EFOLIO

STOP MEROKOK! INGAT BAHAYANYA RROOKKOOKK EELLEEKKTTRROONNIIKK ((‘‘VVAAPPEE’’)) Subtopik: PengharamanMerokokElektronik KesanMerokokElektronik Kaedah Fiqh Tentang RokokElektronik Thankyou!RM19.99 BELI SEKARANG!!! MPU 23052 SAINS KEJURUTERAAN DALAM ISLAM

MAKLUMAT PENULIS ANISNADHIRAHBINTI AZMAN 13DKM23F1073 WANNURFATIMAH KHAYRABINTIWANAMLI 13DKM23F1046 NURULANISAQILAHBINTI CHEMOKHTAR 13DKM23F1058 PENGARANG PENGARANG PEREKA GRAFIK DAN EDITOR DANIADARWISYAHBINTI BAHAROM 13DKM23F1034 NURAINISYAMIMIBINTI AHMADKIFLI 13DKM23F1049 PENGARANG PENGARANG

ISI KANDUNGAN 1.0 OBJEKTIF 1 2.0 PENGHARGAAN 2 3.0 PENGENALAN 3 4.0 ROKOK ELEKTRONIK/VAPE 4-5 4.1 STASTIK REMAJA YANG TERLIBAT 4 4.2 KESAN DAN KEMUDARATAN 6-7 4.3 LANGKAH PENCEGAHAN 8 4.4 APLIKASI KAEDAH FIQH 9-10 4.5 DALIL 11 4.6 PANDANGAN AHLI ULAMA & FATWA 12-15 MUZAKARAH 4.7 RUMUSAN 16 5.0 SUMBER RUJUKAN 17

OBJEKTIF: Mengenal pasti jenis-jenis rokok elektronik atau ‘Vape’ . Membincangkan hukum menghisap rokok elektronik atau ‘Vape’ . Membincangkan aplikasi kaedah fiqh iaitu ‘Kemudaratan Perlu Dihilangkan’ . Menjelaskan kemudaratan menghisap rokok elektronik. Menghuraikan pendapat dari ahli ulama berkenaan rokok elektronik. 1

Assalamualaikum, Terlebih dahulu kami ingin mengucapkan syukur kepada Allah SWT serta selawat dan salam buat junjungan besar Nabi Muhammad SAW kerana dengan limpah rahmatNya maka kami dapat menyiapkan tugasan ini. Bersyukur ke hadrat Ilahi kerana dengan limpah kuniaNya dapat juga kami menyiapkan tugasan yang telah diusahakan selama ini yang bertajuk Rokok Elektronik atau juga dikenali sebagai ‘Vape’. Tugasan ini amat penting buat kami memandangkan perkara ini merupakan sebahagian daripada kerja khusus yang kami perlu siapkan sebagai satu tugasan berkumpulan. Ribuan terima kasih kami ucapkan kepada semua ahli kumpulan yang banyak membantu menyiapkan projek tugasan ini. Masing-masing memberikan sepenuhnya komitmen bagi memastikan tugasan ini dapat disiapkan dalam tempoh yang ditetapkan oleh pensyarah. Pertama sekali kepada Pensyarah kami, Puan Wan Zakiah Wan Yunus kerana beliau juga telah banyak memberikan bimbingan, semangat dan tunjuk ajar kepada kami dengan sempurna dari awal tugasan ini diberikan sehingga tugasan ini selesai. Tidak lupa juga kepada kedua ibu bapa kami, yang menjaga dari kecil hinggalah kami besar dan banyak memberi semangat dan dorongan kepada kami walau apa jua keadaan sekalipun. Di samping itu juga, sekalung penghargaan juga kepada rakan-rakan seperjuangan lain yang tidak jemu membantu kami dalam menyelesaikan tugas ini. PENGHARGAAN 2

