ข้อ ข้ มูล มู พื้น พื้ ฐานชุม ชุ ชน บ้า บ้ นต้น ต้ ผึ้ง ผึ้
ข ้ อมูลพ ื้นฐานชุมชนบ ้ านต ้ นผ ึ ง้ ชื่อชุมชนทางการ บา้นตน้ผ้ึง หมู่ที่ 12 ต าบลท่าตอน อ าเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ชื่อชุมชนภาษาเผ่า แป้แจ่คะ ประวัติศาสตร์ชุมชน (การก่อต้ังโยกย้ายมาจาก ผู้ก่อต้ังหมู่บ้าน) บา้นตน้ผ้ึงเป็นหมู่บา้นบริวารของบา้นผาใต้หมู่ที่12 ชาวบา้นเป็นลาหู่นะท้งัหมด มีประวตัิ การโยกย้ายคือ เมื่อปี พ.ศ.2521 นายลอสี จะฟะ ได้เป็ นผู้น าเพื่อนๆ อีกประมาณ 30 หลังคาเรือน จากที่อยู่หมู่บ้านแม่ม่อ ต าบลแม่ค า อ าเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย มาอยู่ที่หมู่บ้านผางาม (หรือ บ้านหนองทราย) ซึ่งอยบู่นยอดเขา สาเหตุที่ตอ้งยา้ยมามี2 สาเหตุคือ หน่ึง พ้ืนที่ทา กินไม่เพียงพอ สองมีเพื่อนบ้านอีกกลุ่มหนึ่งย้ายไปอยู่บ้านหนองเขียว อ าเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ เพราะได้ ข่าววา่ที่บา้นหนองเขียวจะมีการโครงการหลวงและบอกวา่จะจดัสรรพ้ืนที่ทา กินใหแ้ก่คนที่ไปอย ู่ ต่อมาในพี พ.ศ.2524 มีเรื่องไม่ดีในหมู่บ้านผางาม คือ มีคนตายกันเป็ นจ านวนมาก ประกอบกับมี หน่วยงานรัฐเข้ามาบอกให้ย้ายไปอยู่ที่ราบ เพราะกลัวว่าจะมีการตัดไม่ท าลายป่ า ท าให้ผู้น าในช่วง น้นัคือ นายลอสีจะฟะ ไดพ้าชาวบา้นประมาณ 20 หลงัคาเรือนมาอยทู่ ี่บา้นตน้ผ้ึงจนถึงปัจจุบัน ซ่ึงมีลาหู่หงี (กลุ่มลาหู่แดง) อาศยัอยกู่ ่อน ปัจจุบนักลุ่มน้ีไปอาศยัอยทู่ ี่บา้นผาแตก ซ่ึงอยหู่ ่างไป ประมาณ 4 กิโลเมตร ในช่วงที่อยู่หมู่บ้านหนองทรายมีกลุ่มหนึ่งที่ย้ายกลับไปอยู่บ้านแม่ม่อ จังหวัด เชียงราย ปัจจุบนับา้นตน้ผ้ึงมี23 หลงัคาเรือน ความเชื่อ/ ศาสนา ลาหู่บา้นหนองเต่าท้งัหมดนบัถือศาสนาคริสต์สังกดัอยใู่นสภาคริสตจกัรแห่งประเทศไทย และเป็นสมาชิกของสภาคริสตจกัรแห่งประเทศไทยภาค 18 ประชากรท้งัหมดเป็นลาหู่นะ ยงั รักษาวฒันธรรมด้งัเดิมของชนเผา่อยบู่า้ง ประเพณีหรือวฒันธรรมหลกัๆ จะเป็นการทา เพื่อ ถวายใหก้บัพระเจา้ดงัน้ี สภาพเศรษฐกิจ บา้นตน้ผ้ึงเป็นหมู่บา้นที่ติดกบัแม่น้า กก มีนกัท่องเที่ยวเขา้มาเที่ยวชมความเป็นอยู่ ของชาวบ้าน ท าให้ผู้หญิงในชุมชนมีรายได้จากการขายหัตถกรรมจากการทอผ้าเป็ นสินค้า ต่างๆ เช่น ผ้าพันคอ กระเป๋ า ฯลฯ ซึ่งถือว่าเป็ นรายได้หลักของครอบครัว แต่รายได้จากการ ท่องเที่ยวจะผันผวนตามภาวะเศรษฐกิจด้วยเหมือนกัน ส่วนผู้ชายก็จะท าไร่ข้าว เพื่อไว้กิน กันในครอบครัว และปลูกพืชเศรษฐกิจเพื่อขายบ้าง แต่สภาพดินไม่เหมาะกับการเพาะปลูก ผลผลิตจึงได้ไม่มากนัก
