«Компьютерлік модельдеу» Элективті курс оқулығы

1 «Жаратылыстану-математикалық бағыттағы бейінді сыныптарға «Компьютерлік модельдеу» элективті курсының оқулығы Шымкент - 2023ж

2 МАЗМҰНЫ Кіріспе................................................................................................................. 7 №1,2 сабақ. Компьютерлік графиканың анықтамасы және негізгі міндеттері. Компьютерлік графиканың даму тарихы. Компьютерлік графиканың негізгі қолданылатын облыстары. Компьютерлік графиканың түрлері.......................................................................................... 8 №3,4 сабақ. ADOBE PHOTOSHOP бағдарламасымен танысу. ADOBE PHOTOSHOP бағдарламасының жұмыс столы. Көрiнiстердiң түрi мен форматы. Растрлiк көрiнiстердiң ерекшелiгi, параметрлерi........... 16 №5,6 сабақ. Ерекшелеу. Көрiнiстiң облыстарын ерекшелеу техникасы. Ерекшелеу аспаптары. Аспаптар параметрлерiмен басқару. Күрделi формадағы облысты ерекшелеу әдiстерi. Ерекшеленген облыстардағы әрекеттер: масштабтау, бұру, ерекшеленген облысты бұрмалау.................. 21 №7,8 сабақ. Қабаттар. Көпқабатты көрiнiс құру. Қабаттармен жұмыс. Көпқабатты көрiнiстермен жұмыс................................................................... 26 №9,10 сабақ. Түстер. Еркiн салу аспаптары: аэрографты, карандашты, бояғышты, өшiргiштi пайдалану. Бояғыштың түсiн таңдау. Түстер моделi. Pantone библиотекасы. Бояу және бүркеу (ретуширования) техникасы. Күрделi монтаждарды орындау. Көрiнiстердi сканерлеу және коррекциялау...................................................................................................... 39 №11,12 сабақ. Фильтрлер.Фильтрлермен жұмыс........................................ 47 №13,14 сабақ. Коллаж, оларды құру тәсілдері............................................... 55 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі..................................................................... 91

3 Кіріспе: Ұсынылған пән жоғарғы оқу орынның базалық пәніне жатады. Оқытылатын курс келесі бөлімдерді қарастырады: Компьютерлік графикаға кіріспе, ADOBE PHOTOSHOP бағдарламасымен танысу, Ерекшелеу, Қабаттар, Түстер, Фильтрлер, Коллаж, оларды құру тәсілдері. Элективті курстың мақсаты - Оқушыларды векторлық, растрлық, үш өлшемді графиканың негiзгi ұғымдары мен принциптерiн түсiндiру және оларды AdobePhotoShop, CorelDraw программаларымен жұмыс iстей бiлу әдістерін меңгеруге үйрету Элективті курстың міндеттері: Пән міндеттері мынадай: Оқушылардың болашақ кәсіби іс-әрекеттеріне қажетті біліктілік мен іскерлікті қалыптастыру; компьютерлік графиканың негізгі түсініктерін үйрету, негізгі анықтамалары мен олардың мазмұнына, мүмкіндіктеріне шолу жасау, және оларды іске асырудағы тәжірибелік мағлұматтарды көрсету.

4 Компьютерлік графикаға кіріспе. 1 Сабақ Компьютерлік графиканың анықтамасы және негізгі міндеттері. Компьютерлік графиканың даму тарихы. 2 Сабақ. Компьютерлік графиканың негізгі қолданылатын облыстары. Компьютерлік графиканың түрлері. Жоспары Компьютерлік графиканың анықтамасы және негізгі міндеттері. Компьютерлік графиканың даму тарихы. Компьютерлік графиканың негізгі қолданылатын облыстары. Компьютерлік графиканың түрлері. Компьютерлік графиканың анықтамасы және негізгі міндеттері. Монитор экранындағы бейнелер түріндегі ақпараттарды өңдеу үш негізгі бағытты қамтиды: кескіндерді тану, бейнелерді өңдеу және машиналық графика. Кескіндерді танудың негізгі есептеріне алдын ала берілген бейнелерді таңбалық формальды түсінікті тілге түрлендіру. Кескіндерді тану немесе техникалық көру жүйесі (COMPUTER VISION) – енгізілуге дайындалған бейнелердің сипаттамасын алуға мүмкіндік беретін, әдістердің жиыны. COMPUTER VISION жүйесінің көп есептерінің бірі, объектілерді скелеттеу, яғни объектінің негізін, оның «скелетін» қалыптастыру болып табылады. Бейнелерді өңдеу (IMAGE PROCESSING) енгізілетін және нәтижелік деректердің бейне түріндегі өзгеруін қарастырады. Мысалы, бейнелерді олардың шуын жойып, деректерін сығып тасымалдау, бейненің бір түрінен екінші түріне ауысу (түрлі түсті қара түске ауысу) және т.с.с. Сонымен бейнелерді өңдеу деп, оларды түрлендіруге жасалына тыныс-әрекеттер жиынын айтамыз. Бейнелерді өңдеу жұмыстарына белгілі бір критерияға байланысты олардың сапасын жақсарту мен қатар(реставрация,қалпына келтіру) бейнені түп өзгертіп жіберетін арнайы түрлендірулер жатады. Цифрлық бейне мен жұмыс істеуді қарастырайық. Цифрлық түрлендіруді түрлендіру мақсатына байланысты екі түрге бөлуге болады: – Бейнені қалпына келтіру (реставрация)-көрініп тұрған кемшіліктерді жою; – Бейне сапасын жақсарту - бейнені ары қарай өңдеуге ыңғайлы формаға келтіру немесе көзбен жақсы қабылданатындай етіп өзгерту. Компьютерлік (машиналық) графика (COMPUTER GRAPHICS) Бейнелік емес ақпараттан бейне шығарады. Мысалы, эксперименттік деректерді графика, гистограмма немесе диаграмма түрлерінде көрнекі етіп шығару, ақпараттарды компьютерлік ойындар экранына шығару т.с.с. Компьютерлік графика — бұл аналитикалық геометрия комплексі, алгоритмдік бағдарламалау және бейнелеу өнерінің базалық түсініктері. Ол қарапайым сызбадан бастап, табиғи объектілердің күрделі түрін алуға мүмкіндік береді. Компьютерлік графика барлық инженерлік және ғылыми пәндерді оқытуда ақпаратты тасымалдау үшін, көрнекілік және жақсы қабылдау мүмкіндіктерін арттыру үшін қолданылады. Қазіргі кездегі бірде бір программа компьютерлік

5 графикасыз құрылмайды. Көпшілікке арналып шығарылатын программаларды дайындауда графикамен жұмыс программалау ұжымдарының жұмыс уақытының 90% алады. Компьютерлік графикамен жұмыстың нәтижесі бейне. Бұл бейнелер бірнеше салада қолданылуы мүмкін, мысалы,ол техникалық сызба, бір тетіктің суреті, қарапайым диаграмма, ғимарат жобасының архитектуралық болашақ түрі, мультфильм кадры болуы мүмкін. Машиналық графика бизнесте, медицинада, рекламада, компьютерде ойын ойнап, көңіл көтеру салаларында жиі қолданылады. Қазіргі таңда компаниялардың отырыстарында, есеп беру жұмыстарында демонстрациялық слайдтар арқылы компьютерлік графика көмегімен баяндама жасау қалыптағы күй деп саналады. Компьютерлік графика – бұл моделдер мен олардың бейнелерін ЭВМ көмегімен құруды, сақтауды және өңдеуді зерттейтін ғылым саласы, яғни әртүрлі бейнелерді (суреттерді, сызбаларды) компьютерде құру жұмыстарының қиыншылықтарымен айналысатын информатиканың бір бөлімі. Компьютерлік графика келесі мәселелерді қарастырады: – бейнені компьютерлік графикамен өрнектеу; – бейнелерді көзбен қарауға дайындау; – бейнелерді құру; – бейнені түрлендіру, өңдеу. Көбінесе компьютерлік графиканы графикалық ақпаратты компьютердің көмегімен дайындау, түрлендіру, сақтау және оны көрсету жұмыстарын автоматтандыру деп түсінеміз. Графикалық ақпарат деп объект моделдерін және олардың бейнелерін айтады. Егер компьютерде жұмыс істеуші графикалық объект сипаттамаларын басқара алатын болса, онда оны интерактивті компьютерлік графика деп айтуға болады, яғни компьютердің адамдарға графиканы құруына және оны өзгертуіне мүмкіндік беруі деп түсінуімізге болады. Қазіргі кездегі кез келген программаны интерактивті компьютерлік графика жүйесі деп айтуға болады. Интерактивті компьютерлік графика – бұл бейнелерді компьютер көмегімен дайындау және оны көрсету, сонымен қатар компьютерде жұмыс істеушінің графикалық бейнелерді көрсету барысының кез келген сатысында өзгертуіне мүмкіндігі болуын, яғни графикамен жұмыс істеу компьютердің адаммен сұхбат тәртібі ретінде болуын айтады. Интерактивтік графика компьютерлік графиканың маңызды бөлігінің бірі. Тарихта ең бірінші интерактивтік жүйелерге 60-шы жылдары пайда болған автоматтандырылған жобалау жүйелері (АЖЖ) жатады. Олар компьютердің дамуы және программалық жабдықталуы кезеңдерінде ерекше орын алады. АЖЖ сияқты жүйелер машина құру және электроника салалары сияқты көптеген аумақтарда қолданылады. Ең бірінші АЖЖ ұшақтарды, жеңіл машиналарды, жобалау үшін, микроэлектрондық интегральдық сызбаларды құратын жүйелерді, архитектуралық жүйелерді жобалау үшін құрылды.Бұндай жүйелер бірінші кезде үлкен компьютерлерде жұмыс жасады. Қазіргі кезде дербес компьютерлердің графикалық мүмкіндіктерінің өсуіне байланысты АЖЖ жалпылама арзан компьютерлердің бәрінде қолданылып жүр. Бүгінгі таңда тағы бір жиі тараған

