ศัศัศั กศั กรราาชช ในประเทศไทย โรงเรียนขามสะแกแสง จัดทำ โดย นางรจิตลักษณ์ จงรักกลาง
การนับและการเทียบศักราชในประวัติศาสตร์ไทย การนับศักราช ในการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยเราจะพบว่ามีการใช้ ศักราชหลายแบบ ดังนั้น เพื่อให้สามารถศึกษาประวัติศาสตร์ได้อย่าง ถูกต้อง เราจึงควรทำ ความเข้าใจเกี่ยวกับวิธีการนับศักราชแบบต่างๆ ดังนี้ ฮิจญ์เราะหฺศักราช (ฮ.ศ.) พุทธศักราช (พ.ศ.) มหาศักราช (ม.ศ.) จุลศักราช (จ.ศ.) รัตนโกสินทร์ศก (ร.ศ.) คริสต์ศักราช (ค.ศ.)
พุทธศักราช (พ.ศ.) เป็นศักราชทางพระพุทธศาสนา นิยมใช้กันในหลายประเทศที่นับถือ พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำ ชาติ สำ หรับประเทศไทยได้เริ่มใช้ พุทธศักราชมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และนำ มาใช้กันอย่างแพร่หลายเป็นแบบอย่างของทางราชการตั้งแต่ พ.ศ. 2455 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา จนกระทั่งถึงปัจจุบัน ท้าวเทพกระษัตรี (จัน) ท้าวศรีสุนทร (มุก) ได้กระทำ การป้องกันรักษา เมืองไว้เป็นสามารถ มิให้ข้าศึกซึ่งยกมาประชิดเมืองถลางเมื่อ พ.ศ. 2328 ตีหักเอาเมืองได้ พม่าแตกทัพกลับไปเมื่อ 2 14 ฯ 4 มะเล็ง สัปตศก เป็นวีรกรรมอันควรแก่ชาวเมืองถลางตลอดจนชาวไทยทั่วไปยกย่องสรรเสริญ ตัวอย่างหลักฐานที่พบ
มหาศักราช (ม.ศ.) เป็นศักราชที่พระเจ้ากนิษกะกษัตริย์อินเดียทาง ตอนเหนือมีพระราชดำ ริขึ้น จากนั้นจึงแพร่หลายไปทั่วอินเดียและประเทศ ที่ได้รับอิทธิพลทางอารยธรรมอินเดีย สำ หรับประเทศไทยได้รับมหาศักราช ผ่านมาทางขอมหรือเขมร ดังปรากฏหลักฐานอยู่ในหลักศิลาจารึกหลักที่ 1 สำ หรับการเทียบมหาศักราชเป็นพุทธศักราช ให้บวกด้วย 621 ม.ศ. + 621 = พ.ศ. พ.ศ. – 621 = ม.ศ. ตัวอย่างหลักฐานที่พบ เมื่อก่อนลายสื่อไทยนี้บ่มี 1205 ศก ปีมะแม พ่อขุน (พระ) รามคำ แหงหาใคร่ใจในใจ แลใส่ลายสือไทยนี้ ลายสือไทยนี้จึงมีเพื่อ (พ่อ) ขุนผู้นั้นใส่ไว้ …….. ที่มา ศิลาจาลึกพ่อขุนรามคำ แหงหลักที่1 ด้านที่ 4
จุลศักราช (จ.ศ.) เป็นศักราชที่กษัตริย์ของพม่าสมัยอาณาจักรพุกามทรงมีพระราชดำ ริ ขึ้นภายหลังพุทธศักราช 1181 ปี จากนั้นได้แพร่หลายเข้ามาโดยผ่านทางอาณาจักรล้านนา ซึ่งจะนิยมใช้กันมากในหลักฐานทางประวัติศาสตร์ไทย ไม่ว่าจะเป็นสมัยสุโขทัย อยุธยา รัตนโกสินทร์ตอนต้น และล้านนา สำ หรับการเทียบจุลศักราชเป็นพุทธศักราช ให้บวกด้วย 1181 จ.ศ. + 1181 = พ.ศ. พ.ศ. – 1181 = จ.ศ. ตัวอย่างหลักฐานที่พบ ในพรรษาที่ 6 เมื่อพระศาสดาปรินิพพานได้ 1974 ปี ตรงกับปีจอ จุลศักราช 792 พระเถระเหล่านั้น มีพระมหาธัมมคัมภีร์เถระ พระมหาเมธังกรเถระเป็นหัวหน้าได้ไปถึงเมืองเชียงใหม่ พักอยู่ในมหาวิหารวัดป่าแดง…….. ที่มา พระรัตนปัญญาเถระ (2540) วรรณกรรมสมัยรัตนโกสินทร์ เล่ม 4 ชินกาล มาลีปกรณ์ หน้า 304
รัตนโกสินทร์ศก (ร.ศ.) เป็นศักราชที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำ ริให้บัญญัติขึ้น โดยเริ่มใช้ในช่วงกลางรัชสมัยของพระองค์ ดังปรากฏอยู่ในเอกสารราชการ และเลิกใช้ ร.ศ. ในต้นสมัยรัชกาลที่ 6 โดยเริ่มนับปีที่สถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานี คือ พ.ศ. 2325 เป็น ร.ศ. 1 สำ หรับการเทียบรัตนโกสินทร์ศกเป็นพุทธศักราช ให้บวกด้วย 2324 ร.ศ. + 2324 = พ.ศ. พ.ศ. – 2324 = ร.ศ. ตัวอย่างหลักฐานที่พบ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จดรายการพระราชกุศลที่บรรจุในศิลาพระฤกษ์ ณ วันพฤหัสบดี ที่ 22 สิงหาคม รัตนโกสินทร์ศก 120 จันทรคติกาล เดือน 9 ขึ้น 8 ค่ำ ปีฉลูตรีศก จุลศักราช 1263 พระพุทธศาสนากาลล่วงแล้ว 2444 พรรษา เป็นวันที่ 11972 ในรัชกาลปัจจุบันนี้ ที่มา : ศิลปากร ปีที่ 37 ฉบับที่2 มีนาคม-เมษายน 2537 . “พระราชหัตถเลขาในศิลาก่อพระฤกษ์ พระอุโบสถ”
คริสต์ศักราช (ค.ศ.) เป็นศักราชของศาสนาคริสต์ปีที่ใช้อ้างอิง โดยเริ่มนับจากปีที่เชื่อกันว่า พระเยซูเกิด และมีอายุครบหนึ่งปี เป็น ค.ศ. 1 โดยจำ นวนปีคริสต์ศักราชจะห่างจากพุทธศักราช 543 ปี ใช้วันที่ 1 มกราคม ของทุกปีเป็นวันเปลี่ยนศักราช สำ หรับการเทียบคริสต์ศักราชเป็นพุทธศักราช ให้บวกด้วย 543 ค.ศ. + 543 = พ.ศ. พ.ศ. – 543 = ค.ศ. ตัวอย่างหลักฐานที่พบ เราได้มอบเครื่องบรรณาการ อันเป็นสิ่งที่หาได้ยากในราชอาณาจักรให้ราชทูตของเรานำ มาถวาย ต่อฝ่าพระบาท เป็นสักขีแห่งไมตรีของเรา และเขาจะได้เป็นผู้กราบทูลชี้แจ้งให้ทรงทราบ ด้วยถึงความปรารถนาของเรา เพื่อประโยชน์แก่การพาณิชย์แห่งราษฎรของเราทั้งสองประเทศ ในที่สุดเราวิงวอนพระผู้เป็นเจ้าขอให้พระองค์ท่านโปรดเพิ่มพูนพระเกียรติคุณของฝ่าพระบาทให้รุ่งโรจน์ ไป และโปรดประทานความผาสุกชั่วนิรันดรในกาลอวสานนั้นเทอญ เขียนที่พระราชวังแวร์ชายส์ เมื่อวันที่ ยี่สิบเอ็ด มกราคม คริสต์ศักราช 1685 จากพระสหายของ ฝ่าพระบาท หลุยส์
ฮิจญ์เราะหฺศักราช ( ฮ.ศ.) เป็นศักราชของศาสนาอิสลาม เริ่มตั้งแต่ เมื่อปีที่ท่านนบีมูฮัมมัดอพยพจากเมืองเมกกะ ไปยังเมืองเมดีนา นิยมใช้ในประเทศที่นับถือศาสนาอิสลาม ชาวไทยมุสลิมตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ใช้ฮิจญ์เราะหฺศักราชใช้เพื่อประกอบศาสนกิจ สำ หรับการเทียบฮิจญ์เราะหฺศักราชเป็นพุทธศักราช ให้บวกด้วย 1122 ฮ.ศ. + 1122 = พ.ศ. พ.ศ. – 1122 = ฮ.ศ. ตัวอย่างหลักฐานที่พบ การเดินทางของเรื่องเราบัดนี้ได้มาถึงขั้นตอนใหม่แล้ว ในวันที่7 เดือนเซาวาล ฮ.ศ. 1096 หลังจากที่เราหาเสบียงใส่เรือของเราก็ออกเดินทางไปยังตะนาวศรีซึ่งเป็นอาณา บริเวณหนึ่งของเมืองชะฮัรนาว ที่มา : ฮิบบิ มุฮัมหมัด อิรฮิม (2545) สำ เภากษัตริย์สุลัยมาน แปลโดยดิเรกกุลสิริสวัสดิ์
การเทียบศักราช ศักราชแบบต่างๆ ดังที่ได้กล่าวมาแล้วในข้างต้น สามารถนำ มาเปรียบเทียบให้เป็นศักราชแบบเดียวกัน ดังต่อไปนี้ หลักเกณฑ์การเทียบศักราช ม.ศ. + 621 = พ.ศ. พ.ศ. – 621 = ม.ศ. จ.ศ. + 1181 = พ.ศ. พ.ศ. – 1181 = จ.ศ. ร.ศ. + 2324 = พ.ศ. พ.ศ. – 2324 = ร.ศ. ค.ศ. + 543 = พ.ศ. พ.ศ. – 543 = ค.ศ. ฮ.ศ. + 1122 = พ.ศ. พ.ศ. – 1122 = ฮ.ศ.