สัตวเ์ล้ียงที่สา คญัของชุมชนไดแ้ก่ ไก่หมูววัควาย ไก่และหมูจะเล้ียงไวเ้พื่อการ บริโภค ส่วนววัและควายจะเล้ียงไวข้าย ทรัพยากรธรรมชาติและการจัดการ ชุมชนบา้นตน้ผ้ึงอยใู่นเขตอุทยานแห่งชาติลุ่มน้า ฝาง บริเวณน้ีจะเป็นป่าเบญจ พรรณ มีไมไ้ผข่้ึนอยา่งหนาแน่น มีตน้ สักข้ึนปะปนอยกู่บัไมอ้ื่นๆ ในบริเวณเขตป่าที่ชุมชน รักษายงัมีสัตวป์่า เช่น หมู่ป่า เกง้ ไก่ป่า นกต่างๆ และสัตวป์่าขนาดเลก็อาศยัอยเู่ป็นจา นวน มาก ซ่ึงหมู่บา้นอยตู่ ิดกบัแม่น้า กก มีปลาชนิดต่างๆ เป็นจา นวนมาก ซ่ึงเป็นแหล่งอาหารที่ สา คญัของชุมชน ความสมบูรณ์ต่างๆ เหล่าน้ีทา ใหช้าวบา้นตอ้งมีการจดัการ ทรัพยากรธรรมชาติโดยการแบ่งพ้ืนที่ใชป้ระโยชน์เป็นสัดส่วน ดงัน้ี 1) ที่ทา กิน (ที่ทา การเกษตร) มีเน้ือที่ประมาณ 150 ไร่ 2) ป่ าอนุรักษ์ 500 ไร่ 3) ป่ าชุมชน/ป่ าใช้สอย ประมาณ 500 ไร่ 4) ที่อยู่อาศัย ประมาณ 50 ไร่ 5) ที่สาธารณะ ประมาณ 10 ไร่ กฎเกณฑ์ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ 1) ให้ทุกครอบครัวร่วมกนัทา แนวกนัไฟในพ้ืนที่เขตอนุรักษ์ป่าใชส้อย ป่าตน้น้า 2) มีการจัดเวรยามเฝ้าระวังไฟป่ า และในกรณีที่มีไฟป่ าเข้ามาในเขตป่ าอนุรักษ์ เขต ป่ าใช้สอย ทุกคนในหมู่บ้านต้องช่วยกันดับไฟ 3) ห้ามตัดไม้ในบริเวณป่ าอนุรักษ์ เมื่อมีการฝ่ าฝื นปรับตามกฎระเบียบที่ได้วางไว้ 4) เมื่อมีความจ าเป็ นต้องใช้ไม้ในบริเวณป่ าใช้สอยต้องขออนุญาตคณะกรรมการ หมู่บา้นก่อน การคมนาคม 1) เส้นทางบนบก ➢ ระยะทางจากอา เภอแม่อายถึงหมู่บา้นตน้ผ้ึง 45 กิโลเมตร ➢ ระยะทางจากถนนใหญ่(บา้นเมืองงาม) ถึงหมู่บา้นตน้ผ้ึง 13 กิโลเมตร ➢ สภาพถนนจากถนนใหญ่ถึงหมู่บ้าน คอนกรีตเสริมเหล็ก 6 กิโลเมตร ลูกรัง 7 กิโลเมตร 2) เส้นทางเรือ ใช้เรือหางยาวในการสัญจรไปมา ส่วนมากเป็ นการขนส่งนักท่องเที่ยวจาก เชียงรายมาท่าตอน หรือจากท่าตอนไปเชียงราย
โครงสร้างการปกครองในปัจจุบัน การปกครองในชุมชนมี2 ลกัษณะ คือการปกครองแบบด้งัเดิมไม่เป็ นทางการ เป็ นการ ปกครองที่ยดึหลกักลุ่มตระกูลเป็นสา คญัและการปกครองที่เป็นทางการ ข้ึนอยกู่บัผใู้หญ่บา้นผาใต้ หมู่ที่ 12 ต าบลท่าตอน อ าเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ผู้น าทางการ 1) นางสาวมาลินี ปัญญาบุญ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ที่ 12 2) นายโยธิน จะลอ ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน 3) นายยุทธพงษ์ จะอื่อ ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน 4) นายธนานุช กิตติเสวนา สมาชิกองค์การบริหารส่วนต าบล หมู่ที่ 12 5) นายจะโจแส รักชาติ สมาชิกองค์การบริหารส่วนต าบล หมู่ที่ 12 ผู้น าธรรมชาติ 1) นายยอนะซา จะลอ ผู้น าชุมชน 2) นายยะอื่อ จะอื่อ ผู้น าด้านศาสนา 3) นายยาดอ จะโจสี ผู้น าด้านวัฒนธรรม อาชีพของคนในชุมชน ▪ การเกษตร และ การค้าขาย ข ้ อมูลพ ื้นฐานบ ้ านแม่ยะน ้ อย ประวัติชุมชน บา ้ นแม่ยะนอ ้ ยเป็ นชุมชนชาวไทยภูเขาเผา่มง ้ เริ่มเขา ้ มาในพ้ืนที่ประมาณ ปีพ.ศ.2481 โดยการโยกย้ายมาจากบ้านขุนกลาง มีนายเจ้ียเน้ง แซ่วะ เป็ นแกนน า ต่อมานายเจ้ียเนง ้ ถูกโจร ปล้นและเสียชีวิตลง เหตกุารณ์ที่เกิดข้ึนทา ใหช ้ าวบา ้ นในหมู่บา ้ นตื่นกลวัมาก ชาวบา ้ นกลุ่ม ตระกูลแซ่วา่งจึงยา ้ ยกลบัไปบา ้ นขนุกลางและกลมุ่ตระกูลแซ่ยา่งยา ้ ยไปบา ้ นแม่แลบ จากน้นั เป็ นเวลา 5 ปี ชาวบา ้ นตระกูลแซ่วา่งจากบา ้ นขนุกลางซ่ึงเคยอยทู่ ี่บา ้ นแม่ยะนอ ้ ยมาก่อน ไดย ้ า ้ ยกลบัมาอยใู่หมแ่ละต้งัหมู่บา ้ นห่างจากที่เก่าประมาณ 1 กิโลเมตร ในตอนน้นับา ้ นแม่ยะ นอ ้ ยเป็ นหมู่บา ้ นบริวารของบา ้ นแมย่ะหลวง (กะเหรี่ยง) ซ่ึงข้ึนกบัหมู่ที่17 มีนายเลาซาง แซ่ วะ เป็ นผนู้ า ต่อมาไดเ ้ปลี่ยนเป็ นหมู่ที่ 12 เปลี่ยนเป็ นหมู่ที่ 7 เปลี่ยนมาเป็ นหมู่ที่ 5 ซ่ึงในช่วง เวลาน้นัก ็ มีการเปลี่ยนตวัผนู้ า บ่อยคร้ัง จนปี พ.ศ.2533 นายโชคชัย วิวัฒนพนากุลได้รับการ
เลือกต้งัใหเ ้ป็ นผนู้ า อยา่งเป็ นทางการ ต่อมาปีพ.ศ.2536 บา ้ นแม่ยะนอ ้ ยไดแ ้ ยกจากหมู่ที่ 5 มา เป็ นหมู่ที่18 จนถึงปัจจุบัน ผนู้ า ของบา ้ นแม่ยะนอ ้ ยจากอดีตจนถึงปัจจุบนัมีดงัน้ี นายเลา ซาง แซ่วะ นายเลายา่ง แซ่วะ นายดี๊ แซ่วะ นายเจี๊ยะ แซ่ยา่ง นายโชคชัย วิวัฒนพนากุล นายสุชีพ แซ่วะและนายเปา แซ่วะ ที่ต้ังและลกัษณะทางภูมิศาสตร ์ บา ้ นแม่ยะนอ ้ ยต้งัอยหู่มทู่ ี่18 ต.บ้านหลวงอ.จอมทองจ.เชียงใหม่มีอาณาเขตติดตอ่ดงัน้ี o ทิศเหนือ ติดกบับา ้ นขนุกลาง ม.7 ต.บ้านหลวงอ.จอมทองจ.เชียงใหม่ o ทิศใต้ติดกบับา ้ นหว ้ ยปูลิง ม.5 ต.บ้านหลวงอ.จอมทองจ.เชียงใหม่ o ทิศตะวันออก ติดกบับา ้ นแม่ยะนอ ้ ยกะเหรี่ยง ม.12 ต.