ระบบนิเวศและความสัมพันธ์ระหว่างวิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

หนังสือเรียน E-BOOK รายวิชาพื้นฐาน



วิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึ กษาปีที่ 5

เรื่อง ระบบนิเวศและความสัมพันธ์ระหว่างวิ่งมีชีวิต
กับสิ่ งแวดล้อม

นายพิชญุตม์ ภู่ะย้า 16115047 นางสาวอัยวรรณ เชาว์รูปดี 16115057

จุดประสงค์การเรียนรู้

1.อธิบายความสั มพันธ์ระหว่าง
สิ่ งมีชีวิตกับสิ่ งมีชีวิตและความ
สัมพันธ์ระหว่างสิ่ งไม่มีชีวิตกับ
สิ่ งไม่มีชีวิตได้

2.สื บค้นข้อมูลเพื่ออธิบายความ
สัมพันธ์ ระหว่างสิ่ งมีชีวิตต่างๆ
ในระบบนิ เวศได้

เนื้ อหาการเรียนรู้

- ระบบนิ เวศ
- รู ปแบบความสัมพันธ์ของสิ่ งมี
ชีวิตที่อยู่ร่วมกัน

นั กเรียนทำข้อสอบก่อนเรียน

นั กเรียน scan เพื่อดูคลิปก่อนการ

เรียน เรื่องระบบนิ เวศ

ระบบนิ เวศ
(ecosystem)

ระบบนิ เวศ (ecosystem) หมายถึง
ระบบที่ แสดงให้ เห็ นถึงควาสั มพันธ์ของ
กลุ่มสิ่ งมีชีวิตที่มาอยู่ร่วมกัน ณ บริเวณ
ใดบริเวณหนึ่ งกับสภาพแวดล้อมโดย
รวมของแหล่งที่อยู่อาศั ย









แหล่งที่อยู่หนึ่ งๆ สิ่ งมีชีวิตมีความ
สั มพันธ์กันเพราะเหตุใด?

สิ่ งมีชีวิตมีความสัมพันธ์กันเพื่อให้
สามารถดำรงชีวิตอยู่ในแหล่งที่อยู่

นั้ นๆ ได้

ความสั มพันธ์
ระหว่างสิ่ งมีชีวิต

ในระบบนิ เวศ

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่ งมีชีวิต
ต่างชนิ ดในระบบนิ เวศเดียวกัน

(Interspecific interaction)
แบ่งเป็ น 7 แบบ ดังนี้

1.ความสัมพันธ์แบบพึ่งพา หมายถึง
การอยู่ร่วมกันของสิ่ งมีชีวิต 2 ชนิ ด
โดยต่างก็ได้รับประโยชน์ ซึ่งกันและ

กันหากแยกกันอยู่จะไม่สามารถดำรง

ชีวิตต่อไปได้

-ไลเคน
ราทำหน้ าที่ให้ความชุ่มชื้นและแร่ธาตุแก่สาหร่าย ขณะที่สาหร่ายทำ
หน้ าที่สร้างอาหารให้ราผ่านกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงของพืช

-โปรโตซั วในลำไส้ ปลวก
ภายในโปรโตซั วจะมีแบคที เรียที่ สามารถสร้างเอนไซม์เซลลูเลส

(Cellulase) ที่สามารถย่อยไม้ให้ปลวก ส่วนปลวกจะให้ที่อยู่อาศั ยและ
อาหาร ซึ่งก็คือ เซลลูโลส แก่โปรโตซัว

-ไมเคอร์ไรซา
พืชจะทำหน้ าที่สังเคราะห์ด้วยแสงและสร้างอาหารให้ราเพื่อใช้ในการ

เจริญเติบโต นอกจากนี้ ยังเป็ นที่อยู่อาศั ยให้แก่รา

2.ความสัมพันธ์แบบได้ประโยชน์ ร่วม
กัน หมายถึง การอยู่ร่วมกันของสิ่ งมี
ชีวิต 2 ชนิ ด โดยก็ได้รับประโยชน์ ซึ่ง

กันและกัน แม้แยกกันอยู่ก็สามารถ

ดำรงชีวิตได้ตามปกติ

- ผึ้งและดอกไม้
ผึ้งกินน้ำหวานจากดอกไม้เป็ นอาหาร ขณะที่ดอกไม้ได้ผึ้งเหล่านี้ ช่วย

ผสมเกสรและแพร่ขยายพันธุ์

- ปูเสฉวนและดอกไม้ทะเล
ดอกไม้ทะเลเกาะอยู่บนเปลือกปูเสฉวน เพื่อช่วยพรางตัวและป้ องกันภัย

อันตราย ขณะที่ปูเสฉวนช่วยนำพาดอกไม้ทะเลเคลื่อนที่ไปด้วย

- นกเอี้ยงกับควาย
ควายจะได้ประโยชน์ เนื่ องจากปรสิตที่ก่อความรำคาญถูกกำจัด ขณะ

เดียวกันนกเอี้ยงก็จะได้รับอาหารจากการกินเห็บ ไร ที่อยู่บนตัวควาย

3.ความสัมพันธ์แบบอิงอาศั ยหรือ
ความสัมพันธ์แบบเกื้อกูล หมายถึง
การอยู่ร่วมกันของสิ่ งมีชีวิต 2 ชนิ ด
โดยฝ่ ายหนึ่ งได้ประโยชน์ อีกฝ่ าย
หนึ่ งไม่ได้และไม่เสียประโยชน์

- ฉลามและเหาฉลาม

เหาฉลามเกาะติดกับฉลามเพื่อกินเศษอาหารพร้อมกับการได้รับการปกป้ อง
คุ้มครองจากฉลาม โดยฉลามไม่ได้รับและไม่เสียประโยชน์ ใด ๆ จากการอยู่ร่วม
กัน

- นกกับต้นไม้ใหญ่
นกจะฃทำรังบนต้นไม้ใหญ่ ทำให้ได้ที่อยู่อาศั ย ส่วนต้นไม้นั้ นไม่เสีย

ประโยชน์

- พืชอิงอาศั ย
กระเช้าสีดา หรือ เฟิ ร์น เป็ นพืชที่มักเกาะอยู่ตามต้นไม้ใหญ่ เพื่อใช้เป็ น

แหล่งพักพิงอาศั ย ขอแบ่งปั นร่มเงาและความชื้น โดยที่ต้นไม้ใหญ่ไม่ได้
ประโยชน์ หรือสูญเสียประโยชน์ ใด ๆ จากการอยู่ร่วมกัน

4.ความสัมพันธ์แบบปรสิต หมายถึง
การอยู่ร่วมกันของสิ่ งมีชีวิต 2 ชนิ ด
โดยฝ่ ายหนึ่ งได้ประโยชน์ เรียกว่า
ปรสิต (parasite) อีกฝ่ ายหนึ่ งเสีย

ประโยชน์ เรียกว่าผู้ถูกอาศั ย

- กาฝากกับต้นมะม่วง
รากของกาฝากจะชอนไชไปจนถึงท่อน้ำและท่ออาหาร

ของต้นมะม่วง จากนั้ นกาฝากจะดูดน้ำและอาหารจาก
ต้นมะม่วงที่มันไปอาศั ยอยู่ ส่งผลให้น้ำและอาหารไม่
เพียงพอสำหรับใช้ในการเจริญเติบโตของต้นมะม่วง

- พยาธิที่อยู่ในร่างกายมนุษย์
พยาธิจะคอยแย่งสารอาหารจากอาหารที่มนุษย์

หรือสัตว์รับประทานเข้าไป ทำให้มนุษย์หรือสัตว์นั้ น
ได้รับสารอาหารไม่ครบถ้วน เกิดภาวะขาดสารอาหาร
ตามมา

5.ความสัมพันธ์แบบล่าเหยื่อ หมายถึง
การอยู่ร่วมกันของสิ่ งมีชีวิตโดยฝ่ าย
หนึ่ งจับอีกฝ่ ายหนึ่ งเป็ นอาหาร เรียก
ว่า ผู้ล่า (predator) ส่วนฝ่ ายที่ถูกจับ
เป็ นอาหารหรือถูกล่า เรียกว่า เหยื่อ

กบกับแมลง :กบเป็ นผู้ล่า แมลงเป็ นผู้ถูกล่า
เหยี่ยวกับงู :เหยี่ยวเป็ นผู้ล่า งูเป็ นผู้ถูกล่า
นกกับปลา :นกเป็ นผู้ล่า ปลาเป็ นผู้ถูกล่า

6.ความสัมพันธ์แบบแข่งขัน หมายถึง
การอยู่ร่วมกันของสิ่ งมีชีวิตที่มีการแย่ง

ปั จจัยในการดำรงชีพเหมือนกันจึง
ทำให้เสียประโยชน์ ทั้งสองฝ่ าย

สิ งโตต่อสู้ กันเพื่อครอบครองอาณาเขต
เสื อและสิ งโตต่อสู้ กันเพื่อแย่งอาหาร
ช้างต่อสู้กันเพื่อแย่งชิงกันครอบครองที่อยู่อาศั ย

7.ความสัมพันธ์แบบเป็ นกลางต่อกัน
เป็ นการอยู่ร่วมกันของสิ่ งมีชีวิตที่เป็ น
อิสระต่อกันจึงไม่มีฝ่ ายหนึ่ งฝ่ ายใดได้

หรือเสี ยประโยชน์

- แมงมุมกับกระต่าย
กระต่ายอาศั ยอยู่ในทุ่งหญ้า แมงมุมกินแมลงเป็ น

อาหาร ส่วนกระต่ายกินหญ้าเป็ นอาหารจึงไม่มีฝ่ ายใด
ได้หรือเสี ยประโยชน์

- กวางและกระต่ายที่อาศั ยอยู่ในป่ า
กวางและกระต่ายอาศั ยอยู่ในทุ่งหญ้า กวางและ

กระต่ายกินหญ้าเป็ นอาหารจึงไม่มีฝ่ ายใดได้หรือเสีย
ประโยชน์

ความสั มพันธ์
ระหว่างสิ่ งมีชีวิต

กับสิ่ งมีชีวิต

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่ งมีชีวิตกับสิ่ งมีชีวิต
การอยู่ร่วมกันของสิ่ งมีชีวิตในระบบนิ เวศ ย่อม

มีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่ องกันไม่ทางตรงก็ทาง
อ้อม ในทางตรงอาจมีความสัมพันธ์แบบพึ่งพา

อาศั ยกันหรือเป็ นศั ตรู กันก็ได้ ทางอ้อมอาจมี
ความสัมพันธ์แบบเกี่ยวเนื่ องกัน เช่น เสือกับ

หญ้า โดยเสือไม่กินหญ้า แต่กินสัตว์กินหญ้า

เช่น กระต่าย กวาง วัว เป็ นต้น

เพื่อให้ง่ายต่อความเข้าใจจึงมีการใช้
เครื่องหมายต่อไปนี้ แสดงความสัมพันธ์ระหว่าง
กลุ่มสิ่ งมีชีวิตที่อาศั ยรวมกัน

+ หมายถึง การได้ประโยชน์ จากอีกฝ่ ายหนึ่ ง
- หมายถึง การเสียประโยชน์ ให้อีกฝ่ ายหนึ่ ง
๐ หมายถึง การไม่ได้ประโยชน์ แต่ก็ไม่เสียผล
ประโยชน์

ความสั มพันธ์
ระหว่างสิ่ งไม่มี
ชีวิตกับสิ่ งไม่มีชีวิต

ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่ งมีชีวิตและสิ่ งไม่มีชีวิต
ในการดำรงชีวิตของสิ่ งมีชีวิตจำเป็ นต้องอาศั ย

สิ่ งแวดล้อมต่างๆ เพื่อช่วยในการดำรงชีวิต ซึ่ง
สิ่ งแวดล้อมจัดเป็ นปั จจัยที่ไม่มีชีวิตสิ่ งแวดล้อที่

จำเป็ น ต่อการดำรงชีวิต ได้แก่ แสง อุณหภูมิ

น้ำ ดิน แร่ธาตุในดิน อากาศ

แสง เป็ นปั จจัยสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการดำรง
ชีวิตของสิ่ งมีชีวิตหลายชนิ ด

1. ในกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงของพืช

2.การหุบและบานของดอกและใบของพืชหลาย
ชนิ ด เช่น ใบไมยราบ ใบกระถิน

อุณหภูมิ เป็ นปั จัยสำคัญที่มีอิธิพลต่อการดำรง
ชีวิตของสิ่ งมีชีวิตหลายประการ

1.อุณหภูมิมีผลต่อการหุบและบานของดอกไม้บาง
ชนิ ด เช่น ดอกบัวจะบานตอนกลางวันและจะหุบใน
ตอนกลางคืน

2.อุณหภูมิมีผลต่อพฤติกรรมบางประการของสั ตว์
เช่น การจำศี ลในฤดูหนาวของหมีขั้วโลก

3.อุณหภูมิมีผลต่อลักษณะและรู ปร่างของสิ่ งมีชีวิต
เช่น สัตว์ในเขตหนาวจะมีขนาดตัวที่ใหญ่กว่าสัตว์ใน
เขตร้อน หรือสัตว์บางชนิ ดที่อยู่ในเขตหนาว จะมีขน
หนากว่าสั ตว์ในเขตร้อน

น้ำ เป็ นปั จจัยสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการดำรง
ชีวิตของสิ่ งมีชีวิต

1. น้ำเป็ นวัตถุดิบในการบวนการสังเคราะห์ด้วย
แสงของพืช และน้ำยังเป็ นตัวทำละลายที่สำคัญที่
ทำให้ แร่ธาตุต่างๆที่ มีอยู่ในดิ นละลายหรือซึ มสู่ พื้น
ดินเพื่อให้พืชสามารถนำไปใช้ได้

2. น้ำเป็ นปั จจัยที่มีผลต่อการงอกของเมล็ด

3. น้ำเป็ นส่วนประกอบในเซลล์ร่างกายของสิ่ งมี
ชีวิตทุกชนิ ด

ดินและแร่ธาตุในดิน เป็ นปั จจัยสำคัญที่มี
อิทธิพลต่อการดำรงชีวิต

1.ดินเป็ นแหล่งที่อยู่ของพืช อีกทั้งยังให้แร่ธาตุที่
จำเป็ นในการดำรงชีวิต

2.ดินช่วยในการกักเก็บน้ำและอากาศ

3.ดินเป็ นที่อยู่อาศั ยของสิ่ งมีชีวิตเกือบทุกชนิ ดบน
โลกอากาศเป็ นปั จจัยสำคัญที่มีอิทธิพลต่อการ
ดำรงชีวิตของสิ่ งมีชีวิต

นั กเรียนทำข้อสอบหลังเรียน