Nghệ thuật chữa lành

Cuốn sách này dành cho những ai đang lo âu.
Hãy để nghệ thuật là ánh sáng dẫn lối bạn
đến chân trời bình yên.



MỤC LỤC

Phần giới thiệu........................................................ 9
Phần 1. TRỊ LIỆU NGHỆ THUẬT .......................... 13

Chương 1: Trị liệu nghệ thuật là gì? ............ 15
Phần 2. CÁC BÀI TẬP TRỊ LIỆU NGHỆ THUẬT .... 43

Chương 2: Sơn và vẽ .................................. 45
Chương 3: Nghệ thuật số và ảnh chụp ........ 89
Chương 4: Điêu khắc và thêu dệt ............. 127
Chương 5: Viết ........................................ 167
Chương 6: Nghệ thuật cắt dán.................. 195
Nguồn thông tin....................................... 218
Nguồn tham khảo .................................... 219

7

Chương 1

Trị liệu nghệ thuật là gì?

Nghệ thuật chữa lành

Trị liệu nghệ thuật là một cách chữa lành hội

chứng rối loạn cảm xúc và hành vi theo phương
thức trị liệu tâm lý sử dụng nghệ thuật và tâm lý
học để cải thiện cuộc sống. Thông qua quá trình
sáng tạo nghệ thuật, người tham gia có thể diễn
tả cảm xúc và chữa lành tổn thương gây ra bởi sự
lo âu, trầm cảm hay PTSD. Các nhà trị liệu nghệ
thuật là những chuyên gia đã được đào tạo để
thiết lập mối quan hệ trị liệu với người tham gia,
từ đó giúp người tham gia có cơ hội nâng cao và
cải thiện nhận thức, sự tự tin cũng như gia tăng
kỹ năng giải quyết vấn đề và xã hội. Các bài tập
trị liệu nghệ thuật trong cuốn sách này bao gồm
nhiều bài tập từ nghệ thuật cắt dán và thêu thùa
cho tới vẽ, sơn, điêu khắc, viết, và nhiếp ảnh. Các
bài tập có liên quan mật thiết với mục đích chữa
trị và nhu cầu về mặt cảm xúc.

Nguồn gốc của trị liệu nghệ thuật

Nghệ thuật đóng vai trò là phương thức giao
tiếp của con người. Chúng ta có thể tìm được dấu
vết nguồn gốc của trị liệu nghệ thuật với các hình
vẽ đầu tiên trong hang động được tìm thấy ở

16

Leah Guzman

Tây Ban Nha hàng ngàn năm về trước. Nghệ thuật
thị giác đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống
của chúng ta. Các hình ảnh luôn hiện hữu xung
quanh chúng ta. Khi chúng ta đi dạo trên các con
phố, nhìn thấy tín hiệu qua đường hay điều hướng
Internet tại nhà khi đang nằm trên ghế, nghệ thuật
vẫn luôn hiện hữu khắp mọi nơi. Trị liệu nghệ
thuật là công cụ hiệu quả để hình ảnh hóa thế giới
xung quanh chúng ta.

Theo một bài báo có tên là “Trị liệu nghệ thuật”
trên trang GoodTherapy, trị liệu nghệ thuật lần
đầu tiên xuất hiện trong các tài liệu văn bản đồng
thời ở cả Châu Âu và Mỹ vào thế kỷ 20. Adrian
Hill - một tác giả, nghệ sĩ và nhà trị liệu nghệ
thuật là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ “trị
liệu nghệ thuật” vào năm 1942. Năm 1938, khi
ông đang điều trị bệnh lao tại một phòng điều
dưỡng, ông đã nhận ra giá trị chữa lành của nghệ
thuật đối với các bệnh nhân. Ông bắt đầu trò
chuyện với các bệnh nhân khác và xuất bản cuốn
sách với tên gọi Art Versus Illness (tạm dịch: Nghệ
thuật chữa lành bệnh tật) để ghi lại những khám
phá của ông.

