ข้อ ข้ มูล มู พื้น พื้ ฐานชุม ชุ ชน บ้า บ้ นห้ว ห้ ยหมากเลี่ย ลี่ ม
บทเรียนการจัดการศึกษาส าหรับชนเผ่าพื้นเมืองดาราอาง (บ้านห้วยหมากเลี่ยม) 1. บริบทพื้นที่, ประวัติศาสตร์ ชื่อชุมชน ชื่อทางราชการ : หมู่บ้านห้วยหมากเลี่ยม ชื่อชนเผ่าดาราอาง : รอ โฮย มา เลม ที่ต้งั : หมู่๙ ตา บลม่อนปิ่น อา เภอฝางจงัหวดัเชียงใหม่๕๐๑๑๐ ผกู้่อต้งั : นายน้อย ละวัน (กวาน) : บา้นเลขที่๕๐๗ หมู่๙ ตา บลม่อนปิ่น อา อา เภอฝางจงัหวดัเชียงใหม่๕๐๑๑๐ หมายเหตุรูปภาพ ณ วันที่ ๒๔ ธันวาคม ๒๕๕๖ • ประวัติความเป็นมาของชุมชน ชาวดาราอาง อพยพเข้ามาอยู่ในประเทศไทยเมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๕๑๕ ประเทศไทย ผ่าน ทางชายแดนไทย-พม่า บริเวณดอยอ่างขาง จ านวน ๖ คน ประกอบไปด้วย ๑.นายน้อย ละวัน (กวาน) ๒.นายแก้ว กวาน ๓.นางลูน กวาน ๔.นางโจม ๕. นางสร้อย จุ่มเมิง ๖.นายกร (ปัจจุบัน เสียชีวิตแล้ว ๔ คน ที่ยังมีชีวิตอยู่มาจนถึงปัจจุบัน คือ นายน้อย ละวัน และนางสร้อย จุ่มเมิง) โดย การนา ของ นายนอ้ยกวาน พากนัอพยพเขา้มาอาศยัอยบู่ริเวณดอยในตา บลม่อนปิ่นของอา เภอฝาง (บริเวณชายแดนดอยอ่างขางปัจจุบัน) อาศัยอยู่ได้ประมาณ๒-๓ปีจึงยา้ยมาต้งัรกรากใกลต้วัเมือง ฝาง ซึ่งในปัจจุบัน คือหมู่บ้านห้วยหมากเลี่ยม หมู่ ๙ ต าบลม่อนปิ่น อา เภอฝางจงัหวดัเชียงใหม่ หลงัจากน้นัก็ไดม้ีชาวดาราอางอพยพเขา้มาอีกจา นวนหน่ึงจนมีจา นวน ๑๖ หลงัคาเรือน จึงไดต้้งั เป็นชุมชน ชื่อ ดอยหมากเลี่ยม (เนื่องจากมีตน้หมากเลี่ยมท้งัดอย) ใน พ.ศ. ๒๕๑๕ และใชช้ื่อ หมู่บ้านห้วยหมากเลี่ยม ต้งัน้นัมาจนถึงปัจจุบนัมีประชากรท้งัหมด ๑,๓๓๓ คน / ๒๑๙ หลังคา เรือน
2. ที่มาของการจัดการศึกษา/จุดเปลยี่น เดิมทีน้นัทางเครือข่ายวฒันธรรมดาราอางในประเทศไทยไดเ้ลือกสรรบ้านนอแล หมู่ที่๑๑ ตา บลม่อนปิ่น อา เภอฝางจงัหวดัเชียงใหม่(เป็ นบ้านหลัก)และบ้านปางแดงใน หมู่ที่ ๙ ต าบลเชียง ดาวอา เภอเชียงดาวจงัหวดัเชียงใหม่(เป็นพ้ืนที่รอง) ใหเ้ป็นพ้ืนหลกัและรองในการจัดการศึกษา แบบทางเลือกของชาวดาราอาง ในเรื่องการสืบสานวิถีวัฒนธรรม ประเพณีต่างๆของชาวดาราอาง ซึ่งการศึกษาในปัจจุบัน ในส่วนน้ียังไม่สามารถตอบสนอง หรือพัฒนาให้เด็กและเยาวชนได้พัฒนา ตนเองหรือสามารถเรียนรู้เรื่องราว รากเหง้า องค์ความรู้ภูมิปัญญาของตนเอง จากที่บรรพบุรุษได้ ถ่ายทอดสืบทอดต่อกันมาได้ จากความไม่พร้อมในการจัดการเรียนรู้ทางเลือกอย่างต่อเนื่อง ของ ชุมชนบ้านนอแล