หนังสือส่งเสริมการอ่าน เล่ม๕

หนังสือส่งเสริมการอ่าน เพื่อพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพ กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ ชุด กลอนกานท์จากนิทานอาเซียน เรื่อง : อรุณรัตน์ ระวิโชติ ภาพ : บุษบง ศิริบัติ

คำนำ หนังสือส่งเสริมการอ่านเพื่อพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพเล่มนี้ จัดทำขึ้นเพื่อใช้ประกอบการเรียน การสอน กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ ชุด กลอนกานท์จากนิทานอาเซียน เล่ม ๕ นิทานพื้นบ้านประเทศไทย เรื่อง ตำนานขนมครก โดยเนื้อหาแต่งเป็นกลอนสุภาพ เพื่อให้นักเรียนมีความ สนุกสนานในการอ่านบทร้อยกรอง และสามารถพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพ ตามกระบวนการ ๘ ขั้น ของกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งมีเนื้อหาจากง่ายไปหายาก ตั้งแต่การเรียงร้อยข้อความให้เป็นเรื่องราว การฝึกฝน คำสัมผัส การจัดคำคล้องจองตามจังหวะต่าง ๆ การศึกษารูปแบบของฉันทลักษณ์ การเข้าใจหลักในการเขียนบท ร้อยกรอง การมีส่วนร่วมในการเขียนบทร้อยกรอง การลงมือเขียนบทร้อยกรองด้วยตนเอง หนังสือเล่มนี้ได้ สอดแทรกคุณธรรม จริยธรรมจากนิทานให้นักเรียน เพื่อเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตในสังคมได้อย่างมี ความสุข หวังเป็นอย่างยิ่งว่า หนังสือส่งเสริมการอ่านเพื่อพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพเล่มนี้ จะเป็น ประโยชน์ต่อการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ในการส่งเสริมการรักการอ่านและพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพ จน บรรลุผลสำเร็จตามที่คาดหวังไว้ นางอรุณรัตน์ ระวิโชติ ตำแหน่งครู วิทยฐานะครูเชี่ยวชาญ โรงเรียนเทศบาล ๔ เฉลิมพระเกียรติ

คำชี้แจง หนังสือส่งเสริมการอ่านเพื่อพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพ ชุด กลอนกานท์จากนิทานอาเซียน กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ มี ๑๐ เล่ม ดังนี้ เล่มที่ ๑ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศมาเลเซีย เรื่องลูกกระจงน้อยกับจระเข้ (ความรู้เกี่ยวกับกลอนแปด) เล่มที่ ๒ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศฟิลิปปินส์ เรื่องกำเนิดค้างคาว (ขั้นที่ ๑ เรียงร้อยความคิดตน) เล่มที่ ๓ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศกัมพูชา เรื่อง หมาป่ากับกุ้งฝอย (ขั้นที่ ๒ ฝึกฝนให้รู้สัมผัส ) เล่มที่ ๔ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศบรูไน เรื่อง ภูเขาทองคำกับเมล็ดข้าว (ขั้นที่ ๓ รู้จักจัดคำคล้องจอง ) เล่มที่ ๕ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศไทย เรื่อง ตำนานขนมครก (ขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ ) เล่มที่ ๖ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศอินโดนีเซีย เรื่องกระจงเจ้าปัญญา (ขั้นที่ ๕ เข้าใจหลักของการเขียน) เล่มที่ ๗ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศลาว เรื่องภูท้าวภูนาง (ขั้นที่ ๖ ลองปรับเปลี่ยนร่วมเขียนบ้าง ) เล่มที่ ๘ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศสิงคโปร์ เรื่อง บาดังผู้ทรงพลัง (ขั้นที่ ๗ ลงมือสร้างผลงานตน) เล่มที่ ๙ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศพม่า เรื่อง หุ่นทั้งสี่ (ขั้นที่ ๗ ลงมือสร้างผลงานตนต่อ) เล่มที่ ๑๐ นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศเวียดนาม เรื่อง จอมกะล่อน (ขั้นที่ ๘ ประเมินผลและชื่นชม) ข้อเสนอแนะในการใช้หนังสือส่งเสริมการอ่านเพื่อพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพ ๑. ใช้ประกอบการเรียนการสอนเนื้อหาเรื่อง การเขียนกลอนสุภาพ ควบคู่กับหนังสือเรียนสาระการ เรียนรู้ภาษาไทย ชุดภาษาพาที ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ ๒. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน อ่านเนื้อเรื่อง ทำกิจกรรมเสริมทักษะท้ายเล่ม และทำ แบบทดสอบหลังเรียน โดยครูผู้สอนเป็นผู้ให้คำแนะนำ และเฉลยคำตอบบางกิจกรรม