17

Nghệ thuật chữa lành

Bài viết “Trị liệu nghệ thuật” cũng bổ sung
những cá nhân khác có đóng góp cho lĩnh vực
này. Vào đầu những năm 1900 tại Mỹ, Margaret
Naumburg - một nhà tâm lý học, một nhà giáo dục,
nghệ sĩ, tác giả, và là “người phát minh ra trị liệu
nghệ thuật” – đã viết về những trải nghiệm trị liệu
tâm lý và nghệ thuật của bản thân. Bà cũng viết
sách về nghệ thuật đương đại và đưa trị liệu nghệ
thuật vào trong các trường học, cũng như đưa các
chương trình trị liệu nghệ thuật vào bậc đào tạo
thạc sĩ. Hanna Kwiatkowska, một nghệ sĩ tài năng
công tác tại Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia đã
hỗ trợ các gia đình cải thiện cuộc sống thông qua
trị liệu nghệ thuật. Florence Cane, một nhà giáo
dục nghệ thuật, đã đề xuất trị liệu nghệ thuật theo
các giai đoạn để nâng cao sự tự tin và cải thiện quá
trình phát triển bản thân. Edith Kramer góp phần
thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này thông qua
chương trình trị liệu nghệ thuật tại Đại học New York
nơi mà bà đang công tác với tư cách giáo sư. Elinor
Ulman đã sáng lập The American Journal of Art
Theraphy vào thời điểm chưa có bất kỳ tập san nào
về trị liệu nghệ thuật. Sau những bài viết đầu tiên

18

Leah Guzman

của bà về hình thức nghệ thuật mới mẻ này, trị liệu
nghệ thuật đã trở nên phổ biến và được công nhận
là phương pháp trị liệu hiệu quả trong nhiều tình
huống. Sự tiến bộ về công nghệ đã giúp phương
pháp này phát triển bằng cách tiếp cận thông tin
và các bài tập trực tuyến. Ngày nay, chúng ta cũng
sử dụng công nghệ như một công cụ chữa lành.

Tại sao lại lựa chọn trị liệu nghệ thuật?

Trị liệu nghệ thuật sử dụng quá trình sáng tạo
nhằm mục đích tự nhận thức để có thể thấu hiểu
tâm hồn và phát triển khả năng kiểm soát cảm xúc.
Các tác phẩm nghệ thuật chính là sự phản chiếu
của cảm xúc và suy nghĩ. Những hình ảnh này có
thể đưa ra giải pháp giải quyết vấn đề cũng như
giúp ta hiểu nguyên nhân gây ra những cảm xúc
đó. Thấu hiểu nguyên nhân chính là khởi đầu của
sự chấp nhận những cảm xúc này và học cách
phản ứng hoàn toàn khác với những trạng thái
cảm xúc đó. Lợi ích lâu dài của quá trình này bao
gồm phát triển bản thân, và các kỹ năng có thể áp
dụng trong tương lai để giải quyết những thách
thức trong cuộc sống.

19

Nghệ thuật chữa lành

Nghiên cứu trong lĩnh vực trị liệu nghệ thuật
nhận thức-hành vi (CBAT) cũng cung cấp nhiều
lợi ích của trị liệu nghệ thuật. Theo như cuốn sách
Cognitive Behavioral Art Therapy (tạm dịch: Trị liệu
nghệ thuật hành vi nhận thức) của Marcia Rosal,
những nghiên cứu dựa trên bằng chứng thực
chứng minh rằng phương pháp CBAT là cách
điều trị hiệu quả nhất đối với các hội chứng lo âu,
trầm cảm và PTSD. Mục đích của CBAT là giúp
các cá nhân học hỏi kỹ năng thích nghi với những
tình huống khác nhau trong cuộc sống thông qua
các kỹ năng giải quyết vấn đề và thích nghi với
hoàn cảnh.

Trị liệu nghệ thuật cũng có thể phát triển bản
thân. Hoàn thành một bức vẽ có thể mang lại cảm
xúc thỏa mãn, có thêm động lực cho những người
đang mắc phải hội chứng trầm cảm. Thông qua
sự phản ánh qua các tác phẩm, và làm theo các
hướng dẫn trong cuốn sách này, bạn đọc có thể
thấu hiểu tâm lý vô thức.

