Natural hazards

1

‫مخاطرات طبیعی‬
‫چیست؟‬

AMADEGII.IR 1

AMADEGII.IR

‫عنوان‪ :‬مخاطرات طبیعی چیست؟‬

‫داوطلب سلامت محترم شما بعداز مطالعه این‬
‫کتابچه الکترونیکی‪ ،‬قادرخواهید بود‪:‬‬
‫انواع مخاطرات طبیعی رابیان نمایید‬

‫با آمادگی درشرایط اضطراری آشناخواهید شد‪.‬‬
‫عوامل موثر دربروز بلایاومدیریت آن راتوصیف نمایید‬
‫لزوم آمادگی در شرایط اضطراری رادرک خواهید کرد‬

‫‪AMADEaGII.IR‬‬ ‫‪2‬‬

‫تدوین کننده‪ :‬فرشته امینی‬
‫دانشجو دکتری آموزش بهداشت وارتقاءسلامت‬
‫دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تربیت مدرس‬

‫ناظرین علمی‬
‫دکتر علیرضاحیدرنیا استاد گروه آموزش بهداشت‬

‫وارتقاءسلامت دانشگاه تربیت مدرس‬

‫دکترفضل الله غفرانی پور استاد گروه آموزش بهداشت‬
‫وارتقاءسلامت دانشگاه تربیت مدرس‬

‫دکتر محمداسماعیل مطلق استاد گروه کودکان‪،‬‬
‫دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور‬

‫بهار‪۱۴۰۱‬‬
‫دانشکده علوم پزشکی دانشگاه تربیت مدرس‬

‫‪AMADEaGII.IR‬‬ ‫‪3‬‬

‫اهداف این دوره آموزشی‬
‫ویژه داوطلبین سلامت محترم‬

‫درپایان این دوره آموزشی از شما انتظار می رود‪:‬‬
‫درباره مخاطرات طبیعی دانش واطلاعات بیشتر و‬
‫دقیق تری کسب کرده باشید‪ ،‬با آمادگی درشرایط‬
‫اضطراری آشنا شده و عوامل موثر در بروز بلایا و‬
‫مدیریت آن را به درستی بشناسید‪ ،‬از لزوم آمادگی‬
‫در شرایط اضطراری آگاه شوید و مهارت رفتاری‬
‫خود را درزمینه آمادگی درمخاطرات ارتقاء دهید‪.‬‬
‫شما می توانید باکسب اطلاعات معتبر وعلمی‪ ،‬دید‬
‫واقع بینانه تری نسبت به توانایی های خود در‬
‫جهت حفظ جان مردم جامعه درشرایط اضطراری و‬
‫کاهش آسیب مخاطرات طبیعی پیدا نمایید‬

‫‪AMADEaGII.IR‬‬ ‫‪4‬‬

‫فهرست مطالب‬

‫مقدمه‪6 ..................................................................‬‬
‫تعریف مخاطرات طبیعی‪8.....................................‬‬
‫انواع مخاطرات طبیعی‪۱۰.......................................‬‬
‫آمادگی درشرایط اضطراری‪۱7................................‬‬
‫شناسایی عوامل موثر دربروز بلایا‪25......................‬‬
‫مدل درک خطر درمدیریت بلایای طبیعی…‪27...….‬‬
‫لزوم آمادگی در شرایط اضطراری‪28......................‬‬
‫آمادگی وارزیابی واصلاح برنامه آموزشی‪32...........‬‬

‫بیانات مقام معظم رهبری درمورد پدافند غیرعامل‬
‫کلام آخر‪3۴...........................................................‬‬

‫منابع‪35................................................................‬‬

‫‪AMADEaGII.IR‬‬ ‫‪5‬‬

‫مقدمه‬

‫از بین‪ ۴۰‬نـوع مختلـف بلایـای جهــان‪ 3۱ ،‬نــوع در‬
‫کشورایـران شناســایی شــده اســت‪.‬‬

‫بلایــای طبیعــی عمــده در ایــران عبارتنــد از‬
‫زلزلــه‪ ،‬ســیل‪ ،‬خشکســالی‪ ،‬رانــش زمیــن‪،‬‬

