ใบความรู้ประกอบการสอน_เรื่อง_โวหารในงานเขียน_(๑)-11232345

ใบความรู้ท่ี ๑ เรือ่ ง โวหารในภาษาไทย

หน่วยเรียนรูท้ ี่ ๔ เรือ่ ง ภาษาเพอื่ การสื่อสาร
แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี ๑ เรือ่ ง โวหารในงานเขยี น
รายวชิ า พนื้ ฐานภาษาไทย รหัส ท๑๖๑๐๑ ภาคเรียนท่ี ๑ ชนั้ ประถมศกึ ษาปที ี่ ๖

โวหาร แปลว่า สำนวน ซ่งึ เปน็ ถอ้ ยคำท่เี รียบเรยี ง ท่มี คี วามหมายไมต่ รงตามตัว หรอื มี
ความหมายอืน่ แฝงอยู่

โวหารในภาษาไทย แบง่ ออกเปน็ ๕ แบบ คือ
๑ .บรรยายโวหาร หมายถึง สำนวนท่ีอธบิ ายหรอื เล่าเรอื่ งราวตา่ งๆโดยละเอียด
๒. พรรณนาโวหาร หมายถงึ สำนวนท่เี ขียนจนทำให้เหน็ ภาพ
๓. เทศนาโวหาร หมายถึง สำนวนท่ีเขียนเพอ่ื การสง่ั สอน
๔. สาธกโวหาร หมายถงึ สำนวนท่ีเขียนแสดงเพ่ือการยกตัวอย่าง
๕. อปุ มาโวหาร หมายถึง สำนวนทเ่ี ขยี นใชใ้ นความหมายเชงิ เปรียบเทียบ

๑ .บรรยายโวหาร

คือ การเขยี นเลา่ เรอ่ื ง หรืออธบิ ายเร่อื งราวตา่ งๆตามลำดับเหตุการณ์ เขียนตรงไปตรงมา
กะทดั รดั ให้ความรู้ชดั เจนในเรื่องนนั้ ๆ เร่ืองท่นี ิยมเขยี นโดยใชบ้ รรยายโวหาร ได้แก่ การเล่าเรื่อง
ประสบการณ์ท่พี บเห็น นิทาน นิยาย ประวตั ิบุคคลสำคญั ตำนาน รายงาน บันทกึ ขา่ ว

ตวั อย่างบรรยายโวหาร

พอ่ เดนิ เข้าหากอไผ่ปา่ เลอื กตดั ลำเทา่ ขามาสองปล้อง ทำเปน็ กระบอก คดั เห็ดดอกใหญ่
ไปลา้ งในลำห้วยจนสะอาด บรรจลุ งในกระบอกไมไ้ ผจ่ นแนน่ ไม่ต้องใส่น้ำ เติมเกลือและเตมิ
นำ้ พรกิ ลงไปพอเหมาะ ก่อไฟเผากระบอกไม้ไผน่ น้ั ไมน่ านนักเห็ดก็ขับนำ้ ออกมาเดอื ดปุดๆ

๒. พรรณนาโวหาร

คือ การเขียนมุ่งใหค้ วามแจ่มแจง้ ละเอยี ดลออ เพื่อให้ผอู้ ่านเกิดอารมณซ์ าบซ้ึงเพลิดเพลนิ ไป
กับขอ้ ความนนั้ มุง่ ให้ภาพ และอารมณ์ การเขยี นพรรณนาโวหารมกั ใชก้ ารเล่นคำ เล่นเสยี ง และคำ
วเิ ศษณ์ ให้ภาพพจน์ เตม็ ไปดว้ ยสำนวนโวหารทีไ่ พเราะ อ่านได้รสชาติ

ตวั อยา่ งพรรณนาโวหาร

วนั เพญ็ พระจนั ทร์สีนวลจ้าสอ่ งแสงอยู่ในวงรศั มีสขี าว นำ้ ขึน้ เตม็ ฝ่งั นิ่งไม่เคล่ือนไหว
แต่เปา็นรเงาแวววาวเหมือนถาดเงินใบใหญท่ ่ีขัดมนั ทางฝ่ังขวาของแม่น้ำเจ้าพระยาตอนหนงึ่
มตี น้ ๓ลำ. พเทตู ศ้นนใหาโญว”่ หาร

คือ สำนวนข้อความที่ผู้เขียนมงุ่ /สง่ั สอนดา้ นคณุ ธรรม จรยิ ธรรม หรอื จรรโลงใจผูอ้ า่ นหรือ
ปลุกใจ จงู ใจให้ผู้อ่านคลอ้ ยตาม