Thảo luận về các tác phẩm nghệ thuật cũng
giúp nâng cao nhận thức. Nếu một cá nhân đang

20

Leah Guzman

mắc phải hội chứng trầm cảm hoặc lo âu ngắm nhìn
và thảo luận về các bức tranh, các hoạt động này sẽ
giúp họ tự soi chiếu và nâng cao khả năng tự nhận
thức cũng như kiểm soát. Kiểm soát cảm xúc tốt
hơn có thể tăng khả năng hồi phục tâm lý. Hồi phục
tâm lý là sự nhận thức về suy nghĩ và nguyên nhân
dẫn tới các suy nghĩ đó. Một cá nhân có khả năng
phục hồi tâm lý có thể tự kiểm soát và đối mặt với
những hoàn cảnh áp lực. Khả năng kiểm soát chính
là lựa chọn cách khôn ngoan để điều chỉnh cảm xúc
khi cảm xúc dâng trào thay vì những cách tiêu cực
sau đó dẫn tới sự hối hận. Học cách kiểm soát cảm
xúc có thể giúp ta chữa lành tổn thương.

Trị liệu nghệ thuật có thể giúp xác định
nguyên nhân gây ra áp lực về mặt cảm xúc và đưa
ra những giải pháp tích cực để giải quyết. Ví dụ,
một người đang mắc phải hội chứng PTSD sẽ cần
tìm ra đâu là nguyên nhân liên quan tới hội chứng
này. Sáng tạo nghệ thuật khơi gợi ký ức là một quá
trình nhận thức. Những người mắc phải PTSD cần
tìm ra đâu là nguyên nhân gây ra những áp lực ban
đầu và nhìn nhận cảm xúc của họ. Thông qua việc
khám phá những cảm xúc này và gắn với tâm lý,

21

Leah Guzman

Phương pháp tưởng tượng
có hướng dẫn

Phương pháp tưởng tượng có hướng dẫn
là kỹ thuật sử dụng giọng kể chuyện để gợi
lên cảm xúc hay phát triển kỹ năng giải quyết
vấn đề. Hình ảnh hóa có thể được áp dụng để
khơi gợi cảm giác thư giãn, yên bình hay để
thu hút một số điều trong cuộc sống. Phương
pháp này có thể là công cụ để nghiên cứu cách
đối mặt với các tình huống hiện tại. Phương
pháp này hầu hết được thực hiện bằng cách
nhắm mắt và tưởng tượng về một hình ảnh và
vẽ lại hình ảnh đó.

Làm quen với trị liệu nghệ thuật

Có nhiều yếu tố để quyết định khi nào bạn sẽ
bắt đầu trị liệu nghệ thuật. Nếu bạn muốn tìm một
chuyên gia trị liệu, hãy cam kết để dành thời gian
cụ thể cho những lần trị liệu này. Chữa lành và tự
nhận thức là hai quá trình phát triển bản thân cần có
thời gian. Một chuyên gia trị liệu sẽ cung cấp mục
tiêu trị liệu và các bài tập cụ thể để đáp ứng các nhu

31

Nghệ thuật chữa lành

cầu của bạn. Để có thể luyện tập các bài tập trong
cuốn sách này, bạn cần xem xét thời gian, thu thập
các công cụ cần thiết, dành một khoảng không gian
cho việc luyện tập, khởi động và lựa chọn một hoạt
động phù hợp. Tôi thường bắt đầu luyện tập bằng
cách thiền để giúp bản thân thư giãn. Thiền giúp tôi
tập trung vào tác phẩm của mình.

Các dụng cụ

Để bắt đầu trị liệu nghệ thuật, bạn cần nhiều
nguyên liệu không gây hại. Đối với vẽ tranh, hãy
chuẩn bị bút chì, sáp dầu, than vẽ và bút màu. Nếu
bạn muốn sơn thì có thể sử dụng màu nước và
màu Acrylic vì loại màu này khô nhanh và rất dễ
lau. Bạn không nên sử dụng sơn dầu vì lâu khô và
có thể chứa các hóa chất. Đồng thời để làm sạch
sơn dầu, bạn cần có hóa chất tẩy. Dưới đây là danh
sách hoàn chỉnh các dụng cụ mà bạn cần cho các
bài tập trong cuốn sách này:

Vẽ

• Bút màu các loại • Chì vẽ
• Bút mực đen • Bút dành cho vải
• Than vẽ • Sáp dầu
• Chì màu

