ร า ย ง า น จั ดทำ โ ด ย น า ส า ว เ ก ศ ริ น โ พ ธิ รุ ข า ชั้ น มั ธ ย ม ศึ กษาปีที่ ๕/ ๗ เ ล ขที่๕ คุ ณ ค รู พิ ส มั ย สืบเ ล ย ร า ย ง า น นี้ เป็น ส่ ว น ห นึ่ ง ข อ ง ร า ย วิ ช า ภ า ค เ รี ย นที่ ๒ ปีก า ร ศึ กษา ๒๕๖๕ โ ร ง เ รี ย น สี ช ม พู ศึษา อ ง ค์ ก รบริ ห า ร ส่ ว น จั ง ห วั ด ข อ น แ ก่ น เ รื่ อ ง วั ฒ น ธ ร ร มปร ะ เ พ ณี ภ า ค อี ส า น ภ าษา ไทย พื้ น ฐ า น ร หั ส วิ ช า ท๓๒๑๐๒ เ ส น อ
คำ นำ รายงานเล่มนี้จัดทำ ขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่งของวิชาภาษาไทยพื้นฐาน เพื่อการ ศึกษาค้นคว้าที่มาและความสำ คัญของวัฒนธรรมภาคอีสานสร้างความเข้าใจและนำ ความรู้ที่ได้เพื่อนำ กลับไปพัฒนาวัฒนธรรมและถ่ายถอดสืบสวนให้ทั่วโลกได้รู้ว่า ภาคอีสานเป็นภูมิภาคเป็นเมืองเป็นที่หน้ามาเที่ยวชม ภาคอีสานหรือภาคตะวันออกเฉียงเหนือตั้งอยู่ที่ราบสูงมีแม่น้ำ โขงกันตอนเขต ทางภาคเหนือและภาคตะวันออกของภาคโดยทางใต้จรดชายแดนกัมพูชาทางตะวัน ออกมีเทือกเขาเพชรบูรณ์และเทือกเขาดงพญาเย็นเป็นนวกันแยกภาคเหนือและ ภาคกลาง เนื่องจากวัฒนธรรมทางภาคอีสานนี้โดดเด่นไม่ว่าจะเป็นเรื่องของอาหารการกิน ดนตรีพื้นบ้านนิทานพื้นบ้านและศิลปะการฟ้อนรำ จึงนำ มาเขียนรายงานหากผิด พลาดประการใดผู้จัดทำ ขอน้อมรับไว้และขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย ขอบคุณครูพิสมัย สืบเลยที่กรุณาแนะนำ ในการจัดทำ รายงานฉบับนี้จนสำ เร็จ ลุล่วงด้วยดี เ ก ศ ริ น โ พ ธิ รุ ข า ๕ มี น า ค ม๒๕๖๖
สารบัญ บั 02 03 04 05 06 เพลงพื้น พื้ บ้า บ้ น เครื่อ รื่ งดนตรีพื้ รีพื้น พื้ บ้า บ้ น นิทานพื้น พื้ บ้า บ้ น กาละเล่นพื้น พื้ เมือ มื ง เครื่อ รื่ งแต่งกาย อาหารประจำ ภาค 01
สำ หรับรัเพลงพื้น พื้ บ้าบ้นของภาคอีสานนั้น จะมีท่วงทำ นองแตกต่างกันตาม แต่ละพื้น พื้ ที่ โดยจะแบ่งบ่เป็นพื้น พื้ ที่ใหญ่ๆญ่ ได้แก่ อีสานเหนือและอีสานใต้ ซึ่ง ซึ่ เพลง พื้น พื้ บ้าบ้นของภาคอีสานมักสอดแทรกแง่คิดเกี่ยวกับวิถีชีวิ ชีวิตและความเป็นอยู่ขยู่อง คนในพื้น พื้ ที่ไว้อย่าย่งชัดชัเจนและสามารถแบ่งบ่ ประเภทของเพลงพื้น พื้ บ้าบ้น ได้ดังนี้ ๑.