คำชี้แจง การแต่งกลอนสุภาพ หนังสือส่งเสริมการอ่านเพื่อพัฒนาทักษะการเขียนกลอนสุภาพ ได้จัดทำขึ้นตามขั้นตอนการสอนเขียน บทร้อยกรองระดับประถมศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ ๘ ขั้นตอน โดยเริ่มจากง่ายไปหายาก ตั้งแต่การ เรียงร้อยข้อความให้เป็นเรื่องราว การฝึกฝนคำสัมผัส การจัดคำคล้องจองตามจังหวะต่าง ๆ การศึกษารูปแบบ ของฉันทลักษณ์ การเข้าใจหลักในการเขียนบทร้อยกรอง การมีส่วนร่วมในการเขียนบทร้อยกรอง การลงมือ เขียนบทร้อยกรองด้วยตนเอง จนถึงขั้นชื่นชมผลงาน ขั้นตอนการเขียนบทร้อยกรอง ๘ ขั้น ได้แก่ ขั้นที่ ๑ เรียงร้อยความคิดตน เป็นขั้นที่ฝึกให้นักเรียนรู้จักการคิดอย่างต่อเนื่อง แล้วเขียนความคิดนั้น ออกมาเป็นร้อยแก้วข้อความสั้น ๆ เป็นประโยคหรือวลีก็ได้ โดยไม่ต้องคำนึงถึงจำนวนคำ และการสัมผัสตาม ลักษณะร้อยกรอง แต่ต้องให้ข้อความต่อเนื่องเป็นเรื่องเดียวกัน การฝึกให้รู้จักคิดและเรียบเรียงความคิดอย่าง ต่อเนื่องเป็นพื้นฐานที่สำคัญของการเขียน ขั้นที่ ๒ ฝึกฝนให้รู้สัมผัส เป็นการฝึกให้นักเรียนรู้จักคำสัมผัสคล้องจอง ซึ่งจำเป็นสำหรับการแต่งบท ร้อยกรองทุกประเภท ขั้นที่ ๓ รู้จักจัดคำคล้องจอง เป็นการฝึกให้นักเรียนรู้จักการหาคำคล้องจองที่มีจังหวะสัมผัสต่าง ๆ เช่น กลุ่มคำ ๒ คำ คำสุดท้ายของกลุ่มคำหน้าคล้องจองกับคำแรกของกลุ่มคำหลัง, กลุ่มคำ ๓ คำ คำสุดท้ายของ กลุ่มคำหน้า สัมผัสคล้องจองกับคำที่ ๑ หรือคำที่ ๒ ของกลุ่มคำหลัง เป็นต้น ขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ เป็นขั้นการให้นักเรียนเห็นรูปแบบฉันทลักษณ์ของบทร้อยกรอง ซึ่งจะ กำหนดจำนวนวรรค จำนวนคำในแต่ละวรรค และตำแหน่งของคำที่ต้องการสัมผัส เป็นต้น ขั้นที่ ๕ เข้าใจหลักของการเขียน เป็นขั้นฝึกให้นักเรียนเข้าใจหลักและวิธีการเขียนบทร้อยกรอง ขั้นที่ ๖ ลองปรับเปลี่ยนร่วมเขียนบ้าง เป็นขั้นฝึกให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการเขียน เช่น เรียงคำ คล้องจองใหม่ เติมคำที่หายไป เติมวรรคที่หายไป ปรับเปลี่ยนคำให้เหมาะสม เป็นต้น ขั้นที่ ๗ ลงมือสร้างผลงานตน เป็นขั้นที่นักเรียนเริ่มลงมือเขียนบทร้อยกรองของตนเอง เช่น การใส่คำ ตามผัง ลองเขียนเลียนแบบ ขึ้นต้นให้เขียนต่อ กำหนดหัวข้อให้ หรือให้เขียนโดยใช้ภาพนำ การรวมกลุ่มกัน เขียน และการเขียนเองตามลำพัง เป็นต้น ขั้นที่ ๘ ประเมินผล และชื่นชม เป็นขั้นการประเมินผลงานเขียนของนักเรียนและจัดกิจกรรมให้นักเรียน ชื่นชมผลงานของตนเอง สำหรับขั้นที่ ๘ เป็นขั้นที่ครูประเมินผลงาน และชื่นชมผลงานนักเรียน แยกเป็น ๒ ส่วน คือ ๑. ส่วนการประเมินผลงาน ๒. ส่วนการชื่นชมผลงาน ส่วนที่ ๑ การประเมินผลงาน ครูควรพิจารณาผลงานของนักเรียนว่ามีจุดเด่นอย่างไร แล้วชี้ให้เห็น เพื่อเป็นกำลังใจ ส่วนจุดด้อย นอกจากครูต้องชี้ให้เห็นแล้ว อาจให้ข้อเสนอแนะหรือร่วมกันคิดกับนักเรียนว่าควร จะปรับปรุงแก้ไขอย่างไรจึงจะดีขึ้น แนวการประเมินผลงานร้อยกรองของนักเรียนมีดังนี้ ๑. ด้านฉันทลักษณ์ ควรดูจำนวนคำในแต่ละวรรค การสัมผัสคล้องจองระหว่างวรรค ระหว่างบท หรือเสียงท้ายวรรค ว่าถูกต้องตามกฎเกณฑ์ฉันทลักษณ์ของบทร้อยกรองประเภทนั้น ๆ หรือไม่ ๒. ด้านเนื้อเรื่อง ควรดูว่าเรื่องตรงตามหัวข้อที่กำหนดหรือไม่ เนื้อเรื่องเป็นเรื่องเดียวกัน และมีการ เชื่อมโยงเป็นกระบวนความต่อเนื่องกันโดยตลอดหรือไม่

๓. ด้านการใช้ภาษา ควรดูว่านักเรียนใช้คำและสำนวนภาษาเหมาะสมกับเนื้อหาของเรื่องหรือไม่ ๔. ด้านความคิด ควรดูว่านักเรียนได้เสนอข้อคิดเห็นแนวทางที่เป็นคติเตือนใจไว้ในบทร้อยกรองอย่างไร มีความแปลกใหม่น่าสนใจเพียงใด ส่วนที่ ๒ การชื่นชมผลงาน ครูอาจจัดกิจกรรมให้นักเรียนได้ชื่นชมผลงานของตนเอง เช่น นำผลงานของนักเรียนอ่านให้เพื่อน ๆ ฟังหน้าห้อง หน้าเสาธง หรือในโอกาสจัดกิจกรรมต่าง ๆ นำผลงานนักเรียนมาแสดงละคร หรือแสดงบทบาทสมมุติ นำผลงานของนักเรียนมาจัดนิทรรศการ หรือติดบอร์ดไว้ในที่เปิดเผย นำผลงานนักเรียนไปลงในหนังสือพิมพ์ นิตยสาร

นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศไทย เรื่องตำนานขนมครก แต่ก่อนเก่า มีเรื่องเล่า คนกล่าวขาน คือตำนาน ความรัก ของหนุ่มสาว คืนวันเพ็ญ จันทร์กระจ่าง แสงพร่างพราว สัญญารัก ต่อเดือนดาว หวังมั่นคง ชายหนุ่มนั้น คือกะทิ ผู้เด็ดเดี่ยว มีรักเดียว ใจเดียว สมประสงค์ คอยเก็บหอม รอมริบ เพื่ออนงค์ มีจิตใจ มั่นคง ดังตะวัน หญิงสาวคือ หนูแป้ง ผู้ผุดผ่อง คนทั้งสอง ครองรัก จักสุขสันต์ ยิ่งนานวัน ความรัก ยิ่งผูกพัน ขอรักมั่น สัญญา ชั่วฟ้าดิน

แต่ความรัก ทั้งสองพบ อุปสรรค ด้วยบิดา นงลักษณ์ไม่ สมถวิล คอยกีดกัน ขัดขวาง เป็นอาจิณ หวังทำลาย ชีวิน ของฝ่ายชาย ความฝันของ กะทิ พังพินาศ ด้วยมิอาจ ไปสู่ขอ หนูแป้งได้ ความรักของ ทั้งสอง พังทลาย เมื่อมีชาย หนุ่มปลัด มาพัวพัน พ่อของแป้ง ยกลูกสาว ให้ปลัด แล้วเจนจัด งานแต่ง เลี้ยงสังสรรค์ คอยวางแผน การร้าย หวังชีวัน เพื่อป้องกัน กะทินั้น ทำลายงาน สั่งลูกน้อง ขุดหลุมพราง ดักรอไว้ หวังดักไอ้ กะทิผู้ น่าสงสาร เป็นตามแผน กะทิมา ขัดขวางงาน ด้วยจิตใจ ห้าวหาญ เพื่อกานดา

ก่อนวันแต่ง คืนเดือนแรม ฟ้ามืดมิด แต่ดวงจิต กะทินั้น คอยใฝ่หา หญิงคนรัก จะพราก จากอุรา ไม่รอช้า ต้องไป ขัดขวางกัน พอไปถึง หนูแป้ง ได้รู้ข่าว หัวใจแสน ปวดร้าว แทบหนาวสั่น รีบออกมา หากะทิ อย่างเร็วพลัน เห็นหน้ากัน วิ่งหา ไม่รอรี ทันใดนั้น หนูแป้ง ก็ร่วงหล่น ตกถึงก้น หลุมพราง ย่างวิถี กะทิเห็น กระโดดตาม ไปทันที หวังเพื่อช่วย ชีวี นวลอนงค์

ชายฉกรรจ์ สมุนของ พ่อหนูแป้ง ประจักษ์แจ้ง สมดั่ง ตั้งประสงค์ เห็นกะทิ ตกหลุมพราง อย่างทะนง ช่วยกันโกย ดินลง กลบเร็วพลัน ด้วยคิดว่า ในหลุมมี แต่กะทิ ไม่ตรองตริ รอบคอบ ก่อนถลัน พอรุ่งเช้า พ่อของแป้ง มาดูพลัน ต้องโศกศัลย์ เมื่อพบศพ ลูกของตน

แต่นั้นมา จึงเกิด อนุสรณ์ ไว้เป็น อุทาหรณ์ ทุกแห่งหน แรงศรัทธา แห่งความรัก ของผู้คน เป็นแรงดล เกิดขนม คนรักกัน ต่อมานั้น เรียกเป็น อักษรย่อ ค ร ก ขนมแห่ง ความสุขสันต์ คนต่างเรียก ขนมครก ทั่วหน้ากัน ตราบมาถึง ทุกวัน กันนี้เอย

นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ความรักเป็นสิ่งที่ฝืนใจกันไม่ได้

อ่านเพิ่มเติมความรู้ แผนผังฉันทลักษณ์ของกลอนแปด กลอนแปด เป็นบทร้อยกรองที่มีความไพเราะ แต่ละวรรคมีจำนวนคำที่พอเหมาะ ได้เนื้อหา กลอนแปดจึงเป็นคำประพันธ์ที่มีผู้นิยมอ่านมากที่สุด ทั้งยังเป็นบันไดเริ่มต้นใน การสร้างชื่อเสียงให้แก่นักกลอนมากที่สุดด้วย กลอนแปดมีลักษณะบังคับที่สำคัญ ๓ ประการ คือ ๑. คำ กำหนดให้มีวรรคละ ๗-๙ คำ ๑ วรรค เรียกว่า ๑ วรรคกลอน ๒ วรรค เรียกว่า ๑ คำกลอน ๔ วรรค เรียกว่า ๑ บทกลอน แต่ละวรรคมีชื่อเรียกเฉพาะดังนี้ วรรคที่ ๑ เรียกว่า วรรคสดับ วรรคที่ ๒ เรียกว่า วรรครับ วรรคที่ ๓ เรียกว่า วรรครอง วรรคที่ ๔ เรียกว่า วรรคส่ง การเขียนกลอนแปดต้องเขียนอย่างน้อย ๑ บทหรือ ๔ วรรคจึงจะสมบูรณ์ ๒. สัมผัส กลอนแปดมีลักษณะสัมผัส ๓ อย่าง คือ ๒ ๑ สัมผัสนอก คือสัมผัสเชื่อมโยงระหว่างวรรคหนึ่งไปสู่อีกวรรคหนึ่ง ใช้เฉพาะสัมผัสสระจัดเป็นสัมผัสบังคับ ๒ ๒ สัมผัสใน คือการสัมผัสคล้องจองภายในวรรคเดียวกัน ใช้ได้ทั้งสัมผัส สระและสัมผัสพยัญชนะสัมผัสในไม่ใช่สัมผัสบังคับแต่ถ้ามีจะทำให้กลอนไพเราะมากขึ้น ๒.๓ สัมผัสบท ใช้ในกรณีเขียนกลอนความยาวมากกว่า ๑ บท โดยคำสุดท้ายของ วรรคที่ ๔ บทต้น ต้องสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ในบทต่อไป ๓. เสียงท้ายวรรค กลอนแปดเป็นบทร้อยกรองประเภทเดียวที่บังคับเสียงท้ายวรรค ไว้แน่นอนตายตัวซึ่งจะได้กล่าวในอ่านเพิ่มเติมความรู้เรื่องเสียงท้ายวรรคของกลอนแปด

