มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ได้เข้าไปศึกษาลวดลายและถอดแบบ เสาศาลาการเปรียญวัดใหญ่สุวรรณาราม ที่มีเสาอยู่ 5 คู่ แต่ละคู่มีลวดลายที่ สวยงาม ประกอบกับจังหวัดเพชรบุรีเป็นเมืองช่าง เป็นเมืองศิลปะ คนเพชรบุรี ส่วน ใหญ่ให้ความสนใจเกี่ยวกับลวดลายต่าง ๆ ที่มีอยู่ตามฝาผนังหรือลายเสาของวัด” อาจารย์ ดร.เอื้อมพร โตภาณุรักษ์กุล เลขานุการศูนย์วิจัยสิงขร–มะริดศึกษา กล่าวว่า “ผ้าลายสุวรรณวัชร์เป็นการต่อยอดจากผ้าพิมพ์ลาย “เพชรราชภัฏ” เป็น งานวิจัยของศูนย์วิจัยสิงขร–มะริดศึกษา ประกอบกับมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีมี พันธกิจหลักในการพัฒนาท้องถิ่น จึงต้องการให้ชุมชนมีอาชีพ มีรายได้ ซึ่งขณะนี้ได้มี การถอดแบบลายโดยผู้ที่มีความชำ นาญ และเริ่มมีการทอผ้าโดยกลุ่มไทยพวน ไทย ทรงดำ และกลุ่มทอผ้าดอนขุนห้วย โดยก่อนการทอผ้าลายสุวรรณวัชร์นั้นได้มีการ อบรมช่างทอเพื่อให้ได้ลวดลายที่มีความสวยงามและเป็นเอกลักษณ์“ การต่อยอดผ้าลาย “เพชรราชภัฏ” สู่ลายผ้า “สุวรรณวัชร์” ผ้าอัตลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี
ผ้าลายสุวรรณวัชร์ มีที่มาจากการวิจัยลายผ้าอัตลักษณ์ของเพชรบุรีโดยมหาวิทยาลัยราชภัฏ เพชรบุรี เป็นลายแบบประเพณีไทยโบราณที่ถอดแบบจากลายกรวยเชิงที่เสาศาลาการเปรียญ วัดใหญ่ สุวรรณารามวัดสำ คัญที่เป็นแหล่งรวบรวมมรดกศิลปกรรมสกุลช่างเมืองเพชรในสมัยอยุธยา ที่ยังคงเก็บ รักษาอนุรักษ์ไว้อย่างดีตราบจนถึงปัจจุบันเป็นความภาคภูมิใจของชาวเพชรบุรี โดยชื่อลายสุวรรณวัชร์ มาจากคำ ว่า “สุวรรณ” หมายถึง วัดใหญ่สุวรรณาราม และคำ ว่า “วัชร์” แปลว่า เพชร ซึ่งหมายถึง จังหวัดเพชรบุรี ดังนั้นคำ ว่า “สุวรรณวัชร์” จึงหมายถึง ผ้าจากลายวัดใหญ่สุวรรณาราม และเป็นผ้าอัต ลักษณ์ประจำ จังหวัดเพชรบุรี ปัจจุบันมีการพัฒนาต่อยอดการทอลายไปสู่ชุมชน มีการพัฒนาลายผ้าให้เหมาะกับการนำ ไป ประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำ วัน มีการออกแบบ การผลิต การทอให้เหมาะสมกับการนำ มาใช้งาน รวมถึงการ พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น ของที่ระลึก แก้วกาแฟ เสื้อยืด ให้เหมาะสมลงตัวสำ หรับคนรุ่นใหม่ สามารถทำ ให้เป็นที่ยอมรับ มีการนำ มาสวมใส่อย่างแพร่หลาย สามารถสร้างอาชีพสร้างรายได้ให้กับคน ภายในชุมชน และยังถือเป็นความภาคภูมิใจของคนภายในจังหวัดเพชรบุรีอีกด้วย ผ้าสุวรรณวัชร์
