ქართული მითოლოგიის გმირები გორჯასპირ გიჟიმყრელი
თბილისი
2021
seqsualur-urbanuli leqsikoni
da
qarTuli miTologiis gmirebi
Tbilisi
2021
Cemo megobrebo minda gagaxaroT rom masalis kvlevisas erT
moulodnel da sasiamovno faqts wavawydi.
aRmovaCine rom qarTul miTologiaSi yvelaze sapatio adgi-
li Tavisufali siyvarulis qurumebs da Tavisufal siyvar-
uls ukavia.
im Tavisufal siyvaruls mSobliur enaze rom erTi laRi da
martivi sityviT gamoiTqmis - tynauri.
mokled, Sesavali sityviT bevrs ar mogawyenT
mivyveT Tanmimdevrulad:
1. bozi
Tavisufali siyvarulis qurumi qali.
2. bozandara
(qve kategoria), damwyebi bozi, aramdgradi da meryevi
xasiaTiT.
3. bozi mamida
qarTveli mamakacis Seuracxyofis simbolo. albaT
gagiCndebaT kiTxva ratom ara bozi deda, an bozi de-
ida an bozi bicola? aq Zalian didi fsiqologiuri
momentia. deda wmidaTawmidaa, “deidas dedis suni as-
diso” da dedis siwminde ifaravs, bicola vis raSi ain-
teresebs da rCeba mamida. Tqven albaT iciT rom “karg
kacs coli ar gaubozdeba” da minda giTxraT rom ara
marto coli, aramed dac. aqedan gamomdinare mosau-
bre piris mimarT naTqvami “yvelam Tavis boz mamidas
mixedos” mianiSnebs imas, rom ojaxis ufrosi mamakaci
Tavis simaRleze vera dgas ojaxSi.
4. ylis giJi
bozobis msurveli, romelic saqmes profesiulze me-
tad emociurad udgeba.
5. giJmutela
igive ylis giJi oRond ufro laRi da msubuqi xasi-
aTiT.
6. aTas yleze gadamxtari
sxva socialur wreSi gadasuli profesiaSecvlili maRa-
li kvalifikaciis bozi, romelic cdilobs warsulis da-
viwyebas, magram sxvebi ar aZleven amis saSualebas.
7. nikalaevski bozi
postklimaqsuri asakis bozi, romelic yvelas axsovs.
8. bozi kurdReli
cancara, aradastoini, arasando bozi.
9. trasis bozi
Tavisufali siyvarulis qurumi qali (dabali kategoriis).
3
10. soflis bozi
seqsis instruqtori provinciaSi, provinciel ymawvil-
Ta davaJkacebis ostati; ganawyenebul/daukmayofileb-
el qmarTa Semwe da nugeSi.
11. orRobis turfa
siTbosa da siyvarulis maZiebeli advilad xelmisawv-
domi lamazmani, bozandarobis kandidati.
12. arRnis Citi
qvemsubuqi yofaqcevis WkuaTxeli ymawvili qali.
13. avlabris turfa
axalgazrda qali sasacilo/vulgaruli autfitiT,
midrekili Tavisufali siyvarulisken.
14. nataSa
egzotikuri seqsis qalRmerTi kavkasiur miTologiaSi.
15. katebis naTrevi
diskvalificirebuli bozi.
16. is Tamro
iZulebiT gabozebul qalTa mfarveli RvTaeba.
17. yleqala
Zalzed cudi gogo. (Tumca calsaxad ver mivakuTvnebT
am kastas)
18. stiuardesa Jana
mogzaurTa RvTaeba, eqstremaluri siyvarulis qal-
RmerTi.
19. kuro
gaTxovil qalTa faruli sasiyvarulo kavSirebis
mfarveli RvTaeba.
20. JeStis bozi
Zalzed xarbi, merkantiluri azrovnebis qali.
21. babrovka
miTiuri afrodiziaki.