และบ้านปางแดงใน ทางชุมชนจึงได้ร่วมปรึกษาหารือ กับเครือข่ายวัฒนธรรมฯ และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่ าย อาทิ ชาวบ้าน ผู้รู้ แกนน า เด็กและเยาวชน จากน้นัจึงไดเลือก ้ สรร ชุมชนที่มีความพร้อมในการจัดการเรียนรู้ทางเลือกให้กับเด็กและเยาวชน คือชุมชนบ้านห้วยหมาก เลี่ยม โดยเนน้การเรียนรู้ตามวิถีวฒันธรรมดาราอางในรอบปีการเตน้ร า เพลงพ้ืนบา้น ดนตรี(การ ดีดดีง)และบา้นนอแลกบับา้นปางแดงในเป็นพ้ืนที่รอง 3. รูปแบบในการจัดการศึกษา/กระบวนการ รูปแบบการจัดการเรียนรู้น้ัน จะจัดภายในชุมชน โดยมีการจัดการเรียนรู้๓ รูปแบบ หนึ่ง จะจัดตามวิถีวฒันธรรมดาราอางในรอบปีที่เกิดข้ึนจริง ในสถานที่จริง ตามแต่ละกิจกรรมที่ เกิดข้ึนในรอบปี สอง จัดตามบ้านของผู้ถ่ายถอดองค์ความรู้ (บ้านผู้รู้) สาม จัดการเรียนรู้ในสถานที่ ที่เหมาะสมกับกิจกรรม อาทิเช่น การเต้นร า/ดนตรี จะจัดที่ลานหลัง โรงเรียนภายในชุมชน กระบวนการจัดการเรียนรู้เนน้ ใหเ้ด็กและเยาวชนไดเ้รียนจากกิจกรรมที่เกิดข้ึนจริง หรือที่จัดตาม วิถีวัฒนธรรมฯ เด็กและเยาวชนผู้เรียนรู้จะได้รู้สึก หรือสัมผัสด้วยตนเอง ตามความเหมาะสมของวัย การเรียนรู้จากน้นัก็ผรูู้้ก็จะทดสอบผลการเรียนรู้ของเด็กและเยาวชนผเู้รียนรู้โดยการถาม-ตอบ หรือ ให้เด็กและเยาวชนผู้เรียนรู้จับกลุ่มเล่าเรื่องราวที่ได้เรียนรู้ และทดสอบโดยการให้แสดงจริง จากการ เรียนรู้อาทิเช่น การเตน้ร า หรือร้องเพลงพ้ืนบา้นดาราอางก็ใหเ้ด็กและเยาวชนผเู้รียนรู้สาธิตการ เตน้ร า หรือร้องเพลงพ้ืนบา้น ใหผ้ถู้่ายทอด และผรู้่วมเรียนรู้ดว้ยกนัชม จากน้นัผถู้่ายทอดก็ให้ ค าแนะน า เพื่อให้ผู้เรียนรู้มีแนวทาง พัฒนาทักษะความสามารถของตนเอง หรือเพื่อปรับปรุงให้ดี ยงิ่ข้ึน และนา ไปพัฒนาตนเองต่อไป 4. การมีส่วนร่วม/เครื่องมือที่ใช้ ทางชุมชนให้ความร่วมมือในการจัดการเรียนรู้ตามวิถีวัฒนธรรมดาราอางในรอบปี โดยให้ผู้รู้ เป็ นผู้รู้น ากระบวนในการจัดการเรียนรู้ให้กับเด็กและเยาวชน เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดในการ เรียนรู้ ผู้รู้ก็จะสรรหา สนับสนุนอุปกรณ์ต่างๆในการการเรียนรู้ให้กับเด็กและเยาวชน อาทิเช่น ดีง