6 жүйелердің бірі геоинформациялық жүйелер (ГИЖ). Бұл көпшілікке қолдануға арналған интерактивтік компьютерлік графиканың бір түрі. Олар көптеген ғылымдардың алгоритмдері мен ақпараттық технологияларының жиыны. Бұл жүйелердеректер қоймалары технологияларының соңғы жетістіктерін қолданады, оларда математика, физика, геодезия, топология, картография, навигация және әрине, компьютерлік графика ғылымдарының көптеген әдістері мен алгоритмдері бар. Қазіргі кезде ГИЖ құрастырушылары кеңістіктегі объектілер мен жер аумақтарының бейнелерін шындыққа жақындатуды жоғарылату мақсатында жұмыс жасағандықтарының нәтижелері көрініп отыр. Компьютерлік графикамен жұмыс істеу – дербес компьютерді қолданудың ең жиі тараған бағытының бірі, бұл жұмыспен тек қана мамандар (суретшідизайнер, суретші-график, суретші-монументалист) ғана айналыспайды, компьютермен жұмыс істейтін кез келген адамдар да өндірісте өз күштерімен компьютерлік графика құралдарын пайдаланып газеттер мен журналдарға жарнамалық хабарламаларды, немесе жарнамалық буклеттерді өздері жасай алады. Компьютерлік (машиналық) графиканың даму тарихы Компьютерлік графика соңғы жирмабес жылда дамыды, ал оның бағалы сатылатын құралдары одан да аз уақытта пайда болды. Компьютерлік графиканы алғаш рет 1940 жылдары Масачусец технологиялық институтының ғалымдары АҚШ-тың қарулы күштеріне ЭВМ көмегімен ұшатын аппаратқа қолданады. Кейіннен «Вихр атты супер компьютерге алғаш жасалған эксперименттік жұмыстар жүргізіліп, 1951 жылы көпшілікке ұсынылады. 1961-1963 жылдары аталған институттың ғалымы Айвен Созерланд «Sretchard» (қойын кітапшасы) атты техникалық сызуға арналған бағдарлама жасап шығарады. Бұл бағдарлама кәсіпқой техника саласындағы сызғыш мамандарға өте қолайлы, әрі уақыттарын үнемдеуге үлкен септігін тигізді. 1959 жылы «General Motors» компаниясы мен «IBM» фирмасының шарты бойынша автомобиль құрастыратын компьютерлік жүйе жасалды. Жүйе «DAC-1» (Design Augmented bu Computers) - компьютер көмегімен дизайн жасау деген атпен жарық көрді. Бағдарлама автомобильдің асты-үстінен, жаны, алды-арты, қырынан кез-келген жағынан көре алатындай мүмкіндіктерге қол жеткізді. Осы бағдарламадан кейін-ақ компьютерлі графикаға деген қызығушылық арта түсті. Дербес компьютерді графиканың сурет құралы екендігін алғаш рет Юпитер, Сатурн және басқа планеталарға ұшатын аппараттарды даярлайтын зертхананың бас маманы американдық суретші Дэвид Эм дәлелдеген. Эм компьютердің көмегімен өзі салған суреттерінен көрме ұйымдастырған. 80-ші жылдардың аяғы мен 90-шы жылдардың басына дейін «Apple» компаниясы көптеген графикалық технологияларға қол жеткізді. Солардың ішінде «Quick time» видеотехнологиясы бағдарламасының көмегімен компьютер өнерінде жаңа мультимедиа жанры пайда болды. «Apple» компаниясымен қатар келген жаңа технологиямен айналысқан бірқатар фирмалар да болды. Сол фирмалардың ішінде аталған фирмаға бәсекелестік тудырған

7 «Майкрософт» компаниясы алдыңға компаниялардың қатарынан орын тепті. Сол жылы «Майкрософт» компаниясы нарық базарына өзінің «Windows 3,0» операциялық жүйесін тарту етті. Жүйе графикалық бағдарламалардың бәріне стандартты түрде бағытталды. Жүйеге арналып «Adobe» және «Aldus» фирмаларының дизайнерлері мен программистері арнайы «Adobe Photoshop» және «Adobe Photostiler» графикалық редакторларын жасап шығарды. Осы бағдарламалар мен «Windows 3,0» операциялық жүйесіне арнап Канададағы «Corel» фирмасының программистері «Corel Draw» векторлы графикалық пакетін жасап шығарды. Графикалық пакет графиканың барлық саласымен жұмыс жасайды. Басқа да графикалық «Fractal Design Painter» бағдарламалары жасалынды. Бұл пакетте жай карандаштан майлы және акварельдік бояуға дейін пайдалануға болатындай мүмкіндіктер шешімін тапқан. Осы жылдары «Autodesk» компаниясы «3D Studio» үш көлемде өлшейтін графикалық бағдарлама шығарылды. Бұл пакет компанияның технологы «Yost Group» тобыменбірлесіп жасалды. Бағдарлама қазіргі кездері үлкен қажеттілікті керек ететін пакеттердің бірі. Компьютерлік графиканың негізгі қолданылатын облыстары Компьютерлік графиканың қолданылатын облыстары тек қана сурет салумен шектелмейді. Ғылымның барлық салаларында, техникада, медицинада, коммерцияда және басшылық ету жұмыстарында сан-салалы ақпараттарды көрнекті бейнелеу үшін компьютердің көмегімен құрылған сызбалар, графиктер, диаграммалар қолданылады. Компьютерлік графиканың қолданылатын негізгі облыстарын қарастырайық. Ғылыми графика Алғашқы компьютерлер ғылыми және өндірістің есептерін шешу үшін пайдаланылды. Алынған нәтижелерді жақсы түсіну үшін, оларды графикалық өңдеу қажет болды, есептелінген конструкциялардың графиктері, диаграммалары, сызбалары жасалынды. Бірінші графиктер машинада таңбалық баспа түрінде алынды. Содан соң қағазда сиялы қаламмен сызбалар мен графиктерді сызатын арнайы құрылғылар – графикқұрылғылары (плоттерлер) пайда болды. Қазіргі кездегі ғылыми компьютерлік графика есептеу эксперименттерінің нәтижелерін көрнекті етіп көрсетуге мүмкіндік береді. Іс-қағаз графикасы Іс-қағаз графикасы – фирмалардың, тағы да басқа жұмыс орындарының көрсеткіштерін көрнекі түрде сипаттау үшін қолданылатын компьютерлік графика облысы. Жоспар көрсеткіштері, есеп беру документтері, статистикалық есептеу жұмыстары сияқты объектілер үшін іс-қағаз графикасы көмегімен иллюстрациялық материалдар құрылады. Іс-қағаз графикасының программалық құралдары электрондық кестелер (2-сурет) құрамына кіреді.

8 1-сурет. Іс-қағаз графикасы мысалы. Конструкторлық графика Конструкторлық графика инженер–конструкторлар, архитекторлар, жаңа техниканы ойлап табушылар жұмыстарында қолданылады. Компьютерлік графиканың бұл түрі (2-сурет) АЖЖ (автоматтандырылған жобалау жүйелері) ең негізгі элементі болып табылады. 2-сурет. Конструкторлық графика мысалы. Конструкторлық графика құралдарымен жазықтықтағы бейнелер (проекциялар, қиықтар) ғана емес, кеңістіктегі үш өлшемді бейнелерді де алуға болады. Иллюстрациялық графика Иллюстрациялық графика – бұл компьютер экранында еркінше сызу және сурет салу. Иллюстрациялық графика пакеттері жалпыға арналған қолданбалы программалық жабдықтауға жатады. Иллюстрациялық графиканың қарапайым программалық ортасын графикалық редакторлар деп атайды. Көркемдік және жарнамалық графика

9 Көркемдік және жарнамалық графика (3-сурет) - теледидар экраны арқылы дамыған графика облысы. Компьютердің көмегімен жасалынған жарнамалық роликтер, мультфильмдер, компьютер ойындары, видеосабақтар, видеопрезентациялар. 3-сурет. Көркемдік графика мысалы. Бұндай есептерді шешетін графикалық пакеттер компьютердің жадының көлемі мен оның жұмыс істеу жылдамдығына үлкен талап қояды. Бұл пакеттердің ерекшеліктері өмірдегі шынайы бейнелер мен "қозғалатын суреттерді" құру және үш өлшемді объектілердің суреттерін, олардың бұрылуын, жақындауын, алыстауын құруда. Бұл жұмыстардың бәрі өте үлкен көлемді есептеулермен байланысты. Объектіге түсетін жарықты, оның көлеңкесін шығару оптика заңдылықтарын ескеріп есептеуді талап етеді. Компьютерлік графиканы сонымен қатар кино индустриясында да 70-80 ші жылдары көптеп пайдалана бастады. Мысалы Американдық режиссерлер Стивен Спилберг және Джеймс Камерондар түсірген (1989), «Терминатор 1-3» (1989- 2003), «Чужие» (1992), «Титаник» (1998) атты «Оскар» сыйлықтарына ие болған фильмдерінде «Autodesk» компаниясының жасап шығарған «АутодескАниматор» және «Силикон Графикс» компаниясының бағдарламасы «Open GL» бағдарламалары фильмге жаңа әсер әкеліп, әрлендірді. Сондай-ақ «Disney» студиясының шығарған мультфильмдерінде қолданылғананимация, үш көлемдегі персонаждар компьютерлік графиканың өнімдері деуге болады. Компьютерлік анимация және мультимедиа Компьютерлік анимация – бұл дисплей экранында қозғалатын бейнені алу. Суретші экранда суреттің бастапқы және соңғы түрін салады, ал қалған аралықтағы суреттердің түрлерін компьютер есептеп, экранға шығарады. Мультимедиа – бұл экрандағы жоғары сапалы бейнені дыбыспен бірге біріктіру, ол оқу-ағарту, жарнама, ойын бағдарламаларында кең тараған. Мультимедиа мүмкіндіктерін толық пайдалану үшін компьютерге арнайы программаларды орнатып қана қоймай, арнайы құрылғыларды қосу қажет. Интернет үшін қажетті графика Интернеттің жергілікті желісінің пайда болуы, онда компьютерлік графиканың ең маңызды орын алуына алып келді. Күн өткен сайын көрнекі графиканы тасымалдаудың әдістері жетілдіріліп отыр.

10 Компьютерлік графика түрлері Компьютерлік графика бейнелеу тәсіліне байланысты үш түрге бөлінеді. Бұлар растрлық графика, векторлық графика және фрактальдық графика. Оларда бейнелердің монитор экранына шығу немесе қағазға баспадан басылу принциптері әртүрлі. Растрлық әдіс – бейне боялған нүктелер жиынынан тұрады. Растрлық графиканы электрондық (мультимедиялық) және полиграфиялық баспа жұмыстарында қолданылады. Растрлық графика құралдарымен жасалынған иллюстрацияларды компьютерлік программалар көмегімен сирек құрады. Көбінесе суретшілердің салған суреттерін пайдаланылады. Соңғы жылдарда компьютерге Растрлық графиканы (4-сурет) енгізу үшін цифрлық фото және видеокамералар кеңінен қолдау тапты. Интернетте тек қана Растрлық графика қолданылады. 4-сурет Растрлық сурет Растрлық графика электронды (мультимедиалық) және полиграфиялық басылымдарды жасап шығару үшін де жиі қолдылады. Растрлық графикалық редакторлар көбінесе жаңа суреттерді салу үшін емес, дайын суреттерді өңдеу үшін қолданылады. Осы мақсатта көбінесе суретшілердің қолымен салынған дайын суреттер сканерленіп алады немесе фотосуреттер алынады. Соңғы кездері растрлық кескіндерді компьютерге енгізу үшін сандық фотокамералар мен видеокамералар кеңінен қолданылуда. Векторлық әдіс – бұл әдіс бейнені кесінділер мен доғалар жиыны түрінде бейнелейді. Бұл жағдайда вектор - бұл бір объектіні сипаттайтын деректер жиыны. 5-сурет Векторлық сурет Векторлық графиканың басты артықшылығы оған кескін сапасын жоғалтпай өзгеріс енгізуге, оңай кішірейтуге және үлкейтуге болатындығы. Келесі

11 артықшылығы - векторлық кескіндердің ақпараттық көлемі растрлық кескіндермен салыстырғанда әлдеқайда аз болады. Векторлық кескіндер СorelDRAW, Adobe illustrator секілді векторлық графикалық редакторларда жасалады. Векторлық графикамен жұмыс істеуге арналған программалық құралдар бірінші кезекте кескіндерді өңдеу үшін емес, оларды жаңадан салу үшін қолданылады. Бұндай құралдар жарнама агенттіктерінде, дизайнерлік бюроларда, редакциялар мен баспаханаларда кеңінен қолданылады. Қарапайым геометриялық объектілер мен қаріптерді пайдалануға негізделген безендіру жұмыстары векторлық графика құралдарының көмегімен әлдеқайда оңай іске асады Фрактальдық графика бейнені математикалық есептеулер арқылы шығаруға арналған. Фрактальды көркем композицияны құру оның суретін салуда немесе әшекейлеуде емес, оны программалауда. Фрактальдық графика, векторлық сияқты – есептеу арқылы пайда болады, бірақ одан айырмашылығы компьютер жадында ешқандай объект сақталмайды. Бейне формула арқылы құрылады, сондықтан компьютер жадында тек формула сақталады. Теңдеу коэффициенттерін өзгерту арқылы, тіпті басқа суретті алуға болады. Фрактальдық графиканың табиғаттың тірі үлгілерін есептеу арқылы модельдеу қабілетін, ерекше бейнелерді автоматты көбейту үшін пайдаланады.