วัดใหญ่สุวรรณาราม เดิมชื่อว่า “วัดน้อยปักษ์ใต้” เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดวรวิหาร ตั้งอยู่ที่ตำ บลท่าราบ อำ เภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี วัดได้รับการปฏิสังขรณ์ที่สำ คัญในสมัยรัชกาลที่ 4 ความโดดเด่นของวัดใหญ่สุวรรณาราม อยู่ที่รูปแบบของสถาปัตยกรรม งานจิตรกรรม และ ประติมากรรม ที่รวบรวมช่างฝีมือไว้หลายสาขา โดยเฉพาะฝีมือช่างเพชรสมัยกรุงศรีอยุธยาที่เห็นได้ในพระอุโบสถและศาลาการเปรียญ และมีอาคาร ที่สำ คัญได้แก่ 1. พระอุโบสถเป็นศิลปะอยุธยา มีภาพทวารบาล จิตรกรรมภาพเทพชุมนุมเรียงรายกัน 5 ชั้น จุดเด่นคือภาพยักษ์และอมนุษย์ทั้งหลายเป็น หน้าเนื้อ ไม่ใช่การวาดเหมือนสวมหัวโขนโดยทั่วไป พระประธานเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัยรูปหล่อพระสังฆราชแตงโม หน้าบันเป็นงานรูปปั้น สมัยอยุธยาตอนปลายที่งามพลิ้วราวมีชีวิต วิหารคด วัดใหญ่สุวรรณาราม
2. ศาลาการเปรียญ วัดใหญ่สุวรรณารามเป็นสถาปัตยกรรม-ศิลปกรรม ยุคอยุธยาตอนปลาย สร้างด้วยไม้ผนังเป็นฝาปะกน ลงรักปิดทอง แต่การบูรณะ ผิดพลาดทำ ให้ถูกทาทับด้วยสีแดงทั้งหลัง เครื่องหลังคาเป็นโครงประดุชนิดมี จันทันต่อ มุงด้วยกระเบื้องกาบูแต่ด้วยการบูรณะที่ไม่ถูกต้องจึงมีการเทปูนตำ (ปูน โบราณ)ลงฉาบทั้งผืนหลังคา แต่ปูนตำ เป็นปูนที่ใช้กระดาษฟางเป็นส่วนผสมจึง ทำ ให้อมความชื้นและมีตะใคร่ขึ้นจับหลังคา ศาลาการเปรียญเดิมเป็นของเจ้าฟ้า พระขวัญ ตำ หนัก ต่อมาพระสรรเพชญ์ที่ 8 หรือพระเจ้าเสือ รื้อมาถวายพระ สังฆราชแตงโมโดยมีบานประตูแกะสลักที่งดงามและมีความสำ คัญในเชิง ประวัติศาสตร์และศิลปกรรมนั่นคือเป็นศิลปกรรมสมัยอยุธยาตอนปลาย และที่ บานประตูมีหลัก มีรอยแผลบนประตู ทำ ให้มีประตูแตก ชำ รุดถาวร เรียกรอยพม่า ฟัน แต่นักวิชาการให้ความเห็นว่า น่าจะเป็นการทำ ลายประตูตั้งแต่ครั้งรื้อตำ หนัก ถวายสมเด็จเจ้าแตงโม (พระสุวรรณมุณี) พระสังฆราช เกี่ยวเนื่องกับเรื่อง วิญญาณเจ้าฟ้าพระขวัญ เจ้าของตำ หนักเดิม ที่ถูกพระเจ้าเสือสำ เร็จโทษด้วยท่อน จันทน์ เมื่อครั้งสมเด็จพระเพทราชาประชวรใกล้สวรรคต
3. หอเก็บพระไตรปิฎก เป็นอาคารไม้ผนังฝาปะกน รองรับด้วยเสาไม้สามเสา จากแนวคิดที่ว่า พระไตรปิฎก ประกอบด้วย 3 ปิฎกคือ พระธรรมปิฎก พระไตรปิฎก และพระสุตันตปิฎก และมีจุดเด่นอยู่ที่การสร้างอยู่กลางสระรองรับด้วยเสาสามเสา เพื่อป้องกัน ไม่ให้มด ปลวก และแมลงมากัดกินหนังสือ นอกจากนั้นความเย็นจากน้ำ ยังช่วยให้ภายในหอพระไตรปิฎกไม่ร้อนจัด เท่ากับเป็นวิธีการ ถนอมและอนุรักษ์หนังสือ ซึ่งเก็บอยู่ในตู้พระธรรม หรือหีบพระธรรม ซึ่งตั้งอยู่ภายในหอพระไตรปิฎกอีกด้วย