Rokok elektronik atau juga dikenali sebagai ‘Vape’ merupakan salah satu perkara yang tidak sepatutnya kita amalkan. Tidak kira pangkat umur, sama ada tua atau muda, rokok elektronik boleh menyebabkan seseorang individu tersebut mendapat penyakit yang serius. Ia menggunakan pengewap (vaporizer) yang berkuasa bateri untuk menghasilkan suatu aerosol daripada cecair yang berperisa khas yang disedut oleh pengguna bagi mendapat rasa seakan menghisap rokok tanpa membakar sebarang tembakau. Cecair khas ini biasanya diperbuat daripada nikotin, propilena glikol, gliserin dan bahan perasa. Selain itu, rokok elektronik ini ada sedikit berkemungkinan lebih selamat daripada merokok secara biasa, namun, kesan yang terhasil tidak nampak begitu jelas berbanding dengan langkah penghentian rokok. Kesan jangka panjang penggunaan rokok jenis ini terhadap kesihatan manusia dengan sendirinya tidak diketahui. Perkataan ‘Vape’ iaitu alat yang digunakan untuk menghisap ganja, tembakau dan campuran rokok lain. Penggunaan rokok elektronik atau ‘Vape’ ini telan menjadi fenomena yang viral di media sosial. Walaupun diperkenalkan sebagai alternatif yang lebih selamat berbanding rokok konvesional, kontroversi muncul berkaitan kesan kesihatan dan menyebabkan berlaku penagihan. Perbahasan mengenai kaedah fiqh, membawa isu ini kepada perbincangan tentang penyalahgunaan dan impaknya terhadap golongan muda. PENGENALAN 3

ROKOK ELEKTRONIK...APA TU? Kementerian Kesihatan mendefinisikan perantikan elektronik yang mengandungi nikotin adalah dirujuk sebagai ‘rokok elektronik’ , sementara yang tidak mengandungi nikotin, adalah dirujuk sebagai ‘Vape’. Di samping itu, rokok elektronik atau ‘Vape’ ini merupakan alat yang menggunakan pengewap (vaporizer) berkuasa bateri untuk menghasilkan suatu aerosol daripada cecair yang berperisa khas yang disedut oleh individu untuk mendapat rasa seakan menghisap rokok tanpa membakar sebarang tembakau. STASTISTIK REMAJA YANG TERJEBAK : Penggunaan rokok elektronik atau ‘Vape’ dalam kalangan pelajar sekolah sekarang ini memang amat membimbangkan. Baru – baru ini tular di media sosial seorang murid perempuan yang memakai baju sukan sekolah menghisap ‘Vape’ tanpa segan silu di tempat awam. Hal ini kerana ‘Vape’ mudah disembunyikan atau dibawa ke mana-mana kerana saiznya yang kecil. Malah, ‘Vape’ juga boleh didapati dalam pelbagai jenis bentuk dan ukuran saiznya. Sebagai contoh, Nanostix, misalnya hanya bersaiz pen, peratusan pelajar sekolah yang menghisap ‘Vape’ mencecah sehingga 45%. Berikut merupakan pautan yang telan kami jumpai di aplikasi TikTok berkenaan seorang individu perempuan yang masih bersekolah yang menghisap ‘Vape’ bersama teman lelakinya tanpa segan silu : https://www.tiktok.com/@syr4a 4

NEGARA YANG MENGHARAMKAN ‘VAPE’ : Berikut merupakan beberapa buah negara yang telah mengharamkan penggunaan rokok elektronik atau ‘Vape’ iaitu : a)Australia b)Belgium c)Canada d)Finland e)Hong Kong Vape dan rokok adalah dua benda yang berbeza Itu adalah perbezaan yang paling ketara antara vape dan rokok. Disebabkan ia tak membakar seperti rokok, vape tak dedahkan pengguna kepada bahan kimia sama seperti asap rokok yang menyebabkan penyakit kepada perokok. 5

KESAN DAN KEMUDARATAN Nikotinmerupakanbahanyangmemberiimpakkepadaotak seseorangterutamanyagolonganmuda.Penggunaannikotin akanmenyebabkanpembelajaran,dayafokus,moodserta memoriseseorangindividuterjejas. Selainitu,pengambilannikotinjugaakanmelepaskansatu hormonyangdikenalisebagaidopaminyangmanamenyebabkan seseorangituberasagembira.Namun,jikaiadiambilsecaratidak terkawal,bahaniniakanmenyebabkanseseorangberasaketagih danmenyebabkanketergantungan. Nikotinjugadikatakanmemberikanimpakkepadajantung seseorangindividupadajangkamasayangpanjang.Halini kerana,penggunaan‘Vape’akanmenyebabkankelenjaradrenal membebaskanhormonepinefrindanhormoniniakan menyebabkanjantungseseorangberdegupdenganlebih kencangsertatekanandarahtinggi. 6