12 ADOBE PHOTOSHOP бағдарламасымен танысу. 3 Сабақ. ADOBE PHOTOSHOP бағдарламасының жұмыс столы. Көрiнiстердiң түрi мен форматы. 4 Сабақ. Растрлiк көрiнiстердiң ерекшелiгi, параметрлерi. Жоспары 1.ADOBE PHOTOSHOP бағдарламасының жұмыс столы. 2.Көрiнiстердiң түрi мен форматы. 3.Растрлiк көрiнiстердiң ерекшелiгi, параметрлерi. Қазіргі кезде компьютерлік технология қоғам өмірінің барлық саласына түбегейлі өзгерістер енгізіп отыр. Оның бір сапалы компьютерлік графикаға сұраныс күннен-күнге артуда. Алғашқы кезде компьютерлік графикамен тек компьютерлік технологияны жетік меңгерген мамандар айналысса, қазіргі таңда осы бағытта барлық қолданушыларға арналған программалар пакеті бар. Бұл программалар өте қарапайым әрекетті орындаудан бастап қиын да күрделі дизайнерлік жұмыстарды атқарады. Қолданбалы программалық қамсыздандырудың мынадай түрлері бар: Сorel Draw, Page Maker, Adobe Photoshop. Енді Adobe Photoshop программасына тоқталар болсақ, мұнда кез келген кескіндік суретті өңдеу, түзету, фондық түс беру сияқты әртүрлі ортада даярланған объектілерді біріктіру, жинақтау, өңдеу жұмыстарында қолданылады. Adobe Photoshop программасы арқылы ескі фотосуретті жаңалау, яғни басқа түске бояу, көйлекке жаға салу, шашты үлкейту, беттегі әжімді алу, бетті тазалау, ағарту, т.с.с. Қазіргі қолданылатын программалар арқылы үйлену, сүндет той, қыз ұзату, мүшелтой сияқты шақыру билеттері өңделіп даярланады. Әсемдік салонында адамдардың бет бейнесін бөлек шығарып оған шашын әсемдеуде, ал криминалистикада іздеу салу жұмыстарында, портрет жасау жұмыстарында қолданылады. Adobe Photoshop программасы қазіргі кезде өте көп қолданылуда. Соның ішінде атап өтсек: фотосалондарда, әсемдік соландарында, жиһаз жасауда, кино афиша дайындауда, жарнама жасауда, түрлі кез келген суреттер жасап өңдеуде, фотосуреттерді жаңарту, болмаса гүл

13 салып электрондық поштадан жіберу сияқты т.б. Айта берсек, салалар өте көп, солардың біразында қолданысқа ие. Тек қана осындай салаларда емес, сонымен қатар күнделікті оны өзіміз сияқты адамдар, студенттер, оқушылар пайдалануда. Photoshop программасын іске қосқаннан кейін экранда оның жұмыс үстелі көрінеді. Windows ортасында жұмыс істеп жүрген пайдаланушы үшін мұндағы біраз элементтер таныс болады. Ондағы кескін терезесі компьютердің оперативті және виртуальді жадысының мүмкіншілігіне қарай бір уақытта бірнеше кескіндерді ашуға мүмкіндік береді. Әрбір кескін бөлек терезелерде ашылады. Бір терезеден келесі терезелерге өту Ctrl + tab пернелерін басу арқылы орындалады. Масштабтау алаңында – активті кескіннің көріну өлшемі көрсетіледі (төменгі сол жақ қатарында, бұрышында % - пайыз күйінде). Ақпарат алаңы кескіннің жад өлшемін көрсетеді. Қалып-күй қатары бұл жерде таңдалған саймандарды және кескінді көрсетеді. Егер қалып-күй қатары көрінбей тұрса, Окно → Отобразить строку состояния командасы арқылы шығарамыз. Штамп бейнелерден таңдаулы үлгiлердi көшiруге мүмкiндiк бередi. Сиқырлы таяқша және лассо – жалпы композициядан бейнелердiң үзiндiлерiн таңдау. Бөлiп алу (выделение) – шекараның iшiндегi бейнелердi бөлiп алып, көшiру, орын алмастыру және оны редакторлеу. Монтаж, коллаж - басқа бейнелердiң үзiндiлерiн бөлiп алып, бiр бейненi жинақтап, шығару. Ол үшiн слои және каналдар қызмет атқарады. Передний план, задний план, слои, каналы – бейнелер бөлiктерi. Слои – мөлдiр фондармен қоршалған бейнелердiң көрiнбейтiн бөлiктерi. Ол бөлек элементтерден композициялар құрастыру кезiнде қолданылады. Оның мысалы ретiнде контурлық карта (артқы жағын), онда мемлекеттер тiзбектей бейнеленген (алғашқы қабаты), қалалар (екiншi қабаты), орман, батпақ, шөлейттер (үшiншi қабаты) және т.б. Каналы – бұл бейнелердiң түстерiнен бiреуiне сәйкес келетiн монохромды бейне. Мысалы, қызыл – жасыл - көк Маски (маскированные области) – слойдың көрiнбейтiн аймағы. Сондықтан оны түрлендiруге болмайды. Немаскированные области – бұл бейненiң көрiнетiн аймағы құрастырылатын бөлiктерге бейнелердi бөлу үшін қолданылады. Графиктiк файлдар форматтары .bmp - суреттер мен фотографияларды сақтауға негiзделген файлдың форматы. .jpg - түрлi түстi фотографиялардың форматы. Бұл формат қара-ақ түстi бейнелер үшiн тиiмсiз. .gif – аз түстi бейнелер үшiн ең тығыз графиктiк формат (сурет иллюстрациялар үшiн)

14 .tif – полиграфиялық сығылған формат. Ол қосымша ақпараттарда көрiнбейтiн қосымша слой-каналдардағы бейнелердi файлға сақтауға мүмкiндiк бередi. .psd – photoshop-та сақталынған және өңделген бейне. Программа терезесiнде батырмалар емес, жылжымалы палитралар қолданылады. Программа элементтерiнiң мәнi мен мүмкiндiктерiн бiлу үшiн бұл программаны iске қосып, жан-жақты танысуымызға болады. Бұл программаны iске қосу үшiн пуск батырмасындағы менюдi қолданамыз, яғни мына команда орындалады: пуск – adove- photoshop 6.0 - adove photoshop 6.0. Аталған әрекет орындалғаннан кейiн сiздер экраннан программаның негiзгi терезесiн көресiздер

15 Сурет 1 – Бағдарлама интефейсі A. Көлденең мәзiр – есептердiң әр түрлi атқарылатын түрлерi бойынша айырық мәзiр ұйымдастырылған облыс. B. Күйге келтiру панелі – таңдаулы аспап үшiн, күйге келтiру мүмкiн болады. C. Құрал-саймандар панелі – Photoshop қол жетімді аспаптарының мол тандау мүмкiндiгi, сонымен бiрге алдыңғы жобаның түсi, фон түстерін және тағы басқа функцияны орындайды. D. Құжаттың терезесi – Photoshop редакциялалатын құжат орналасқан терезе. E. Суреттiң белсендi облысы – құжаттың терезесi (ақ үстiнде көрсетiлген) суреттiң белсендi облысын болады. Бұл суретшi жұмыс iстейтiн аймақ. F. Жол сiлтеушi – ағымдағы құжаттың суретiнiң белсендi аймағының кiшiрейген нұсқасы. үлкен суреттер бойынша навигация үшiн қолданылады немесе үлкен зумеде (үлкею ). G. Түстердiң панелi – алдыңғы немесе келесі жоба үшін таңдалынған түс бойынша сурет салу панелі.

16 H. Тарих – алдын ала енгізілген құжаттағы өзгерістерді жаңартып жазады. (Undo ) адымдарын болдырмау үшiн қолданылады. I. Қабаттар – Егер Photoshop аса зор чизбургер болса, онда қабат оның iшiне салынған тұздық болар едi. Қабаттар Photoshop-қа жеке суреттермен жұмыс істеуге, сонымен бірге әртүрлi заттарға үстiнде айқындалуға немесе басқаның астында болуына мүмкiндiк береді. Бұл Photoshop-тың тек қана iшкi құрылымының сусымалы шолуы ғана. Бiз келесi сабақтарда толығырақ қарап шығамыз. Жаңа құжат жасау Photoshop-та жаңа құжат жасау үшiн Көлденең мәзiрден File New басыңыз. Төменде көрсетiлгендей суреттегідей диалогтiк терезе пайда болады: Сурет 2 – Жаңа құжат құру A. Құжаттың аты - бұл жерде құжаттың атын көрсетiңiз (таңдау бойынша) B. Алдын ала орнатулар - бұрын қойылған құжаттардың өлшемiн таңдаңыз C. Құжаттың өлшемдерi - бұл жерде құжаттың енін және биiктiгiн көрсетiңiз D. Құжаттың өлшем бiрлiктерi - Құжаттың өлшем бiрлiгiн көрсетiңiз. Кез келген типтік жұмысқа веб немесе монитор үшiн пикселдердi таңдаңыз. E. Рұқсат - құжатқа рұқсат алыңыз. Әдетте рұқсат дюймде нүктелерiнiң санын (немесе пикселдер) бiлдiредi. Баспаға беру кезінде мәнге жоғарылау шарт қоя (300 және одан жоғары), ол құжаттың өлшемін үлкейтеді. Әйтсе де, экрандық жұмыс немесе вебте жұмыс iстеу үшін, қолайлы шешім-72.

17 F. Түстер режимі – құжатта түстер режимін көрсетiңiз. Егер сiз арнайы баспаға бергелі жатсаңыз, онда сiзге ең ыңғайлы RGB Color (Red/Green/Blue) тәртiбiнде жұмыс iстеген дұрыс. G. Фонның мазмұны - сiздiң құжатыңыздың фонының түрiн көрсетiңiз. 1) Move Tool – Орын ауыстыру (перемещение). Ерекшеленген аймақтарды, қабаттарды және бағыттауыштарды орын ауыстыруда қолданылады. 2) Rectangular Marquee Tool –Аймақ (область). Тік төртбұрышты облыс - кескінді жүгіртпе пунктир ретінде белгілеу. Shift пернесін баса отырып бірнеше белгілеулер жасап жылжытуға болады. Alt пернесімен басу аймақтағы белгілеуді өшіреді 3) Lasso Tool – Лассо. Белгіленген барлық аймақты бөліп алады. 4) Magic Wand Tool - "Сиқырлы таяқша" (волшебная палочка). Түстердің ұқсастығына байланысты пиксельдерді бөліп алады. 5) Crop Tool – құжаттың арнайы аймағын қиып алу 6) Pencil Tool – Қалам (карандаш). Өткір шеттері бар сызықтарды салуға мүмкіндік береді. 7) Clone Stamp Tool – Штамп. Тура немесе кескін элементтерінің өзгерген көшірмесін және сол кескіндегі немесе басқа құжаттағы түстік үлгілерін қайта өңдеуге мүмкіндік береді. 8) History Brush Tool – құжаттың өзгерiсiнiң тарихымен өзара әрекеттесу үшiн бiртума аспап. Алдын-ала нақтылы облыста не болғанын көрсетедi. 9) Eraser Tool – Өшіргіш (ластик). Кескін пиксельдерінің түпнұсқасын фондық түспен бояу арқылы өшіру үшін қолданылады. 10) Gradient Tool – градиент құюы. Екiншi аспаптың бiр түрi – бiркелкi түспен құю (аспап ерекшеленген облысқа қолданылады) 11) Blur Tool – қылқаламмен шаю. Бұл аспаптың басқа бiр түрi: қылқаламмен ашықтықты көрсету және керу. 12) Dodge Tool – Жарықтату (осветлитель). Кескіннің жеке бөліктерін жарықтандыруға мүмкіндік береді. 13) Pen Tool – қауырсын. Құрастыру және жобаны редакциялау үшiн арналған. 14) Horizontal Type Tool – Мәтін (текст). Биттік мәтін құруға мүмкіндік береді. 15) Path ion Tool – ол да Move Tool сияқты, орын ауыстыру үшін қолданылады. Жолдың жеке нүктелерін ерекшелеу үшiн қолданылатың аспаптың бiр түрi. 16) Ellipse Tool – геометриялық пiшiндердi жасау. 17) Notes Tool – құжатта мақалаларды жасау 18) Eyeper Tool – нүктенiң түсiнiң өлшемiн құру 19) Hand Tool –«табан» құжат бойынша орын ауыстырулар. 20) Zoom Tool – Масштаб. Кескінді үлкейтеді және кішірейтеді. 21) Default Foreground and Background Colors –алдыңғы жоба үшін және фон үшiн бастапқы түстер орнатады. Switch Foreground and Background Колорс– бұл түстердiң орындарын өзара өзгертедi.