‫بیابــان زایــی‪ ،‬جنـگل زدایـی و توفـان‪.‬‬
‫بـا توجـه بـه گـزارش جهانـی ارزیابـی کاهـش خطـر‬
‫بلایـا(‪ ) 2۰۰9‬سـطح خطـر بلایـای طبیعـی ایـران ‪8‬‬

‫از ‪ ۱۰‬بـرآورد شـده اسـت‪.‬‬
‫کشــنده تریــن و یـا مخربتریـن بلایـای طبیعـی در‬

‫طـول دهـه هـای اخیـر در ایـران ‪:‬‬
‫• زلزلـه رودبار و منجیـل ‪۱99۰‬‬

‫• زلزلــه بــم ‪2۰۰3‬‬
‫• ســیل گلســتان ‪2۰۰5-2۰۰۰‬‬

‫• طوفــان گونــو ‪2۰۰7‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪6‬‬

‫حوادث طبیعی‬

AMADEaGII.IR 7

‫مخاطرات طبیعی چیست؟‬

‫مخاطرات طبیعی‪ ،‬حوادث و سوانحی هستند که منشأ‬
‫آن ها طبیعت است و تهدیدی برای شهروندان و‬

‫جامعه قلمداد می شود‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪8‬‬

‫مخاطرات طبیعی به سه دسته تقسیم می شود‪:‬‬

‫‪ -‬با منشأ زمینی ‪ :‬زلزله‪ ،‬آتشفشان‪ ،‬سونامی‪ ،‬رانش زمین‬
‫‪ -‬با منشأ آب و هوایی ‪ :‬سیل‪ ،‬توفان‪ ،‬گردباد‪ ،‬خشکسالی‬
‫‪ -‬با منشأ زیستی ‪ :‬اپیدمی گسترده بیماریها (وبا‪ ،‬آنفولانزا )‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪9‬‬

‫مخاطرات با منشأ زمینی‬

‫زلزله‬
‫زمین لرزه ها به مفهوم جابه جایی ناگهانی زمین به‬
‫علت آزاد شدن ناگهانی فشاری است که مدتهای‬
‫مدیدی تراکم پیدا کرده است ومنجر به بروزتلفات و‬
‫صدمات جانی و خسارات مالی خواهد شد‪ .‬اندازه زلزله با‬
‫استفاده از مقیاس ریشتر بر اساس لگاریتمی اندازه گیری‬

‫می شود‪.‬‬
‫سونامی‬
‫سونامی در کف دریا‪ ،‬فورانهای آتشفشانی‪ ،‬زلزلهها‬
‫میتوانند منجر به سونامی شوند‪.‬‬
‫آتشفشان‬
‫آتشفشان ها کوههای پر از گدازه هستند که وقتی فشار‬
‫زیاد می شود فوران می کنند‪ .‬محتویاتی که آتشفشان به‬
‫بیرون می ریزد زمانی که در زیر سطح باشد ماگما و‬
‫هنگامی که به سطح برسد گدازه نامیده می شود فقط‬
‫کسری از آتشفشان های جهان‪ ،‬در واقع در خشکی‬
‫هستند‪ ،‬بقیه در کف اقیانوس هستند‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪10‬‬

‫زلزله‬

‫زلزله شایع ترین نوع مخاطره طبیعی است که خسارات‬
‫مالی و جانی بسیاری را به دنبال دارد‪ .‬زلزله تکـان‬
‫خـوردن قشر زمین است‪ ،‬این تکانها یا در نتیجه انفجار‬
‫در اعماق زمین (انفجاری) یا در نتیجه فعالیت آتشفشانها‬
‫(آتشفشانی) و یا در اثر لغزش لایه های مختلف زمین‬
‫روی یکدیگر در طول گسل ها ایجاد میشود‪ .‬زلزله های‬
‫شدید اغلب با پیش لرزه و با پس لرزه هایی با شدت‬
‫هـای متفـاوت همـراه هستند‪ .‬زلزله اثرات تخریبی‬
‫شدیدی دارد مانند آتش سوزی های وسیع‪ ،‬شکستن‬
‫سدها و جریان سیلاب‪ ،‬ریزش کوه و سقوط بهمن ها‪.‬‬
‫خطر شیوع بیماری واگیر به علت فساد اجساد جمع آوری‬