บ้านหลวง อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่ o ทิศตะวันตก ติดกบัโครงการหลวงแมย่ะนอ ้ ย ม.18 ต.บ้านหลวง อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่ ลักษณะทางประชากร ชุมชนแม่ยะนอ ้ ยมีจา นวนประชากรท้งัหมด 467คน 75ครัวเรือน ประชากรชาย247คน ประชากรหญิง 220คน อตัราการเกิดในรอบปี ชาย2 คน หญิง5คน อัตราการตายในรอบปี ชาย1 คน หญิง2คน ความเชื่อและศาสนา ชุมชนแม่ยะนอ ้ ยนบัถือศาสนาแบบด้งัเดิมท้งัหมด ยงัมีความเชื่อนบัถือผบีรรพบรุ ุษท้งั หมู่บา ้ นเป็ นหมู่บา ้ นที่ยงัคงไวซ ้่ึงวฒันธรรมด้งัเดิมมาก วิถีชีวิตไม่ไดเ ้ปลี่ยนแปลงมากถา ้ เปรียบเทียบกบัหมู่บา ้ นมง ้ ที่อื่น โครงสร้างการน าการปกครอง ชุมชนแม่ยะนอ ้ ยมีการปกครองเป็ น 2 ลักษณะคือ 1. แบบทางการ คือระบบการจัดการปกครองโดยองค์กรของรัฐหรือระบบราชการโดยมี ผใู้ หญ่บา ้ นเป็ นผนู้ า หมู่บา ้ น มีผชู้่วยผใู้ หญ่บา ้ น คณะกรรมการ 10 ฝ่ าย และมีสมาชิก องคก์ารบริหารส่วนตา บล ช่วยกนัดูแลและพฒันาหมู่บา ้ น ในหมู่บา ้ นแม่ยะนอ ้ ยไดแ ้ บ่ง เขตการปกครองเป็ น 3 เขต เพื่อใหง ้่ายแก่การปกครองและการพฒันา ผนู้ า ในหมู่บา ้ นชุดปัจจุบนัมีรายชื่อดงัน้ี นายคุณวุฒิ ลีลาศีลธรรม ตา แหน่งผใู้ หญ่บา ้ น นายวะ แซ่ยะ ตา แหน่งผชู้่วยผใู้ หญ่บา ้ น
2. แบบไม่เป็ นทางการ หรือ การปกครองตามโครงสร ้ างตระกูลแซ่ เป็ นการปกครองที่ยึด หลกัของกลุ่มตระกูลแซ่เป็ นสา คญั ซึ่งจะมีผู้รู้ผู้อาวุโสที่ได้รับการยอมรับนับถือของ ตระกูลแซ่เป็ นผนู้ า ควบคุมดูแลคนในตระกูลแซ่ ชุมชนแม่ยะนอ ้ ยประกอบดว ้ ยตระกูลแซ่ 3 ตระกูลคือแซ่วะ แซ่ยา่งและแซ่ลี การคมนาคม ระยะทางจากตวัเมืองถึงหมู่บา ้ น 100 กิโลเมตรเส้ นทางที่สามารถเขา ้ หมู่บา ้ นไดม ้ีเส้ นทาง เดียวคือถนนบา ้ นแมย่ะนอ ้ ยไปบา ้ นขนุกลางระยะทาง 12 กิโลเมตร สภาพปัญหาในชุมชน ในระยะเวลาที่ผา่นๆ มา ชุมชนได้ประสบปัญหามากมายหลายด้าน พอจะสรุปออกมาไดด ้ งัน้ี 1) ปัญหาขอ ้ จา กดัทางดา ้ นพ้ืนที่ทา กิน อนัเนื่องมากจากการออกนโยบายต่างๆ ของรัฐที่ จา กดัพ้ืนที่ทา กิน ชาวบา ้ นไม่มีเอกสารสิทธ์ิในพ้ืนที่ทา กิน 2) ปัญหาเกี่ยวกบัการประกอบอาชีพ ชาวบ้านมักประสบปัญหาราคาพืชผลราคาตกต ่า ปัญหาดอกไม้เป็ นโรค 3) ปัญหาด้านความยากล าบาก เนื่องจากการพัฒนาด้านสาธารณูปโภคยงัเขา ้ไปไมถ่ ึงชุมชน เช่น (ถนน ไฟฟ้า)