18 22) Set Foreground Color / Set Background Color –дәл осы кездеге түстiң қойылған мәндерi. 23) Edit in Quick Mask Mode – тез маскасының тәртiбiн қосады /сөндiредi. Photoshop құжатын сақтау және жабу Photoshop құжатын сақтау үшiн, Көлденең мәзiрден File Save басыңыз. Сақтаулар алдында, құжаттың атын және Photoshop қалыбын таңдағаныңызға көз жеткiзiңiз Бақылау сұрақтары. 1. Қолданбалы программалық қамсыздандырудың қандай түрлері бар? 2. Графиктiк файлдар форматтары. 3. Жылжымалы палитралар дегеніміз не? 4. Photoshop құжатын қалай сақтаймыз? Тақырыбы: Ерекшелеу. 5 Сабақ. Көрiнiстiң облыстарын ерекшелеу техникасы. Ерекшелеу аспаптары. Аспаптар параметрлерiмен басқару. 6 Сабақ. Күрделi формадағы облысты ерекшелеу әдiстерi. Ерекшеленген облыстардағы әрекеттер: масштабтау, бұру, ерекшеленген облысты бұрмалау. Жоспары 1. Көрiнiстiң облыстарын ерекшелеу техникасы. Ерекшелеу аспаптары. Аспаптар параметрлерiмен басқару. 2. Күрделi формадағы облысты ерекшелеу әдiстерi. 3. Ерекшеленген облыстардағы әрекеттер: масштабтау, бұру, ерекшеленген облысты бұрмалау. Дәріс мақсаты: Көрiнiстiң облыстарын ерекшелеу техникасы туралы түсінік беру. Ерекшелеу аспаптары мен әрекеттерін қарастыру. Саймандар панелі (Toolbox) Photoshop-тың графикалық құралдарының түймелерінен тұрады. Бұл саймандар панелінде 20 түйме бар. Бірақ 40-тан асатын сайманы бар. Бұлар көптеген операциялар және процедуралар, ерекшелеулер, бояулар, редактрлеумен және кескінді көрумен байланысты тез орындауға арналған құралдар. Бұдан басқа, саймандар панелі түсті таңдаудағы басқару элементтерінен, жылдам маска режиміне ауысу және экрандағы кескіннің көрінісін өзгерту тәсілінен тұрады. Саймандар панелі кейбір саймандардың түймелерінің төменгі оң жақ бұрышында кішкентай үшбұрыштар бар. Бұл деген құралдың өзінің ашылатын қосымша саймандар панелі бар екендігін айқындайды. Мұндай панельді ашу үшін үшбұрыштың үстіне тышқанның сол жақ батырмасын басамыз. Қолдан жасалынған облысты ерекшелеу Шекараны көрсету жолымен Lasso құралы бейнедегi қолдан жасалынған облысты ерекшелеуге мүмкiндiк бередi. Lasso Tools- “Қолдан” ерекшелеу. Биiк шыңын көрcету арқылы көпбұрыштармен ерекшелеу. “Магнитпен” ерекшелеу (сызық курсордың iзiмен өзi иiле бередi).

19 “Қолдан” ерекшелеу құралын қолдану алгоритмi Берiлген суреттi дискiге сақтаңыз.“Қолдан” ерекшелеу құралын таңдап, суреттегi балықты белгiлеңiз. Түзету ---( көшiру командасын орындаңыз). Жаңа файл құрыңыз және сол файлға көшiрiлген бейненi орнатыңыз. Жаңа портреттi дискiге сақтаңыз. Көпбұрыштармен ерекшелеу құралын қолдану алгоритмi. Берiлген суреттi дискiге сақтаңыз. Көпбұрыштың биiк шыңын көрсету және көпбұрыштармен ерекшелеу құралын таңдаңыз (тышқанды бiррет шерту арқылы), портреттегi суреттi ерекшелеп алыңыз (тышқанды екi рет шерту арқылы ерекшелеудi аяқтаңыз). Түзету ( көшiру командасын орындаңыз. Жаңа файл құрыңыз және сол файлға көшiрiлген бейненi орнатыңыз. “Магнитпен” ерекшелеу құралын қолдану алгоритмi. Берiлген суреттi дискiге сақтаңыз. Магнитпен ерекшелеу құралын таңдап, пингвиннiң контурын сызыңыз. Түзету ( көшiру командасын орындаңыз). Жаңа файл құрыңыз және сол файлға көшiрiлген бейненi орнатыңыз. Жаңа портреттi дискiге сақтаңыз. “Магнитпен” ерекшелеу құралын қолдану алгоритмiн пайдаланып, фотосуреттi өңдеу жұмыстарын жүргiзiп, жақсы нәтижиге қол жеткiзуге болады. Оны келесi фотосуреттерден көруге болады. Photoshop терезесiн өзгерту. Терезенiң түрiн өзгерту үшiн келесi батырмалар қолданылады: Ол құралдар тақтасының төменгi бөлiгiнде орналасқан. Масштаб пен бейненi қарау құралдары навигатор палитрасында орналасқан. Оның терезесiнде құжаттардың кiшкене көшiрмесi орналасқан, ал қызыл түстi рамкада бейненiң бөлiктерi көрсетiледi. Сонымен, мынадай негізгі мәселелерді қорытындылауға болады: - Photoshop программасын iске қосқаннан кейiн оның негiзгi терезесi мына бөлiктерден тұрады: құралдар тақтасы, параметрлер тақтасы, меню қатары мен қалып-күй қатары. - Программаны iске қосқаннан кейiн бейне терезесi бiрден көрiнбейдi. Ол үшiн бейненi жүктеп, не жаңа бейненi құру әрекеттерiн орындау қажет. - Меню қатарында photoshop командалары орналасқан. - Қалып-күй қатарында ашылған құжат туралы ақпарат шығады. - Терезеде жылжымалы палитралар топталған және олардың араларында бейнелер оңай жылжытылады. - Лупа және рука құралдары бейнелердi қарау мен масштабын өзгерту қызметтерiн атқарады. - Құжаттарды бейнелеудi басқару навигатор палитрасы болып табылады. Құралдар тақтасында орналасқан құралдарға сипаттама

20 Экранда бейнелердiң масштабын салу және оларды орналастыру құралдары Рука (hand) – терезеде бейнелердi орналастыру қызметiн атқарады. Лупа (zoom) – бейнелердi үлкейту немесе кiшiрейту қызметiн атқарады. Перемещение (move) – объектiдегi немесе қабаттағы бөлiнiп алынған аумақты орналастырады. Бейнелердi қарау мен оның масштабын өзгерту құралдарының бiрi – навигатор палитрасы Навигатор (navigator) палитрасы масштабтың жүгiргiш құралын қозғалта отырып, барлық бейнелердiң өлшемдерiн өзгертуге мүмкiндiк бередi. Лупа және рука Лупа құралы бейнелердi үлкейту мен кiшiрейту қызметiн атқарады. Бейненiң iшкi жағынан қандай-да бiр бөлiктi бөлiп алып, оны үлкейтуге болады. Егер бейненiң үзiндiсiн терезенiң барлық бөлiгiне үлкейту қажет болса, онда лупаны бөлiнген аймақтың шеткi жағына апарып, тышқанды жiбермей, қанша үлкейткiмiз келсе, сонша үлкейтемiз. Егер бейненiң үзiндiлерiн редакторлеу мен оны оңға және жоғары қозғалту қажет болса, онда рука құралын пайдалану тиiмдi. Осы құралды таңдап отырып, бейненiң кез келген орнына тышқан батырмасын жiбермей отырып бассақ, онда картинканы қажеттi орнына алып келуге болады. Бейнелердi қарау Егер программа терезесiнде бейне ашық тұрса, онда оны қарауға болады. Ол үшiн мына құралдар тiзбегi ұсынылады: лупа, рука – программа терезесiн бейнелеу пиктограммалары, қалып-күй қатарындағы масштаб және навигатор палитрасы. Еске сақта! Құралдар тақтасынан рука құралын таңдау мiндеттi емес. Backspaces+пробел пернелерiн бассақ, онда кез келген құрал рука құралына айналады. Аумақ топтарының құралдары (marquee tools) бегунок

21 прямоугольник Тiктөртбұрышты бөлiп алу Эллипс Эллипстi бөлiп алу одиночный столбец, одиночная строка Тiк немесе көлденең сызықтарды бөлiп алу Саймандар панелінің қызметі: Белгілеу құралдары: Аймақ (область). Тік төртбұрышты облыс - кескінді жүгіртпе пунктир ретінде белгілеу. Shift пернесін баса отырып бірнеше белгілеулер жасап жылжытуға болады. Alt пернесімен басу аймақтағы белгілеуді өшіреді. Эллипстік облыс (овальная область). Кескін аймағын эллипстік контур ретінде белгілеу. Облысты шеңбер формасында белгілеу үшін Shift пернесін баса отырып белгілеулер жасаймыз. Пиксель қатары және пиксель бағаны (вертикальная и горизонтальная строка). Пиксель қатары – бұл құралды тандай отырып тышқан көмегімен кескіндегі жүгіртпе пунктир түріндегі сызықты белгілей аламыз. Пиксель бағаны - бұл жоғардағы сайманың қызметіндей қызмет атқарады, бірақ горизанталь емес вертикаль түрінде белгіленеді. Лассо. Белгіленген барлық аймақты бөліп алады. "Сиқырлы таяқша" (волшебная палочка). Түстердің ұқсастығына байланысты пиксельдерді бөліп алады. Сурет салу және бояу құралдары: Өшіргіш (ластик). Кескін пиксельдерінің түпнұсқасын фондық түспен бояу арқылы өшіру үшін қолданылады. Қалам (карандаш). Өткір шеттері бар сызықтарды салуға мүмкіндік береді. Пипетка. Негізгі және фондық түске кескіннен алынған түсті немесе "Синтез" және "Каталог" палитраларынан алуға мүмкіндік береді. Стрелка. Түйін нүктелерінің орын ауыстыруы арқылы контурдың формасын өзгертуге қолданылады. Редактрлеу құралдары: Мәтін (текст). Биттік мәтін құруға мүмкіндік береді. Қол (рука). Экранға сыймай қалған кескін бөліктерін көруге мүмкіндік береді. Масштаб. Кескінді үлкейтеді және кішірейтеді. Орын ауыстыру (перемещение). Ерекшеленген аймақтарды, қабаттарды және бағыттауыштарды орын ауыстыруда қолданылады. Суретті бояу құралдары:

