ข้อ ข้ มูล มู พื้น พื้ ฐานชุม ชุ ชน บ้า บ้ นแม่ย ม่ ะน้อ น้ ย
1 ข ้ อมูลพ ื้นฐานบ ้ านแม่ยะน ้ อย ประวัติชุมชน บา ้ นแม่ยะน ้ อยเป็ นชุมชนชาวไทยภูเขาเผ่ามง ้ เริ่มเขา ้ มาในพ้ืนที่ประมาณ ปีพ.ศ.2481 โดยการโยกย้ายมาจากบ้านขุนกลาง มีนายเจ้ียเน ้ งแซ่วะ เป็ นแกนน า ต่อมานายเจ้ียเน ้ งถูกโจร ปล้นและเสียชีวิตลง เหตุการณ์ที่เกิดข้ึนทา ให ้ ชาวบ ้ านในหมู่บ ้ านตื่นกลวัมาก ชาวบ ้ านกลุ่ม ตระกูลแซ่วา่งจึงยา ้ ยกลบัไปบา ้ นขุนกลางและกลุ่มตระกูลแซ่ยา่งยา ้ ยไปบา ้ นแม่แลบ จากน้นัเป็ น เวลา 5 ปีชาวบา ้ นตระกูลแซ่ว่างจากบา ้ นขุนกลางซ่ึงเคยอยูท่ ี่บา ้ นแม่ยะน ้ อยมาก่อน ได้ย้าย กลบัมาอยใู่หม่และต้งัหมู่บา ้ นห่างจากที่เก่าประมาณ 1 กิโลเมตร ในตอนน้นับา ้ นแม่ยะนอ ้ ยเป็ น หมู่บา ้ นบริวารของบา ้ นแม่ยะหลวง (กะเหรี่ยง) ซ่ึงข้ึนกบัหมู่ที่17 มีนายเลาซาง แซ่วะ เป็ น ผูน ้ า ต่อมาไดเ ้ปลี่ยนเป็ นหมู่ที่12 เปลี่ยนเป็ นหมู่ที่7 เปลี่ยนมาเป็ นหมู่ที่5 ซ่ึงในช่วงเวลาน้นัก ็ มี การเปลี่ยนตวัผูน ้ า บ่อยคร้ังจนปีพ.ศ.2533 นายโชคชัย วิวฒันพนากุลไดร ้ับการเลือกต้งัให ้ เป็ น ผูน ้ าอย่างเป็ นทางการ ต่อมาปีพ.ศ.2536 บ ้ านแม่ยะน ้ อยได ้ แยกจากหมู่ที่ 5 มาเป็ นหมู่ที่18 จนถึงปัจจุบัน ผูน ้ า ของบา ้ นแม่ยะนอ ้ ยจากอดีตจนถึงปัจจุบนัมีดงัน้ี นายเลาซาง แซ่วะ นาย เลายา่ง แซ่วะ นายดี๊ แซ่วะ นายเจี๊ยะ แซ่ยา่ง นายโชคชัย วิวัฒนพนากุล นายสุชีพ แซ่วะและ นายเปา แซ่วะ ที่ต้ังและลกัษณะทางภูมิศาสตร ์ บา ้ นแม่ยะนอ ้ ยต้งัอยหู่มทู่ ี่18 ต.บ้านหลวงอ.จอมทองจ.เชียงใหม่มีอาณาเขตติดตอ่ดงัน้ี o ทิศเหนือ ติดกบับา ้ นขนุกลาง ม.7 ต.บ้านหลวงอ.จอมทองจ.เชียงใหม่ o ทิศใต้ติดกบับา ้ นหว ้ ยปูลิง ม.5 ต.บ้านหลวงอ.จอมทองจ.เชียงใหม่ o ทิศตะวันออก ติดกบับา ้ นแม่ยะนอ ้ ยกะเหรี่ยง ม.12 ต.บ้านหลวงอ.จอมทอง จ. เชียงใหม่ o ทิศตะวันตก ติดกบัโครงการหลวงแม่ยะนอ ้ ย ม.18 ต.บ้านหลวงอ.จอมทอง จ. เชียงใหม่ ลักษณะทางประชากร ชุมชนแม่ยะนอ ้ ยมีจา นวนประชากรท้งัหมด 442 คน 65 ครัวเรือน ประชากรชาย238 คน ประชากรหญิง 194 คน อตัราการเกิดในรอบปี ชาย2 คน หญิง3 คน อัตราการตายในรอบปี ชาย 1 คน หญิง 1 คน