‫نشده افزایش مـی یابـد‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪11‬‬

‫مخاطرات با منشأ آب وهوا‬

‫سیل ‪: Floods‬‬
‫سیل و سرریز آب روی زمینی که معمولاً خشک است‪،‬‬
‫ناشی از بارش طولانی مدت‪ ،‬رعد و برق‪ ،‬طوفان ‪ ،‬یا‬
‫ذوب برف و یخ است‪ .‬سیل های ناگهانی فقط چند‬
‫دقیقه طول می کشد در حالی که سیل های دیگر می‬

‫توانند ماه ها طول بکشند‪.‬‬
‫گردباد ‪: Tornado‬‬

‫گردباد به عنوان ستونی از هوا در حال چرخش شدید‬
‫تعریف می شود که از یک طوفان رعد و برق به سمت‬
‫زمین گسترش می یابد‪ .‬گردبادها تقریب ًا در همه نقاط‬

‫جهان یافت می شوند‬
‫خشکسالی ‪: Drought‬‬
‫خشکسالی ناشی از کمبود بارندگی در یک دوره زمانی‬
‫طولانی که باعث کمبود آب می شود‪ .‬معمولا بیش از‬
‫یک سال است‪ .‬می تواند در هر جایی رخ دهد‪ ،‬پوشش‬
‫گیاهی می تواند از بین برود و زمین را در برابر فرسایش‬
‫آسیب پذیر کند‪ .‬همچنین باعث از بین رفتن محصول‪،‬‬
‫مرگ دام‪ ،‬دمای بالاتر و آتش سوزی می شود‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪12‬‬

‫سیل‬

‫طغیان آب و سرازیر شدن سیل به اماکن مسکونی‪ ،‬از‬
‫جمله حوادث طبیعی است کـه حیـات بـشر را بـه‬
‫مخـاطره می اندازد‪ .‬سیل ها در مقیاس جهانی‬
‫ویرانگرترین فاجعه ملی و عامل بیشترین تعداد مرگ و‬
‫میر و خسارات هستند شـاید به شدت زلزله نتواند تیتر‬
‫روزنامه ها را اشغال کنند ولی خطرناک ترند‪ .‬زمین های‬
‫سیل خیز عموم ًا دارای شرایط کشاورزی مناسب هستند‪،‬‬
‫بنابراین تراکم جمعیت در ایـن گونـه منـاطق زیاد است‬
‫لذا جریان سیل تعداد زیادی رابی خانمان می کند و تلفات‬
‫دامی و خـسارات به محصولات و زمین های کشاورزی‬
‫زیادی دارد به علت قطع راههای ارتباطی و محاصره سیل‬
‫زدگان مسئله نجات و کمک رسانی با تاخیر و مشکلات‬

‫بسیار انجام می شود‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪13‬‬

‫مخاطرات با منشأ زیستی‬

‫‪ ‬اپیدمی گسترده بیماریها مانند‬
‫انفلوانزا‪ ،‬وبا‪ ،‬اپیدمی کرونا‬
‫‪ ‬هجوم جانوران موذی‬
‫‪ ‬حمله حیوانات وحشی‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪14‬‬

‫مخاطرات با منشأ زیستی‬

‫بر اساس تخمین سازمان بهداشت جهانی‪،‬‬
‫‪ 2۴‬درصد از مرگ ومیر سالانه دردنیا یعنی‬
‫مرگ ‪۱3/7‬میلیون نفر درسال ‪ ،‬با مخاطرات‬

‫بهداشتی محیط زیست مرتبط است‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪15‬‬

‫بحران وشرایط اضطرار چیست؟‬

‫بحران عبارتست از وضعیتی که شرایط جامعه را دچار‬
‫اختلال کند به عبـارت دیگـر عملکردهـای بـه هنجـار‬
‫جامعه را مختل نماید‪ .‬مدیریت بحران مناسب می تواند‬

‫تبعات سوء ناشی از یک حادثه را کاهش دهد‬
‫بر طبق تعاریف بین المللی‪ ،‬مدیریت بحران چهار رکن‬