22 Саусақ (палец). Кеппеген бояуды саусақпен жағу эффектісін қайталайды. Штамп. Тура немесе кескін элементтерінің өзгерген көшірмесін және сол кескіндегі немесе басқа құжаттағы түстік үлгілерін қайта өңдеуге мүмкіндік береді. Жарықтату (осветлитель). Кескіннің жеке бөліктерін жарықтандыруға мүмкіндік береді. Жұмыс ортасын күйге келтіру құралдары: Стандартты режимде редактрлеу. Photoshop-пен жұмыс істегенде негізгі функциялар режимін орындайды. Мұнда ерекшеленген аймақ қозғалып тұрған пунктирлік шекаралар арқылы көрінеді. Жылдам маска режимінде редактрлеу (редактирование в режиме Быстрой маски). Уақытша маскаларды құруда және редактрлеуде қолданылады. Бұл бір уақытта маскаларды және кескіндерді көруге мүмкіндік береді. Фильтр – бұл кірістірілген программа. Оның орындалуы барысында ерекшеленген облысқа немесе бейнеге қандай да бір эффект қолданылады. Барлық фильтрлер фильтр менюінде орналасқан және топқа біріктірілген. Олардың атаулары олардың міндеттерін білдіреді. Соңғы фильтрді қайталап орындау үшін Ctrl + F немесе Фильтр→Соңғы фильтр командасын орындау қажет. Кейбір фильтрлер тобының міндеті мен баптауларын қарастырайық. Sharpen (резкость) фильтрі – арқылы жуылған бейненің қателіктерін аздап жөндеуге болады. Жаңа бейненің сапалығы нақты, өткір болуы тиіс. Бұл топтағы фильтрлер бейненің пиксельдер арасындағы анықтықты жоғарлату арқылы жұмыс істейді. Егерде фильтрді қолданып болған соң, бейнеде ұсақ бөлшектер пайда болса, онда ол пиксельдердің анықтылығының артқанынан болып отыр. Sharpen фильтрі және Sharpen More (больше резкость) фильтрлері бейнедегі пиксельдердің бәрін не бейнеленген облыстың пиксельдерінің анықтылығын күшейтеді. Екінші фильтр өте күштірек істейді. Sharpen Edgesi (увеличить резкость контуров) фильтрі тек контурды өңдейді. Blur (смазывание) фильтрі – sharpen фильтріне қарсы іс-әрекет істейді.Noise (шум) тобындағы фильтрлер бейнеге шуды қосады немесе жояды. Мұндағы шу дегеніміз – бейне түсімен сәйкес келмейтін кез келген түстегі пиксельдер. Бұл фильтрлерді ескі суреттерді жөндеуге қолданған дұрыс. Artistic (художественные) фильтрі көркем бейнелеу фильтрі. Бұл фильтлер бейнеге қаламмен, қылқаламмен, акварельмен сурет салу техникасын қарастырады. Colored Pencil (түрлі түсті қалам) фильтрі қағазда түрлі түсті қаламдармен сурет салуды қарастырады.Pencil Wight(қалам қалыңдығы) –егер оның мәні аз болса, онда штрих жұқа болады. Stroke Pressure (қарындаш салмақтылығы) – мәні көп болса, онда алғашқы бейнеде түстер жақсы сақталады. Paper Brightness(парақ жарықтылығы) – 50 мәнінде парақ ақ түсті, 0 мәнінде қара түсті болады. Dry Brush (құрғақ қылқалам) фильтрі акварельді және майлы кескіндемелерді бояйды. Film Grain (зернистость фотопленки) фильтрі көлеңке мен орташа тонды бейнеге түйіршікті ою-өрнек салады және т.б. түрлері бар.

23 Render (освещение) тобындағы фильтрлер объектілерді жарықтандырумен байланысты эффектілерді құрады. Объектіге жарық түсіру, түстің шағылуын және сынуы, күндізгі жарық, лампа, прожектор, бұдан басқа бейнеге бұлттар қояды және т.б. қызметін атқарады. Clouds (облака) фильтрі бейнеге бұлт тәріздес ою қояды. Бұны қолдану үшін алдымен керекті негізгі және фондық түсті таңдап және облысты белгілеу керек. Lightiny Effects (жарық түсіру эффектісі) фильтрі кез келген жарық эффектілерді құрады: күндізгі жарық, қарапайым және түрлі-түсті лампаларды, прожектор т.б. Gloss (фактура) параметрі объектінің фактурасын басқарады. Exposure(экспозиция) параметрі бейненің дәрежелік көзін анықтайды. Жақсы жағы жарықтандырады, кері жағы әлсіретеді. Ambience (подсветка) параметрі қосымша бейненің көздерінен шығатын жарықты мінездейді. Бақылау сұрақтары. 1. Қолдан жасалынған облысты қалай ерекшелеймыз. 2. Ерекшелеу құралын қолдану алгоритмi. 3. Терезенiң түрiн өзгерту үшiн қандай батырмалар қолданылады? 4. Сурет салу және бояу құралдары. 4 тақырып. 7,8 Сабақ. Қабаттар. Көпқабатты көрiнiс құру. Қабаттармен жұмыс. Көпқабатты көрiнiстермен жұмыс. Жоспар 1.Көпқабатты көрiнiс құру. 2.Қабаттармен жұмыс. 3.Көпқабатты көрiнiстермен жұмыс. Дәріс мақсаты: Қабаттармен жұмыс. Көпқабаттар көрiнiстермен жұмыс. Photoshop (Layer) қабаттары — Photoshop бағдарламасының ең маңызды палитрасы. Қабаттарды мөлдір пленкалардың жиынтығы ретінде елестетуге болады, оларға кескін фрагменттері қолданылады. Егер сіз оларды бір-біріне қойсаңыз, сіз бір сурет аласыз. Фотошоптағы палитралар дегеніміз не? Мысалы, бірнеше клипарттың коллажы: аспан фон сияқты; шөп; ара; ромашкалар; су белгісі. Әр элемент бөлек қабатта орналасқан, бірақ бірге ол біртұтас болып көрінеді: Шын мәнінде, кескін әр қабаттың проекциясы арқылы пайда болды, оны схемалық түрде көрсетуге болады:

24 Яғни, 1-ден 5-ке дейінгі сандар астында сол қабаттар бар. Олардың әрқайсысында өз орны бар элемент бар. Ақыл-ой, осы фильмдерді түсіріп, сіз соңғы суретті аласыз. Фотошоп қабаттарының палитрасы келесідей: Бояғыштың төменгі жағында ең төменгі қабат (№1), содан кейін оған №2, ал оған сәйкесінше №3 және т.б. Бояғыштағы ең жоғарғы қабат-құжаттағы ең жоғарғы қабат. Бұл өте қарапайым және қатаң иерархия. Қабаттар палитрасын қалай ашуға болады Фотошоптағы қабаттар палитрасы экранның оң жағында палитралар аймағында ашық. Бірақ егер қандай да бір себептермен қабаттар палитрасы жоғалып кетсе, оны команданы орындау арқылы қайтадан көрсетуге болады: Окно — Cлои (F7 жылдам пернесі) Бастапқыда бояғышта әрқашан кем дегенде бір қабат болады. Есіңізде болсын, бағдарламадағы кез — келген ашық құжат әрқашан кем дегенде бір қабат болып табылады. Біреуі екіншісіз болмайды.

25 Егер сіз жаңа құжат жасаған болсаңыз,онда ол жай ғана бос болады, фондық түс астында, қабат. Егер сіз кез-келген суретті ашсаңыз, ол автоматты түрде фондық қабат болады. Фотошоптағы қабаттардың түрлері Фотошопта әртүрлі мақсаттар үшін әртүрлі қабаттар қарастырылған. Бағдарламада жұмыс істей отырып, сіз үнемі кездесетін негізгі нәрселермен қысқаша айналысыңыз. 1.Фондық қабат Бағдарламада кез-келген суретті аша отырып, Photoshop автоматты түрде Фон қабатын жасайды және егер сізде ағылшын тіліндегі нұсқасы болса, оны Фоном немесе Background деп атайды. Фон белгішемен белгіленген құлып, бұл бізге осы қабатпен шектеулі әрекеттер туралы айтады. Мысалы, сіз оны алып тастай алмайсыз, қабаттасу режимдерін қолдана алмайсыз немесе мөлдір ете алмайсыз. Бұл режимнен шығу үшін қабатты екі рет нұқыңыз, тілқатысу терезесі пайда болады, онда ОК түймесін басыңыз. 2. Кәдімгі қабат Бұл стандартты қабат, сіз 100 жағдайдың 90-ында жасайсыз, өйткені ол кескінмен негізгі жұмыс жасайды. Ғылыми тұрғыдан алғанда, бұл қабат кескін пикселдерімен жұмыс істейді. Барлық нүктелік кескіндер пиксельдерден тұратындықтан, олармен кез-келген әрекет қабаттың осы түрінде жүзеге асырылады. 3 Мәтін қабаты Жобаға Мәтін құралын қолдана отырып жазба қосқан сайын фотошоп мәтіндік қабат жасайды. Бұл векторлық кескіннің классикалық мысалы, яғни ол пиксельдерден емес, математикалық формулалардан тұрады. Егер бұл

26 суреттердің екі түрлі түрі болса, онда мәтінді құру арқылы пиксель түрімен бірге бола алмайтындығы қисынды. Мұнда Photoshop және автоматты түрде жаңа қабат жасайды. Оқу редакциялау мәтін ретінде әдеттегі суретті керек командасын орындау Растрировать және қабаты айналады кәдімгі. 4 Смарт-объекты. Ақылды Нысандар Ақылды Нысандар бірегей қабаттар. Әдеттегіден айырмашылығы, оларды сапасын жоғалтпай созуға және тарылтуға болады. Бұл мұндай қабат жасырын контейнер жасайтындығына байланысты мүмкін. Ол сурет туралы барлық ақпаратты сақтайды, ол өз кезегінде фотошоп қажет болған жағдайда жүгінеді. Кәдімгі қабатта мұндай нәрсе жоқ, сондықтан, мысалы, өлшемдер азайған кезде пикселдер біртіндеп жоғалады. Бояғыштағы ақылды нысан кішкентай файл белгішесімен белгіленеді (суреттегі көрсеткімен белгіленген). 5. Корректирующий слой. Түзету қабаты Бұл күрделі және күшті қабаттардың жеке кастасы-параметрлер. Әр түзету қабатының параметрлері бар жеке палитрасы бар. Олардың көмегімен сіз түстерді түзету, экспозиция, жарық және көлеңкелер, ақ баланс, жарықтылық, контраст және тағы басқалармен жұмыс жасай аласыз. Барлық түзету қабаттары негізгі мәзір қабаттарының қойындысында бірдей атаумен жиналады. 6. Слой-заливка. Қабат-құю Қабатты қатты түспен, өрнекпен немесе градиентпен толтыруға мүмкіндік береді. 7. Слой-фигура. Қабат-фигура Суреттердің векторлық түрінің тағы бір өкілі — фигуралар. Инструмент Произвольные фигуры құралды қолдана отырып еркін фигуралар, фотошоп автоматты түрде жаңа қабат жасайды. Мұның себебі бірдей-сіз екі түрлі суретті біріктіре алмайсыз. Қабаттар не үшін қажет. Сонымен, сіз мұны түсіндіңіз қабаттар бұл маңызды, олардың көптеген сорттары бар. Бірақ мұның бәрі не үшін қажет, бұл құралдың нақты пайдасы неде, қабаттар не үшін қажет? Фотошоптағы барлық жұмыс қабаттарда қандай да бір жолмен жүреді деп айта аламыз, сондықтан олардың не үшін екендігі туралы айту қарапайым болады — бәрі үшін. Кем дегенде кейбір ерекшеліктерді қосу үшін мен кейбір негізгі әрекеттерге мысалдар келтіремін. 1. Сіз бір суретке басқаларды қосып, оларды бір-бірімен біріктіріп, коллаж деп аталатын жасай аласыз. Нұсқаулық ретінде сурет кірістіру басқа да фотошопта.