ผ้าลายสุวรรณวัชร์ถูกค้นหาและออกแบบ ถอดจากลายเสาศาลา การเปรียญ โดยสาเหตุที่เลือกใช้ลายจากเสาศาลาการเปรียญของวัด ใหญ่สุวรรณาราม คือเนื่องจากเป็นงานที่ต่อยอดมาจากงานวิจัยของ ผ้าลายเพชรราชภัฏ และต้องการให้ลายผ้าสื่อถึงความเป็นจังหวัด เพชรบุรี จึงนึกถึงวัดใหญ่สุวรรณารามที่มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา และเมื่อ พูดถึงเสาลายกรวยเชิงก็จะทำ ให้นึกได้ว่ามาจากเสาในศาลาการเปรียญ จากวัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี นอกจากนี้ในด้านของการ ออกแบบลายผ้า ลายกรวยเชิงนั้นสามารถอยู่ในชายผ้าซิ่นก็ดี ชาย กางเกงก็ดี หรือจะอยู่ตรงส่วนไหนก็ดี แต่หากเป็นลายอื่นจะนำ มา ประยุกต์ใช้ได้ลำ บาก ดังนั้นจึงเลือกลายกรวยเชิงนี้ เหตุผลในการเลือกลายผ้า
แรงบันดาลในการทำ ลายผ้าเกิดจาก ความชอบส่วนตัว และเป็นงานอดิเรกจึงใช้ กุศโลบายในการใช้ผ้าเป็นการเดินเรื่องราว ต่าง ๆ ในส่วนของแรงบันดาลใจในการทำ ผ้าลายสุวรรณวัชร์ เกิดจากการอยากชู จุดเด่นของความเป็นจังหวัดเพชรบุรีให้มา อยู่ในลายผ้าที่มีการเข้าถึงได้ง่าย เป็นผ้าที่ สามารถนำ มาสวมใส่ได้ในทุกเพศทุกวัย แรงบันดาลใจในการทำ งาน รูปภาพ : ศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา
ผ้าลายทำ ที่ต่างชาติโดยการส่งลายผ้าไปวาดเป็นผ้าตัวอย่างจาก อินเดียต่อมานำ มาทอที่ไทย โดยเริ่มต้นที่จังหวัดเพชรบุรีไม่มีใครเคยทอผ้า ส่วนมากในการทอผ้าจะทอในกลุ่มชาติพันธุ์ เช่นของกะเหรี่ยง ของไทดำ ไท ลื้อ แต่ก็จะเป็นลายเฉพาะของกลุ่มชาติพันธุ์ ซึ่งไม่ใช่ลายของส่วนกลางที่ เรียกว่าลายของจังหวัด ดังนั้นลายสุวรรณวัชร์จึงเกิดขึ้นจากเทคนิคการทอ ที่เรียกว่า เทคนิคแบบขิด โดยมีบุคคลในเครือข่ายมาช่วยถอดแบบให้ในการ ถอดแบบเป็นการถอดแบบด้วยเส้นกราฟธรรมดา ต่อมาได้มีกระบวนการทอ ผ้าขึ้นแต่ยังไม่เกิดความสมบูรณ์แบบมากนัก ในภายหลังได้มีการทอผ้าที่เป็น ขั้นเป็นตอนมากขึ้น จึงเกิดการเรียนรู้และทอผ้าเพิ่มด้วยเส้นไหม โดยมีงบ ประมาณมาจาก ผศ.ดร.เสนาะ กลิ่นงาม อธิการบดีมหาวิทยาลัยราชภัฏ เพชรบุรี ซึ่งให้งบประมาณแก่ศูนย์วิจัยมาจำ นวนหนึ่ง และได้มีการนำ งบ ประมาณไปใช้ในการอบรมชาวบ้าน เพื่อการขยายผลในการทอผ้า การทอผ้า
ทางจังหวัดเพชรบุรีโดยสำ นักงานวัฒนธรรมจังหวัดเพชรบุรีได้ร่วมกับศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ดำ เนินการประสานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมพัฒนาต่อยอดลายผ้าสุวรรณวัชร์ เบื้องต้นได้ทำ การร่วมมือกับกลุ่มทอผ้าไทยพวน เพชรบุรีที่มี นางสาวนรินรัตน์ คำ ปุ้ยธนันธร และนายยงยุทธ เกษมส่งสุข ภูมิปัญญาด้านการทอผ้า ดำ เนินการถอดแบบลายผ้าและทอ ผ้าลายสุวรรณวัชร์โดยใช้เทคนิคการทอผ้าแบบขิดด้วยกี่กระตุก ซึ่งเป็นเทคนิคการทอผ้าของชาวไทยพวนเพื่อให้ได้ต้นแบบผ้าลายสุวรรณ วัชร์ ก่อนนำ ไปเผยแพร่ให้กับชุมชน การทอผ้า