เพลงพิธีพิก ธี รรม ตัวอย่าย่งเพลงพิธีพิก ธี รรมของกลุ่มลุ่อีสานเหนือได้แก่ การลำ พระเวส หรือ รื การเทศน์มหาชาติ การแหล่ต่างๆ การลำ ผีฟ้าฟ้รักรัษาคนป่วย การสวดสรภัญญะ และการบายศรีสู่ รี ขสู่วัญในโอกาสต่างๆ ฯลฯ เพลงพื้นบ้าน ส่วส่นตัวอย่าย่งเพลงพิธีพิก ธี รรมของกลุ่มลุ่อีสานใต้ ได้แก่ เรือ รื มมม็วต เป็นพิธีพิก ธี รรมอย่าย่ง หนึ่งของชาวสุริสุนริทร์ ซึ่ง ซึ่ มีความเชื่อ ชื่ มาแต่โบราณว่า "เรือ รื มมม็วต" จะช่วช่ยให้คนที่กำ ลัง เจ็บไข้ไข้ด้ป่วยมีอาการทุเทุลาลงได้ ผู้เล่นไม่จำม่ จำกัดจำ นวน แต่จะต้องมีหัวหน้าหรือ รื ครูมม็ว ตอาวุโสทำ หน้าที่เป็นผู้นำ พิธีพิต่ ธี ต่าง ๆ และเป็นผู้รำ ดาบไล่ฟันฟัผีหรือ รื เสนียดจัญไรทั้งปวง
เครื่องดนตรีพื้นบ้าน เนื่องจากภาคอีสาน เป็นแหล่งรวมวัฒนธรรม ทั้งเพลงพื้น พื้ บ้าบ้น และการฟ้อฟ้นรำ ดังนั้นชาวอีสานจึงให้ความสำ คัญกับเครื่อ รื่ งดนตรีที่ รีที่ใช้ใช้นการบรรเลงท่วงทำ นองต่าง ๆ เป็นอย่าย่งมาก ดังนั้น เครื่อ รื่ งดนตรีข รี องชาวอีสาน จึงมีครบทุกทุประเภท ทั้ง ดีด สี ตี เป่า ๑. จะเข้กข้ระบือ บื เครื่อ รื่ งดนตรีสำ รี สำคัญที่ใช้ใช้นวงมโหรีเ รี ขมรเป็นเครื่อ รื่ งดนตรีปรี ระเภทดีดในแนวนอนมี ๓ สาย ๒. กระจับปี่ เป็นเครื่อ รื่ งดนตรีปรี ระเภทดีดโดยใช้กช้ระที่ทำ จากเขาสัตสัว์กล่องเสีย สี งทำ ด้วยไม้สักสั ๓. พิณพิ เป็นเครื่อ รื่ งดนตรีที่ รีที่บรรเลงด้วยการดีด มี ๒-๓ สาย แต่ขึ้น ขึ้ เป็นสองคู่ โดยขึ้น ขึ้ คู่ ๕ ๔. ซอกันตรึม รึ เป็นเครื่อ รื่ งสายใช้สีช้ทำ สี ทำด้วยไม้กล่องเสีย สี งขึง ขึ ด้วยหนังงูมีช่อช่งเสีย สี งอยู่ด้ยู่ ด้านตรงข้าข้มหน้าซอ ๕. โปงลาง เป็นเครื่อ รื่ งดนตรีปรี ระเภทที่บรรเลงทำ นองด้วยการตี โดยใช้บช้รรเลงร่วร่มกันกับแคน ๖. กลองกันตรึม รึ เป็นเครื่อ รื่ งหนังชนิดหนึ่งทำ ด้วยไม้ขุดกลวงขึง ขึ หน้าด้านหนึ่งด้วยหนังดึงให้ตึงด้วยเชือ ชื ก ๗. แคน เป็นเครื่อ รื่ งดนตรีปรี ระเภทเป่า ซึ่ง ซึ่ เป็นที่รู้จัรู้ จักมากที่สุดสุของชาวภาคอีสานเหนือ ๘. โหวด เป็นเครื่อ รื่ งเป่าชนิดหนึ่งที่ไม่มีม่ มี ลิ้น เกิดจากกระแสลมที่เป่าผ่าผ่นไม้รวก ๙. กรับรัคู่ เป็นกรับรัทำ ด้วยไม้เนื้อแข็ง ข็ ลักษณะเหมือนกับกรับรัเสภาของภาคกลาง