‫اصلی دارد که عبارتند از‪:‬‬
‫‪ ‬آمادگی‬

‫‪ ‬واکنش به هنگام وقوع‬
‫‪ ‬پس از بحران‪ ،‬بازسازی‬
‫‪ ‬پیشگیری و کاهش خسارت‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪16‬‬

‫اقدام درشرایط اضطراری‬

‫درشرایط اضطراری ؛ درصورتی که آموزش‬
‫دیده اید اقدامات وکمک های اولیه راتاقبل از‬
‫رسیدن نیروهای امدادی برای مصدومان‬

‫انجام دهید‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪17‬‬

‫آمادگی درشرایط اضطراری‬

‫درشرایط اضطراری ‪ ،‬کمک رسانی بدون‬
‫فراگیری اصولی آموزش کمک های اولیه ‪،‬‬
‫ممکن است موجب وارد آمدن آسیب بیشتر به‬

‫فرد وصدمات جبران ناپذیر شویم‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪18‬‬

‫آمادگی درشرایط اضطراری‬

‫به کودکان آموزش دهید چگونه وچه وقت با‬
‫شماره های اضطراری ‪ ۱۱5‬و پلیس ‪۱۱۰‬‬
‫وآتش نشانی ‪ ۱25‬و مرکز امدادونجات ‪۱۱2‬‬

‫تماس بگیرند‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪19‬‬

‫کیف نجات شرایط اضطراری‬

‫درشرایط اضطراری ‪،‬لازم است کیف نجات یا‬
‫جعبه کمک های اولیه وخاموش کننده حریق‬

‫رابه همراه خود برداریم‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪20‬‬

‫اطلاعات درشرایط اضطراری‬

‫درشرایط اضطراری اوضاع را از طریق یک رادیوی‬
‫دستی پیگیری کنیم وبه توصیه های مسئولین‬
‫درمورد نحوه ترک محل کار یاسکونت گوش فرا‬
‫دهیم و اخبار و اطلاعات را از منابع رسمی وموثق‬

‫دریافت کنیم‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪21‬‬

‫آمادگی درشرایط اضطراری‬

‫برای حفظ آمادگی‪ ،‬راه های خروج اضطراری منزل‬
‫و محل کار را برای مواقع اضطراری مشخص کنیم‬
‫ونزدیک ترین خروجی رابشناسیم زیرا این امر‬

‫باعث خروج سریع می گردد‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪22‬‬

‫مخاطرات کشورایران‬

‫فهرست مخاطرات کشورایران براساس حروف الفبا‬
‫طبق گزارش وزارت کشور‬

‫‪ ‬آتش سوزی (جنگل ها‪،‬صنعتی وساختمانی)‬
‫‪ ‬آفات نباتی وبیماری های دام وطیور‬
‫‪ ‬آودگی هوا‬
‫‪ ‬ازدحام جمعیت‬
‫‪ ‬بیابان زایی‬
‫‪ ‬بیماری های فراگیر انسانی‬
‫‪ ‬حوادث حمل ونقل جاده ای‬
‫‪ ‬خشکسالی‬
‫‪ ‬زلزله‬
‫‪ ‬سیلاب‬
‫‪ ‬فرونشست زمین‬
‫‪ ‬گردباد وطوفان گردوخاک‬
‫‪ ‬موج سرما‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪23‬‬

‫آسیب پذیری چیست؟‬

‫بلایا نتیجه تعامل مخاطرات با شرایط جوامع است‪ .‬از‬
‫این شرایط جوامع که موجب تبدیل شدن توان بالقوه‬
‫مخاطرات به آسیب میگردد‪ ،‬تحت عنوان آسیب‬
‫پذیری یاد میشود‪. .‬آسیب پذیری ابعاد مختلفی دارد‬
‫که یکی از ابعاد مهم آن‪ ،‬بعد اجتماعی است‪ .‬عوامل‬
‫اجتماعی متعددی وجود دارند که موجب تبدیل شدن‬
‫مخاطرات به بلایا می گردند‪ .‬این عوامل متاثر از‬

‫خصوصیات جوامع مختلف است‪.‬‬
‫لازمه مداخله موثر برای کاهش خطر بلایا‪،‬‬

‫شناسایی دقیق عوامل اجتماعی است‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪24‬‬

‫شناسایی عوامل موثر بر بروز بلایا‬

‫خصوصیات جمعیت شناختی‬ ‫‪‬‬
‫وضعیت سواد و بیسوادی‬ ‫‪‬‬
‫آگاهی و درک خطر مردم‬ ‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫اشتغال و امنیت شغلی ومحل سکونت‬ ‫‪‬‬
‫ساختار و کیفیت مدیریت بلایا‬ ‫‪‬‬
‫اعتقادات دینی و باورها‬ ‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫وضعیت اقتصادی‪ ،‬میزان درآمد و توزیع آن‬ ‫‪‬‬
‫آسیب پذیری های فردی‬
‫توسعه یافتگی جامعه‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪25‬‬

‫نیاز سنجی آموزشی در حوزه سلامت در بلایا‬

‫آموزش باید معطوف مسائل یا نیازهای واقعی باشد تا‬
‫از دانش و یافته های ارزشمند تولید شده استفاده‬
‫موثرتری به عمل آید‪ .‬نیازهای آموزشی دارای تنوع‬
‫وگستردگی است‪ .‬این نیازهای آموزشی به طور مدام‬
‫نیاز به پاسخگویی داشته و لازم است با توجه به‬
‫تحولات دانش و فناوریها و به ویژه نظر به تحولات‬
‫روز افزون در علوم و فنون نظامی و رویکردهای‬
‫مربوطه و همچنین نیازهای جدید پیش آمده در رابطه‬
‫با نیازهای اجتماعی‪ ،‬توانمندیهای دانشی و مهارتی آنها‬

‫به روز شده‪ ،‬توسعه و تقویت شود‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪26‬‬

‫مدل درک خطر بلایای طبیعی‬
‫در چهار مرحله مدیریت بلایا‬

‫مدل درک خطر بلایای طبیعی در چهار مرحله‬
‫مدیریت بلایا تبیین گردید‪.‬‬

‫در مرحله کاهش آسیب با تقویت بستر عقلانی‪،‬‬ ‫‪‬‬
‫علمی و اعتقادی در جامعه موجب تاب آوری و‬ ‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫کاهش آسیب جامعه‬ ‫‪‬‬
‫در مرحله آمادگی با اجرای راهبردهای ارتقاء‬
‫موجب جهت گیری صحیح اجتماعی –‬

‫اقتصادی‬
‫در مرحله پاسخ با کنترل کاهنده های درک‬
‫خطر موجب فهم واقعی و ایجاد نگرانی معقول‬

‫از خطر‬
‫در مرحله بازیابی با تقویت ساختار درک‬
‫خطرباعث اقدام درست شده که به کاهش خطر‬

‫بلایای طبیعی در آینده کمک میکند‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪27‬‬

‫چرا لازم است یك جامعه برای‬
‫شرایط اضطرارآماده باشد ؟‬

‫هر جامعه ای اعم از یک سازمان یا جمعیت‬
‫خاص ممکن است در شرایط اضطرار یا بحران‬

‫قرار گیرد‪.‬‬

‫هزینه های ناشی از کنترل بحران بسیار‬
‫سنگین می باشد وکاهش این هزینه ها جز با‬
‫برنامه ریزی برای مدیریت بحرانها ممکن‬

‫نیست‪.‬‬

‫جامعه ای که از خطرات تهدید کننده خود آگاه‬
‫نبوده و آمادگی مواجهه با خطرات را ندارد‪ ،‬در‬

‫شرایط بحرانی با مشکل مواجه می گردد‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪28‬‬

‫هدف مدیریت بحران‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪29‬‬

‫آمادگی‬

‫آمادگی مجموعه اقدامات فوری برای افزایش توان‬
‫عملیاتی و ایجاد تسهیلاتی برای واکنش مؤثر در‬

‫برابر حادثه ای که روی داده است‪.‬‬
‫فعالیت های ارتقاء آمادگی عبارتند از‪:‬‬
‫‪-۱‬پژوهش‪ :‬گرد آوری‪ ،‬نگهداری‪ ،‬تحلیل اطلاعات‬
‫‪-2‬شناسایی ریسک های مختلف و برنامه ریزی آن‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪30‬‬