แผนผังฉันทลักษณ์ของกลอนแปด OOO OO OOO OOO OO OOO OOO OO OOO OOO OO OOO OOO OO OOO OOO OO OOO OOO OO OOO OOO OO OOO การสัมผัส คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ สัมผัสกับคำที่ ๓ หรือคำที่ ๕ ของวรรคที่ ๒ คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ สัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ ๓ คำสุดท้ายของวรรคที่ ๓ สัมผัสกับคำที่ ๓ หรือคำที่ ๕ ของวรรคที่ ๔ คำสุดท้ายของวรรคที ๔ สัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ของบทถัดไป ใช้ใน กรณีที่เขียนกลอนความยาวเกินกว่า ๑ บท ซึ่งเรียกว่าสัมผัสระหว่างบท ตัวอย่าง นิทานพื้นบ้านอาเซียนประเทศฟิลิปปินส์ เรื่องกำเนิดค้างคาว นานมาแล้ว มีแมวเฒ่า ผู้เจ้าเล่ห์ เดินเที่ยวเตร่ ออกหา กินอาหาร เห็นนกน้อย บินผ่านมา หน้าเบิกบาน จึงจับเป็น อาหาร ไม่รอรี จับนกกิน จนอิ่ม เหลือแต่ขน อิ่มเหลือล้น เจ้าแมว แสนสุขี ทันใดนั้น หนูน้อยผ่าน มาพอดี ไม่ปราณี แมวจับหนู ไว้ทันควัน แมวยังอิ่ม วางหนูไว้ บนขนนก แล้วย่างยก เที่ยวไป ใจสุขสันต์ หนูตัวน้อย สลบไป ไม่ช้าพลัน ลุกหุนหัน ขึ้นมา หน้าแปลกใจ มีขนนก ติดอยู่ บนลำตัว ดูถ้วนทั่ว ปีกอะไร น่าสงสัย

พอยกปีก บินได้ ก็บินไป เห็นกลุ่มนก กลุ่มใหญ่ ใจเบิกบาน หนูมีปีก ขอแต่งงาน กับนางนก เจ้าวิหค ตกใจ ดังไฟผลาญ หนูมีปีก ถูกนกไล่ ดั่งภัยพาล จึงลนลาน กลับไปหา ที่พักพิง หนูมีปีก กลับไป หาฝูงหนู เข้าในรู หนูตกใจ เป็นอย่างยิ่ง หนูขับไล่ หนูมีปีก น่าเศร้าจริง มันจึงวิ่ง หนีไป แอบซ่อนตัว หนูมีปีก หลบซ่อนตัว อยู่ในถ้ำ พอมืดค่ำ บินออกมา หากินทั่ว ไม่พบปะ เพื่อนฝูง กำบังตัว ผู้คนทั่ว ต่างเรียกว่า เจ้าค้างคาว นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า การทำตัวต่างกับผู้อื่น ก็จะไม่สามารถเข้ากับสังคมได้

ภาคผนวก

แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ กิจกรรมที่ ๑ ให้นักเรียนโยงสัมผัสนอกของกลอนต่อไปนี้ (๑๐ คะแนน) ๑. นานมาแล้ว มีแมวเฒ่า ผู้เจ้าเล่ห์ เดินเที่ยวเตร่ ออกหา กินอาหาร เห็นนกน้อย บินผ่านมา หน้าเบิกบาน จึงจับเป็น อาหาร ไม่รอรี ๒. จับนกกิน จนอิ่ม เหลือแต่ขน อิ่มเหลือล้น เจ้าแมว แสนสุขี ทันใดนั้น หนูน้อยผ่าน มาพอดี ไม่ปราณี แมวจับหนู ไว้ทันควัน ๓. นานมาแล้ว ยังมี ภูเขาใหญ่ ปกคลุมไป ด้วยทองคำ ของมีค่า คนกล่าวขาน สืบต่อ กันนานมา เรียกภูเขา นี้ว่า “ภูเขาทอง” ๔. ภูเขาทอง เคลื่อนที่ไป ไหน ไหน ได้ หากไปหยุด ที่ใด ใจผยอง ที่แห่งนั้น จะร่ำรวย ด้วยเงินทอง ภูเขาต้อง เสาะหาที่ มีคนดี ๕. มาวันหนึ่ง กระจงน้อย เจ้าปัญญา คิดเที่ยวหา วิธีข้าม ชลาสินธุ์ จึงบอกกล่าว จระเข้ ได้ยลยิน ทั่วทุกถิ่น ในลำธาร นั้นขึ้นมา ชื่อ.............................................................................................ชั้น...........เลขที่..................