Bahankimiayangterkandung dalamrokok: -Nikotin -Asetilena -Tar -Amonia -Sianida -Formaldehid -Benzena -Hidrogensianida -Kadmium -Arsenik -Metonal -Karbonmonoksida Rokokjugaboleh meningkatkanrisiko: -barahmulut -kanser laring -kanser tekak -kanserbuahpinggang -kanserserviks -kanserhati -kanserkolon -leukemiamyeloidakut Asap rokok bukan sahaja berbahaya kepada anda yang merokok bahkan mereka yang berada di sekeliling perokok yang terhidup asap rokok turut mendapat kesannya. Bebaskan diri daripada asap rokok untuk mencegah risiko KANSER. 7

-Seseorang individuhendaklahmemilikikesedaranbahawabeliauinginberhenti merokok. -Selainitu,andabolehpergikemana-manaklinikkesihatanterdekat iaituKlinik BerhentiMerokok.Disituandaakandiberikanpenjelasanberkenaandengan programberhentimerokokyangmerangkumipakar farmasi,doktor,jururawat, pakarpemakanandanpegawaikaunseling.Antaraobjektifkliniktersebutadalah sepertiberikut : 1)RehabilitasiFizikal 2)RehabilitasiMental 3)RehabilitasiPemakanan 4)ProgramPencegahandanBerhentiMerokok 5)PromosiKempenCaraHidupSihat -Mengikut tahapketagihanseseorangindividu,ubatyangbiasanyaakan ditawarkanolekdoktor ialahTerapiGantianNikotinyanghadirdalambentuk pelekatataugula-gulagetah.Selainitu, terdapat jugaubatyangtidakberasaskan nikotiniaituVarenciline. LANGKAH PENCEGAHAN -Contohkempenmerokokyangdiadakanolehpihak kerajaan; 8

APLIKASI KAEDAH FIQH KAEDAH FIQH : Kaedah fiqh bagi rokok elektronik ialah kaedah yang ke-4 iaitu al dhararu yuzalu, maksudnya setiap kemudaratan kepada kesihatan manusia seperti kanser paru-paru, asma, batuk dan banyak lagi perlu dihilangkan. Mengikut kaedah fiqh, kemudaratan harus dihilangkan. Oleh itu, rokok elektronik diharamkan kerana ia mendatangkan mudaratan. KONSEP MENGHILANGKAN KEMUDARATAN Konsep menghilangkan kemudaratan berdasarkan melalui kaedah kemudaratan itu harus dihilangkan. Kaedah ini merupakan salah satu kaedah fiqh daripada lima jenis kaedah fiqh yang utama. Perkataan ḍarar bermaksud kekurangan atau kerugian. MenurutDewanBahasadanPustaka(2005),kemudaratan bermaksudperihalataukeadaanmudaratdanrugiatau segalayangtidakmenguntungkan.Prinsipmenghilangkan kemudaratanbersandarkankepadafirmanAllahSWTdalam Surah Al-Baqarah,ayat195: ُل َكِة ْمِإىَلالَّتْه ُك ْيِدي َأ ِب ُقوا ُتْل َواَل Maksudnya:Danjanganlahkamusengajamencampakkan .dirikamukedalambahayakebinasaan 9

HADISNABISAW: الضرروالضرار Maksudnya:Tidakbolehmudaratkandirisendiridanmemberi kemudaratankepadaoranglain.(HadithRiwayatAhmad,Malk,Ibn MajahdanAl-Daraqutni) Perkataandararmenurutbahasaberasaldaripadaakarkatadarra yangbermaksudsesuatuyangbertentangandenganmanfaat (Ibn Manzur: t.thn),sementaradarisegiistilahnyaiabermaksudmelakukan kerosakanterhadapkemaslahatanyangdisyariatkansamaada terhadapdirisendiriatauoranglainsecaratidakbenar,melampau .ataucuai Perkataandirarpulaterdapatperbezaanpendapatdikalanganfuqaha mengenaimaksudnya.Adafuqahayangmengatakanmaknanyasama sepertidarardandisebutdengankedua-duanyadalamhadisdengan tujuanta’kid(penguat),danadayangmenyatakanterdapatperbezaan .antarakeduanya Sebahagianulamamenyatakanyangdimaksudkandengan‘darar’ ialahmemberimudaratkepadaoranglainyangtidakmemudaratkan kamu.Sedangkanyangdimaksudkan“dirar”ialahmembalasorang yangmemudaratkankamudenganhalyangtidaksetaradanbukan .untukmembelakebenaran Walauapapunperbezaannya,kaedahfiqhinimenjelaskanbahawa semuajeniskemudaratanyangmenimpamana-manapihak,maka kemudaratanituwajibdihilangkandaripadaterusberlaku.Wajibke atassetiapmuslimmenghilangkanmudarat terhadapdirinya,begitu jugatidakharusbagimuslimtersebutmenyebabkanmudaratkepada oranglain.Kemudaratanwajibdihilangkansebelumberlakunya perkaratersebut, wajibjugadihilangkanketikaberlakunyaperkara tersebutdenganmenghilangkanmudarat tersebut,ataumenyediakan alternatiflainbagimenggantikanmudarat 10