กลองยาว ฆ้อง ฉาบ (เครื่องดนตรี) จัดเตรียมอุปกรณ์/ส่วนประกอบต่างๆ ในจัดกิจกรรมตามวิถี วัฒนธรรมฯ ที่เกิดข้ึนจริงในรอบปี 5. ผลส าเร็จ ชาวบ้านหรือผู้รู้ ที่เห็นความส าคัญ หรือตระหนักเห็นคุณค่าองค์ความรู้ภูมิปัญญาของ ตนเอง ที่ก าลังสูญหายไปตามกาลเวลา ให้ความร่วมมือในการถ่ายทอด และมีส่วนร่วมในการ จัดการเรียนรู้ให้กับเด็กและเยาวชน ส าหรับเด็กและเยาวชนก็ได้มีส่วนร่วมในการเรียนรู้วิถี วัฒนธรรมชาวดาราอาง ของตนเอง เกิดการตระหนักเห็นคุณค่าและมีความกล้าที่จะแสดงออก หรือเปิ ดเผยในความเป็ นชาวดาราอางของตนเอง ต่อบุคคลอื่นๆ และภาคภูมิใจที่มีส่วนในการฟ้ืนฟู สืบทอด วัฒนธรรม องค์ความรู้ภูมิปัญญาของตนเอง 6. ปัญหา/ข้อเสนอ (การปฏิบัติการในพื้นที่,ระดับนโยบาย) 1. แกนน าชุมชนไม่ให้ความสนใจ ตระหนักถึงคุณค่า หรือเห็นถึงความส าคัญ จึงไม่คิดหรือ พร้อมที่จะเอ้ืออา นวย สนับสนุนผู้รู้ และให้ความร่วมมืออย่างแท้จริง ในการจัดการเรียนรู้ ทางเลือกน้ีเนื่องจากไม่ทา ให้เกิดรายได้หรือมีประโยชน์กับตนเองและตนยังต้องมาเสียสละ เวลาในการท ามาหากิน เสียรายได้ที่ตนควรจะได้รับในแต่ละวันอีกด้วย 2. ชาวบ้านผู้ปกครองของเด็กและเยาวชน ส่วนใหญ่ยังไม่ให้ความสนใจ ตระหนักถึงคุณค่า หรือเห็นถึงความส าคัญ พร้อมที่จะคิดหรือที่จะเข้าใจในการจัดการเรียนรู้ทางเลือกน้ีและ พร้อมที่จะให้ความร่วมมืออย่างแท้จริง เพราะยังต้องท ามาหากิน หารายได้เล้ียงปากทอ้งและ เมื่อลูกหลานของตนได้เรียนรู้แล้วก็ไม่เห็นว่า จะสามารถน าประกอบเป็ นอาชีพได้หรือสร้าง รายได้ให้กับตนและครอบครัว จึงไม่เห็นมีคุณค่า หรือตระหนักถึงความส าคัญขององค์ ความรู้ภูมิปัญญาว่าสูญหายไปกับกาลเวลาในทุกๆวันไปเรื่อยๆ 3. ผู้รู้ส่วนใหญ่ในชุมชน ยังไม่ให้ความสนใจ ตระหนักถึงคุณค่า หรือเห็นถึงความส าคัญ พร้อม ที่จะให้ความร่วมมือในการจดัการเรียนรู้น้ีเนื่องจากไม่ท าให้เกิดรายได้ เพราะตนยังต้องท า มาหากินเล้ียงปากทอ้งและไม่เห็นว่าเป็ นประโยชน์ในสังคมปัจจุบัน เพราะตนก็ไม่สามารถ ใชอ้งคค์วามรู้ภูมิปัญญาที่ตนมีมาสร้างเป็นอาชีพ หรือทา ใหเ้กิดรายไดเ้ล้ียงตนเองและ ครอบครัวได้จากการเป็ นผู้รู้หรือมีองค์ความรู้ 4. เด็กและเยาวชนส่วนใหญ่ไม่สนใจความสนใจ ตระหนักถึงคุณค่า หรือเห็นถึงความส าคัญ ว่า ตนเรียนรู้ไปแล้วจะเป็ นประโยชน์ หรือใช้ในการประกอบเป็ นอาชีพในอนาคตได้ พร้อมกับ ที่ผู้ปกครองไม่ให้การสนับสนุน หรือเห็นด้วย 5. ไม่มีงบประมาณ หรือค่าตอบแทนในการจัดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง และมีค่าตอบแทน สนับสนุนให้กับผู้รู้น้อย ไม่เพียงพอที่จะเป็ นรายได้หลักให้กับผู้รู้ได้และอย่างสม ่าเสมอ 7. ข้อเสนอ ควรหาแนวทาง หรือกระบวนที่ท าให้เกิดการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงจากชาวบ้านในชุมชน (ชาวบ้าน, แกนน า, ผู้ปกครอง, ผู้รู้, เด็กและเยาวชน) ส่วนใหญ่ที่ยังไม่สนใจการจัดการเรียนรู้ทางเลือก ลกัษณะน้ีที่จะให้ความสนใจ หรือตระหนักถึงความส าคัญขององค์ความรู้ภูมิปัญญาของตนเองว่ามี