อ่านเพิ่มเติมความรู้ สัมผัสในของกลอนแปด สัมผัสใน คือ การสัมผัสคล้องจองของคำที่อยู่ในวรรคเดียวกัน ซึ่งในบทร้อยกรองจะ มีสัมผัสในหรือไม่มีก็ได้แต่กวีนิยมแต่งบทร้อยกรองให้มีสัมผัสในเพื่อช่วยให้เกิดความ ไพเราะยิ่งขึ้น สัมผัสใน มี 2 ประเภท คือ ๑ สัมผัสสระ คือ คำที่มีเสียงสระเหมือนกัน หรือคำที่มีเสียงสระและเสียงตัวสะกด เหมือนกัน เช่น - อันความคิดวิทยาเหมือนอาวุธ (คิด-วิท) (ยา-อา) - อย่าอวดดีมีทรัพย์เที่ยวจับเเจก (ดี-มี) (ทรัพย์-จับ) ๒ สัมผัสอักษร คือ คำที่มีเสียงพยัญชนะต้นเหมือนกัน เช่น - นกน้อยนอนแนบน้ำในนา (สัมผัสอักษรด้วยกันทุกคำ) - เพราะรักเรายิ่งใหญ่ทอแสงไปประกายจ้า (รัก-เรา) (ไป-ประ) แผนผังสัมผัสในของกลอนแปด OOOOOOOO OOOOOOOO OOOOOOOO OOOOOOOO ลักษณะการสัมผัสใน กลอน ๘ คำ นิยมสัมผัสใน ในตำแหน่งคำที่ ๓ กับคำที่ ๔ หรือ ๕ และคำที่ ๕ กับคำที่ ๖ หรือ ๗ กลอน ๙ คำ นิยมสัมผัสใน ในตำแหน่งคำที่ ๓ กับคำที่ ๔ หรือ ๖ และคำที่ ๖ กับคำที่ ๗ หรือ ๘

ตัวอย่าง ไม่เมาเหล้าแล้วแต่เรายังเมารัก สุดจะหักห้ามจิตคิดไฉน ถึงเมาเหล้าเช้าสายก็หายไป แต่เมาใจนี้ประจำทุกคำคืน

แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ กิจกรรมที่ ๒ ให้นักเรียนเลือกคำที่เหมาะสมเติมลงในช่องว่างให้เป็นกลอนแปดที่ไพเราะ และขีดเส้นโยงสัมผัสใน (๑๐ คะแนน) ไร้ ใช้ ใด กล้า ๑. ไม่มีคมมีด.......ที่ไหนคง ถ้าจำนง.........มันไปฟันหิน ถึงเหล็ก........แค่ไหนก็ต้องบิ่น สุดท้ายสิ้นคมไป.......คนมอง น่า ร้อย เป็น ว่า ๒. พูด ชัดถ้อย........วาจาน่าไพเราะ อ่าน เสนาะวิเคราะห์.......เห็นเหมาะสม เขียน ให้ถูกหลักภาษา.......นิยม ให้เกลียวกลม ประหนึ่ง...... ภาษาไทย เค็ม น้ำ ลง หนึ่ง ๓. ครูเป็นเพียงกรวดทราย.........ในล้าน ที่ผสาน ปูน หิน .........ทำเสาเข็ม ตอกลึก.........คงมั่นหมั่นเติมเต็ม โคลนตม.........อย่างไรไม่สั่นคลอน กาย เดิม ด้วย สู้ ๔. กลับมายืน ที่......... เคยเริ่มต้น แม้ไร้คน เคียง.......... คล้ายเคยหวัง ชีวิตคง ต้องอยู่ ...........ลำพัง สร้างกำลัง กายช่วย ..........ใจเรา ไป อบอุ่น พรรณนา ราตรี ๕. ไฟคือความ......... ค้ำจุนโลก การบริโภคต้องอาศัย.........ทุกที่ แสงสว่าง จากไฟฟ้า ยาม......... ไฟจึงมี คุณอนันต์สุด............. ชื่อ.............................................................................................ชั้น...........เลขที่..................

อ่านเพิ่มเติมความรู้ เสียงท้ายวรรคของกลอนแปด กลอนแปด เป็นบทร้อยกรองชนิดเดียวที่มีการบังคับเสียงท้ายวรรค ซึ่งคำสุดท้าย ของกลอนแต่ละวรรคของกลอนแปดนั้น มีกฎเกณฑ์ข้อบังคับการใช้เสียงที่เป็นทั้งข้อห้าม และข้ออนุญาตดังต่อไปนี้ คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ ใช้ได้ทุกเสียง แต่ไม่นิยมเสียงสามัญ เนื่องจากเสียงสามัญเป็นคำที่ออกเสียงเบา เรียบ คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ใช้ได้เฉพาะเสียงเอก โท จัตวา ห้ามใช้เสียงสามัญ และเสียงตรี คำสุดท้ายของวรรคที่ ๓ ใช้ได้เฉพาะเสียงสามัญและเสียงตรี ห้ามใช้ เสียงเอก โท จัตวา คำสุดท้ายของวรรคที่ ๔ ใช้ได้เฉพาะเสียงสามัญและเสียงตรี เช่นเดียวกับ วรรคที่ ๓

แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ **************************** กิจกรรมที่ ๓ ให้นักเรียนเลือกข้อความที่มีเสียงท้ายวรรคถูกต้องเขียนลงในกลอนแปด ต่อไปนี้ (๑๐ คะแนน) จะถลันโผผินบินสู่ฟ้า / จะถลันบินไปสู่เวหา ๑. หากฉันมีปีกงามตามดั่งฝัน ................................................ จะกางปีกสง่างามท่ามเวลา เย้ยดาราพร่างพราวคราวค่ำคืน ตัวไม่อยู่กับใจไม่ได้ห้าม / ตัวไม่อยู่กับใจไม่ได้ความ ๒. พักสักหน่อยเถิดหนาถ้าสับสน ยังกังวล เกรงกลัว หัวใจหวาม .................................................. อย่าเพิ่งตาม ใจเหงา ที่เข้ามา ก้าวให้สุดปลายทางที่ฝันใฝ่ / ก้าวให้สุดปลายทางที่ตั้งใจ ๓. ทางข้างหน้าก้าวไปไม่ยั้งหยุด .................................................. บนเส้นทางความหวังซึ่งยังไกล แม้เส้นชัยไกลลิบสู้ยิบตา แก้ไขพาให้รอดอย่างปลอดภัย / แก้ไขพาให้รอดปลอดภัยสิ้น ๔. ทุกชีวิตแตกต่างบนทางฝัน ประสบการณ์นั้นมีค่าน่าศึกษา ต่างถูกผิดหลงบ้างกลางชีวา ................................................ ในผืนป่าไม้ทุกต้นทนระกำ / ในผืนป่าไม้ทุกต้นพ้นลำเค็ญ ๕. ในผืนฟ้าร้อนรนฝนขาดสาย ในผืนดินน้ำหายเมื่อไร้ฝน ในผืนน้ำน้ำแห้งขอดทุกวังวน ................................................ ชื่อ.............................................................................................ชั้น...........เลขที่..................

แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ **************************** กิจกรรมที่ ๔ ให้นักเรียนต่อเติมเสียงท้ายวรรคของกลอนแปดต่อไปนี้ (๑๐ คะแนน) ๑. ราชสีห์ตัวเดียวเที่ยวกลางป่า ถูกหมาบ้ากัดป่นจน............... เพราะหมามากปากช่วยกันกัดตาย อาจทำลายราชสีห์ผู้มีฤทธิ์ ๒. หมาตัวหนึ่งขี้ขโมยโดยเชื้อชาติ เข้าตลาดลักเนื้อวัววิ่งถลา ข้ามสะพานแลลงใน............. เกิดแต่ตาตนเห็นเป็นเงาโต ๓. โลกเรานี้งดงามด้วยความรัก ที่เป็นหลักหลอมใจไว้ยึดเหนี่ยว เราไม่อาจอยู่ได้โดยคนเดียว ต้องข้องเกี่ยวพึ่งพาอาศัย............ ๔. หมู่บ้านใดรู้รักสมัคร.............. ย่อมประสานเป็นพลังที่ยิ่งใหญ่ เมื่อทุกคนร่วมแรงและร่วมใจ ทำการใดย่อมสำเร็จสมเจตนา ๕. นักกีฬาคือผู้สู้ด้วยเกียรติ ไม่หยามเหยียดผู้แพ้แก้ตัวใหม่ ไม่ปรีดาเกินพอดีเมื่อมี........... รู้อภัย รู้รัก สามัคคี ชื่อ.............................................................................................ชั้น...........เลขที่..................

แบบทดสอบ คำสั่ง ให้นักเรียน รอบตัวอักษรหน้าคำตอบที่ถูกต้อง ๑. กลอนแปด ๑ บท มีกี่วรรค ก. ๒ วรรค ข. ๔ วรรค ค. ๖ วรรค ง. ๘ วรรค ๒. กลอนแปด กำหนดให้แต่ละวรรคมีได้กี่คำ ก. ๖-๘ คำ ข. ๗-๘ คำ ค. ๗-๙ คำ ง. ๘-๑๐ คำ ๓. กลอนแปด ๑ คำกลอน มีกี่วรรค ก. ๒ วรรค ข. ๔ วรรค ค. ๖ วรรค ง. ๘ วรรค ๔. การสัมผัสเชื่อมโยงระหว่างวรรคหนึ่งไปสู่อีกวรรคหนึ่ง เรียกว่าอะไร ก. สัมผัสนอก ข. สัมผัสใน ค. สัมผัสพยัญชนะ ง. สัมผัสสระ ๕. คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ สัมผัสกับคำใดของวรรคที่ ๓ ก. คำที่ ๓ ข. คำที่ ๕ ค. คำที่ ๓ หรือ ๕ ง. คำสุดท้าย ๖. คำสุดท้ายของวรรคที่ ๔ สัมผัสกับคำที่ ๒ ของกลอนบทถัดไปเรียกว่าอะไร ก. สัมผัสนอก ข. สัมผัสใน ค. สัมผัสสระ ง. สัมผัสระหว่างบท ๗. ไม่เมาหล้าแล้วแต่เรายังเมารัก สุดจะหักห้ามจิตคิดไฉน ถึงเมาเหล้าเช้าสายก็หายไป แต่เมาใจนี้ประจำทุกค่ำคืน จากบทประพันธ์ ข้อใดเป็นสัมผัสสระ ก. เมา-เหล้า ข. เรา-รัก ค. ไม่-เมา ง. แล้ว-เหล้า

๘. ไม่เมาหล้าแล้วแต่เรายังเมารัก สุดจะหักห้ามจิตคิดไฉน ถึงเมาเหล้าเช้าสายก็หายไป แต่เมาใจนี้ประจำทุกค่ำคืน จากบทประพันธ์ ข้อใดเป็นสัมผัสพยัญชนะ ก. เมา-เหล้า ข. จิต-คิด ค. หัก-ห้าม ง. สาย-หาย ๙. คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ของกลอนแปดใช้ได้เฉพาะเสียงใด ก. เอก โท จัตวา ข. สามัญ ตรี ค. สามัญ เอก โท ง. โท จัตวา ๑๐. คำสุดท้ายของวรรคที่ ๓ และ ๔ ของกลอนแปดใช้ได้เฉพาะเสียงใด ก. เอก โท จัตวา ข. สามัญ ตรี ค. สามัญ เอก โท ง. โท จัตวา