32

Leah Guzman

Sơn • Sơn dạng xịt
• Acrylic • Màu nước
• Sơn vải
• Bút vẽ • Giấy poster board
• Khăn giấy
Giấy • Giấy can
• Giấy xi măng
• Giấy vẽ • Keo đa dụng
• Nhật ký • Đất sét
• Báo • Sáp Petroleum jelly
• Các bức ảnh
Điêu khắc • Gối nhồi
• Axit Alginate • Bọc thạch cao
• Màng nhôm • Đất sét Polyme
• Gỗ các loại hoặc • Công cụ điêu khắc
thùng các tông • Đất sét tự khô
• Bát sứ • Hộp
• Dây • Dây điện
• Vải
• Khuôn
• Vải nỉ
• Các đồ vật
• Xịt Gesso

33

Chương 2

Sơn và Vẽ

Nghệ thuật chữa lành

Sơn và vẽ là cách hiệu quả để khơi dậy sự sáng

tạo. Vẽ bằng bút chì và bút mực để vẽ hình dạng
và có thể dễ dàng thực hiện, sơn với chổi sẽ trơn
tru và thoải mái hơn. Cả hai kỹ thuật đều được sử
dụng để diễn tả cảm xúc. Mang theo giấy vẽ để vẽ
khung cảnh xung quanh, lưu lại những ý tưởng
mới hay cảm xúc của bản thân. Đây là một cách
tuyệt vời để ghi lại cảm xúc và cũng là yếu tố khơi
gợi cảm xúc.

Vẽ động vật

Tác dụng: Tăng cường sự tự nhận thức, phát triển
khả năng phục hồi tâm lý và giúp xác định thế
mạnh cá nhân
Thời gian chuẩn bị: 10 phút
Thời gian thực hành: 50 phút

Vẽ tranh động vật giúp gia tăng cảm hứng và sự
thoải mái. Quan trọng nhất là chọn động vật để diễn
tả cảm xúc của bạn và những thông điệp quan trọng
về bản thân. Một bức vẽ về động vật có thể đại diện
cho bản thân hiện tại và tương lai. Mỗi động vật
có thế mạnh và đặc điểm mà bạn cảm thấy giống
bản thân. Ví dụ, một khách hàng của tôi vẽ một chú

46

Leah Guzman

rùa và kết nối nó với sự dịch chuyển chậm rãi trong
cuộc sống. Nhưng, khi chúng tôi thảo luận sâu hơn
về bức tranh rùa này, cô ấy bắt đầu nhận ra sự chậm
rãi không phải lúc nào cũng tiêu cực. Đây là cách
dừng lại sự hối hả và tận hưởng từng khoảnh khắc
nhỏ bé trong cuộc sống.

DỤN G C Ụ: Chì vẽ, 1 tờ giấy 18 x 24 inch, bút
đen, chì màu
Các bước thực hiện:

1. Cân nhắc và chọn ba loại động vật. Con vật
đầu tiên đại diện cho vẻ bề ngoài của bạn
(cách bạn đi đứng và bề ngoài), con vật tiếp
theo đại diện cho cảm xúc và lựa chọn cuối
cùng diễn tả cách bạn tư duy.

2. Vẽ bằng bút chì ba loại động vật này trên một
tờ giấy. Đừng cố vẽ một cách thật hoàn hảo.
Hãy sáng tạo và vẽ ba động vật theo cách bạn
nghĩ và cảm nhận. Nếu bạn cần giúp đỡ, hãy
lấy cảm hứng từ một hình ảnh bất kỳ sẵn có
của những con vật mà bạn đã chọn.

3. Hãy thêm chi tiết về môi trường sống của
động vật (núi, thung lũng, rừng, nhà, sở thú,...).

47

Nghệ thuật chữa lành

Có thể vẽ nhiều môi trường khác nhau trên
cùng một tờ giấy.
4. Khi đã hoàn thành phác thảo, hãy dùng bút
đen vẽ theo đường chì.
5. Dùng chì màu để tô màu bức tranh.

Các câu hỏi thảo luận:

• Thảo luận về thế mạnh của những con vật
bạn chọn. Bạn có cảm thấy điều gì giống với
bản thân?

• Bạn có thể tận dụng thế mạnh đó để giải quyết
các vấn đề trong cuộc sống như thế nào?

• Các loài bạn chọn chung sống với nhau như
thế nào?

48