Prinsipmenghilangkankemudaratansecaraasasnyabersandarkan kepadasurahal-Baqarahayat195danhadissebagaimanayangtelah disebutkansebelumini.Walaubagaimanapun, terdapatbanyaklagi dalil-dalildaripadaal-Qurandanhadisyangmenuntutsupaya sentiasaberwaspadadanmenjauhisegalabentukkemudaratandan kebinasaanyangtimbul. Sesuatukebinasaanyangperludijauhibukanhanyakebinasaan kepadadirisendiribahkanIslamjugamengambilkirakesan kemudaratankepadamasyarakatsebagaimanayangdinyatakanoleh AllahSWTdalamsurahal-Qaṣaṣ(28)ayat77:Maksudnya:Dan janganlahengkaumelakukankerosakandimukabumi,sesungguhnya Allahtidaksukakepadaorang-orangyangberbuatkerosakan. Ayat inimenjelaskanlaranganmelakukansesuatuyangmerosakkan masyarakatkeranabolehmengundangkemurkaanAllahSWT Kemudaratanjugatidakbolehdilaksanakansecarasengajauntuk membuatsesuatupenganiayaan. Iamenunjukkanbetapasyariat Islammengambilberat tentang perkarayangmendatangkan manfaatkepadamanusiasecarakeseluruhannyadanmenghalang merekadaripadamelakukan kemudaratankepadadiridanmasyarakat. Kaedahinibertujuanmendidikumat Islamakanmaknakeluasan, rahmatdankasihanbelassesamamanusia,menyerusetiaporang Islamsupayamembencikezaliman,permusuhandankerosakan. Sekiranyadiamalkaniatentunyamenonjolkankecantikandan kebaikanIslamdanajarannyayangbernilai tinggi. Matlamatakhirdaripadakaedahinisudahtentuuntukmencari keredaanAllahSWTyangmenyukaiorang-orangberbuatkebaikandan kasihanbelassertamembenciorang-orangyangmemberimudarat kepadaoranglaindenganzalimdanmelampauibatas DALIL 11

Fatwa Ulama’ dan Pendapat Ilmuan Islam : Kami nnyatakan di sini fatwa yang dikeluarkan menyatakan hukumnya sama seperti hukum rokok biasa. Oleh itu, hukumnya adalah HARAM. -Sheikh Muhammad Salih al-Munajjid di dalam jawapan beliau terhadap isu penggunaan rokok elektronik hukumnya adalah sama seperti rokok biasa iaitu haram. Padanya tidak ada kebaikan bagi mereka-mereka ingin cuba meninggalkan amalan menghisap rokok beralih dari rokok tradisional kepada rokok elektrik kerana mudaratnya juga sama seperti rokok biasa berdasarkan laporan dari pakar. -Sheikh Utaman al-Khamis juga berpendapat bahawa rokok elektrik adalah haram kerana ianya memudaratkan. Setiap yang memudaratkan maka Islam terlebih dahulu akan menolaknya demi menjaga maslahah sekalian umat. Penggunaan Rokok Elektronik Daripada Sudut Maslahah Ammah : Pihak berkuasa juga hendaklah keputusan pengharaman ‘Vape’ jika terdapat maslahah ammah. Ini berdasarkan kepada tanggungjawab pemerintah yang terungkap dalam kaedah fiqh : َمْصَلَحِة ْل َتَصُّرُف ا ِإْلَماِم َعىَل الَّرِعَّيِة َمُنوٌط ِبا Maksudnya: Tindakan pemerintah terhadap rakyat hendaklah bergantung kepada maslahah (RUJUK BAHR AL-MUHIT FI USUL ALFIQH (1/309)) -Jika sekiranya wujud maslahah ammah yang sebenar dalam pengharaman rokok elektronik, maka adalah menjadi kewajipan semua rakyat untuk mematuhinya, sebagaimana sesetengah pemerintah pada zaman dahulu pernah membuat larangan rokok berdasarkan kepada maslahah ammah dan ulama mewajibkan rakyat mematuhinya. PANDANGANAHLIULAMA 12