2 ความเชื่อและศาสนา ชุมชนแม่ยะน ้ อยนับถือศาสนาแบบด้งัเดิมท้งัหมด ยงัมีความเชื่อนับถือผีบรรพบุรุษท้งั หมู่บ ้ านเป็ นหมู่บ ้ านที่ยงัคงไวซ ้่ึงวฒันธรรมด้ังเดิมมาก วิถีชีวิตไม่ได ้ เปลี่ยนแปลงมากถ ้ า เปรียบเทียบกบัหมู่บา ้ นมง ้ที่อื่น โครงสร้างการน าการปกครอง ชุมชนแม่ยะนอ ้ ยมีการปกครองเป็ น 2 ลักษณะคือ 1. แบบทางการ คือระบบการจัดการปกครองโดยองค์กรของรัฐหรือระบบราชการโดยมี ผใู้ หญ่บา ้ นเป็ นผนู้ า หมู่บา ้ น มีผชู้่วยผใู้ หญ่บา ้ น คณะกรรมการ10 ฝ่ ายและมีสมาชิกองค์การ บริหารส่วนตา บล ช่วยกันดูแลและพฒันาหมู่บ ้ าน ในหมู่บ ้ านแม่ยะน ้ อยได ้ แบ่งเขตการ ปกครองเป็ น 3 เขต เพื่อใหง ้่ายแก่การปกครองและการพฒนาั ผนู้ า ในหมู่บา ้ นชุดปัจจุบนัมีรายชื่อดงัน้ี นายเปา แซ่วะ ตา แหน่งผใู้ หญ่บา ้ น 2. แบบไม่เป็ นทางการ หรือการปกครองตามโครงสร ้ างตระกูลแซ่ เป็ นการปกครองที่ยึดหลัก ของกลุ่มตระกูลแซ่เป็ นส าคญัซ่ึงจะมีผูร ู้้ ผูอ ้ าวุโสที่ไดร ้ับการยอมรับนับถือของตระกูลแซ่ เป็ นผู้น าควบคุมดูแลคนในตระกูลแซ่ ชุมชนแม่ยะน ้ อยประกอบดว ้ ยตระกูลแซ่3 ตระกูล คือแซ่วะ แซ่ยา่งและแซ่ลี การคมนาคม ระยะทางจากตวัเมืองถึงหมู่บา ้ น 100 กิโลเมตรเส้ นทางที่สามารถเขา ้ หมู่บา ้ นไดม ้ีเส้ นทาง เดียวคือถนนบา ้ นแม่ยะนอ ้ ยไปบา ้ นขนุกลางระยะทาง 12 กิโลเมตร ระบบการผลิต ระบบการเกษตรในอดีตของบา ้ นแม่ยะนอ ้ ยมีระบบการเพาะปลูกพืชหลกั 3 ระบบคือ 1. ไร่ฝิ่ น เป็ นการเพาะปลูกที่มีการปลูกพืชที่หลากหลายผสมผสานในไร่ฝิ่นเช่น กะหล ่าปลี ผักกาดเขียวผักชีมนัฝรั่งแดง เผือก นอกจากพืชที่ปลูกแล้วยังมีพืชผักธรรมชาติหลายชนิด ข้ึนอยูใ่นไร่ฝิ่น ในสมยัก่อนไร่ฝิ่นเปรียบเสมือนธนาคารที่ให ้ ดอกผลเป็ นกอบเป็ นกา เพราะ รายไดห ้ ลกัที่เป็ นเงินมาจากไร่ฝิ่นเป็ นส่วนใหญ่ไร่ฝิ่นจะปลูกหลงัจากเก ็ บเกี่ยวขา ้ วโพดเสร ็ จ แลว ้ประมาณเดือนกนัยายน-ตุลาคมก ็ จะหว่านเมล ็ ดฝิ่นลงในไร่ที่เตรียมไว ้ แลว ้ จะไปเก ็ บ เกี่ยวยางฝิ่นประมาณเดือนมกราคม-กุมภาพันธ์ 2. ไร่ข้าวเป็ นการเพาะปลูกที่สา คญัอยา่งหน่ึงในสมยัน้นัเพราะชาวมง ้ นิยมปลูกขา ้ วไวบ ้ ริโภค พนัธุ์ขา ้ วที่ปลูกส่วนใหญ่จะเป็ นขา ้ วเจา ้ เป็ นขา ้ วพนัธุ์พ้ืนเมืองปลูกในที่สูง ในไร่ขา ้ วจะมีการ
3 ปลูกที่หลากหลายผสมผสานเช่นเดียวกันกับไร่ฝิ่น เช่น ฟั กทอง ฟักหม่น แตงกวา แตงร้าน พริก มะระ มันแกวเผือกขิงถวั่ฯลฯ 3. ไร่ข้าวโพด เป็ นการเพาะปลูกที่หลากหลายผสมผสานเหมือนไร่ฝิ่นซ่ึงขา ้ วโพดที่ปลูกในสมยั น้ันก ็ เพื่อน ามาบริโภคและเล้ียงสัตว์ นอกจากน้ันยงัน ามาต้มท าเป็ นสุรา สุราที่ท าจาก ขา ้ วโพดน้ันเป็ นสุราที่ไดร ้ับคา ร่ าลือและยอมรับกนัทวั่ ไปว่าเป็ นสุราที่ดีและมีรสชาติเยี่ยม ข้าวโพดจะปลูกประมาณเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน และจะเก ็ บเกี่ยวประมาณเดือนกนัยายนตุลาคม นอกจากการปลูกพืชที่กล่าวมาแลว ้ ยงัมีการปลูกกญัชงเพื่อนา มาทา เป็ นเครื่องนุ่งห่มและ ใชใ้ นพิธีกรรมต่างๆ และมีการปลูกทอ ้ พ้ืนบา ้ นไวบ ้ ริโภคการเล้ียงสัตวใ์นสมยัน้นัจะเล้ียงแบบ ปล่อยตามธรรมชาติสัตวท์ ี่นิยมเล้ียงในสมยัน้นัคือ มา ้ ววัแพะ หมูเป็ ด ไก่การทา การเกษตรใน ปัจจุบนัของบา ้ นแม่ยะนอ ้ ยหลงัจากเลิกปลูกฝิ่นตามนโยบายของรัฐ ชาวบ้านได้ปลูกพืชทดแทน ตามที่ทางราชการส่งเสริมหลายชนิดมีรายละเอียดดงัน้ี ไม้ดอก พืชที่นิยมปลูก คือ ดอกคาร์เนชนั่ดอกจิ๊บโซฟีร่า ไม้ผล พืชที่นิยมปลูก คือ พลับ และบ้วย พืชผัก พืชที่นิยมปลูก คือ หัวผักกาด กะหล ่าปลีพริกหวาน และมะเขือเทศ พืชไร่ พืชที่นิยมปลูก คือ ขา ้ วโพดเล้ียงสัตว์ถวั่แดงหลวงและขา ้ วไร่ สภาพปัญหาในชุมชน ในระยะเวลาที่ผา่นๆ มา ชุมชนได้ประสบปัญหามากมายหลายด้าน พอจะสรุปออกมาไดด ้ งัน้ี 1) ปัญหาขอ ้ จา กดัทางดา ้ นพ้ืนที่ทา กิน อนัเนื่องมากจากการออกนโยบายต่างๆ ของรัฐที่จา กดั พ้ืนที่ทา กิน ชาวบ้านไม่มีเอกสารสิทธ์ิในพ้ืนที่ทา กิน 2) ปัญหาเกี่ยวกบัการประกอบอาชีพ ชาวบ้านมักประสบปัญหาราคาพืชผลราคาตกต ่า ปัญหา ดอกไม้เป็ นโรค 3) ปัญหาด้านความยากล าบาก เนื่องจากการพฒันาด ้ านสาธารณูปโภคยงัเขา ้ไปไม่ถึงชุมชน เช่น (ถนน ไฟฟ้า) กจิกรรมที่ชุมชนท า 1. กิจกรรมฟ้ืนฟูและจดัการทรัพยากรในราวปีพ.ศ. 2539 ชุมชนเริ่มมีความตื่นตวัในดา ้ นการ จัดการทรัพยากร ได ้ ริเริ่มกิจกรรมการจดัการทรัพยากรธรรมชาติที่เป็ นรูปธรรม มีการ จดัการแบ่งเขตป่าในชุมชน (ป่ าใช้สอย ป่ าอนุรักษ์ป่าตน ้ น้า ป่ าพิธีกรรม) อย่างชดัเจน มี
4 การรณรงคแ์ละจดักิจกรรมดา ้ นการดูแลจดัการป่าโดยใชภ ู้มิปัญญาทางทอ ้ งถิ่นและมิติทาง วัฒนธรรมเป็ นฐาน เช่น การทา แนวกนัไฟ การบวชป่ า เป็ นต้น 2. การท าสวนสมุนไพรโดยกลุ่มแม่บา ้ น 3. การรณรงคต์ ่อตา ้ นยาเสพติด นา โดยกลุ่มเยาวชน กลุ่มแม่บา ้ นและกลุ่มพ่อบา ้ น 4. การรวมกลุ่มเพื่อรณรงคใ์นดา ้ นต่างๆ เช่น กีฬาโดยกลมเยาวชนุ่ แผนที่บ้านแม่ยะน้อย