27 2. Нысанның өлшемін қабаттағы басқа қабаттар өзгеріссіз қалуы үшін өзгертуге болады. Мұны істеу үшін біз қалаған қабатты таңдаймыз және Ctrl+T команда Трансформация түрлендіру пәрменін қолдана отырып, қажетті өлшемді реттейміз. Сол мысалда сіз араның мөлшерін азайта аласыз. Назар аударыңыз, жасыл фон мен бөрене бар сурет бірдей мөлшерде қалды. 3 Қабаттың мазмұнын кез келген жерге жылжытуға болады. Құжаттың жұмыс аймағынан тыс жерде қабаттың мазмұнын жылжытуға болатын кеңістік бар.

28 4 Қабат үшін мөлдірлік қосуға болады, бұл объект арқылы мөлдірлік әсерін эффект просвечивания через объект жасайды. Мысалы, мөлдірлікті 50% орнатыңыз. Араға назар аударыңыз, ол арқылы енді төменгі қабаттың мазмұны көрінеді. 5 Photoshop-та қабаттасу наложения режимдері бар. Бұл режимдер фотошопты екі қабаттың қиылысында орналасқан пикселдерді басқаша өңдеуге мәжбүр етеді. Режимдердің көптеген түрлері бар, олардың әрқайсысы пиксельді өңдеудің өзіндік алгоритмі бар. Мысалдармен қабаттасу режимдері туралы көбірек. Мысалы, қабаттасу режимі жарықтық режим наложения Яркость -негізгі түстің түс реңі мен қанықтылығын сақтайды және қабаттасқан түстің жарықтығын қосады.

29 6 Сіз түзету қабатын қосуға болады, мысалы, композицияның бүкіл түс схемасын өзгертеді. Менің мысалда мен түс тонын/қанықтылықты Цветовой тон\Насыщенность қостым. Түс тонының жүгірткісін солға қарай жылжытып, түс қанықтылығының үштен бір бөлігін төмендете отырып, мен сурет үшін осындай әсерге қол жеткіздім: Жаңа қабатты қалай құруға болады Фотошопта жаңа қабат жасаудан оңай ештеңе жоқ. Кәдімгі қосудың бірнеше әдісі бар, ал қабаттардың басқа түрлерін құрудың кейбір ерекшеліктері бар.

30 1-әдіс Бояғышта жаңа қабат жасау түймесін басыңыз. Создать новый слой. 2-әдіс Мәзір пәрмені арқылы: Слой — Новый — Слой… (горячая клавиша Shift+Ctrl+N) 3-әдіс Пәрмен арқылы палитраның мәзіріндегі жаңа қабат (палитраның жоғарғы оң жақ бұрышындағы батырманы басу арқылы ашылады).

31 4-әдіс Ашық құжатқа жаңа суреттерді қосқан кезде, басқа қойындыдан сүйреп апару, орналастыру пәрменін пайдалану команды Поместить, "Көшіру — Қою" «копировать — вставить» немесе жай ғана компьютерден суретті сүйреу арқылы болсын, әрқашан мұндай сурет өздігінен жаңа қабат жасайды. Фотошоптағы қабатты қалай таңдауға болады Photoshop-та бірдеңе жасау үшін сізде барлық әрекеттерді қабылдайтын қабат болуы керек. Ол белсенді қабат деп аталады және қарама-қарсы түспен, мысалы, көк түспен көрінеді (фотошоптың нұсқасына және таңдалған түс схемасына байланысты бұл түс әртүрлі болуы мүмкін). Қабатты ерекшелеп, оны белсенді ету үшін оны жай ғана басу жеткілікті. Photoshop-та көбінесе екі немесе одан да көп қабаттармен бір уақытта әрекет ету керек, мысалы, оларды жылжыту, біріктіру, параметрлерді қолдану, жою және т.б. Сондықтан, әр қабат үшін бірдей әрекеттерді қайталамау үшін барлық қажетті әрекеттерді бірден таңдауға болады. Мұны істеудің бірнеше жолы бар. 1-әдіс дәйекті орналастырылған қабаттар. Последовательно расположенные слои. Бір-біріне жақын орналасқан қабаттар дәйекті болып саналады. Оларды бөлектеу үшін олардың біріншісін белсенді ету керек, содан кейін Shift пернесін басып тұрып, соңғысын басу керек. Олардың арасындағы барлық қабаттар да ерекшеленеді.

32 2-әдіс сәйкес емес орналасқан қабаттар Қабаттар бір — біріне жақын емес жағдайларда, бірақ, мысалы, біреуі арқылы немесе басында, екіншісі палитраның соңында, содан кейін мұндай жағдайларда сіз Ctrl пернесін басып, қабаттарды бөлектеуіңіз керек-әр қажетті қабатты кезекпен басыңыз. 3-әдіс барлық қабаттар Таңдау мәзірінің командасы-барлық қабаттар Выделение — Все слои палитрада барлығын таңдайды. Функцияны жылдам пайдалану үшін жылдам перне: Alt + Ctrl+A. Қабаттарды палитра бойымен жылжыту Қабаттар палитрасының негізгі принципіне ораламыз: олар құжатта жоғарыдан төменге, яғни тізімнің жоғарғы жағында орналасқан, төмен орналасқан және т.б.

33 Осы каскадтық ережеге сүйене отырып, қабаттардың реттілігін өзгертуге толығымен резонанстық ниет бар. Фотошоп осындай мүмкіндік береді. Бояғышта қабатты жылжыту, иерархияны өзгерту үшін бірнеше жол бар. 1-әдіс сүйреп апару арқылы. С помощью перетаскивания Тінтуірдің сол жақ батырмасын басып, кілтті босатпай, қабаттарды кез келген жерге тартыңыз. Photoshop өзінің интерфейсін қолдана отырып, сізге бәрін дұрыс жасағаныңызды және ақыр соңында бұл қабат қайда орналасатынын айтады (бөлу жолағы қараңғыланды). 2-Әдіс Команда реттеу. Команда Упорядочить Бір немесе одан да көп қабатты таңдаңыз, содан кейін қабаттар мәзіріне өтіңіз — реттеу Слои — Упорядочить (Arrange). Мұны қалай жасағыңыз келетінін таңдау терезесі пайда болады. Мынадай нұсқалары: На передний план (Bring to front) — тізімде бірінші орынға жылжу. Переложить вперед (Bring Forward) — бір қадам жоғары жылжу. Переложить назад (Send Backward) — бір қадам төмен жылжыту. На задний план (Send to Back) — Тізімдегі соңғы орынға жылжыту. Инверсия (Reverse) — екі немесе одан да көп қабаттарды бөлектеу үшін белсенді; команда олардың ретін өзгертеді. Қалай фотошопта дубликат қабатын жасау. Қайталанатын қабат-бұл барлық қабаттасқан стильдермен, параметрлермен және параметрлермен бірге көшірілген оның толық көшірмесі. Қайталанатын қабатты құру жолдары 1-әдіс Қайталанатын қабатты жасау үшін жылдам перне: Ctrl+J. Мүмкін, бұл ең жылдам әдіс. Алдымен көшіру үшін қажетті қабатты белсенді етуді ұмытпаңыз. 2-әдіс мәзір командасы

34 Негізгі мәзірден келесі пәрменді таңдаңыз: Слои — Новый — Скопировать на новый слой (Layer via Copy). 3-әдіс сүйреп апару арқылы Қабаттар палитрасының төменгі жағында жылдам командалық түймелер бар. Олардың арасында жаңа қабат жасау батырмасы бар. Создать новый слой. Тінтуірдің сол жақ батырмасымен қабатты қысып, пернені босатпай, оны осы белгішеге тартыңыз. Сіз белгішенің депрессияға ұшырағанын көресіз, содан кейін кілтті босатыңыз. Қабат бірден қайталанады және тізімде бірінші болып көрсетіледі. 4-әдіс пернетақта пернесімен сүйреп апару арқылы Алдыңғы әдіске қарағанда, алдымен Alt пернесін басып, сүйреп апару керек. Сіз қозғалысты бастаған кезде тінтуір көрсеткішінің қос қара-ақ көрсеткі пайда болатынын байқайсыз. Сондықтан сіз бәрін дұрыс жасайсыз. Қайталанатын қабат фрагментін қалай жасауға болады. Дубликат фрагмента слоя Photoshop сізге кескіннің фрагментін жаңа қабатқа жіберуге мүмкіндік береді. Мұны істеу үшін біз бөлінген аймақтың не екенін білуге жүгінеміз, өйткені оның көмегімен біз осы әрекетті орындай аламыз. Сонымен, алдымен сізге сәйкес таңдау құралын қолдана отырып, мысалы Лассо көмегімен таңдалған аймақты құру керек.

35 Таңдау мазмұнын жаңа қабатқа жіберу үшін Ctrl+J пернелер тіркесімін басыңыз. Бояғышқа назар аударыңыз-суреттің түпнұсқасы өзгеріссіз қалды және бізде тағы бір қабат пайда болды. Осылайша, біз фрагменттің көшірмесі дубликат фрагмента ретінде жасадық. Қабатты алмасу буферіне көшіру үшін алдымен бүкіл Ctrl+A қабатын (немесе оның фрагментін таңдау құралын пайдаланып) таңдап, оны Ctrl+C көшіріп, содан кейін қажетті жерде бос қабат жасап, Ctrl+V — қою түймесін басыңыз. Көшіру кезінде қабат мазмұнының масштабы сақталады. Басқаша айтқанда, егер сіз 600 пиксель биіктіктегі суретті көшірсеңіз, онда ол, әрине, 400 пиксель биіктіктегі қабатқа сәйкес келмейді. Мұны істеу үшін Ctrl+T еркін түрлендірудің көмегімен өлшемдерді өзгерту қажет.

36 Бақылау сұрақтары. 1. Қабат маскасы 2. Бірнеше қабаттарды уақытша байланыстыру. 3. Көпқабатты көрiнiстермен жұмыс. 5 тақырып. 9,10 Сабақ. Түстер. Жоспар 1. Фотошоптағы " Цветовой эталон " қондырғысының сипаттамасы. 2.Бояғыштың түсiн таңдау. 3.Түстер моделi. 4.Pantone библиотекасы. 5. Бояу және бүркеу (ретуширования) техникасы. 6.Күрделi монтаждарды орындау. 7.Көрiнiстердi сканерлеу және коррекциялау. Дәріс мақсаты: Еркiн салу аспаптарды, түстерді қолдану. Күрделi монтаждарды орындау. Фотошоптағы " Цветовой эталон " қондырғысының сипаттамасы Түс эталоны құралы (Color Sampler) бақылау нүктелерін құру, ондағы түс туралы ақпаратты қарау және ол өзгерген кезде түсті бақылау үшін пайдаланылады, түсті түзету кезінде таптырмайтын құрал болып табылады. Бұл құрал бақылау нүктелері деп аталатын кескінге белгілер қояды. Бұл белгілер ақпарат палитрасында пайда болады және белгілі бір бақылау нүктелерінде түс туралы қажетті ақпаратты көрсетеді.