Muzakarah Khas Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia Bil. 3/2015 yang bersidang pada 21 Disember 2015 di Hotel Sama-Sama, KLIA, Sepang, Selangor Darul Ehsan telah membincangkan Hukum Rokok Elektronik dan Vape. Muzakarah telah membuat keputusan seperti berikut: 1. Setelah mendengar taklimat daripada Kementerian Kesihatan Malaysia dan pembentangan kertas kajian hukum mengenai “Rokok Elektronik dan Vape” , Muzakarah mendapati bahawa: Rokok elektronik mengandungi Nikotin, Propylene Glycol, Vegetable Glycerin dan bahan perisa dan pewarna. Manakala vape pula mengandungi Propylene Glycol, Vegetable Glycerin dan bahan perisa dan pewarna. Bahan-bahan yang terkandung rokok elektronik dan vape tersebut boleh memudaratkan dan boleh memberi kesan kepada kesihatan seperti ketagihan, menggalakkan pembekuan darah, kematian mengejut, iritasi pada mata, tekak dan kulit serta mampu membunuh sel paru- paru. Kandungan lain yang terdapat di dalam rokok elektronik dan vape juga boleh mendatangkan kesan sampingan kepada kesihatan. Prinsip passive smoker seperti pada rokok konvensional juga terpakai pada rokok elektronik dan vape di mana orang yang berada di sekeliling juga mendapat kesan hembusan wap yang keluar daripada rokok elektronik dan vape. Oleh itu, ia tidak hanya memberi mudarat kepada penghisap rokok elektronik dan vapetersebut bahkan juga orang di sekeliling mereka. Berdasarkan dapatan kajian-kajian dari sudut perubatan dan saintifik yang dibentangkan tersebut, rokok elektronik dan vape masih tidak terbukti sebagai alternatif rawatan ketagihan berhenti merokok atau nikotin oleh perokokperokok, malahan ia menyebabkan lebih ramai akan terjebak dalam permasalahan ini, termasuk remaja dan kanak-kanak. 2. Dari perspektif syarak, hukum pengharaman memakan atau meminum atau mengambil bahan-bahan yang memudaratkan disebut oleh ulama daripada keempat-empat mazhab iaitu Hanafi, Maliki, Syafie dan Hambali dalam kitabkitab mereka. Mereka menyatakan bahawa bahan-bahan yang memudaratkan tubuh badan haram dimakan, diminum atau diambil sekalipun ia suci seperti racun, tanah, kaca dan seumpamanya. MUZAKARAH KHAS JAWATANKUASA 13 FATWA MAJLIS KEBANGSAAN

3. Salah satu dalil umum dalam pengharaman penggunaan rokok elektronik dan vape ini ialah perbuatan tersebut memudaratkan tubuh. Syariat Islam melarang perbuatan dan tindakan yang membawa kepada kebinasaan dan memudaratkan diri, sebagaimana firman Allah SWT dalam Surah Al-Baqarah, ayat 195 yang bermaksud: “Dan janganlah kamu sengaja mencampakkan diri kamu ke dalam bahaya kebinasaan”. Hadith Nabi SAW bermaksud: “Tidak boleh mudaratkan (diri sendiri) dan memberi kemudaratan (kepada orang lain)”. (Hadith riwayat Ahmad, Malik, Ibn Majah dan al-Daraqutni) 4. Antara kriteria kemudaratan yang diambilkira oleh Islam dalam pengharaman sesuatu makanan atau minuman atau bahan ialah: (i)Kemudaratan bahan tersebut terbukti dengan jelas atau nyata; (ii)Pengambilan bahan tersebut secara kebiasaannya (ghalib) boleh membawa kemudaratan; (iii) Kemudaratan merangkumi kemudaratan yang berlaku secara segera atau secara perlahan; (iv) Kemudaratan merangkumi sesuatu yang boleh membawa kematian, kehilangan/ kerosakkan anggota, membawa penyakit berbahaya, atau kemudaratan pada akal; (v)Bahan yang memudaratkan tersebut tidak mempunyai sebarang manfaat yang muktabar. 5. Penghujahan berasaskan kepada qiyas juga membuktikan bahawa rokok elektronik dan vape tidak berbeza hukumnya dengan rokok konvensional kerana kedua-duanya mempunyai ? illah yang sama iaitu memudaratkan tubuh. 14