4
niSandoblivia isic rom qarTul miTologiaSi mravlad
waawydebiT falosis kultis sxvadasxva saxeobebs, rac kidev
erTxel mianiSnebs imaze rom miTiur saqarTveloSi Tavisu-
fali siyvaruli yvaoda.
falosis kultis inkarnaciebi:
saoxre, salamuri, Sibla-kokora, SviSti-kola, SaSa-kola,
Sibla-yoyo, Sambala, balayana, diSla, pasporti, SiSta-xoxila,
munji nikosi, Coilari, siri, cocari.
aqve unda aRvniSno rom kvlevisas wavawydi erT Zalzed
sayuradRebo faqts, kerZod imas rom qarTvel kacTaTvis
Rirsebis mTavari organo ara misi sasqeso organoa, aramed
traki, rac imaze metyvelebs rom rogorc mis siyvaruls, ise
homofobiur gamovlinebebsac hqonda adgili:
1. trakiani kaci
iTqmis bevrisSemZle unarian mamakacze. da Taviani
ratom ara, gagiCndebaT kiTxva xom? imitom rom Tavi
gamoxatavs gonebas, traki ki fizikur Zalas, moxerxe-
bulobas da Rirsebas. aqedan gamomdinare roca vam-
bobT rom trakis gasaRebi dakarga, igulismeba fizi-
kuri Zalis gamocla da moxerxebulobis da Rirsebis
dakargva. zogadad ki trakis gasaRebis dakargva niS-
navs Zlier simTvrales. frazac “aba xerxemals TiTi
Caayole” miniSnebaa, Rirseba adgilze gaqvs Tu ara.
2. sakuTari trakis qeifzed mosiarule
jiuti udardeli da impulsuri adamiani, romelic
gonebas naklebad atans Zalas.
3. utrako metrake igive utrako gamtrakebeli igive utrako
atCaini
trakianobaze pretenziis mqone kaci, romelsac survi-
li ki aqvs, magram xelSewyoba, Sno da Sesabamisi piari
ara.
5
4. yleborota
mamakaci romelic sakuTari sasqeso organoTi boro-
tad sargeblobs.
5. goTverani
igive proWi - anu Zalzed cudi adamiani. (homofobi-
uri midgoma), trakis mimcemi (pirdapiri mniSvneloba,
azer.)
6. bairam duduki
traki eqstremalur viTarebaSi.
7. “Sig xom ar gaqvs?”
ukiduresad homofobiuri ritorikuli kiTxva, radgan
ZiriTadad mamakacebi mimrTaven erTmaneTs am kiTxviT.
Tumca gvxdeba mdedrobiT sqesSic, rogorc yleqaliz-
mis damaxasiaTebeli niSani.
8. Se Cema
da ai mivadeqiT erT-erT yvelaze rTul sityvaTa Se-
Tanxmebas da zogadad cnebas. es aris “Se Cemisas”
Semoklebuli versia da kidev ufro Semoklebuli ver-
sia ramdenime mimarTvis: Se Cemis motynulosi, Se Ce-
mismotynulisSvilosi, Se CemanatynaviSvilosi da Se
Cemanalasi. yvela SemTxvevaSi es mimarTva TavisTavad
gulisxmobs imas rom mosaubreebi anu mTqmeli da
mimarTvis adresati Zalzed axlourTierTobaSi ari-
an erTmaneTTan an adresatis mSobelTan. Tu Se Cemis-
motynuliSvilo gulisxmobs erTjerad kavSirs, Se-
CemanatynaviSvilo mravaljerad xalgrZliv kavSirze
miuTiTebs, romelic arcTusaxarbielod damTavrda.
rac Seexeba “Se Cemanalas” es ufro megobruli da Ria
urToerTobis maCvenebelia. aris SeCemas kidev erTi
vrceli versia Se Cemis Tvrametiano, romlis warmoSo-
bis istorias versad mivageni. es albaT niSnavs sasqe-
so organos zomas an seqsualuri aqtebis raodenobas.
nebismier SemTxvevaSi mimarTva “SeCema”, roca erTi
mamakaci mimarTavs meores, gulissiRrmeSi latentur
homoseqsualobaze mianiSnebs.
6
9. “Cemi yle Ceidevi Cemi yle”
cincxladSobili mxiaruli SeZaxili, aseve farul ho-
moseqsualizmze mimniSnebeli.