ตัวอย่างเทศนาโวหาร

ทำอะไรกอ็ ยา่ ทำด้วยความอยากมี อยากเปน็ อยากไดน้ ั่นอยากได้น่ี เราควรทำตามหน้าท่ี
ของเราให้สมบรู ณ์ ให้เรยี บรอ้ ย ไม่ตอ้ งมคี วามอยากจะได้ อยากจะเปน็ ก็ทำได้ ทำเพราะสำนกึ ใน
หนา้ ที่ มนั เปน็ เหตใุ ห้กระตุน้ เตือนให้กระทำ เพราะความสำนกึ ว่าเราเกดิ เพอ่ื หนา้ ท่ี หรือคำพูดท่ี
เคยพูดบ่อยๆ ว่า “งานคอื ชวี ติ ชีวิตคอื งานบนั ดาลสุข ทำงานให้สนกุ เปน็ สุขขณะทำงาน”

๔. สาธกโวหาร
คือ สำนวนขอ้ ความ/ที่มุง่ ให้ความชัดเจน โดยการยกตัวอย่างเพอื่ อธบิ ายหรือสนับสนนุ ความ
คดิ เห็นใหห้ นักแนน่ นา่ เช่ือถือ
ตัวอย่างสาธกโวหาร ตอน โยคเี ทศนาทหารทัพลงั กาและเมอื งผลึก ในเร่ืองพระอภยั มณี

คือรปู รสกลน่ิ เสยี งไม่เท่ยี งแท้ ยอ่ มเฒา่ แก่เกิดโรคโศกสงสาร
ความตายหนง่ึ พึงใหเ้ ห็นเป็นประธาน หวังนพิ พานพน้ ทกุ ข์สขุ สบาย
ซ่ึงบ้านเมืองเคอื งเขญ็ ถึงเช่นน้ี เพราะโลกียต์ ณั หาพาฉิบหาย
อนั ศีลหา้ ว่าอย่าทำให้จำตาย จะตกอบายภมู ิขุมนรกกัน

๕. เทศนาโวหาร
คือ การเขียนเพอ่ื เปรยี บเทียบ โดยยกตัวอยา่ ง ส่งิ ทีค่ ลา้ ยคลงึ กนั มาเปรียบเพือ่ ให้เกิดความ
ชดั เจนด้านความหมาย ด้านภาพและเกดิ อารมณ์ความรสู้ กึ มากยง่ิ ขึ้น อปุ มาโวหารมักจะปรากฏพรอ้ ม
กบั พรรณนานาโวหารเสมอ ได้แก่

ก.เปรียบเทยี บส่งิ ท่เี หมอื นสองสิ่ง มกั มีคำว่า เหมือน ดุจ คลา้ ย เป็นตวั เชอ่ื ม
คำอปุ มาอปุ ไมยให้สอดคล้องกนั เชน่

ดีใจเหมือนไดแ้ ก้ว

ความรู้ประดจุ ด่งั อาวุธ

ข. เปรยี บเทียบโดยการโยงความคิดจากส่ิงหนงึ่ ไปยงั สิง่ หนง่ึ เปน็ การเปรียบโดยนยั
ตอ้ งอาศยั การตคี วามประกอบ เช่น

ครูเหมือนเรือจา้ ง
ชาวนาเป็นกระดกู สันหลังของชาติ

ค. เปรียบเทยี บโดยการซ้ำคำ เช่น
จะมารกั เหากว่าผม จะมารกั ลมกว่าน้ำ จะมารักถ้ำกวา่ เรือน
จะมารกั เดอื นยิ่งกวา่ ตะวนั จะมารกั ตวั ออกเฒา่ ยงิ่ กวา่

ง .เปรียบเทยี บโดยการยกตวั อยา่ งประกอบ เช่น
พระราชา ๑ หญงิ ๑ ไม้เลอ้ื ย ๑ ยอ่ มรกั ผ้คู นและส่งิ ทอ่ี ยูใ่ กล้ๆ

จ .เปรยี บความขัดแย้งหรือเปรียบสงิ่ ทีอ่ ยตู่ รงกนั ข้าม เชน่
นำ้ กับไฟ
รักยาวให้บ่ัน รกั ส้นั ให้ตอ่

ฉ .เปรียบเทยี บโดยใช้ช่ือเทียบเคยี ง เช่น
ปากกามอี ำนาจกว่าคมดาบ
จากเปลไปถึงหลุมฝังศพ

หนังสอื เรยี นภาษาไทย ชดุ พ้ืนฐานภาษา ชน้ั ประถมศึกษาปีที่ ๖ กระทรวงศึกษาธิการ