6.Penggunaanrokokelektronikdanvapeadalahbentukpembaziranyang diharamkanolehagamakeranaiaadalahperbelanjaandalamperkarayang sia-sia, tidakberfaedah,danmalahanmemudaratkantubuh.Iajuga membebankanekonominegarabagimembiayaikosrawatanpenyakit berkaitan. 7.Penggunaanrokokelektronikdanvapejugaterdedahkepada penyalahgunaanyangbolehmembawakepadakegiatanpengedaranganja dandadahyangberbahaya.Justeru,adalahwajarperkara-perkarayang sangat terdedahkepadakemudaratanyangbesarditutupmelalui penetapanhukumharam,berasaskankepadakaedahsaddal-dhar??ah?? ???????iaitu“menutuppintukerosakkan” 8.Berasaskankepadamaslahahumum,pihakpemerintahmempunyai kuasauntukmelarangpenggunaanbahan-bahanyangmemudaratkan kepadamasyarakatbagimenjagakepentinganumum(maslahahammah) merekaberdasarkankaedahfiqh: “Tindakanpemerintahterhadaprakyathendaklahbergantungkepada masalah” 9.Islamadalahagamayanglengkapyangsentiasamenjagakehidupan manusiasejagatberdasarkanprinsipMaqasidSyariahiaitumenjagaagama, nyawa,aqal,keturunandanharta.Penggunaanrokokelektronikdanvape inisekiranyatidakdibendung,bolehmeruntuhkanlimaprinsipsyarakini. ManakalaMesyuaratJawatankuasaPerundinganHukumSyarakNegeri Pahangyangbersidangpada4Januari2016KaliKe1/2016telah membincangkanHukumPenggunaanRokokElektronikDanVapeDari PerspektifHukumSyarak.Mesyuarat telahmembuatkeputusanseperti berikut: MesyuaratbersetujumemutuskanHukumPenggunaanRokokElektronik danVapeadalahharamkeranaianyamemudharatkankesihatandan pembaziran. Sumber: http://mufti.pahang.gov.my/index.php/perkhidmatan/bahagianfatwa/keputusan-fatwa/16-2016/40-hukum-penggunaan-rokokelektronik-dan-vape-dari-perspektif-hukum-syarak 15

Kesimpulannya, rokokelektronikadalahbaranganyangsangat populardalamkalanganindividutanpamengiraumur terutamanya remaja.Ramaijugayangberpendapatbahawaiaadalahsalahsatu carauntukmenolongpenghisaprokokagarberhentidaripada merokok.Halinidikatakandemikiankerana,merekaberaranggapan bahawarokokelektroniklebihbersihdaripadarokoktembakau keranaiatidakmenghasilkanjumlahasaptembakauyangsama. Walaubagaimanapun,iamasihmengandungibahankimiadan nikotinyangbolehmenyebabkanseseorangindividumendapat risikokesihatanjangkapanjangtermasukmasalahpernafasandan penyakit jantung. Justeruitu,merekamenggunakanrokokelektroniksebagai alternatifkepadacaraberhentimerokok.Sebenarnyaanggapanini adalahmenyimpangdaripadaasaskeranadikatakanadajugabahan yangbolehmenyebabkanketagihandanmudaratkepadakesihatan manusia.Kamimenyarankankepadaorangramaiagar meninggalkanpenggunaanrokokelektronikatau‘Vape’keranaia bolehmembawakepadakesanburuk. Walaupunrokokelektronikatau‘vape’dianggapsebagaialternatif yanglebihselamatdaripadarokoktradisionaldalambeberapa aspek,namunpentinguntukdiingatbahawakedua-duanyamasih mempunyai risikokesihatanyangperludipertimbangkandengan serius. Alangkahbaiknyaduityangdigunakanuntukmembeli rokok tersebut,dimasukkanketabungmasjid, rumahanak-anakyatim, memberimakankepadafakirmiskinsertamembantukeperluan mereka. RUMUSAN 16

SUMBERRUJUKAN https://online.anyflip.com/phaoq/pinp/mobile/ https://anyflip.com/esxdq/kaqr/basic http://e-smaf.Islam.gov.my/esmaf/index.php/main/mainv1/fatwa/pr/15428 https://fliphtml5.com/fyjcv/ontx/stk_e_tugasan_’Vape’_ada m_dan_hafizul_2.0_%281%29/ https://ecentral.my/bahaya-merokok/#google_vignette https://ms.m.wikipedia.org/wiki/Rokok#:~:text=Nikotin%2C %20kandungan%20yang%20menyebabkan%20perokok,mu dah%20terbakar%20dan%20tidak%20berwarna 17