10. Cemi yle movtyan
erTdrouli gamovlineba sado-mazoxizmisa da uki-
duresi narcisizmisa. (sinamdvileSi yasidi fici)
gadavideT Semdeg kastaze, romelsac pirobiTad davarqvi
“cxovrebiseuli”:
1. daiko
umankoebisa da ubiwobis RvTaeba qarTul miTologiaSi.
2. kai biWis da
usqeso qalRmerTi.
3. yleTa jogi
uprincipo da dabali inteleqtis adamianTa jgufi
4. yleTa beladi
jgufis mowinave wevri
5. qici da qicmacuri
yvelaferi arafridan yvelaframde.
6. kacuri kaci
qicisa da qicmacuris mcodne adamiani.
7. Zveli biWi
viwro profilis qicisa da qicmacuris mcodne adami-
ani.
8. jigari
friad gulisxmieri da pontis gamsworebeli adamiani.
9. ylefandura
gamoyleebulisa da taSfandura kacis erTgvari sin-
Tezi. da aqve gamoylevebuli (aRmatebul xarisxSi gam-
oyleebuli) - araadekvaturi saqcielis mqone modebi-
lo mamakaci, igive sirbanjo, igive Tavyle.
10. taSkuila igive qarityania
fuye, mCate azrovnebis xalisiani da usargeblo enTu-
ziazmiT savse adamiani.
7
11. trulaila
uyairaTobis mfarveli RvTaeba.
12. kurkliwonia
yairaTianobis mfarveli RvTaeba, trulailas antago-
nisturi Zala.
13. suliko
miTiuri satrfo, romlis dakrZalvis adgili ucnobia.
14. alxana da Calxana
tol-sworobis mfarveli kerpebi.
15. siko da niko, kekela da maro
Stefseli da tarapunkas qarTuli variaciebi, ganuyre-
li megobrobis simboloebi.
16. aristofani
iumoris deficitis mqoneTa mfarveli RvTaeba.
17. qorvaWari
arakeTilsindisieri movaWre.
18. saqmosani
sxvisi resursebis gamoyenebis da mitacebis xarjze
gamdidrebuli adamiani.
19. momparavi
farTo profilis kai biWi.
20. SobelZaRli/mamaZaRli
ukeTuri adamiani. Tumca saubarSi mimarTvisas gamoi-
yeneba dadebiT konteqstSi, rogorc siyvaruliT da-
tuqsvis mcdeloba.
21. Zunwi karapeta
xelmomWirneTa kerpi
22. mose mwerali
fsevdoganswavluli, grafomaniiT Sepyrobili adami-
ani.
23. giJpoeta
mxiaruli meleqse
24. sona mkiTxavi
yovlismcodne mdabio qalbatoni
25. yaraman yanTeli
miTiuri Zalis patroni, yovlisSemZle adamiani.
8
26. dimitri gelovani
yovelgvari RirsebiT Semkuli adamiani, sasurveli sa-
siZos simbolo.
27. arsena
graf sen Jermenis erT-erTi inkarnacia.
28. SaSu-beSa
binokularuli mxedvelobis mqone adamiani.
29. baci-kuku
mxedvelobadaqveiTebuli adamiani.
30. viris abano
sareabilitacio-gamosasworebeli centri.
31. gorsala
yovlad ugvani xepre adamiani
32. weras atanili
bediswerasTan SeTamamebuli, ukiduresad riskiani ada-
miani.
33. kancelariis virTxa
muyaiTi adamiani intriganuli midrekilebebiT.
34. trawiani xari
mousvenari, daudgromeli adamiani.
35. Rlonti
miTiuri Rorebis patroni, Rorebis romlebisTvisac
gadaulaxavi winaRoba ar arsebobs.
36. gudiani kaci/kudiani qali
sabavSvo patruli.
37. mkvdari suli
ukiduresad zarmaci, uenergio uemocio dune adamiani.
38. yverebSi maxaTis yra
friad usargeblo saqmianoba mocaleobis Jams.
39. Txis kodva
yasidi saqmianoba, erTi saqmis meoreTi gadafarvis
mcdeloba.
40. adam kuku da denikini
miTiuri personaJebi, romelic aravis axsovs rodis
iyvnen da rato.
9
41. fostis cxeni
eqspluatirebuli adamiani, Seusveneblad momuSave.