คุณค่าและพร้อมที่จะสนบัสนุน เอ้ืออา นวยเรียนรู้ในการจัดการเรียนรู้ทางเลือกน้ีเห็นว่าเป็ นเรื่องราว หรือเป็ นความรับผิดชอบของตนเองจนเกิดการมีส่วนร่วม เป็ นความร่วมมืออย่างแท้จริงจากทุกฝ่ าย ภายในชุมชนเอง
แบบสำรวจชุมชนต้นแบบ โครงการเสริมสร้างสุขภาวะชุมชนพื้นที่สูงบนฐานวัฒนธรรมชนเผ่าพื้นเมือง (สส.ชพ.) ส่วนที่ 1: ข้อมูลชุมชน 1. ข้อมูลพื้นฐานชุมชน 1) ชื่อชุมชนทางการ ห้วยหมากเหลี่ยม 2) ชื่อชุมชนภาษาชนเผ่า ดือแล แป๊ล เหลม 2 ที่ตั้ง หมู่ที่ 9 ตำบลม่อนปิ่น อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์50110 3 ประวัติชุมชน (การก่อตั้ง โยกย้ายมาจาก ผู้ก่อตั้งหมู่บ้าน และข้อมูลอื่นๆที่สำคัญ) ชุมชนห้วยหมากเหลี่ยมก่อตั้งขึ้น 2522 อยู่มา 38 ปี ก่อนปี 2522 ชาวดาราอางมีอาชีพรับจ้างในบริเวณนี้ หลายจนสุดท้ายได้มีการชักชวนมาตั้งเป็นชุมชนห้วยหมากเหลี่ยมและยังมีชุมชนใกล้เคียงอีกหลายชุมชน ย่านแถบ นี้จึงเป็นย่านชุมชนดาราอางในอำเภอฝาง ผู้นำชุมชนห้วยหมากเหลี่ยมมีมา 3 รุ่นจำนวน 3 คน ผู้นำคนแรก(นาย น้อย ละวัน)ปกครอง 20 ปี ผู้นำคนที่สอง(นายมหาวงศ์ นามแก้ว)ปกครอง 7 ปีผู้นำคนที่สามคนปกครองปัจจุบัน (นายยี่ คำมาด) ชุมชนห้วยหมากเหลี่ยมเมื่อก่อนมีห้วย ในห้วยมีต้นหมาก หน่วยออกเหลี่ยมลูกผลไม้ป่ามีรูปร่าง เหลี่ยมผลไม้ป่าชนิดนี้เยอะจึงเป็นที่มาของ “ห้วยหมากเหลี่ยม” ภาษาดาราอาง ดือแล แปลว่า ห้วย แป๊ล แปลว่า หมาก ชุมชนห้วยหมากเหลี่ยมมีโรงเรียนห้วยหมากเหลี่ยมในชุมชน 1 แห่ง ถึงชั้นป. 6 มีวัดสำนักสงฆ์ห้วยหมาก เหลี่ยม 1 แห่ง องค์การบริหารม่อนปิ่นอยู่ห่างชุมชน 3 กิโลเมตร สถานอนามัยม่อนปิ่นห่าง 3 กิโลเมตร อาคาร อเนกประสงค์ของชุมชน 1 แห่งใช้ประชุมหมู่บ้าน การอบรมสิทธิเด็ก และอื่น ๆ 4. ประชากร เป็นกลุ่มชาติพันธุ์หลัก ดาราอาง รองเมี้ยน จำนวนหลังคาเรือน 300 จำนวนประชากร 2,300 คน (ชาย1,000 คน หญิง1,300คน) 5. ความเชื่อ/ศาสนา ศาสนาพุทธเป็นหลัก มีศาสนาคริสต์อยู่สองหลัง 6. ลักษณะภูมิประเภท ภูเขาอยู่สันเขา มีภูเขาล้อมรอบป่ามีความอุดมสมบูรณ์
