Lesdag 5.3, Genetica, TAB 17, sept 17

Module 1a, Biologie Hond





GENETICA








TAB 17









Opleiding Gedragstherapie bij Honden




Margit Bossard, gedragsdeskundig dierenarts

Lesopzet Erfelijkheid











 Algemene erfelijkheid


 Genetische sommen maken




 Achtergrond erfelijke aandoeningen


 Belang erfelijkheid op gedrag


























les 5.3, Genetica 2

Erfelijkheidsleer








 Charles Darwin:



1859, survival of the fittest


Ontstaan der soorten, natuurlijk selectie


 Mendel:



1865, monnik, erwtenplanten


o.a. Ontdekking dominante eigenschappen



 De Vries: verklaarde plotse veranderingen in

soort: mutaties



 Watson & Crick: ontrafeling DNA







les 5.3, Genetica 3

Chromosomen










 In kern van elke cel, opgebouwd uit DNA


 Dragers van erfelijke eigenschappen





































les 5.3, Genetica 4

Chromosomen








 In paren in gewone lichaamscellen:



gelijk in vorm en afmetingen


 Mens: 46 chromosomen ≈ 23 paar


 Hond: 78 chromosomen ≈ 39 paar



























Karyogram


les 5.3, Genetica 5

Hond:








 Lichaamscel = Somatische cel


Hond: 78 chromosomen, 39 paar (2n)























 Geslachtscel (= Gameet): eicel/ spermacel


Enkel aantal chromosomen (n),


zodat bij versmelting eicel met spermacel weer 2n






les 5.3, Genetica 6

Hond verv.








Elke somatische cel:



 38 paar gewone chromosomen


 1 paar geslachtschromosomen


Reu: XY Teef: XX











Geslachtscellen: 39 enkele chromosomen


(38 gewone en 1 geslachtschromosoom)



Reu: heeft OF een X OF een Y in spermacel


Teef: XX




les 5.3, Genetica 7

Mitose - Meiose












 Mitose = gewone celdeling:


uit moedercel 2 identieke dochtercellen




 Meiose = reductiedeling:


bij aanmaken geslachtscellen (gameten)



→ van 2n naar n chromosomen


(Na samensmelting dan weer 2n)
















les 5.3, Genetica 8

les 5.3, Genetica 9

Mitose:




gewone celdeling





















































les 5.3, Genetica 10

Meiose (reductie- of geslachtsdeling)





















































les 5.3, Genetica 11

DNA
















 = Desoxyribo Nucleic Acid

 Spiraal van 2 strengen ≈ wenteltrap


 Stijlen van koolhydraten en fosfaten


 Treden van stikstofbasen:


unieke codes voor eiwitaanmaak




Adenine – Thymine: A - T of T – A


Guanine – Cytosine: G – C of C – G










les 5.3, Genetica 12

DNA





















































les 5.3, Genetica 13

DNA: genen, allelen









 Gen = stukje DNA met een specifieke volgorde


 Allel = stukje corresponderend gen op het


andere chromosoom


































les 5.3, Genetica 14

Eigenschappen individu








Bepaald door:


1. Genen: erfelijk materiaal, nature


 1 Gen: Enkelvoudige overerving



 Meerdere genen: meervoudige overerving


2. Invloeden van buitenaf, nurture



























les 5.3, Genetica 15

Genotype / Fenotype








 GENOTYPE: genen-typering


totaal erfelijke info in chromosomen


 FENOTYPE =


dat wat aan dier waarneembaar is






Fenotype = genotype + milieu





Vb: hond kleiner dan rasstandaard door ondervoeding
















les 5.3, Genetica 16

Inleiding sommen











 Erfelijke eigenschap benoemd met letter


 Als meerdere genen: combinatie van letters




 P: ouders


 F1: kinderen; F2: kleinkinderen




 Kruisingsschema’s:



mogelijke geslachtscellen op assen















les 5.3, Genetica 17

Dominant - Recessief









Dominant = overheersend gen


Vb B: gen voor zwarte vacht




Recessief = onderdrukte gen


Vb b: gen voor levervacht (chocola, bruin)




























les 5.3, Genetica 18

Homozygoot - Heterozygoot









 Homozygoot = fokzuiver


bijv. BB: homozygoot dominant


bijv. bb: homozygoot recessief



 Heterozygoot = fok-onzuiver


bijv. Bb
























les 5.3, Genetica 19

Enkelvoudige en meervoudige kruisingen








 Enkelvoudige (monogene) kruising


Eigenschap wordt bepaald door 1 gen



 Meervoudige kruising


Meerdere eigenschappen tegelijk verschillend




























les 5.3, Genetica 20

Intermediaire overerving











= Mengvererving: geen dominant gen



Mendel: rode x witte erwten→ roze


nakomellingen



Blue merle-tekening:


MM = merle, sublethaal


Mm: blue merle tekening


mm: geen wit














les 5.3, Genetica 21

Mutaties







 Veranderingen in (stukje) chromosoom



 ALLEEN als in gameten (geslachtscellen):



mutatie overgaand op nageslacht




 Spontaan ontstaan



 Gunstig: Bijv berkespanner-vlinder Engeland



Aanpassing aan vervuiling berkenbast















 Ongunstig: kanker

les 5.3, Genetica 22

Mutaties









 Spontaan ontstaan


 Gunstig: Berkespanner-vlinder Engeland


 Ongunstig: kanker







 Grotere kans op mutatie bij veel celdelingen


 Door omgevingsinvloeden



 UV, Rӧ, radioactief, chemica, medicijnen


 DNA recombinanttechnieken, genetische


manipulatie








les 5.3, Genetica 23

Erfelijke aandoeningen







 Zeer vele aandoeningen:



veranderlijk, door fokbeleid






 Welke manier van overerven ‘t gemakkelijkst


foktechnisch te beinvloeden?


 Dominant of recessief



 Leeftijd van openbaring


 DNA onderzoek: steeds meer


 Geslachtsgebonden aandoeningen










les 5.3, Genetica 24

Erfelijkheidsgraad









1. Veel kenmerken door meerdere genen


bepaald: polygenetisch


 niet gemakkelijk te beinvloeden



2. Meeste eigenschappen niet puur genetisch:


invloed omgeving groot vb. HD







Voor gedrag geldt allebei: lastig!
















les 5.3, Genetica 25

Aanbevolen







 Vd Molen –



Elementaire Kynologische Kennis


 Alex Gouch & Alison Thomas –



Breed Predispositions to Disease in Dogs & Cats

Boeken echter snel achterhaald!


 Info van Rasverenigingen


(Raad van Beheer)



 Rashonden Wijzer (st. Dier en Recht)


 Internet!!!


Snelst nieuwe info over DNA-testen






les 5.3, Genetica 26