การละเล่นพื้นเมืิอง เนื่องจากภูมิประเทศภาคอีสานเป็นที่ราบสูงสูค่อนข้า ข้ งแห้งแล้งเพราะพื้น พื้ ดิน ไม่เม่ก็บน้ำ ฤดูแดูล้งจะกันดาร ฤดูฝดูนน้ำ จะท่วม แต่ชาวอีสานก็มีอาชีพ ชี ทำ ไร่ทำร่ ทำนา และเป็น คนรักรัสนุก ดังนั้นจึงสามารถหาความบันบัเทิงได้ทุกทุโอกาส โดยจะมีทั้งการร้อ ร้ งเพลง และ ฟ้อ ฟ้ นรำ ทั้งนี้ การแสดงของภาคอีสาน มักเกิดจากกิจวัตรประจำ วัน หรือ รืประจำ ฤดูกดูาล และลักษณะการแสดงซึ่ง ซึ่ เป็นลีลาเฉพาะของอีสาน คือ ลีลา และจังหวะในการก้าวเท้า ที่มี ลักษณะคล้ายเต้น แต่นุ่มนุ่นวลกว่า และมักเดินด้วยปลายเท้า โดยจะสบัดบัเท้าไปข้า ข้ งหลังสูงสู ซึ่ง ซึ่ ตัวอย่าย่งเพลงพื้น พื้ เมือง ที่มักนิยมขับขัรองกัน ได้แก่ หมอลำ เพลงโคราช เจรีย รี ง กันตรึม รึ เพลงล่องโขง เพลงแอ่วแคน ขณะที่ การฟ้อ ฟ้ นรำ ได้แก่ แห่นห่างแมว เซิ้งซิ้บั้งบั้ไฟ เซิ้งซิ้ สวิง เซิ้งซิ้โปงลาง เซิ้งซิ้ตังหวาย เซิ้งซิ้กระติบ รำ ลาวกระทบไม้ ฟ้อ ฟ้ นภูไท เป็นต้น เซิ้งซิ้สวิง แห่นห่างแมว
เครื่องแต่งกาย ชาวอีสานถือว่าการทอผ้าเป็นกิจกรรมยามว่างหลังจากฤดูกดูารทำ นาหรือ รื ว่างจาก งานประจำ อื่นๆ ดังนั้นใต้ถุนถุบ้าบ้นของชาวอีสานในอดีตจะมีการกางหูกทอผ้ากันไว้แทบ ทุกทุครัวรัเรือ รื น โดยผู้หญิงญิในวัยต่างๆ จะสืบ สื ทอดการทอผ้าตั้งแต่เด็ก โดยผ้าทอมือเหล่านี้ ทำ จากเส้นส้ ใยธรรมชาติเช่นช่ผ้าฝ้าย และผ้าไหม และจะถูกถูนำ ไปใช้ตัช้ ตัดเย็บ ย็ ทำ เป็นเครื่อ รื่ ง นุ่งนุ่ห่มห่หมอน ที่นอน ผ้าห่มห่และการทอผ้ายังยัเป็นการเตรีย รี มผ้าสำ หรับรัการออกเรือ รื นของ ฝ่ายหญิงญิรวมถึงเป็นการผ้าที่ทอไว้สำ หรับรั ฝ่ายชายด้วย ผ้าทอของภาคอีสาน สามารถ จำ แนกออกเป็น ๒ ชนิด ดังนี้ ๑. ผ้าทอสำ หรับรั ใช้ใช้นชีวิ ชีวิตประจำ วัน โดยผ้าทอชนิดนี้จะเป็นผ้าพื้น พื้ ไม่มีม่ มี ลวดลาย เพราะ ต้องการความทนทานจึงทอด้วยฝ้ายย้อย้มสี ๒. ผ้าทอสำ หรับรั โอกาสพิเพิศษ เช่นช่ ใช้ใช้นงานบุญประเพณีต่ ณี ต่างๆ งานแต่งงาน งานฟ้อฟ้นรำ ดังนั้นผ้าทอจึงมักมีลวดลายสวยงาม และมีสีสั สี นสัหลากหลาย ทั้งนี้ จะมีประเพณีที่ ณีที่คู่กัคู่กันมากับการทอผ้าคือการลงข่วข่ง โดยบรรดา สาวๆ ในหมู่บ้มู่าบ้นจะพากันมารวมกลุ่มลุ่ก่อกองไฟ บ้าบ้งก็สาวไหม บ้าบ้งก็ปั่นฝ้าย กรอฝ้าย ฝ่ายชายก็ถือโอกาสมาเกี้ยวพาราสีแ สี ละนั่งคุยคุเป็นเพื่อ พื่ นบางครั้งรั้ก็มี การนำ ดนตรีพื้ รีพื้น พื้ บ้าบ้นอย่าย่งพิณพิแคน โหวต มาบรรเลงจ่ายผญาโต้ตอบกัน เนื่องจากอีสานมีชนอยู่หยู่ลายกลุ่มลุ่วัฒนธรรม การผลิตผ้าพื้น พื้ เมืองจึง แตกต่างกันไปตามกลุ่มลุ่วัฒนธรรม เช่นช่กลุ่มลุ่อีสานใต้ คือกลุ่มลุ่คนไทยเชื้อ ชื้ สาย เขมรที่ตั้งถิ่นฐานอยู่ใยู่นแถบจังหวัดสุริสุนริทร์ ศรีส รี ะเกษ และบุรีรั รี มรัย์ เป็นกลุ่มลุ่ที่มี การทอผ้าที่มีสีสั สี นสัแตกต่างจากกลุ่มลุ่ไทยลาว อย่าย่งไรก็ตาม รูปแบบการแต่ง กายของชาวอีสานทั่วๆไป คือ ผู้ชาย มักนิยมสวมเสื้อ สื้ ม่อม่ฮ่อม ซึ่ง ซึ่ เป็นเสื้อ สื้ แขน สั้นสั้สีเ สี ข้มข้ๆ สวมกางเกงสีเ สี ดียวกับเสื้อ สื้ จรดเข่าข่นิยมใช้ผ้ช้ ผ้าคาดเอวด้วยผ้าขาวม้า ขณะที่ ผู้หญิงญิมักสวมใส่ผ้ส่ ผ้าซิ่นซิ่แบบทอทั้งตัว สวมเสื้อ สื้ คอกลม แขนยาว เล่น สีสั สี นสัแต่หากเป็นงานพิธีพิต่ ธี ต่างๆ อาจมีการห่มห่ผ้าสไบเฉีย ฉี ง สวมเครื่อ รื่ งประดับ ตามข้อข้มือ ข้อข้เท้าและคอพิ่มพิ่ด้วย
อาหารประจำ ภาค ในปัจจุบันบัอาหารจากภาคอีสาน ถือเป็นอาหารยอดนิยมที่แพร่หร่ลายทั้งในประเทศ และต่างประเทศ ซึ่ง ซึ่ เมนูที่ทุกทุคนคุ้นคุ้เคยกันดี ได้แก่ เมนูส้มส้ตำ โดยเฉพาะส้มส้ตำ ไทย ที่สามารถรับรั ประทานได้ทุกทุที่ ทุกทุเวลา เนื่องจากส้มส้ตำ มีส่วส่นประกอบหลักคือผัก และสามารถรับรั ประทานคู่กัคู่กับ ข้าข้วเหนียว ข้าข้วสวย ขนมจีน ได้ตามที่ต้องการ นอกจากเมนูส้มส้ตำ แล้ว อาหารอีสานที่ได้รับรัความนิยมเป็นอย่าย่งมาก ได้แก่ ลาบ ก้อย ข้าข้วเหนียวไก่ย่าย่ง ปลาร้าร้หลน ข้าข้วจี่ ผัดหมี่โคราช แกงอ่อม แกงผักหวานไข่มข่ดแดง เป็นต้น
บรรณานุกรม https://travel.kapook.com/view47157.html