เฉลยแบบทดสอบ ๑.ข ๒.ค ๓.ก ๔.ก ๕.ง ๖.ง ๗.ก ๘.ค ๙.ก ๑๐.ข

เฉลยแบบพัฒนาทักษะการเขียนร้อยกรอง แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ กิจกรรมที่ ๑ ให้นักเรียนโยงสัมผัสนอกของกลอนต่อไปนี้ ๑. นานมาแล้ว มีแมวเฒ่า ผู้เจ้าเล่ห์ เดินเที่ยวเตร่ ออกหา กินอาหาร เห็นนกน้อย บินผ่านมา หน้าเบิกบาน จึงจับเป็น อาหาร ไม่รอรี จับนกกิน จนอิ่ม เหลือแต่ขน อิ่มเหลือล้น เจ้าแมว แสนสุขี ทันใดนั้น หนูน้อยผ่าน มาพอดี ไม่ปราณี แมวจับหนู ไว้ทันควัน ๒. นานมาแล้ว ยังมี ภูเขาใหญ่ ปกคลุมไป ด้วยทองคำ ของมีค่า คนกล่าวขาน สืบต่อ กันนานมา เรียกภูเขา นี้ว่า “ภูเขาทอง” ภูเขาทอง เคลื่อนที่ไป ไหน ไหน ได้ หากไปหยุด ที่ใด ใจผยอง ที่แห่งนั้น จะร่ำรวย ด้วยเงินทอง ภูเขาต้อง เสาะหาที่ มีคนดี ๓. มาวันหนึ่ง กระจงน้อย เจ้าปัญญา คิดเที่ยวหา วิธีข้าม ชลาสินธุ์ จึงบอกกล่าว จระเข้ ได้ยลยิน ทั่วทุกถิ่น ในลำธาร นั้นขึ้นมา แล้วบอกว่า พระราชา ผู้ทรงชัย จัดงานเลี้ยง ยิ่งใหญ่ ให้หรรษา ขอเชิญท่าน จระเข้ เปรมปรีดา สุขอุรา ในงานเลี้ยงพร้อมเพรียงกัน

แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ กิจกรรมที่ ๒ ให้นักเรียนเลือกคำที่เหมาะสมเติมลงในช่องว่างให้เป็นกลอนแปดที่ไพเราะ และขีดเส้นโยงสัมผัสใน ไร้ ใช้ ใด กล้า ๑. ไม่มีคมมีด ใด ที่ไหนคง ถ้าจำนง ใช้ มันไปฟันหิน ถึงเหล็ก กล้า แค่ไหนก็ต้องบิ่น สุดท้ายสิ้นคมไป ไร้ คนมอง น่า ร้อย เป็น ว่า ๒. พูด ชัดถ้อย ร้อย วาจาน่าไพเราะ อ่าน เสนาะวิเคราะห์เป็น เห็นเหมาะสม เขียน ให้ถูกหลักภาษา น่า นิยม ให้เกลียวกลม ประหนึ่ง ว่า ภาษาไทย เค็ม น้ำ ลง หนึ่ง ๓. ครูเป็นเพียงกรวดทราย หนึ่ง ในล้าน ที่ผสาน ปูน หิน น้ำ ทำเสาเข็ม ตอกลึก ลง คงมั่นหมั่นเติมเต็ม โคลนตม.........อย่างไรไม่สั่นคลอน กาย เดิม ด้วย สู้ ๔. กลับมายืน ที่ เดิม เคยเริ่มต้น แม้ไร้คน เคียง กาย คล้ายเคยหวัง ชีวิตคง ต้องอยู่ สู้ลำพัง สร้างกำลัง กายช่วย ด้วย ใจเรา ไป อบอุ่น พรรณนา ราตรี ๕. ไฟคือความ อบอุ่น ค้ำจุนโลก การบริโภคต้องอาศัยไปทุกที่ แสงสว่าง จากไฟฟ้า ยาม ราตรี ไฟจึงมี คุณอนันต์สุด พรรณนา

แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ กิจกรรมที่ ๓ ให้นักเรียนเลือกข้อความที่มีเสียงท้ายวรรคถูกต้องเขียนลงในกลอนแปด ต่อไปนี้ (๑๐ คะแนน) จะถลันโผผินบินสู่ฟ้า / จะถลันบินไปสู่เวหา ๑. หากฉันมีปีกงามตามดั่งฝัน จะถลันบินไปสู่เวหา จะกางปีกสง่างามท่ามเวลา เย้ยดาราพร่างพราวคราวค่ำคืน ตัวไม่อยู่กับใจไม่ได้ห้าม / ตัวไม่อยู่กับใจไม่ได้ความ ๒. พักสักหน่อยเถิดหนาถ้าสับสน ยังกังวล เกรงกลัว หัวใจหวาม ตัวไม่อยู่กับใจไม่ได้ความ อย่าเพิ่งตาม ใจเหงา ที่เข้ามา ก้าวให้สุดปลายทางที่ฝันใฝ่ / ก้าวให้สุดปลายทางที่ตั้งใจ ๓. ทางข้างหน้าก้าวไปไม่ยั้งหยุด ก้าวให้สุดปลายทางที่ฝันใฝ่ บนเส้นทางความหวังซึ่งยังไกล แม้เส้นชัยไกลลิบสู้ยิบตา แก้ไขพาให้รอดอย่างปลอดภัย / แก้ไขพาให้รอดปลอดภัยสิ้น ๔. ทุกชีวิตแตกต่างบนทางฝัน ประสบการณ์นั้นมีค่าน่าศึกษา ต่างถูกผิดหลงบ้างกลางชีวา แก้ไขพาให้รอดอย่างปลอดภัย ในผืนป่าไม้ทุกต้นทนระกำ / ในผืนป่าไม้ทุกต้นพ้นลำเค็ญ ๕. ในผืนฟ้าร้อนรนฝนขาดสาย ในผืนดินน้ำหายเมื่อไร้ฝน ในผืนน้ำน้ำแห้งขอดทุกวังวน ในผืนป่าไม้ทุกต้นพ้นลำเค็ญ

แบบพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง (กลอนแปด) ตามกระบวนการขั้นที่ ๔ เห็นรูปของฉันทลักษณ์ **************************** กิจกรรมที่ ๔ ให้นักเรียนต่อเติมเสียงท้ายวรรคของกลอนแปดต่อไปนี้ (๑๐ คะแนน) ๑. ราชสีห์ตัวเดียวเที่ยวกลางป่า ถูกหมาบ้ากัดป่นจน............... เพราะหมามากปากช่วยกันกัดตาย อาจทำลายราชสีห์ผู้มีฤทธิ์ ๒. หมาตัวหนึ่งขี้ขโมยโดยเชื้อชาติ เข้าตลาดลักเนื้อวัววิ่งถลา ข้ามสะพานแลลงใน............. เกิดแต่ตาตนเห็นเป็นเงาโต ๓. โลกเรานี้งดงามด้วยความรัก ที่เป็นหลักหลอมใจไว้ยึดเหนี่ยว เราไม่อาจอยู่ได้โดยคนเดียว ต้องข้องเกี่ยวพึ่งพาอาศัย............ ๔. หมู่บ้านใดรู้รักสมัคร.............. ย่อมประสานเป็นพลังที่ยิ่งใหญ่ เมื่อทุกคนร่วมแรงและร่วมใจ ทำการใดย่อมสำเร็จสมเจตนา ๕. นักกีฬาคือผู้สู้ด้วยเกียรติ ไม่หยามเหยียดผู้แพ้แก้ตัวใหม่ ไม่ปรีดาเกินพอดีเมื่อมี........... รู้อภัย รู้รัก สามัคคี

บรรณานุกรม กระปุกดอทคอม. รู้จักนิทานพื้นบ้านของประเทศประชาคมอาเซียน. เข้าถึงได้จาก : http://aec.kapook.com/view49547.html. [27 มีนาคม ๒๕๕๕] ประคอง นิมมานเหมินทร์. นิทานพื้นบ้านศึกษา. กรุงเทพฯ : โครงการตำรา และอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย, ๒๕๔๓. ภาควิชาภาษาไทย คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. กวีนิพนธ์ไทย. มหาสารคาม : สถาบันราชภัฏ มหาสารคาม, ม.ป.ป. เทศบาล ๔ วัดต้โพธิ์ค้ำ, โรงเรียน. หลักสูตรสถานศึกษา กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย. หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑. กาฬสินธุ์ : โรงพิมพ์กาฬสินธุ์ การพิมพ์, ๒๕๕๒. มิ่งขวัญ กิตติวรรณกร. การสอนบทร้อยกรองสู่การสร้างยุวกวีในโรงเรียน. กรุงเทพฯ : ไอ.คิว. เซ็นเตอร์, ม.ป.ป.. ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๕๒. กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่น , ๒๕๔๗. วชิราภรณ์ น้อยยม. นิทานอาเซียน ๑๐ ประเทศ. เข้าถึงได้จาก : http://region4.prd.go.th. [๒๗ มีนาคม ๒๕๕๕] ศึกษาธิการ,กระทรวง.กรมวิชาการ. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานภาษาไทย ชุดภาษาเพื่อชีวิต ภาษาพาที ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว, ๒๕๕๔. .หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานภาษาไทย ชุดภาษาเพื่อชีวิต วรรณคดีลำนำ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ สกสค. ลาดพร้าว , ๒๕๕๔. .ตัวชี้วัดและสารการเรียนรู้แกนกลาง กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย หลักสูตรแกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตร แห่งประเทศไทย จำกัด , ๒๕๕๑. สำนักการศึกษา กรุงเทพมหานคร, หน่วยศึกษานิเทศก์. คู่มือพัฒนาทักษะการเขียนบทร้อยกรอง : กลอนแปด ดอกสร้อย สักวา. กรุงเทพฯ : ชุมนุมการเกษตรแห่งประเทศไทย, ๒๕๕๑. เอกรินทร์ สี่มหาศาล และคณะ. ภาษาไทย ป.๖. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพฯ : บริษัทอักษรเจริญทัศน์ อจท. จำกัด, ๒๕๕๑.

ประวัติผู้แต่ง ชื่อ-สกุล : นางอรุณรัตน์ ระวิโชติ เกิด : ๙ พฤษภาคม ๒๕๒๓ การศึกษา : ปริญญาตรี ครุศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยมอันดับ ๑) สาขา จิตวิทยาและการแนะแนว วิชาโทภาษาไทย : สถาบันราชภัฏมหาสารคาม : ปริญญาโท ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขา การบริหารการศึกษา : มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี สถานที่ทำงาน : โรงเรียนเทศบาล ๔ เฉลิมพระเกียรติ สำนักการศึกษา เทศบาลเมืองกาฬสินธุ์ อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ์ ตำแหน่งปัจจุบัน : ครู วิทยฐานะครูเชี่ยวชาญ ที่อยู่ : ๑๒ หมู่ ๑๙ บ้านดงบ่อ ตำบลยางตลาด อำเภอยางตลาด จังหวัดกาฬสินธุ์ ผู้วาดภาพ : นางสาวบุษบง ศิริบัติ