การทอผ้าขิดเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้านที่คนไทยได้สืบทอดกันมานาน และแพร่หลายในทุกภูมิภาค โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคอีสานซึ่งมีการทอผ้า ขิดมากกว่าท้องถิ่นอื่น ๆ โดยคำ ว่า ขิด เป็นภาษาพื้นบ้านของภาคอีสานมา จากคำ ว่า สะกิด หมายถึง การงัดช้อนขึ้น การสะกิดขึ้น คำ ว่า ผ้าขิด จึงเป็นการเรียกขานชื่อผ้าตามกระบวนการทอ คือ ผู้ทอ ใช้ไม้เก็บขิดสะกิดช้อนเครือเส้นยืนขึ้นเป็นจังหวะตามลวดลายตลอดหน้าผ้า และพุ่งกระสวยสอดเส้นพุ่งพิเศษและเส้นพุ่งเข้าไปตลอดแนวเครือเส้นยืนที่ ถูกงัดช้อนขึ้นนั้น ช่วงจังหวะของความถี่ห่างที่เครือเส้นยืนถูกกำ หนดไว้ด้วย ไม้เก็บขิดจึงเกิดเป็นลวดลายขิดขึ้น วิธีการทอผ้าแบบขิดจึงเป็นรูปแบบการ ทอผ้าที่สร้างลวดลายขณะทอผ้าบนกี่ (หูก) การทอผ้าแบบขิดคืออะไร
วิธีการเก็บขิดเพื่อสร้างลวดลายในประเทศไทยมี 3 วิธี คือ 1) คัดไม้ขิดโดยไม่มีการเก็บตะกอ วิธีการเก็บขิดแบบนี้เหมาะสำ หรับการทอลวดลายที่ไม่ซับซ้อนมาก และต้องการเปลี่ยนลวดลายบ่อย ๆ ไม้ขิดที่เก็บลวดลายจะเรียงกันไปตาม ลำ ดับบนเครือเส้นยืนซึ่งอยู่ด้านหลังฟืม 2) เก็บขิดเป็นตะกอลอย การเก็บขิดวิธีนี้ ต้องผ่านการคัดไม้ขิดแบบแรกเสียก่อน เสร็จแล้ว ใช้ด้ายเก็บลายตามไม้ขิดที่คัดไว้ทุกเส้น เรียกว่า เก็บตะกอลอย วิธีนี้ สะดวกกว่าวิธีแรกคือไม่ต้องเก็บขิดทุกครั้งในเวลาทอ แต่ใช้วิธียกตะกอ ลอยไล่ไปแต่ละไม้จนครบ วิธีการนี้ทำ ให้ทอลวดลายซ้ำ ๆ กันได้ โดยไม่ ต้องเก็บลายใหม่ทุก ๆ ครั้งเหมือนวิธีแรก แต่ถ้ามีจำ นวนตะกอมาก ๆ ก็ ไม่เหมาะสมกับวิธีการนี้เช่นกัน
3) เก็บตะกอแนวตั้ง การเก็บตะกอแนวตั้ง พัฒนาจากแบบการเก็บขิดดั้งเดิมให้ทอได้สะดวกรวดเร็วขึ้นสามารถทำ ลวดลายที่ซับซ้อนและมีจำ นวนตะกอมากๆได้ ผ้าขิดส่วนใหญ่ใช้เส้นใยฝ้ายมากกว่าเส้นใยไหม โดยทอเป็นผ้าขิดสำ หรับใช้สอย เป็นหมอนผ้าห่ม ผ้าปูที่นอน ผ้าคลุมไหล่ ผ้าห่อคัมภีร์ และ ผ้าม่าน นอกจากนี้ยังมีการทอทอผ้าลายขิดด้วยฟืมหน้าแคบ เพื่อใช้เป็นหัวซิ่นและตีนซิ่นอีกด้วยโดยลักษณะลวดลายและการใช้สอยจะแตกต่างไป ตามเอกลักษณ์ของกลุ่มวัฒนธรรม ลักษณะเฉพาะของผ้าทอลายขิด สังเกตดูได้จากลายซ้ำ ของเส้นพุ่งที่ขึ้นเป็นแนวสีเดียวกันตลอด อาจจะเหมือนกันทั้งผืนหรือไม่เหมือนกันทั้ง ผืนก็ได้ แต่ต้องมีลายซ้ำ ที่มีจุดจบแต่ละช่วงของลายเห็นได้ชัด