‫آمادگی‬

‫‪ ‬ایجاد ساختارهای مدیریتی‬
‫‪ ‬فعالیت سازمان ها و توافق همکاری دو جانبه‬

‫‪ ‬آموزش‬
‫‪ ‬مانور و تمرین‬
‫‪ ‬مدیریت جامع منابع شامل مالی‪ ،‬تجهیزاتی‬
‫آموزش واکنش در برابر خطرات‬
‫وبرگزاری تمرین و مانور‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪31‬‬

‫آموزش‬ ‫طراحی‬
‫برنامه‬
‫برنامه‬

‫برگزاری مانور‬

‫اصلاح برنامه‬ ‫ارزیابی واصلاح‬

‫تعیین مشکلات‬ ‫حفظ و به روز‬
‫رسانی برنامه‬
‫برنامه‬
‫سانحه‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪32‬‬

‫بیانات مقام معظم فرماندهی کل قوا درارتباط‬
‫با ساماندهی پدافند غیرعامل‬

‫تاکید برشناسایی مراکزحیاتی کشور‬ ‫‪‬‬
‫اولویت بندی موضوعات براساس اهمیت آنان‬ ‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫داشتن نگاه اجرایی ومیدانی درموضوعات‬ ‫‪‬‬
‫به نتیجه رساندن طرح های پدافند غیرعامل‬ ‫‪‬‬
‫تاکید برطرح پدافند غیرعامل برای پروژه ها‬ ‫‪‬‬
‫تاکید برپیگیری کمیته نظارت بر اجرای طرح‬ ‫‪‬‬
‫‪‬‬
‫تاکید برروحیه بسیجی دراجرای پروژه ها‬ ‫‪‬‬
‫دراولویت قرارداشتن مسئله پدافند غیرعامل‬ ‫‪‬‬

‫استفاده از نعمت های طبیعی موجود‬
‫ایمن سازی سرمایه های اساسی‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪33‬‬

‫کلام آخر‬

‫تدوین این کتـاب الکترونیکـی وبرگـزاری کارگـاه‬
‫های آموزشی آمادگی دربرابر مخـاطرات طبیعـی و‬
‫انجام مانورهاو تمرین های ویژه مخاطبین سلامت‬
‫این تحقیق‪ ،‬تلاشی است که درراستای تحقق ایـن‬
‫هدف مهم انجام گرفته است تـا از ایـن طریـق بـا‬
‫ارتقــاء مهــارت هــای رفتــاری وافــزایش دانــش‬
‫داوطلبین سلامت جامعه ‪ ،‬درجهت آمادگی قبـل از‬
‫مخاطرات طبیعـی وکـاهش آسـیب هـا وخسـارات‬

‫جبران ناپذیر آن سهم اندکی داشته باشیم‪.‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪34‬‬

‫منابع‬

‫‪-‬دانشگاه صنعتی مالک اشتر‪ .‬پژوهشکده مهندسی‬
‫پدافند غیر عامل‪،‬مدیریت پژوهش و آموزش‪۱388‬‬
‫‪-‬بحران چنست و چگونه تعریف میشود؟‪ .‬فصلنامه‬

‫مدیریت بحران‪۱399.‬‬
‫‪-‬اصول و مبانی مدیریت بحران‪ .‬تهران‪ :‬مؤسسه‬
‫آموزش عالی علمی ـ کاربردی هلال ایران ‪۱392.‬‬
‫‪-‬مدیریت بحران (نقدی بر شیوه های تحلیل و‬

‫تدبیر بحران در ایران)‪ .‬فرهنگ گفتمان‪۱38۴.‬‬
‫‪-‬آمادگى چیست و چه عواملى بر آن اثرگذار‬
‫است؟؛ فصلنامه دانش پیشگیرى و مدیریت‬

‫بحران‪۱399.‬‬
‫‪-‬رویکرد جامعه محور در کاهش اثرات مهلک‬
‫انسانی ناشی از وقوع بلایای طبیعی‪ : .‬خلاصه‬
‫مقالات سومین کنگره بینالمللی بهداشت‪ ،‬درمان و‬

‫مدیریت بحران در حوادث غیرمترقبه‪۱385 ،‬‬

‫‪AMADEGII.IR‬‬ ‫‪35‬‬

AMADEGII.IR 36