Best Practice ผ้ามัดหมี่ลายขอเจ้าฟ้า ผ้าขิดลายนารีรัตนราชกัญญา

คำนำ

เอกสารฉบบั นีจ้ ัดทำข้ึนเพื่อ รายงานผลการดำเนินงาน Best Practice ผา้ มัดหมลี่ ายขอเจา้ ฟ้า ผา้ ขิด
ลายนารีรัตนราชกัญญา ต่อยอดมรดกภูมิปัญญาผ้าไทย ผลิตภัณฑ์สินค้า/บริการ กศน.ดีเด่นประจำปี พ.ศ.
2565 เพื่อการส่งเสริมการเรยี นรู้และ ภายในเอกสารประกอบไปด้วย กรอบแนวคิดในการดำเนนิ งาน การ
ออกแบบกระบวนการและขน้ั ตอนปฏิบัติ รายละเอยี ดการดำเนินการตามระบบวงจรคุณภาพ P D C A และ
สรุปผลการดำเนินงาน ปัจจัยหลักแห่งความสำเร็จ ตลอดจนบทเรียนสำคัญที่ได้รับจากการดำเนินงาน เป็น
ตน้

ขอขอบคุณทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องสนับสนุน ในการดำเนินงานการส่งเสริมการเรียนรู้และเผยแพร่ “ผล
การดำเนินกิจกรรม Best Practice ผ้ามัดหมี่ลายขอเจ้าฟ้า ผ้าขิดลายนารีรัตนราชกัญญา ต่อยอดมรดกภูมิ
ปัญญาผ้าไทย ผลิตภัณฑ์สินค้า/บริการ กศน.ดีเด่นประจำปี พ.ศ.2565 และสนับสนุนในการจัดทำเอกสาร
ฉบบั น้ขี ึ้นมาเพื่อเป็นประโยชน์ในการเรียนร้ขู องผู้สนใจทุก ๆ คนต่อไป

กศน.อำเภอสามงา่ ม

สารบัญ 1
1
คำนำ 1
สารบญั 3
3
▪ ช่ือโครงการ/กิจกรรม
▪ จดุ เด่น/ความสำเร็จที่ปรากฏ 3
▪ วธิ ีการดำเนนิ งาน 3
▪ ปจั จัยป้อนเขา้ 4
▪ เงื่อนไข/ปจั จยั ทสี่ ่งผลตอ่ ความสำเรจ็
▪ ปัญหา อุปสรรค หรือขอ้ จำกัดท่ีเกดิ ข้ึนในการปฏบิ ตั ิงาน

และแนวทางแก้ไขให้ประสบความสำเร็จ
▪ ข้อเสนอแนะวิธกี ารปฏิบตั งิ านท่จี ะทำใหด้ ียิง่ ขนึ้
▪ ภาพประกอบ

1.ช่ือโครงการ/กจิ กรรม ผ้ามัดหม่ลี ายขอเจา้ ฟ้า ผา้ ขดิ ลายนารรี ัตนราชกัญญา
ตอ่ ยอดมรดกภมู ิปัญญาผ้าไทย ผลิตภณั ฑ์สินคา้ /บรกิ าร กศน.ดีเด่นประจำปี พ.ศ.2565

2.จดุ เดน่ /ความสำเร็จทป่ี รากฏ
ผ้าทอ เป็นสื่อสัญลักษณ์ของคนในแต่ละชุมชน แสดงถึงเช้ือชาติ เผ่าพันธุ์ และความแตกต่างทาง