6 สภาพภูมิอากาศ อากาศเย็นมีลมพัดตลอดเวลา 7 การคมนาคม ถนนลาดยางเป็นหลุมเป็นบ่อ ไม่มีรถโดยสารผ่านหมู่บ้าน ชาวบ้านเดินทางด้วยรถส่วนตัวเป็นหลัก 8 โครงสร้างการปกครองในปัจจุบัน - ผู้นำทางการ ชุมชนห้วยหมากเหลี่ยมเป็นหย่อมบ้าน มีผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน มีอสม. 20 คน และมีคณะกรรมการโรงเรียน ห้วยหมากเหลี่ยม o ผู้นำทางธรรมชาติ/ศาสนา มีมัคธายก 3 รุ่นมีผู้นำศาสนาพุทธ มีคณะกรรมการปกครองหมู่บ้าน 15 คนมีทั้งอาวุโส วัยกลาง และ เยาวชน มีคณะกรรมการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และระบบอาวุโสในชุมชนตามประเพณีวัฒนธรรม ดาราอาง 9 อาชีพของคนในชุมชน รับจ้างทั่วไป ทำไร่ ทำสวน ปลูกลินจี่ ปลูกมะม่วง ปลูกลำไย ปลูกข้าวโพด และหัตถกรรมดาราอาง 10 กลุ่ม องค์กร เครือข่ายในชุมชน (เช่นกลุ่มสตรี /กลุ่มออมทรัพย์ ฯลฯ) มีกลุ่มแม่บ้าน กลุ่มเยาวชน กลุ่ม อสม. กลุ่มผู้รักษาความสงบในชุมชน(ชรบ.) กลุ่มคณะทำงาน กลุ่ม กองทุนออมทรัพย์ และคณะทำงานปกป้องคุ้มครองเด็กในชุมชน และโรงเรียน 11. องค์กร หน่วยงานที่เข้ามาส่งเสริมสนับสนุนตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน (เท่าที่จำได้) 1) องค์กรภาครัฐ ชื่อหน่วยงาน บทบาทในชุมชน หรือ สนับสนุนด้าน อบต.ม่อนปิ่น ไฟฟ้า อบจ.ฝาง ถนน ร.ร.ห้วยหมากเหลี่ยม อุปกรณ์การเรียน
1) องค์กรเอกชน/ องค์กรภาคประชาชน ชื่อหน่วยงาน บทบาทในชุมชน หรือ สนับสนุนด้าน มิลนิธิ พัฒนาบนพื้นที่สูง (UHDP) น้ำประปา /อ่างเก็บน้ำ/สถานะบุคคล องค์กร แพลน ศูนย์อาคารเรียนโรงเรียน สมาคมศูนย์รวมการศึกษาและวัฒนธรรมชาวไทย ภูเขา (IMPECT) สิทธิเด็ก การพัฒนาคุณภาพเด็ก การฟื้นฟูวัฒนธรรม ดาราอางในชุมชนและถ่ายทอดเด็กเยาวชน มูลนิธิรักษ์เด็ก อุปกรณ์เครืองดนตรีชนเผ่าดาราอาง มูลนิธิชนกลุ่มน้อยและชาติพันธุ์ ศูนย์หลักประกาศสุขภาพเด็กกลุ่มG องค์กรไร้พรมแดนลุ่มน้ำฝาง สิทธิเด็ก การทำหนังสั้น สื่อ
ส่วนที่ 2: ข้อมูลเฉพาะด้านการถ่ายทอดสืบทอดองค์ความรู้ด้านดนตรี 1.1 ประเภทของเครื่องดนตรี o จำนวนเครื่องดนตรีที่เคยมีในอดีต มีปี่น้ำเต้า ดิ่ง3 สาย กลองชุด รำดาบ ใบไม้ดีด ซึง ขลุ่ย ชนิด o จำนวนเครื่องดนตรีที่ยังคงมีในปัจจุบันมีปี่น้ำเต้า ดิ่ง3 สาย กลองชุด รำดาบ ซึง ขลุ่ยชนิด o สาเหตุที่ทำให้เครื่องดนตรีเพิ่มขึ้น หรือ ลดลง สาเหตุที่ลดลงไม่มีคนสานต่อ เครืองดนตรีบางชนิดทำยาก เล่นยาก เสียงไม่ดังเหมือนแต่ก่อน เด็กไม่สนใจเรียน ผู้ใหญ่ถ่ายทอดไม่เป็น 1.2 บทบาทของเครื่องดนตรีในชุมชน o