กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒ ภาษาไทย (วรรณคดีและวรรณกรรม) หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑
ตัวชี้วัด • สรุปเนื้อหาวรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่าน • วิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่าน พร้อมยกเหตุผลประกอบ • อธิบายคุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรมที่อ่าน • สรุปความรู้และข้อคิดจากการอ่านเพื่อประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง หน่วยการเรียนรู้ที่ โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ๑
ฉันชอบพันท้ายนรสิงห์จังเลย มีความซื่อสัตย์ แถมยังเคารพกฎหมายยิ่งชีพอีก ฉันชอบพระสุริโยทัยมากกว่า ท่านทรงสละชีวิตเพื่อชาติเลยนะ ว่าแต่..ท าไมเราถึงต้องเรียน พงศาวดารพวกนี้ด้วยนะ
ความส าคัญของวรรณคดี ความเป็นมาของโคลงภาพพระราชพงศาวดาร พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเลือกสรรเรื่องในพระราชพงศาวดาร เพื่อ สรรเสริญพระเกียรติคุณของพระมหากษัตริย์ และเพื่อเชิดชูเกียรติเหล่าเสนาที่มีความ กล้าหาญ สุจริต ทรงจัดประกวดเขียนภาพ และทรงพระราชนิพนธ์โคลงบอกเรื่องเองบ้าง โปรดเกล้าฯ ให้ พระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการแต่งถวาย เพื่อรักษาโคลง ฉันท์ กาพย์กลอน ให้คงอยู่ รวมมีภาพทั้งสิ้น ๙๒ ภาพ และโคลงที่แต่ง ๓๗๖ บท การรวบรวมโคลงภาพพระราชพงศาวดารมีประโยชน์อย่างไร
พระราชประวัติผู้ทรงพระราชนิพนธ์ ❖ พระราชกรณียกิจที่ส าคัญ เช่น เลิกทาส ปฏิรูปประเทศในด้านต่าง ๆ ❖ งานพระราชนิพนธ์เด่น ๆ เช่น พระราชพิธีสิบสองเดือน ไกลบ้าน กาพย์เห่เรือ บทละครเรื่องเงาะป่า พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ❖ พระราชโอรสล าดับที่ ๕๖ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ❖ งานพระราชนิพนธ์เด่น ๆ เช่นบทละครร้องเรื่องสาวเครือฟ้า นิราศไทรโยค นิราศนราธิป เรื่องสั้นเรื่องสร้อยคอที่หายไป พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์
( ) ( ) ❖ ๑ บท มี ๔ บาท ❖ บาทที่ ๑ และ ๓ มีหรือไม่มีค าสร้อยก็ได้ ❖ การบังคับ ค าเอก ๗ ต าแหน่ง ค าโท ๔ ต าแหน่ง ฉันทลักษณ์โคลงสี่สุภาพ
ฉันทลักษณ์โคลงสี่สุภาพ ตัวอย่าง ◎ พันท้ายตกประหม่าสิ้น สติคิด โดดจากเรือทูลอุทิศ โทษร้อง พันท้ายนรสิงห์ผิด บทฆ่า เสียเทอญ หัวกับโขนเรือต้อง คู่เส้นท าศาล ๑ บท
ในระดับชั้น ม.๒ เรียนโคลงประกอบภาพ ๒ ภาพ คือ ภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต
โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ตัวละคร ❖ เรียกอีกพระนามว่า พระมหาเทวี ❖ เป็นพระอัครมเหสีในสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ หรือพระมหากษัตริย์รัชกาลที่ ๑๕ ของอาณาจักรอยุธยา สมัยราชวงศ์สุพรรณภูมิ ❖ เป็นอัครมเหสีผู้เสียสละพระชนม์ชีพเพื่อปกป้อง พระราชสวามีในสงครามพระเจ้าตะเบ็งชเวตี้ พระสุริโยทัย
โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง เรื่องย่อ พระเจ้าบุเรงนองยกทัพ มาตีกรุงศรีอยุธยา สมเด็จพระมหาจักรพรรดิน ากองทัพ ออกสู้รบ โดยมีสมเด็จพระสุริโยทัย แต่งตัวเป็นชายตามเสด็จ สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ พลาดท่า พระเจ้าแปรของ พม่าเห็นจึงไล่ช้างตามมา สมเด็จพระสุริโยทัยจึงขับช้างมา ขวางในจังหวะเดียวกับที่พระ เจ้าแปรจ้วงฟัน สมเด็จพระสุริโยทัย ถูกพระแสงของ้าว ฟันสิ้นพระชนม์ พระราชโอรสทั้งสอง พระองค์ได้กันพระศพ กลับเข้าพระนคร ถ้าพระสุริโยทัยไม่ขวางพระเจ้าแปร เหตุการณ์จะเป็นอย่างไร
โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ◎ บุเรงนองนามราชเจ้า จอมรา มัญเฮย ยกพยุหแสนยา ยิ่งแกล้ว มอญม่านประมวลมา สามสิบ หมื่นแฮ ถึงอยุธเยศแล้ว หยุดใกล้นครา ◎ พระมหาจักรพรรดิเผ้า ภูวดล สยามเฮย วางค่ายรายรี้พล เพียบหล้า ด าริจักใคร่ยล แรงศึก ยกนิกรทัพกล้า ออกตั้งกลางสมร (โคลงภาพพระราชพงศาวดารพระสุริโยทัยขาดคอช้าง: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ◎ บังอรอัคเรศผู้ พิสมัย ท่านนา นามพระสุริโยทัย ออกอ้าง ทรงเครื่องยุทธพิไชย เช่นอุป ราชแฮ เถลิงคชาธารคว้าง ควบเข้าขบวนไคล ◎ พลไกรกองน่าเร้า โรมรัน กันเฮย ช้างพระเจ้าแปรประจัญ คชไท้ สารทรงซวดเซผัน หลังแล่น เตลิดแฮ เตลงขับคชไล่ใกล้ หวิดท้ายคชาธาร (โคลงภาพพระราชพงศาวดารพระสุริโยทัยขาดคอช้าง: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ◎ นงคราญองค์เอกแก้ว กระษัตรีย์ มานมนัสกัตเวที ยิ่งล้ า เกรงพระราชสามี มลายพระ ชนม์เฮย ขับคเชนทรเข่นค้ า สะอึกสู้ดัสกร ◎ ขุนมอญร่อนง้าวฟาด ฉาดฉะ ขาดแล่งตราบอุระ หรุบดิ้น โอรสรีบกันพระ ศพสู่ นครแฮ สูญชีพไป่สูญสิ้น พจน์ผู้สรรเสริญ (โคลงภาพพระราชพงศาวดารพระสุริโยทัยขาดคอช้าง: พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต ตัวละคร ❖ ชื่อเดิม คือ สิน ❖ เป็นนายท้ายเรือในรัชสมัยพระเจ้าเสือ หรือ สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ ๘ พระมหากษัตริย์ พระองค์ที่ ๒ แห่งราชวงศ์บ้านพลูหลวง ❖ ขึ้นชื่อเรื่องความซื่อสัตย์และความเถรตรง ต่อกฎระเบียบ พันท้ายนรสิงห์
โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต เรื่องย่อ สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ ๘ เสด็จโดยเรือพระที่นั่ง ไปประพาสที่ปากน้ า เมื่อเรือพระที่นั่งถึงต าบลโคกขาม ซึ่งเป็นคลองคดเคี้ยว โขนเรือพระที่นั่ง จึงชนกิ่งไม้หักลงมา พันท้ายนรสิงห์ที่เป็นนายท้ายเรือ พระที่นั่งจึงกราบบังคมทูลให้ทรง ลงพระราชอาญา สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ ๘ พระราชทานอภัยโทษ ด้วยเห็นว่า เป็นเหตุสุดวิสัย สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ ๘ โปรดเกล้าฯ ให้ตัดศีรษะหุ่นเหมือนแทน แต่พันท้ายนรสิงห์ทัดทานแล้วขอรับโทษ สมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ ๘ จึงรับสั่งให้ประหารชีวิต แล้วสร้างศาลเพียงตาไว้ ถ้าพันท้ายนรสิงห์ไม่ขอรับโทษเอง เหตุการณ์จะเป็นอย่างไร
โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต ◎ สรรเพชญที่แปดเจ้า อยุธยา เสด็จประพาสทรงปลา ปากน้ า ล่องเรือเอกไชยมา ถึงโคก ขามพ่อ คลองคดโขนเรือค้ า ขัดไม้หักสลาย ◎ พันท้ายตกประหม่าสิ้น สติคิด โดดจากเรือทูลอุทิศ โทษร้อง พันท้ายนรสิงห์ผิด บทฆ่า เสียเทอญ หัวกับโขนเรือต้อง คู่เส้นท าศาล (โคลงภาพพระราชพงศาวดารพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต: พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร)
โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต ◎ ภูบาลบ าเหน็จให้ โทษถนอม ใจนอ พันไม่ยอมอยู่ยอม มอดม้วย พระโปรดเปลี่ยนโทษปลอม ฟันรูป แทนพ่อ พันกราบทูลทัดด้วย ท่านทิ้งประเพณี ◎ ภูมีปลอบกลับตั้ง ขอบรร ลัยพ่อ จ าสั่งเพชฌฆาตฟัน ฟาดเกล้า โขนเรือกับหัวพัน เซ่นที่ ศาลแล ศาลสืบกฤติคุณเค้า คติไว้ในสยาม (โคลงภาพพระราชพงศาวดารพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต: พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร)
ค าศัพท์ ความหมาย ค าศัพท์ โขนเรือ ไม้ที่ต่อเสริมหัวเรือหรือท้ายเรือให้งอนเชิดขึ้นไป เตลง ตะเลง เป็นชื่อใช้เรียกชนชาติมอญ นิกร หมู่ พวก เผ้าภูวดล พระเจ้าแผ่นดิน (เผ้า คือ ผม ส่วนที่สูงที่สุดของศีรษะ, ภูวดล คือ แผ่นดิน) พระแสงของ้าว ค าราชาศัพท์ หมายถึง ของ้าว คือ อาวุธด้ามยาว มีง้าวอยู่ตรงปลายใต้คอของด้าม มาน มี ม่าน พม่า
คุณค่าด้านเนื้อหา โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง แสดงให้เห็นด้าน ◎ นงคราญองค์เอกแก้ว กระษัตรีย์ มานมนัสกัตเวที ยิ่งล้ า เกรงพระราชสามี มลายพระ ชนม์เฮย ขับคเชนทรเข่นค้ า สะอึกสู้ดัสกร ความกตัญญูกตเวทีและ การเสียสละชีวิตเพื่อปกป้อง แผ่นดินของพระสุริโยทัย
แสดงให้เห็นด้าน คุณค่าด้านเนื้อหา โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต ◎ ภูมีปลอบกลับตั้ง ขอบรร ลัยพ่อ จ าสั่งเพชฌฆาตฟัน ฟาดเกล้า โขนเรือกับหัวพัน เซ่นที่ ศาลแล ศาลสืบกฤติคุณเค้า คติไว้ในสยาม ความจงรักภักดี และความ ซื่อสัตย์ที่ยอมสละชีวิตเพื่อรักษา ความศักดิ์สิทธิ์ของกฎหมาย
คุณค่าด้านวรรณศิลป์ โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ◎ ขุนมอญร่อนง้าวฟาด ฉาดฉะ ขาดแล่งตราบอุระ หรุบดิ้น โอรสรีบกันพระ ศพสู่ นครแฮ สูญชีพไป่สูญสิ้น พจน์ผู้สรรเสริญ มีการเลือกใช้ค าว่า “ฉาดฉะ” แทนเสียงของง้าวที่กระทบกัน มีการสรรค าว่า “หรุบดิ้น” แสดงภาพ ร่างของพระสุริโยทัยทรุดลงซบกับคอช้าง โดยค าว่า “หรุบ” หมายถึง อาการของสิ่งของที่ร่วงพรูลงมา ค าว่า “ดิ้น” หมายถึง อาการสะบัดหรือฟาดตัวไปมาอย่างแรง