วัฒนธรรม ผ้าทอยังคงเป็นปัจจัยสำคัญในการดำรงชีวิตของมนุษย์ตั้งแต่แก่จนถึงตาย และมีบทบาทสำคัญ
ในการเสริมสร้างคุณภาพชีวิต เพื่อการดำรงอยู่ของวัฒนธรรมควบคู่กับการพัฒนาเป็นอาชีพและรายได้ของ
คนชุมชน เป็นโชคดีของพวกเราชาวไทย ที่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถพระบรมราชชนนี
พันปีหลวง ทรงทุ่มเท ชุบชีวิตผ้าไทย และงานหัตถศิลป์หัตถกรรมต่าง ๆ ที่เป็นของไทยเราให้กลับมามีชีวิต
อีกครั้ง และได้รับการต่อยอดขยายผลโดย สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าสิริวัณณวรีนารีรัตนราชกัญญา ใน
การสืบสาน รักษา และต่อยอดภูมิปัญญาผ้าไทย ให้เป็นเครื่องมือในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสร้าง
สงั คมไทยให้เปน็ สงั คมทเ่ี ตม็ ไปดว้ ยความดีงาม ท่ีบรรพบรุ ษุ ไทยเราตกทอดมาใหอ้ ยู่ตลอดเวลา มคี ุณภาพชีวิต
ที่ดี เพิม่ พนู รายได้ให้ตนเองได้

เพื่อเปน็ การสนองแนวพระดำริ สมเด็จพระเจ้าลกู เธอเจา้ ฟ้าสริ วิ ณั ณวรนี ารรี ตั นราชกญั ญา ในการ
สืบสานพระราชปณิธาน ในการอนุรักษ์มรดกภมู ิปญั ญาการทอผา้ พร้อมทั้งเผยแพร่พระอจั ฉรยิ ภาพ ดา้ นการ

ออกแบบเครื่องแต่งกายและสิ่งทอ ต่อยอดการพัฒนาลายผ้าพระราชทานจาก “ผ้าทอลายขอเจ้าฟ้า” สู่

“ผ้าขิดลายนารีรัตนราชกัญญา” ศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน กศน.ตำบลหนองโสน จึงดำเนินการผลิตลายผ้า

ดังกล่าวเพื่อ สร้างสมรรถนะและทักษะคุณภาพ “ยกระดับผลิตภัณฑ์ สินค้า บริการจากโครงการ

ศูนย์ฝกึ อาชีพชุมชน” จนได้รับการยอมรบั จาก สง่ เสริมกิจการการศกึ ษาและเครือข่าย สำนักงานส่งเสริม

การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ให้เป็น “ผลิตภัณฑ์

สนิ ค้า/บรกิ าร กศน.ดเี ดน่ ประจำปี พ.ศ.2565”

3.วธิ ีการดำเนินงาน
ขนั้ วางแผนและเตรยี มการ (Plan)
1. จดั ทำหลกั สตู รและเสนอหลักสตู รเพอ่ื ขออนมุ ัติ
2. แต่งตัง้ คณะกรรมการในการกำหนดรูปแบบการดำเนินโครงการ
3. ประชุมคณะกรรมการเพอื่ วางแผนกำหนดรูปแบบการจัดกจิ กรรมในระยะต่างๆ
ข้ันดำเนินการ (Do)
1. กิจกรรมปรับพ้นื ฐานความรู้ ความรู้เก่ยี วกบั วสั ดุ อุปกรณ์ ทีเ่ กีย่ วข้องกับการทอผา้
1.1 แนะนำวทิ ยากร นางทองคำ เสนารนิ ทร์
1.2 วทิ ยากรบรรยายใหค้ วามรู้เกี่ยวกับ วสั ดุ อุปกรณ์ ท่เี ก่ียวข้องกบั การทอผา้
1.3 กจิ กรรมการเรยี นร้แู ละฝึกทกั ษะ
1. สืบเส้นดา้ ยยืนเข้ากบั แกนมว้ นด้ายยืน และรอ้ ยปลายด้ายแตล่ ะเส้นเข้าในตะ

กอแต่ละชดุ และฟันหวี ดึงปลายเสน้ ด้ายยืนท้ังหมดมว้ นเขา้ กับแกนมว้ นผา้ อีกด้านหน่ึง ปรบั ความตงึ หย่อนให้
พอเหมาะ กรอดา้ ยเขา้ กระสวยเพอื่ ใช้เปน็ ด้ายพงุ่

2. เรม่ิ การทอโดยกดเคร่อื งแยกหม่ตู ะกอ เส้นด้ายยืนชุดท่ี 1 จะถูกแยก ออกและ
เกิดช่องว่าง สอดกระสวยด้ายพุ่งผ่าน สลับตะกอชุดที่ 1 ยกตะกอชุดที่ 2 สอดกระสวยด้ายพุ่งกลับ
ทำสลบั กนั ไปเร่อื ย ๆ

3. การกระทบฟนั หวี (ฟืม) เมอื่ สอดกระสวยด้ายพงุ่ กลบั ก็จะกระทบฟนั หวี เพือ่ ให้
ดา้ ยพงุ่ แนบตดิ กนั ได้เนอื้ ผ้าทแ่ี นน่ หนา

4. การเก็บหรอื มว้ นผ้า เม่อื ทอผา้ ได้พอประมาณแล้วกจ็ ะม้วนเก็บในแกนม้วนผ้า
โดยผ่อนแกนด้ายยนื ใหค้ ลายออกและปรบั ความตงึ หยอ่ นใหม่ ใ่ ห้ พอเหมาะ

2. กจิ กรรมการเรยี นรู้
การขิด ขิด หมายถงึ กรรมวิธใี นการทอผ้าเพือ่ ใหเ้ กิดลวดลายต่างๆ ข้นึ มา โดยวธิ กี ารเพม่ิ เส้นด้าย
พงุ่ พิเศษในระหว่างการ ทอ เพ่อื ใหเ้ กิดลวดลายทีโ่ ดดเด่นกวา่ สีพ้นื วธิ กี ารทำคือ ใช้ไมเ้ ขย่ี หรอื สะกดิ เพอ่ื ช้อน
เส้นด้ายยืนขึ้น แล้วสอดเส้นด้ายพุ่ง ไปตามแนวที่ถูกจัดช้อน จังหวะการสอดเส้นด้ายพุ่งนี่เอง ที่ทำให้เกิด
เป็นลวดลายตา่ ง ๆ
การทอมัดหมี่ ผา้ มดั หม่ีมกี รรมวิธีการทอผา้ ที่ใช้เทคนิคการมดั และการย้อม เรม่ิ จากนำเส้นดา้ ยหรือ
ไหมมาย้อมสีแล้วมัดบริเวณที่ ต้องการเก็บไว้ เมื่อนำไปย้อมสีอื่น จะได้ไม่ติดสี เพียงซึมเข้ามาบางส่วน โดย
ย้อมเรียงลำดับจากสีอ่อนไปหาสีเข้มจนครบ ตามลวดลายที่กำหนด หลังจากนั้นจึงนำด้ายกรอเข้าหลอด
ตามลำดับ แล้วนำไปทอจะเกดิ ลวดลายบนผืนผ้าท่ีมลี ักษณะคลาด เคลอ่ื นเหลื่อมลำ้ อันเป็นเอกลกั ษณ์เฉพาะ
ของมัดหมี่ การทอผ้าชนิดนี้จึงต้องอาศัยความชำนาญในการมัดย้อมและทอเป็น อย่างมาก ผ้ามัดหมี่มีอยู่
หลายชนิด ไดแ้ ก่ มัดหมี่เส้นพุ่ง มดั หม่ีเสน้ ยืน และมัดหมเ่ี สน้ ยืนและเสน้ พุง่
3. กิจกรรม การอภิปรายแลกเปล่ยี นเรยี นรู้
กระบวนการเรียนรู้ที่จัดให้ผู้เรียนได้ร่วมมือและช่วยเหลือกันในการเรียนรู้ โดยแบ่งกลุ่มผู้เรียนที่มี
ความสามารถต่างกันออกเปน็ กลุ่มเล็กๆ ซึ่งเป็นลักษณะการรวมกลุ่มอย่างมีโครงสร้างที่ชัดเจน มีการทำงาน
รว่ มกัน มกี ารแลกเปลย่ี นความคิดเหน็ มีการชว่ ยเหลือพึง่ พาอาศยั ซงึ่ กนั และกนั มีความรบั ผิดชอบร่วมกันท้ัง
ในส่วนตนและสว่ นรวม เพื่อให้ตนเองและสมาชิกทกุ คนในกลมุ่ ประสบความสำเร็จตามเป้าหมายทีก่ ำหนดไว้
4. กจิ กรรม การวดั ผลและประเมนิ ผล การประเมินผลแบง่ เป็น 3 ด้าน ดงั น้ี

• ประเมนิ จากการทำงานกลุม่ ร่วมกนั ระหวา่ งผสู้ อนและผเู้ รียน

• ประเมนิ จากผเู้ รียนเป็นรายบคุ คล โดยการสงั เกตพฤติกรรมการปฏิบัติงาน

• ตรวจผลงาน/ชิ้นงาน
5. กจิ กรรม ประเมนิ ผลความพึงพอใจ
แบบประเมินความพึงพอใจ (แบบ กศ.ตน.10) หลักสูตรการทอผ้ามัดหมี่ลายขอเจ้าฟ้า ผ้าขิดลายนารีรัต
นราชกญั ญา ต่อยอดมรดกภูมปิ ญั ญาผา้ ไทย
ขั้นตรวจสอบ (Check)
1. ประเมินผลเมื่อเสรจ็ สิน้ โครงการ
2. จดั ทำเอกสารสรุปและรายงานผลเสนอตอ่ ผู้บริหาร
3. ประชาสมั พนั ธ์ผลการดำเนินงาน ใน Facebook กศน.ตำบลหนองโสน
ประเมนิ ผลและสรปุ รายงาน (Action)
ประชุมคณะกรรมการ วิทยากร และครูที่เกี่ยวข้องเพื่อทบทวนและปรับปรุงกระบวนการ/ขั้นตอน
การดำเนินงาน เพื่อวางแผนการดำเนินงานครั้งต่อไปให้เกิดประสิทธิภาพและสร้างสมรรถนะและทักษะ
คณุ ภาพ “ยกระดับผลติ ภณั ฑ์ สินค้า บรกิ ารจากโครงการศูนย์ฝกึ อาชีพชุมชน”

4.ปจั จยั ป้อนเข้า
การดำเนนิ งานได้รบั การจดั สรรงบประมาณ จากสำนักงานกศน. ในการจดั กิจกรรมการศึกษา

ต่อเน่ือง กจิ กรรมการศึกษาเพ่ือพฒั นาอาชีพ โครงการศูนยฝ์ ึกอาชีพชุมชน รูปแบบช้นั เรียนวิชาชพี 31
ชว่ั โมงขนึ้ ไป ร่วมถึง องคก์ ารบริหารส่วนตำบลหนองโสน สถานีวิทยอุ สมท.พจิ ติ ร ผู้นำทอ้ งถิน่ ท้องที่ ใน
การร่วมกนั จดั ตัง้ คณะกรรมการดำเนนิ งาน ทำแผนกำหนดทิศทาง กำหนดวตั ถปุ ระสงค์ที่ชดั เจน สนับสนนุ
งบประมาณในดา้ นต่างๆ รวมทง้ั สื่อ วัสดอุ ุปกรณท์ ่ใี ช้ในการดำเนินกจิ กรรม รวมไปถงึ การสง่ เสรมิ ช่องทาง
การตอ่ ยอดขยายผลงานการดำเนนิ การใหช้ ุมชน และเป็นประชาสัมพนั ธก์ จิ กรรมของแหลง่ เรียนรปู้ ระจำตำบ
ใหแ้ พรห่ ลาย

5.เงื่อนไข/ปจั จัยท่ีสง่ ผลตอ่ ความสำเร็จ(Key Success Factors)
ปจั จัยที่ส่งผลต่อความสำเรจ็ ในการดำเนินงานหลกั สูตรการทอผ้ามัดหมีล่ ายขอเจา้ ฟ้า ผ้าขิดลาย

นารีรตั นราชกญั ญา ตอ่ ยอดมรดกภมู ิปญั ญาผา้ ไทย คือ ความเขา้ ใจในรายละเอยี ดของหลกั สูตรเป็นอย่างดี
มีทกั ษะและความสามารถของทีมงาน การสอ่ื สารที่มีประสิทธิภาพ การทำงานเป็นทีม การวางแผนทดี่ ี
การรวมถงึ การแกป้ ญั หาอยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ เพ่ือ สรา้ งสมรรถนะและทักษะคุณภาพ “ยกระดบั ผลิตภัณฑ์
สินค้า บริการจากโครงการศนู ยฝ์ ึกอาชีพชมุ ชน”

6.ปญั หา อุปสรรค หรือข้อจำกัดทีเ่ กดิ ขึ้นในการปฏิบัติงาน และแนวทางแกไ้ ขให้ประสบความสำเรจ็
1 ควรกำหนดกลมุ่ ลูกคา้ เปา้ หมายทหี่ ลากหลายและผลติ ผลติ ภณั ฑ์ผา้ ทอในรูปแบบที่สอดคลอ้ งกับ

กล่มุ เป้าหมายน้นั ๆ
2 จัดทำระบบพาณชิ ย์อเิ ลก็ ทรอนิกส์หรอื ออนไลน์ การทำสอ่ื ออนไลนส์ ำหรบั การโฆษณา

ประชาสมั พนั ธ์เพม่ิ ข้ึน
3 การถา่ ยทอดภูมปิ ัญญาการทอผ้าและการสร้างการตระหนกั ให้แก่คนรนุ่ ใหม่หันมานยิ ม

สวมใส่หรอื ใชผ้ ลิตภัณฑ์ท่ที ำจากผา้ ทอด้วยวิธีการตา่ งๆ

7.ข้อเสนอแนะวธิ กี ารปฏิบตั ิงานที่จะทำใหด้ ียิง่ ขนึ้
วธิ กี ารปฏิบตั งิ านที่จะทำใหด้ ีย่ิงข้ึน โดยต้องการพัฒนาผา้ ทอตอ่ ยอดสูก่ ารจัดทำเป็นผลิตภัณฑต์ า่ งๆ

ที่ทำจากผ้าทอ ท้ังให้มีการวเิ คราะหถ์ ึงแหล่งผลติ การไดม้ าของผ้าท้องถิ่นประเภทต่างๆ ต้นทุนการผลติ การ
ต่อยอดการใชว้ ตั ถดุ ิบท่เี กย่ี วกับผ้าทอ จดั ทำเปน็ ผลติ ภณั ฑใ์ หม่เป็นชอ่ งทางเพิ่มรายได้ การพฒั นาคุณภาพให้
มีมาตรฐาน ตลอดจนหาแนวทางเปดิ ชอ่ งทางการจดั จำหน่าย ประชาสัมพนั ธ์ผา่ นโซเซียลมีเดยี ต่างๆ

ผรู้ บั ผิดชอบหลัก
นางสาวศศิธร พู่ระย้า ตำแหนง่ ครูกศน.ตำบลหนองโสน
สังกัด ศนู ย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอสามง่าม จังหวดั พิจติ ร
โทรศพั ท์ 084-1819856 E-Mail Address : [email protected]

รางวลั แห่งความสำเร็จของโครงการ/กจิ กรรม

ผลการคดั เลือกผลติ ภณั ฑ์

สนิ ค้า/บรกิ าร
กศน.ดีเดน่

ประจำปงี บประมาณ 2565

Live สด รายการ MCOT Special

สถานีวิทยุ อสมท.จังหวัดพิจิตร "การ
ทอผ้าขิดลายนารีรัตนราชกัญญา" ของกลุ่มทอ
ผ้าบ้านหนองโสน หมู่ที่ 2 เพื่อส่งเสริมและ
สนับสนุนภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการทอผ้า ศูนย์
ฝึกอาชพี ชมุ ชน กศน.ตำบลหนองโสน