37 Түс эталоны құралын қалай таңдауға болады Ашудың бірінші әдісі: құралдар тақтасында орналасқан тамшуырды (пипетка) тінтуірдің оң жақ түймесімен басып, екінші белгіні таңдаңыз. Екінші әдіс өте қарапайым: құралды таңдау тамшуыр (пипетка) Shift пернесін басып тұрыңыз. Осыдан кейін сіз түстерді түзетумен кейінгі жұмыс үшін бақылау нүктелерін қоюды бастай аласыз. Нүктелерді орнатқаннан кейін таңдалған нүктелер туралы түрлі-түсті ақпараты бар ақпарат палитрасы палитра Инфо автоматты түрде ашылады. Қажет болса, нүктелерді кескін шегінде жылжытуға болады. Тек бақылау нүктесін басып, жылжыту керек. Нүктені жою үшін оны басып, суреттің (холста) шекарасынан тыс жылжыту керек немесе Alt пернесін басып, басқару нүктесін басу керек. Барлық бақылау нүктелерін жою үшін Параметрлер тақтасындағы жою (Clear) Удалить (Clear) түймесін басу керек. Сол параметрлер тақтасында үлгі өлшемінің Размер образца ашылмалы тізімі бар. Бұл бізге қажетті түс пайда болатын аймақтың мөлшері. Оны өзгертуге болады және мүмкін нұсқалардың үлкен тізімін таңдауға болады.

38 Егер бақылау үлгісі 1x1 пиксельден көп болса, мысалы, 3x3, онда Photoshop осы бөлімге түскен барлық түстер арасындағы орташа мәнді көрсетеді. Мысалы, ақ фонда (RGB-дегі ақ түс-255.255.255) қара шаршы боялған (RGB-дегі қара түс-0.0.0). 3х3 пиксель үлгісінің өлшемін алыңыз және екі түстің шекарасында нүкте қойыңыз, бірақ қара аймақта. Содан кейін ақпарат палитрасы RGB көрсетеді: 85.85.85. Неліктен? Түс қалай оқылатындығын түсіну үшін үлгі торын аяқтаңыз: Схемалық түрде, әр сары шаршы-пиксель. Көріп отырғаныңыздай, үлгі өлшемінің 2/3 бөлігі қара аймақта орналасқан. Әрі қарай математика. Қара түстің сандық мәні жоқ-ол нөл. Ақ түсте-255.255.255. 255-ті 3-ке бөліңіз және 85 қалады. Бұл RGB түсі: 85.85.85 және Photoshop көрсетеді. Міне, ол осылай көрінеді: Айтпақшы, сіз орнатқан бақылау нүктелерінің орналасуы PSD файлымен бірге сақталады. Фотошоптағы "қарындаш" құралының сипаттамасы.

39 Фотошоптағы қарындаш құралы (қарындаш құралы) сурет салу элементтерінің бірі болып табылады. Суретке түс түсіру үшін қажет. Сонымен қатар, ол кейбір ретуши техникасында эскиз жасау үшін қолданылады. Ол щеткадан Кисти (Brush) басқа алгоритмдерде жұмыс істейді. Олардың параметрлері мен сыртқы келбетінде көптеген ұқсастықтар бар, бірақ көптеген пайдаланушылар: "Ия, бұл не үшін қажет?"- Ал қарындаш құрылатын сызықтардың барынша айқын және өткір шекараларына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл құралдың ең толық ерекшеліктері тінтуірдің орнына графикалық планшетті пайдалануды сезінуге мүмкіндік береді. Әсіресе, қаламдағы қысым өзгерген кезде сіз айырмашылықты байқайсыз. Қарындаштың сызығы қаныққан түске айналады, ал щеткадан-сол түс қарқындылығымен қалыңдайды Қарындаш тінтуірдің сол жақ батырмасын басқан кезде жұмыс істейді. Оны ұстап тұрып, суретті жүргізіңіз, сызық алыңыз-бәрі қарапайым. Фотошоптағы өшіргіш ( Инстумент Ластик) Бағдарламада Photoshop өшіргіш-бұл жалғыз құрал емес, бүкіл топ. Жылдам таңдау пернесі-E. кез-келген басқа құрал сияқты, өшіргішке параметрлер мен функциялардың үлкен арсеналы берілген. Құралдар тақтасында ол үш түрде ұсынылған: Кәдімгі өшіргіш; Фонды өшіргіш; Сиқырлы өшіргіш.

40 Аддитивті түстік модельдерде әр түрлі түстерді шығару үшін жарық сәулелер қолданылады. Барлық түстердің түрлері алғашқы әртүрлі үш түстен құралады: қызыл, жасыл, көк. Модель негізгі көрсетілген түс болып табылады, яғни түстік модель RGB атына ие (бұл ағылшын сөздерінің алғашқы бас әріптерінен алынған, яғни red (қызыл), green (жасыл), blue (көк)). Осы түстерді негізге ала отырып монитор барлық түс спектрлерінен түстік сәулелерді жаратады. Неғұрлым түстік интенсивтілігі жоғары болған сайын, соғұрлым анық түске ие болады, ал неғұрлым аз болған сайын соғұрлым қара түске жақындау болады. RGB моделімен сканерде жұмыс істейді. Түстік модель CMY-мен сіз балалық шағыңыздан бері таныссыз. Яғни сіз сурет сабағында сары түспен бірге көк түсті бояуды араластыра отырып, жасыл түсті алғансыз. Субтрактивті модель CMY-дің негізгі компоненттері үш түспен құралған: cyan – ауа көк, magenta – сұрғылт, yellow – сары. Бұл түстердің пигменттері қағазға түсірілген бейнесі қызыл түсті сіңіреді де жасыл және ауа көк түстер ақ түсті береді. Көрінетін спектр бөлігі шағылысып бейнені кескіндейді. Екі шағылысқан түстің араласуымен ең соңғы нәтижесінде алынатын түс қоюланады. CMY моделінің үш негізгі максималды компоненттерінің араласуымен теориялық тұрғыдан қара түс алынуы керек. Бояулар негізінен қосындылардан тұрады. Сондықтан “нашар” қою қара түс алынуы керек. Бұл үш түстің типологиялық бояуларының жетіспейтін жерлеріне дайын қара бояу қосылады. Бұл CMYК түстік моделінің ең соңғы

41 әрпі к (black – қара сөзінен алынған). Бұл түстік модель CMYK-ті сия-бүріккіш принтерлерде және типографиялық басылымдарда қолданады. Барлық файлдар типографияларда шығарылғандықтан CMYК-пен хатталған болуы керек. HSB түстік моделі адамның түсті қабылдау ерекшелігінің максималды есебінен өңделген. Ол Манселло түсті шеңбері негізінде қалыптасқан. Бұл модель RGB түстік моделіне негізделген. Кез келген түс (Hue) түстік тонмен сипатталады. (Brightness) жарықтылығымен және (Satleration) ашықтылығымен сипатталады. Тон өзімен ашық түсті көрсетеді, басқалардан сапалы. Түстің көркемділігі оның интенсивтілігіне байланысты болып сипатталады. Мысалы, қызыл түстің қоюлығын азайтумен, біз оны басқаша, яғни сұр түске келтіреміз. Яғни түстерді қоса отырып, неғұрлым көп болса, соғұрлым ашық болуы аз, яғни қара түс алынады. HSB моделі басқа модеьдерге қарағанда маңызды құрамдары: ол табиғатта адам түсті жақсы принциптер арқылы қабылдайтындылығымен ерекшеленеді. Көптеген түстердің ішінде ең негізгісі және қолайлысы HSB түстік моделі, ал ол өз кезегінде RGB және CMYK түстік модельдері жоғалғанда ғана қолданылады. Түстік модель LAB, RGB, CMYK және HSB модельдерінің пайда болуымен жеткіліксіздігінен пайда болып туындаған, ал ол тәуелсіз – аппараттық модельдермен құралып және түстерді құралдың негізінсіз-ақ айқындайды. Сондықтан түстік модель LAB монитор қағазында тең түрде бейнеленеді. Қызыл, жасыл, көк түстерді қолдану арқылы RGB модельді қабылдаған тонында, қаралығымен және ашықтылығымен HSB моделі LAB түстік моделі анықтылықты (L) және түстілігімен сипатталады: а – параметрі жасыл диапазоннан сарыға дейін өзгеріп отырады. Модельдің ашықтылығымен түстер ерекшеленеді, тондық бейнелерді реттеуде, мінездеме алу да ыңғайлы. Жарық, ашық түстердің диапазоны, яғни LAB моделінің көмегімен кең түрде жаратуға болады. Ерекшеленген облыспен жұмыс кезінде қабат, заливка, градиент, сызық, қалам, аэрограф, қылқалам, штамп, саусақ, фокус құралдарымен жұмыс істеу кезінде пиксельдердің орналасу режимдерін пайдалануға болады. Олардың келесі түрлері бар: Normal (нормальный) – бұл режимде берілген түс толығымен енгізілетін түстер ауыстырылады. Барлық өрістер енгізілетін түске боялады. Multiply (умножения) – бұл режимде берілген және енгізілген түстер көбейтіледі. Сондықтан қорытынды түс берілген түс күңгірттеу болады. Егер қара түс енгізсек қорытынды түс қара болады. Ал ақ түс енгізсек берілген түске әсерін тигізбейді. Screen (осветление) – бұл режим екінші режимге қарамақарсы режим. Берілген және енгізілген түстер деп бөлінеді. Сондықтан қорытынды түс берілген түстен ашық болады. Егер ақ түс енгізсек қорытынды түс ақ болады, ал қара түс берілген түске әсерін тигізбейді. Overlay (перекрытые) – бұл режим екінші режим сияқты түсті көбейтеді және screen (осветление) режим сияқты түсті әлсіретеді. Бұл режим жарық пен түсті сақтағандықтан енгізілген түс ауыстырылмайды да, берілген түске қосылып кетеді. «Пипетка» (Eyedropper) құралын көріністің бір жерінен түс үлгісін алу керек болса пайдаланады. Құралды таңдап, сурет үстіне тышқанды шертсек,

42 бірінші түс таңдалады, Alt пернесін басып тұрып шертсек, екінші түс таңдалады. Құралдың баптау панелінде жалғыз тізім бар, онда келесідей үш қатар бар: - «Нүкте бойынша үлгі» (Point Sample) – түсті тышқанмен көрсетілген нүктеден (пиксельден) алады; - «3х3 орташа түсі» (3 by 3 Average) – 3х3 пиксельден тұратын аймақтың орташа түсін алады; - «5х5 орташа түсі» (5 by 5 Average) – 5х5 аймағы бойынша орташа түс алынады. «Пипеткаға» ұқсас тағы бір құрал – «түс алғыш» (Color Sampler) көмегімен сурет үстіне белгілер қоямыз. Белгілер қойылған жердегі түстер туралы ақпарат «Ақпарат» (Info) палитрасында пайда болады (5.1-суретті қараңыз). 5.1-сурет – «Ақпарат» палитрасы Бір көрініс үстіне төрт белгі қоюға болады (5.2-суретті қараңыз). Егер басқа құрал таңдалса, белгілер көрінбей қалады, бірақ олардың мәліметтері сақтаулы тұрады. 5.2-сурет – Белгілер қою