42. Savlego
adgilobrivi mkvidri, mkveTrad gansazRvruli erovnu-
li niSan-TvisebebiT, konservatori da tradicional-
isti.
43. oqros saraia
edemis baRis materialuri versia
44. babuaCemis duqani
iafi da iorRa gasarTobi adgili.
45. unifxvo
ukiduresad gaRletili arafrismqone uunaro adamiani.
46. yvelis vaWari
vaWarTa Soris yvelaze mxiaruli da gulRia. marketin-
gisa da momsaxurebis etiketis kargi mcodne.
47. Roris tili
gazuluqebul-gayoyoCebuli glaxaki.
48. mamali buzi
ampartavani adamianebis inseqt non grata.
49. mZRneris buzi
mzakvrul CanafiqrebSi gatrunuli adamiani.
50. moxele-naCalniki/moxele-Ciqvani
garkveuli poziciisa da statusis mqone adamiani.
51. moutyvneli patarZlis Rimili
ganwyoba romelic erTdroulad gamoxatavs “xo amcda”-s
farul sixaruls (STagonebuli “rogorc patarZals ar
ascdebao”-sgan) da imedgacruebas (ro undoda?!)
52. diplipito, tiki tomara, kus fexi, mecamete goWi, wiTeli koWi,
aramkiTxe moambe, mSvidobis mtredi
X adamianebi, romlebic maSin Cndebian, roca aravin elis
da arc aravis ainteresebs.
53. yvavi Cxikvis mamida
Soreuli naTesavi, romelic mxolod maSin gaxsendeba
roca Sens pirad sivrceSi iWreba.
54. jibidan gavardnili, eSmakis quslis mkvneteli, jibidan ms-
roleli, RvTispirisgan gavardnili
dacemul angelozTa dasi.
10
55. sityvisTvis jibeSi xelis arCamyofi
zepiradmoubari, sxarti gonebis patroni.
56. dedis win morbenali kvici
TavkerZa bavSvi.
57. Caqceuli ojaxi
Caqceuli anu simdidrisgan Cazneqili ojaxi, mZaxalTa
ocnebis mwvervali.
58. fuli bozebs SeaWama
ityvian xelgaSlil da garTobis moyvarul gabankrote-
bul mamakacze.
59. ninias baRi / Sios marani
guluxvi kacis mudmivad msxmoiare jadosnuri baRi da
ulevi marani, qarTveli kacis mwvane ocneba.
60. SaraSkina kantora
usaqmuri da araprofesionali kadrebiT dakompleqte-
buli dawesebuleba.
61. nucas skola
saswavlo dawesebuleba, sadac izrdebian da frTiande-
bian SaraSkina kantoris momavali kadrebi.
62. gvarSi gasaTxovr-gauTxovrebi
maradqalwulTa dasi.
63. cal-calkaloSiani
qalaqSi bedis saZebnelad Camosuli provincieli, tipi-
uri medrove da iRbliani.
64. godriT CamoTreuli
qalaqs vermorgebuli provincieli.
65. wvenebis direqtori, inturistebis mTavari mommaragebeli,
cexis ufrosi, trestis mmarTveli, cicinaTelas direqtori,
purkombinatis direqtori, sakonservo qarxnis direqtori, cekav-
Siris mTavari ekonomisti, Cais fabrikis direqtori
yofili zepurni ama qveynisani, gasulis saukunis umdi-
dresTa kasta.
66. bobola
didi Tanamdebobis tansruli da ucxvirpiro kaci.
67. bus kvercxebi/ixvis tolma
Znelad saSovari delikatesi, erTgvari egzotikuri ker-
Zebi.
11
68. Taya
kolmeurneobis Tavmjdomare, didi adgilmamulebis pa-
troni, xarbi da usamarTlo kaci.
69. motoriani Txa
meoce saukunis oxunj bavSvTa sayvareli gamoTqma.
70. yleze banti!
udardelobis gamomxatveli SeZaxili, “ai dardis” mxat-
vrul-kreatiuli versia.
71. am Cems fexebs (aRmatebul xarisxSi am Cem yles)
“yleze bantis”, familiaruli forma.