คนในชุมชนยังมีการใช้เครื่องดนตรีในชีวิตประจำวันหรือไม่ (ใช้ / ไม่ใช้) ให้ระบุรายละเอียดด้านล่าง - ชนิดของเครื่องดนตรีซึง 4 สาย โอกาสที่ใช้งานบุญรื่นเริง ปีใหม่ เข้าพรรษาและออกพรรษา - ชนิดของเครื่องดนตรีกลองชุดยาว โอกาสที่ใช้งานเข้าพรรษาและออกพรรษา - ชนิดของเครื่องดนตรีดิ่ง 3 สายโอกาสที่ใช้การแสดงปีใหม่ - ชนิดของเครื่องดนตรีปี่น้ำเต้า โอกาสที่ใช้แสดงวัฒนธรรมปีใหม่ เป่าปลุกสาวในช่วงงานปี ใหม่ o มีหน่วยงาน/องค์กร (ภาครัฐและเอกชน) ที่มาส่งเสริมกิจกรรมด้านดนตรีของบ้านหรือไม่ มีสมาคมศูนย์รวมการศึกษาและวัฒนธรรมชาวไทยภูเขาในไทย 1.3 ผู้รู้/นักคนตรีพื้นบ้าน o จำนวนผู้รู้ด้านดนตรีพื้นบ้าน(คนตรี/บทซอ บททา/การเต้น/การละเล่นพื้นบ้าน) ในชุมชน มี50 คน (ชาย 20 คน หญิง30 คน) โดยเฉลี่ยแล้วผู้รู้อยู่ในช่วงอายุระหว่าง ดนตรีระหว่างอายุ 25 ปี ถึง อายุ 40 ปีด้านเพลงระหว่างอายุ 20 ปี ถึง อายุ 70 ปีด้านการเก็บระหว่างอายุ 5 ถึง อายุ 80 ปี - ชนิด ซึงจำนวน 30 คน - ชนิด กลองยาวชุด จำนวน 152 คน - ชนิด ดิ่ง 3 สาย จำนวน 50 คน - ชนิดปี่น้ำเต้า จำนวน 14 คน - ชนิด ขลุ่ย จำนวน 25 คน o จำนวนเยาวชนที่มีความสนใจในการเรียนรู้ดนตรีพื้นบ้าน - ชนิด ซึงจำนวน 30 คนชาย 10 คนหญิง 20 คน
- ชนิดกลองยาวชุด จำนวนชาย 25 คน - ชนิดฟ้อนรำดาบ จำนวนหญิง 20 คน o ในอดีตผู้รู้ได้รับการถ่ายทอดสืบทอดองค์ความรู้ด้านดนตรีอย่างไร ตอนไปไร่ไปสวนเผ่าดนตรีระหว่างทางไปสอนกันไปเดินกันไป งานปีใหม่เทศกาลงาน เข้าพรรษา และออกพรรษา o ปัจจุบันชุมชนมีกระบวนการถ่ายทอดสืบทอดองค์ความด้านดนตรีหรือไม่ ให้ระบุรายละเอียด สอนตอนเย็นหลังเลิกงาน ช่วงเวลาว่าง ถ่ายทอด ซึง ดิ่ง 3 สาย มีเด็กเรียน 20 คน ขั้นตอนที่ 1 ฝึก จับสายดิ่งและสายซึง ให้คุ้นมือ ขั้นตอนที่ 2 ฝีกดีดทีละเส้นไล้เสียงให้คุ้นเสียง ขั้นตอนที่ 3 ฝึกดีดตามกระบวนการดีด ปากเปล่า ทำให้ดูก่อน เพลงใช้มือสอน ขั้นตอนที่ 4 ลองให้เด็กทำตามกระบวนการทั้งหมด ขั้นตอนที่ 5 ดีดไปพร้อมกันทั้งครูผู้สอน และผู้เรียน o ในกรณีที่ชุมชนไม่มีผู้รู้เฉพาะด้าน ชุมชนมีวิธีการจัดการอย่างไร ตอนนี้ชุมชนห้วยหมากเหลี่ยมมีผู้รู้ในชุมชน ยังไม่เคยเจอเหตุการณ์แบบนี้มาก่อน o มีการบันทึกบทเพลง/โน๊ตเพลง หรือไม่ ยังไม่มีการแกะโน้ตเพลง มีแต่เนื้อเพลง ส่วนที่ 3: ข้อมูลอื่นๆ 1) แผนที่ชุมชน/ทรัพยากร 2) แผนที่ผู้รู้ 3) อื่นๆ ชื่อ คะติมะ หลี่จ๊ะ (ผู้เก็บข้อมูล) วันที่2 กรกฎาคม พ.ศ. 2560