43 Егер «пипетка» таңдаулы тұрғанда Shift пернесін басып тұрсақ, «түс алғыш» құралына уақытша ауыса аламыз. Жұмыс кезінде осындай ауысу тәсілін пайдаланған ыңғайлы. «Түс алғыштың» баптау панелі «пипетка» құралы сияқты қарапайым. Жалғыз ерекшелігі – барлық белгілерді жоятын «Өшіру» (Clear) батырмасы бар. Photoshop программасында бояуды көрініске құюға арналған «құйғыш» (Paint Bucket) құралы бар. «Құйғыш» құралының баптау панелі 5.3-суретте көрсетілген. «Толтыру» (Fill) тізімінде екі қатар бар: «бірінші түс» (Foreground) – «құйғышқа» бірінші түсті меншіктейді, «үлгі» (Pattern) – әр түрлі материалдар беттерін (қағаз, металл, т.б.) бейнелейтін үлгілерді меншіктейді. Бұл үлгілерді «үлгілер» (Patterns) тізімінен таңдауға болады. 5.3-сурет – «Құйғыш» құралының баптау панелі «Рұқсаттама» (Tolerance) параметрінің атқарылатын қызметін түсіну үшін әуелі «құйғыш» құралының жұмыс істеу принципімен танысу қажет. «Құйғыш» құралы қолданушы көрсеткен пиксельдің түсін өзгертеді. Одан кейін көршілес пиксельдер арасынан түсі алғашқысымен бірдей немесе жақын пиксельдерді іздеп, олардың да түсін жаңа түске өзгертіп отырады. Алайда бірдей түсті пиксельдер кездесе қоймайды, ал түстері ұқсастары кездесуі мүмкін. Міне, осындай бір-біріне түстері жуық пиксельдерді анықтауда «рұқсаттама» параметрі пайдаланылады. Егер бұл параметр 0 болса, «құйғыш» тек қана бірдей түсті пиксельдерді бояйды. Егер, мысалы 10 болса, онда түстерінің айырмашылығы 10 бірлікке дейін болатын көршілес пиксельдер де боялады. «Шекаралас» (Contiguous) параметрінде белгіше тұрған жағдайда Photoshop қолданушы көрсеткен нүктемен шекаралас аймақты бояйды. Егер белгіше алынып тастаса, бүкіл көрініс аумағындағы сәйкес келетін нүктелердің барлығы боялады. Сурет салу құралдарына шолу Айырып/қосқыш (бейненің алдыңғы бетінің түсі)/ (фон түсі) Бейненің алдыңғы бетінін түс үлгісі Стандартты түс Фондық түстің үлгісі

44 Түстерге сәйкес аумақтарды бөліп алу "сиқырлы таяқша" Сиқырлы таяқша құралы пикселдегі түстерге сәйкес бейнелердің үзінділерін бөліп алуға мүмкіндік береді; сонымен бірге кез келген бөліп алу құралының көмегімен бөлінген аймақтардың шекараларын алдын ала сызып отыруға көмектеседі. Бояуларды шашыратқыш және суреттерді қылқаламмен салу Аэрограф Құралы Аэрограф құралы объектілерді бояуға мүмкіндік береді. Онда түстерге өту әрекеті орындалмайды. Онда аэрозольдық баллондық-шашыратқыш құралы арқылы суреттерге түрлі эффектілер салуға болады қылқалам Қылқалам құралы арқылы суреттерді өте оңай тәсілмен салуға болады. Ол суретшінің құралын алмастыра алады. Сызықтарды салу сызықтарды салу Қарындаш құралы кез келген сызықтарды сызуға мүмкіндік береді; сонымен қатар оны биттік бейнелермен жұмыс жасауға қолдануға болады. Градиент. градиент Бір түстен келесі түске жеңіл түрде өту арқылы аумақтарды толтыруға мүмкіндік береді. Бейнелер шеттерін жұқалап бояу - Бейнелерді жұқалап бояуға мүмкіндік береді (blur); жарықтылығын арттыру (sharpen); траектория бойынша бояу (smudge). Бейнелер жарықтылығын үлкейту мен кішірейту Жарықтылықты үлкейту dodge tool; жарықтылықты азайту bum tool; түстердің тығыздығын өзгертеді sponge tool (губка). Бақылау сұрақтары. 1.Сурет салу құралдары 2. Түстерге сәйкес аумақтарды бөліп алу 3.Бояуларды шашыратқыш және суреттерді қылқаламмен салу 6 тақырып.11,12 Сабақ. Фильтрлер. Жоспар 1.Фильтрлермен жұмыс.

45 Adobe PhotoShop графикалық редакторы растрлық графиканы өңдеудің өте бай мүмкіндіктеріне ие. Сүзгілер осы мүмкіндіктердің қатарында соңғы орын емес — арнайы командалар, олардың көмегімен сіз фотосуретті айтарлықтай өзгерте аласыз, оған басқа, кейде түпнұсқаға қарама-қарсы көрініс бере аласыз. Егер сіз бүкіл фотосурет үшін сүзгіні қолданғыңыз келсе, оны графикалық редакторда ашып, пәрменді іске қосыңыз: меню Filter, ... (выберите группу), ... (выберите фильтр). Егер сіз сүзгіні фотосуреттің белгілі бір аймағына ғана қолданғыңыз келсе, алдымен осы аймақты бағдарламаны таңдау құралдарының бірімен таңдаңыз (тіктөртбұрыш, сопақ, шеңбер, лассо және т. б.), содан кейін пәрменді іске қосыңыз: меню Filter, ... (выберите группу), ... (выберите фильтр). Осы көрнекі құралмен жұмыс істеуге ыңғайлы болу үшін біз Adobe PhotoShop-та жасалғандай сүзгілердің әрекетін топтарға бөліп ұсынамыз. Adobe ұсынған сүзгілердің мүмкіндіктерін Photoshop бағдарламасына қосымша сүзгілерді орнату арқылы кеңейтуге болатындығын ескеріңіз. 1-Сурет. Түпнұсқа. Сүзгілер қолданылмайды Фильтр – бұл кірістірілген программа. Оның орындалуы барысында ерекшеленген облысқа немесе бейнеге қандай да бір эффект қолданылады. Барлық фильтрлер фильтр менюінде орналасқан және топқа біріктірілген. Олардың атаулары олардың міндеттерін білдіреді. Соңғы фильтрді қайталап орындау үшін Ctrl + F немесе Фильтр→Соңғы фильтр командасын орындау қажет. Кейбір фильтрлер тобының міндеті мен баптауларын қарастырайық. Sharpen (резкость) фильтрі – арқылы жуылған бейненің қателіктерін аздап жөндеуге болады. Жаңа бейненің сапалығы нақты, өткір болуы тиіс. Бұл топтағы фильтрлер бейненің пиксельдер арасындағы анықтықты жоғарлату арқылы жұмыс істейді. Егерде фильтрді қолданып болған соң, бейнеде ұсақ бөлшектер пайда болса, онда ол пиксельдердің анықтылығының артқанынан болып отыр.

46 Sharpen фильтрі және Sharpen More (больше резкость) фильтрлері бейнедегі пиксельдердің бәрін не бейнеленген облыстың пиксельдерінің анықтылығын күшейтеді. Екінші фильтр өте күштірек істейді. Sharpen Edgesi (увеличить резкость контуров) фильтрі тек контурды өңдейді. Blur (смазывание) фильтрі – sharpen фильтріне қарсы іс-әрекет істейді.Noise (шум) тобындағы фильтрлер бейнеге шуды қосады немесе жояды. Мұндағы шу дегеніміз – бейне түсімен сәйкес келмейтін кез келген түстегі пиксельдер. Бұл фильтрлерді ескі суреттерді жөндеуге қолданған дұрыс. Artistic (художественные) фильтрі көркем бейнелеу фильтрі. Бұл фильтлер бейнеге қаламмен, қылқаламмен, акварельмен сурет салу техникасын қарастырады. Colored Pencil (түрлі түсті қалам) фильтрі қағазда түрлі түсті қаламдармен сурет салуды қарастырады. Pencil Wight(қалам қалыңдығы) –егер оның мәні аз болса, онда штрих жұқа болады. Stroke Pressure (қарындаш салмақтылығы) – мәні көп болса, онда алғашқы бейнеде түстер жақсы сақталады. Paper Brightness(парақ жарықтылығы) – 50 мәнінде парақ ақ түсті, 0 мәнінде қара түсті болады. Dry Brush (құрғақ қылқалам) фильтрі акварельді және майлы кескіндемелерді бояйды. Film Grain (зернистость фотопленки) фильтрі көлеңке мен орташа тонды бейнеге түйіршікті ою-өрнек салады және т.б. түрлері бар. Render (освещение) тобындағы фильтрлер объектілерді жарықтандырумен байланысты эффектілерді құрады. Объектіге жарық түсіру, түстің шағылуын және сынуы, күндізгі жарық, лампа, прожектор, бұдан басқа бейнеге бұлттар қояды және т.б. қызметін атқарады. Clouds (облака) фильтрі бейнеге бұлт тәріздес ою қояды. Бұны қолдану үшін алдымен керекті негізгі және фондық түсті таңдап және облысты белгілеу керек. Lightiny Effects (жарық түсіру эффектісі) фильтрі кез келген жарық эффектілерді құрады: күндізгі жарық, қарапайым және түрлі-түсті лампаларды, прожектор т.б. Gloss (фактура) параметрі объектінің фактурасын басқарады. Exposure(экспозиция) параметрі бейненің дәрежелік көзін анықтайды. Жақсы жағы жарықтандырады, кері жағы әлсіретеді. Ambience (подсветка) параметрі қосымша бейненің көздерінен шығатын жарықты мінездейді.

47 Рис. 1. Цветные карандаши (Colored Pencil) Имитирует эскиз карандашом на различных типах бумаги. Настройки: толщина, нажим, яркость бумаги. Рис. 2. Аппликация (Cutout) Цветовые переходы превращаются в участки вялого цвета. Результат напоминает шелкографию. Настройки: число слоев, простота границ, точность границ. Рис. 3. Сухая кисть (Dry Brush) Имитирует стиль, когда кисть используется для растирания густой краски по холсту. Настройки: размер кисти, детализация Рис. 4. Зернистость пленки (Film Grain) Имитирует эффект зернистой пленки, который появляется при проявлении снимка. Настройки: зерно, область цветов,

48 кисти, текстура. интенсивность. Рис. 5. Фреска (Fresco) Живописный эффект с черными границами, использующий цветовые пятна. Настройки: размер кисти, детализация кисти, текстура. Рис. 6. Неоновый свет (Neon Glow) Превращает изображение в двухцветный негатив. Настройки: область, яркость, цвет.

49 Рис. 7. Масляная живопись (Paint Daubs) Края и оттенки состоят из подобия живописных цветных мазков. Настройки: размер кисти, резкость, тип кисти. Рис. 8. Шпатель (Palette Knife) Служит для имитации технического приема - масляной живописи мастихином (специальным ножом для очистки палитры от краски или снятия лишней краски с холста). При этом в реальной (натуральной, некомпьютерной) живописи удается получить непредсказуемые цвета из сочетания многих красок, которые "захвачены" на палитре ("фузы"). Настройки: размер мазка, детализация, сглаживание. Рис. 9. Целлофановая упаковка или Пластиковый пакет (Plastic Wrap) Создает иллюзию пленки, наложенной на изображение. Настройки: подсветка (яркость светлых участков), детализация, смягчение (мягкость). Рис. 10. Очерченные края (Poster Edges) Фильтр предназначен для для усиления резких контуров изображения. Этот прием очень часто использовался в традиционных плакатах. Настройки: толщина краев, интенсивность, постеризация.

50 Рис. 11. Грубая пастель (Round Pastel) Грубо нанесенные штрихи пастелью - рисование цветными мелками. Настройки: длина штриха, детализация штриха, текстура (основа, на которой рисуем пастелью - кирпич, мешковина, ...), масштаб, рельеф, направление света, инверсия. Рис. 12. Растушевка (Smudge Stick) Фильтр служит для имитации инструмента, растушевывающего карандашный или пастельный рисунок. В качестве такого инструмента используется кусочек фетра, специальный ластик, ватка и даже собственный палец художника. Настройки: уровень освещенности (Hightlight Area), контрастность (Intensity).