72. zaxruma!
adamianis gansacdelSi Cagdebis Ria survilis gamomx-
atveli SeZaxili.
73. Savi xeli
gasuli saukunis qarTuli horor Janris epikuri gmiri.
74. samaliotis maCvi
warmosaxviTi maCvi romelic samaliots gayva da daikarga.
75. mama abraamis batkani
udanaSaulo msxverpli, qarTul metyvelebaSi miiRo uaryo-
fiTi datvirTva da niSnavs farisevel aferist adamians.
76. beberi xari
va bankze wasuli mamakaci.
77. oblis kveri
gviani da Znelad miRweuli warmateba.
78. mwyrebi yavs
adamiani msubuqi mentaluri disorderiT.
79. cxra nomeri
sazomi erTeulis zeda zRvari Zvel droSi. aqedan gamom-
dinareobs Semdegi terminebi: cxra nomeri kaloSi, Toxi,
glexi, qaji anu yvelaze didi.
80. Seni Suba davxie
“Seni deda vatires” kulturuli forma.
81. rodinobis kvira
miTiuri kviris dRe, romelic arasodes dgeba
82. kargebi da keTilebi
keTilSobil naTesav-megobarTa dasi.
83. karg bedSi Cavardnili
sarfianad gaTxovili qali.
12
84. bebiaSenisa
(bebiaSenis ar ginda?) igive “baboi mtklac”, igive bebia-
ma - sastiki uari. qarTveli bebia xom yvelaze keTili,
yvelaze kargi da guluxvia, amitom es gadamisamarTeba
sruliad loRikuria.
85. “samSi grZeli”
“bebiaSenisas” agresiuli forma. usargeblo SeTavazeba.
86. kuWis wvenis amoReba
franguli kocnis akrobatiuli versia
87. ordiplomiani taqsisti
erovnebiT qarTveli taqsisti.
88. nolSesti Tavis matorze
satransporto saSualeba miTiur saqarTveloSi.
89. “sad erekle da sad Cemi yle”
xarisxis sazomi erTeuli.
90. dacvis biWebi
yvelafris mcodne, yvelafris mxilveli da yvelafris
gamgone miTiuri personaJebi. rodesac dacvis biWis
naTqvams iSvelieben saubarSi argumentad, iq ukve kamaTi
unda mokvdes.
91. bazar-vagzali
uqmad saubari.
92. nwu
calyba uari,
93. yverebiani qali igive mamali qali
mkveTrad gamoxatuli androgenuli niSan-Tvisebebis
matarebeli qali.
94. qalaCuna
feminuri midrekilebebis mqone, saTuTi bunebis mamakaci.
95. kraxi
yovelgvar sikeTes da esTetiurobas moklebuli, cudi
aRnagobisa da pirisaxis, dabali inteleqtis ambiciuri
qali. gvajis vrceli versia
96. gvaji
tandabali, farTo da uproporcio gabaritebiani qali
97. Cemodani
farTo da uformo traki.
13
98. traki naskebSi aqvs Catanili
ityvian qalze romelsac gacilebiT grZeli torsi aqvs,
vidre fexebi da trakic wvivis saxsarTan ufro axlosaa,
vidre welis xazTan.
99. dis proWi
erT-erTi yvelaze rTuli da auxsneli farTo masSta-
buri cneba, romelic konteqstSi ZiriTadad moixsenieba
Semdegi formiT “dis proWianad”, rac niSnavs yvelafers,
yvelanair aqsesuars anu yvelafrianad, ol inkluziv.
mniSvneloba imas eniWeba rodis da ra viTarebaSi iTq-
mis. ai magaliTad roca amboben xinkali daiyara Tavis
disproWianad. dis proWSi igulisxmeba yvelaferi is rac
SeiZleba xinkals miayolo. da ratom maincdamainc proWi
gaugebaria da ufro metad gaugebaria ratom maincdamainc
dis. Tumca sul mcire safuZveli arsebobs imisaTvis rom
vifiqroT SeiZleba es cneba modiodes mTaSi arsebuli
stumar-maspinZlobis wes-Cveulebidan, roca stumris ga-
mocdis an pativiscemis piki iyo misTvis ojaxis wevris
gverdiT miwola anu pativiscema ol inkluziv.
14