มีการใช้ค าสัมผัสอักษร ดังนี้ คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ◎ ภูบาลบ าเหน็จให้ โทษถนอม ใจนอ พันไม่ยอมอยู่ยอม มอดม้วย พระโปรดเปลี่ยนโทษปลอม ฟันรูป แทนพ่อ พันกราบทูลทัดด้วย ท่านทิ้งประเพณี โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต (ภู)บาล - บ า(เหน็จ) โทษ - ถนอม ยอม - อยู่ - ยอม มอด - ม้วย โปรด - เปลี่ยน - ปลอม ทูล - ทัด ท่าน - ทิ้ง
คุณค่าด้านสังคม โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ◎ บุเรงนองนามราชเจ้า จอมรา มัญเฮย ยกพยุหแสนยา ยิ่งแกล้ว มอญม่านประมวลมา สามสิบ หมื่นแฮ ถึงอยุธเยศแล้ว หยุดใกล้นครา ◎ พระมหาจักรพรรดิเผ้า ภูวดล สยามเฮย วางค่ายรายรี้พล เพียบหล้า ด าริจักใคร่ยล แรงศึก ยกนิกรทัพกล้า ออกตั้งกลางสมร แสดงให้เห็นสภาพเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ ต่าง ๆ เช่น การท าสงครามในสมัยโบราณ โดยมี พระมหากษัตริย์ทรงเป็นผู้น าในการออกรบและตาม ด้วยกองก าลังทหารที่มีความกล้าหาญเด็ดเดี่ยว ใครเป็นผู้น าทัพของทั้ง ๒ ทัพ
แสดงให้เห็นถึงคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยมของ คนไทย คือ ความกล้าหาญของพระสุริโยทัย ที่แต่ง พระองค์เป็นชายเสด็จไปรบในกองทัพด้วยความ เด็ดเดี่ยว และความเสียสละ ◎ บังอรอัคเรศผู้ พิสมัย ท่านนา นามพระสุริโยทัย ออกอ้าง ทรงเครื่องยุทธพิไชย เช่นอุป ราชแฮ เถลิงคชาธารคว้าง ควบเข้าขบวนไคล คุณค่าด้านสังคม เพราะเหตุใด พระสุริโยทัยจึงต้องแต่งพระองค์เป็นชาย โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง
คุณค่าด้านสังคม ◎ ภูบาลบ าเหน็จให้ โทษถนอม ใจนอ พันไม่ยอมอยู่ยอม มอดม้วย พระโปรดเปลี่ยนโทษปลอม ฟันรูป แทนพ่อ พันกราบทูลทัดด้วย ท่านทิ้งประเพณี ◎ ภูมีปลอบกลับตั้ง ขอบรร ลัยพ่อ จ าสั่งเพชฌฆาตฟัน ฟาดเกล้า โขนเรือกับหัวพัน เซ่นที่ ศาลแล ศาลสืบกฤติคุณเค้า คติไว้ในสยาม แสดงให้เห็นถึงคุณธรม จริยธรรม ค่านิยม ของคนไทย คือ การเคารพต่อกฎหมาย ระเบียบ ประเพณีของบ้านเมือง ยอมเสียสละชีวิตเพื่อด ารง ไว้ซึ่งความศักดิ์สิทธิ์ของกฎหมาย และแสดงให้เห็น ถึงคุณธรรมของพระเจ้าแผ่นดินที่ทรงมีเมตตาต่อ ข้าราชบริพาร โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต
สรุปบทเรียน โคลงประกอบภาพที่ ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ความรู้ • ประวัติศาสตร์ในอดีต ของประเทศไทย ใจความส าคัญ สิ่งที่ได้ ในสงครามระหว่างพม่าและสยาม เมื่อสมเด็จ พระมหาจักรพรรดิพลาดท่า พระสุริโยทัยจึง เข้าช่วยเหลือจนโดนฟันสิ้นพระชนม์ โคลงประกอบภาพที่ ๕๖ ภาพพันท้ายนรสิงห์ถวายชีวิต หัวเรือพระที่นั่งของพระเจ้าเสือหักลง ทว่าพระเจ้าเสือ กลับไม่ถือสาหาความ แต่พันท้ายนรสิงห์ทัดทานให้ ลงโทษประหารตน เพื่อรักษาความศักดิ์สิทธิ์ของ กฎหมาย ประเพณี • บุคคลส าคัญใน ประวัติศาสตร์ไทย ข้อคิด • ความเสียสละเพื่อบ้านเมือง • ความกตัญญูกตเวที • การท าหน้าที่พลเมืองดี • การเรียนรู้ประวัติศาสตร์
กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒ ภาษาไทย (วรรณคดีและวรรณกรรม) จบเนื้อหาหน่วยการเรียนรู้ที่ 1