เป้าหมายและความสำ เร็จในการทำ ลายผ้า เริ่มต้นจากการทอผ้าพร้อมกับลาย ต่อมาทำ เป็นกี่เล็กที่ทอเฉพาะลายเท่านั้น เพราะเป็นลายที่เรียกว่าลาย วิจิตร ซึ่งลายวิจิตรนี้คือความละเอียด จะใช้เวลาค่อนข้างนานในการทอ แต่ถ้าหากเป็นไหมเส้นใหญ่ก็อาจจะใช้ เวลาในการทอไม่นานนัก ต่อมาเป็นการพิมพ์ลายในลักษณะของ PBRU SHOP และเนื่องด้วยผ้าทั้งหกลาย ที่ได้มอบให้กับมหาวิทยาลัย ถือเป็นงานวิจัยที่เรียกว่า งานวิจัยคืนสู่มหาวิทยาลัย และคืนสู่ชุมชน ในขณะนี้ทาง มหาวิทยาลัยได้นำ ลายผ้าทั้งหกลายมาทำ เป็นผ้าที่พิมพ์ด้วยสีเคมี โดยปกติจะเป็นลายผ้าที่ถูกทอด้วยมือ และ ใช้สีจากธรรมชาติ ซึ่งทางมหาวิทยาลัยได้จัดทำ เป็น PBRU SHOP ที่ถอดแบบมาจากลายผ้าทั้งหกลาย นับ ว่าเป็นนวัตกรรมที่ประสบความสำ เร็จที่ได้คืนสู่มหาวิทยาลัย และชุมชน และยังสามารถต่อยอดนวัตกรรมนี้ใน ช่วงของงานเขาวังพระนครคีรี ก็ได้มีการจัดบูธให้นักศึกษา และบุคคลภายนอกได้เข้ามาดูผลงานเพื่อให้เด็กรุ่น ใหม่เกิดแรงบันดาลใจในการทำ ผลิตภัณฑ์เสื้อผ้าที่เป็นลายอัตลักษณ์ของจังหวัดเพชรบุรี กระบวนการนี้เรียก ว่า หลักสูตรระยะสั้น และที่สำ คัญยังเป็นการเพิ่มรายได้อีกด้วย ขบวนการเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของผังเป้าหมาย ของศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา ที่พยายามทำ และให้มีความเชื่อมโยงกับผู้ด้อยโอกาสนั่นเอง และจะมีการ พัฒนาตนเอง และผลงานอยู่เรื่อย ๆ
ความสอดคล้องกับหลักปรัชญาการศึกษาของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ปรัชญาการศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี “การจัดการศึกษาที่มุ่งเน้นผลลัพธ์ สร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิตทุกช่วงวัย ด้วยการศึกษาแบบยืดหยุ่น เน้นสมรรถนะผู้เรียนเป็นสำ คัญ สร้างประสบการณ์จากการปฏิบัติ มีความภาคภูมิใจในตนเอง สังคม และสถาบัน อยู่ด้วยกันอย่างมีความสุขด้วยคุณธรรม จริยธรรม บนพื้นฐานหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อยกระดับ คุณภาพชีวิต และการพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน” โดยในหนังสือเล่มเล็กฉบับนี้มีความสอดคล้องกับหลักปรัชญาการศึกษาของ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ดังนี้ต่อไปนี้ ผ้าลายสุวรรณวัชร์นั้นสามารถช่วยสร้างรายได้ให้กับชุมชน ท้องถิ่นของคนเพชรบุรีอย่างยั่งยืนได้ เพราะการทำ ผ้าลายสุ วรรณวัชร์ เป็นการทอผ้าในจังหวัดเพชรบุรี และทางศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดยังให้โอกาสชาวบ้านที่มีความสนใจสามารถมาเรียนรู้ การทอผ้าลายนี้ได้ตามความสมัครใจ และก่อให้เกิดความภาคภูมิใจต่อตนเอง สังคม และสถาบัน เนื่องจากมีความชอบเรื่องผ้า แล้วนำ เอาความรู้ความสามารถเรื่องผ้ามาปฏิบัติจริงโดยการทอ และสามารถทำ ประโยชน์ให้แก่ตนเอง ชุมชน และมหาวิทยาลัยได้ อีกด้วย
ความสอดคล้องกับหลักปรัชญาการศึกษาของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี สามารถยกระดับคุณภาพชีวิต และพัฒนาท้องถิ่นได้โดยผ้าลายสุวรรณวัชร์ เป็นผ้าลายอัตลักษณ์ของจังหวัดเพชรบุรี ซึ่ง เป็นการพัฒนาผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เช่น ของที่ระลึก แก้วกาแฟ เสื้อยืด T shirt มีการทอผ้าโดยกลุ่มไทยพวน โดยก่อนการทอ ผ้าลายสุวรรณวัชร์นั้นได้มีการอบรมช่างทอเพื่อให้ได้ลวดลายที่มีความสวยงามและเป็นเอกลักษณ์ ให้ชุมชนมีอาชีพ มีรายได้ ตรง กับพันธกิจหลักของมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรีในการพัฒนาท้องถิ่น และการเรียนรู้ทุกช่วงวัย สร้างประสบการณ์จากการปฏิบัติมีความภาคภูมิใจในตัวเอง การศึกษาประวัติที่มาของผ้าด้วยตนเอง ทำ ให้เกิดความรู้ความ เข้าใจเกี่ยวกับการทอผ้า กรรมวิธีการทำ ลายผ้า การลงมือทำ ด้วยตนเอง การลงพื้นที่สังเกตหาข้อมูลทำ ให้เกิดหนังสือเล่มเล็ก ที่มาจากความตั้งใจจึงทำ ให้เกิดความภาคภูมิใจในตนเอง การจัดการศึกษาที่มุ่งเน้นผลลัพธ์ การที่ให้เด็กหาข้อมูลมานำ เสนอ เป็นการให้ทดลองหาข้อมูลด้วยตนเอง จึงเกิดผลลัพธ์คือ การรู้จักที่มา ประวัติ แรงบันดาลใจของลายผ้าสุวรรณวัชร์ และลายอื่น ๆ เช่น ลายปลาทู ลายครอบครัวปลาวาฬ เป็นต้น และได้ ลงพื้นที่ศึกษาด้วยตนเอง เกิดการคิดและเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง ได้จัดทำ หนังสือเพื่อเป็นความรู้ให้แก่ผู้อื่นต่อไป
บรรณานุกรม ศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี. (2564). แหล่งที่มาของรูปภาพและข้อมูลเกี่ยวกับผ้าลายต่าง ๆ. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, เพชรบุรี : บริษัท พรพิชชาพับลิชชิง จำ กัด. ผู้จัดการออนไลน์. (2561). ประวัติของวัดใหญ่สุวรรณาราม. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://mgronline.com/travel/detail/9610000125937 วิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี. (2566). ประวัติของวัดใหญ่สุวรรณาราม. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://shorturl.asia/URn0Y นิรนาม. (2562). ผ้าคืออะไร.สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://craftnroll.net/craft-101/textile-101-material/ พิพิธภัณฑ์ผ้า มหาวิทยาลัยนเรศวร. (2551). การทอผ้าแบบขิด. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ http://www.openbase.in.th/node/5631 สำ นักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเพชรบุรี. (2565). ข้อมูลเกี่ยวกับลายผ้า. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://arit.pbru.ac.th/asean/?q=session&key=8
บรรณานุกรม สำ นักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี. (2556). หอเก็บพระไตรปิฎก สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/https://shorturl.asia/4zw1j เที่ยวแบบแผนไทย. (2565). หอเก็บพระไตรปิฎก. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/https://www.blockdit.com/posts/62357fa1b3d9e56e3228a361 สำ นักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดเพชรบุรี. (2565). กลุ่มทอผ้าไทยพวน. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://shorturl.asia/uhXwW ศูนย์วิจัยสิงขร-มะริดศึกษา. (2565). ข้อมูลผ้าลายสุวรรณวัชร์. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://www.facebook.com/myeik01?mibextid=LQQJ4d ผ้าบ้านชะอาน. (2561). ข้อมูลรูปภาพ.สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://www.facebook.com/banchaancloth/?mibextid=LQQJ4d
บรรณานุกรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี. (2565). การต่อยอดผ้าลาย “เพชรราชภัฏ” สู่ลายผ้า “สุวรรณวัชร์” ผ้าอัตลักษณ์ประจำ จังหวัด เพชรบุรีสืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, จาก/ https://www.pbru.ac.th/pbru/news/28873 สำ นักงานปลัดกระทรวงวัฒนธรรม. (2565). ข้อมูลเกี่ยวกับลายผ้า. สืบค้นเมื่อวันที่ 20 มีนาคม 2566, กรุงเทพฯ : สำ นักงานกิจการโรงพิมพ์ องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก ในพระบรมราชูปถัมภ์
รายชื่อสมาชิก นางสาวณัฐฐาพร ชูบดินทร์ 654143104 นางสาวณิชชา ศรีหอม 654143105 นางสาวเตือนใจ ราชภิรมย์ 654143106 นางสาวนันทิดา ระบือสันเทียะ 654143110 นางสาวสุดารัตน์ พลคณา 654143121 นางสาวสุภานิช ตงฉิน 654143123 นายกฤษฎา จันทร์โกมล 654143126 นายจตุพล นวลจังหวัด 654143127 นายณัฐกมล รอดอยู่ 654143129 นายธนกฤต สุเนา 654143131 นายนครินทร์ สืบสาย 654143132
-มหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี-