เอกสารประกอบการเรียน เรื่อง รำวงมาตรฐาน โดย นางสาวเสาวลักษณ์ บัวชื่น รหัสนักศึกษา 6311120005 นางสาวภัทรวดี ทองสม รหัสนักศึกษา 6311120007 นางสาวพัณณิตา บุษรานนท์ รหัสนักศึกษา 631112009 นางสาวปิ่นมณี ทองหัตถา รหัสนักศึกษา 6311120011 นักศึกษาชั้นปีที่ 3 นวัตกรรมฉบับนี้เป็นส่วนหนึ่งของรายวิชาวิจัยและนวัตกรรมทางด้านนาฏศิลป์ สาขานาฏศิลป์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 2565
คำนำ เอกสารประกอบการเรียน เป็นนวัตกรรมทางการศึกษาที่พัฒนาขึ้นในรายวิชา การวิจัยและ พัฒนานวัตกรรมทางด้านนาฏศิลป์เรื่อง รำวงมาตรฐาน สำหรับนักศึกษาชั้นปีที่3ฉบับนี้พัฒนาขึ้นมี จุดประสงค์เพื่อนักเรียนบอกความหมายของรำวงมาตรฐานได้ถูกต้อง นักเรียนเข้าใจและอธิบาประวัติ ความเป็นมาของรำวงมาตรฐานได้ถูกต้อง สาระสำคัญของเอกสารประกอบกอบการเรียนเรื่องการวิจัยและพัฒนานวัตกรรมทางด้าน นาฏศิลป์(รำวงมาตรฐาน) ประกอบด้วย ประวัติรำวงมาตรฐาน องค์ประกอบของรำวงมาตรฐาน ได้แก่ ผู้แสดง ดนตรี เพลงร้อง เครื่องแต่งกาย ท่ารำ โอกาสที่ใช้ในการแสดง ขอขอบคุณผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ธีรวัฒน์ ช่างสาน อาจารย์ประจำวิชาการวิจัยและพัฒนา นวัตกรรมทางด้านนาฏศิลป์ที่ชี้แนะการพัฒนาเอกสารจนสมบูรณ์เป็นสื่อที่ดีมีประโยชน์ถูกต้องตาม แบบแผน ขอบคุณเพื่อน ๆ สาขาวิชานาฏศิลป์ทุกคนที่เป็นกำลังใจในการพัฒนาสร้างผลสัมฤทธิ์ที่ดี ของงานเอกสารครั้งนี้ จึงขอขอบคุณมา ณ โอกาสนี้ คณะผู้จัดทำ 5 มกราคม 2566
สารบัญ หน้า คำนำ.......................................................................................................................... สารบัญ ...................................................................................................................... สารบัญภาพ................................................................................................................ มาตรฐานการเรียนรู้………………..……………………......................................................... 1 กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน……….……….……............................................... 3 แบบทดสอบก่อนเรียน................................................................................................. 4 ความหมายรำวงมาตรฐาน.......................................................................................... 7 ประวัติความเป็นมารำวงมาตรฐาน............................................................................. องค์ประกอบรำวงมาตรฐาน........................................................................................ 7 8 ผู้แสดง........................................................................................................................ 8 วงดนตรี………………………............................................................................................. 10 เพลงร้อง...................................................................................................................... 11 การแต่งกาย................................................................................................................ 14 โอกาสที่ใช้ในการแสดง....................................................................................................... 16 ท่ารำ……….……........................................................................................................... 11 อธิบายท่ารำ………….................................................................................................... 22 สรุป............................................................................................................................ 30
สารบัญภาพ ภาพที่ หน้า 1 ลักษณะตัวนาง-ตัวพระของรำวงมาตรฐาน…………………..……......................... 11 2 วงดนตรีที่ใช้ในการแสดง……............................................................................. 11 4 การแต่งกายแบบชาวบ้าน………………………………......................................... 14 5 การแต่งกายแบบรัชกาลที่ 5............................................................................... 15 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 การแต่งกายแบบไทยเรือนต้น............................................................................. การแต่งกายแบบไทยสากลนิยม......................................................................... ท่ารำงามแสงเดือน ท่าสอดสร้อยมาลา............................................................. ท่ารำชาวไทย ท่าชักแป้งผัดหน้า........................................ ............................. ท่ารำมาซิมารำ ท่ารำส่าย........................................ ...................... ................ ท่ารำ คืนเดือนหงาย ท่าสอดสร้อยมาลาแปลง...................... ................ ....... ดวงจันทร์วันเพ็ญ ท่าแขกเต้าเข้ารัง ท่าผาลาเพียงไหล่............................... . ดอกไม้ของชาติ ท่ารำยั่ว........................................ ...................... ................ หญิงไทยใจงาม ท่าพรมสี่หน้า ยูงฟ้อนหาง........................................ ......... ดวงจันทร์ขวัญฟ้า ท่าช้างประสานงา จันทร์ทรงกรด......................... .... … ยอดชายใจหาญ ท่าหญิง ชะนีร่ายไม้ ชายจ่อเพลิงกาฬ......................... ..... บูชานักรบ ท่าหญิง ขัดจางนาง ชายจันทร์ทรงกรดแปลง................... ........ 15 16 17 17 18 18 19 19 20 20 21 22
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 1 เนื้อหาประจำบท 1. ความหมายของรำวงมาตรฐาน 2. ประวัติความเป็นมาของรำวงมาตรฐาน 3. องค์ประกอบของรำวงมาตรฐาน - นักแสดง - วงดนตรี - เพลงร้อง - การแต่งกาย - ท่ารำ 4. โอกาสที่ใช้แสดง จุดประสงค์การเรียนรู้ 1. นักเรียนบอกความหมายของรำวงมาตรฐานได้ถูกต้อง 2. นักเรียนเข้าใจและอธิบายประวัติความเป็นมาของรำวงมาตรฐานได้ถูกต้อง 3. นักเรียนบอกองค์ประกอบของรำวงมาตรฐานได้ถูกต้องครบถ้วน 4. นักเรียนร้องเพลงรำวงมาตรฐานได้ถูกต้องตามทำนองและจังหวะ 5. นักเรียนปฏิบัติท่ารำเพลงรำวงมาตรฐานได้ถูกต้อง 6. นักเรียนบอกโอกาสที่ใช้แสดงรำวงมาตรฐานได้ถูกต้อง วิธีสอนและกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ เอกสารการสอนฉบับนี้ใช้จำนวน 3 ครั้งตามที่ปรากฏในคู่มือเอกสารประกอบการเรียน เรื่องรำวงมาตรฐาน หน้าที่ 4-12 สื่อการจัดการเรียนรู้ 1. แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 2. เอกสารประกอบการเรียน 3. สมุดจดบันทึก 4. รูปภาพการแสดงนาฏศิลป์ไทย 5. คำถามทบทวน / แบบฝึกหัดท้ายบท 6. หนังสือเรียน 7. เครือข่ายอินเตอร์เน็ต (Internet)
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 2 8. สื่อวิดีทัศน์ 9. คาราโอเกะเพลงรำวงมาตรฐาน 10. เกมส์การศึกษา vonder go การวัด และประเมินผล 1. วิธีการวัดผล 1.1 ตรวจงานแบบฝึกหัดท้ายบท 1.2 ตรวจงานที่มอบหมายเพิ่มเติม 1.3 ตรวจแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 1.4 สังเกตพฤติกรรม 2. เครื่องมือวัดผล 2.1 คำถามทบทวน / แบบฝึกหัด 2.2 แบบตรวจสอบงานเพิ่มเติม 2.3 แบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 2.4 แบบสังเกตพฤติกรรม 3. เกณฑ์การประเมิน 3.1 แบบฝึกหัด คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.2 แบบทดสอบ คะแนนอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.3 การปฏิบัติท่ารำ รวมคะแนนเฉลี่ยอย่างน้อยร้อยละ 80 คะแนน 3.4 สังเกตพฤติกรรมคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ 3 3.5 สังเกตพฤติกรรมสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน มีคุณภาพเฉลี่ยไม่ต่ำกว่าระดับ 3
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 3 ชื่อ.................................สกุล....................................ชั้น.................เลขที่............... ข้อที่ ก ข ค ง 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. กระดาษคำตอบแบบทดสอบก่อนเรียน
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 4 แบบทดสอบก่อนเรียน คำชี้แจง 1. ให้นักเรียนทำเครื่องหมายกากบาท (×) ลงในช่องว่างที่ตรงกับตัวเลือกที่นักเรียนเห็นว่าถูกต้องที่สุด 2. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน รวม 10 คะแนน 3. ให้เวลาทำแบบทดสอบก่อนเรียน 10 นาที ******************************************************************************* 1. ข้อมูลใดน่าเชื่อถือเรื่องการตั้งชื่อชุดรำวงมาตรฐานที่สุด ก. เป็นการแสดงที่เกิดขึ้นใหม่เพื่อความสนุกของคนไทย ข. การแสดงที่ประยุกต์ท่ารำจากรำโทนให้มีความใหม่ทันยุค ค. เป็นการแสดงที่ชาวบ้านสามารถรำได้ทุกโอกาสโดยรำกันเป็นวง ง. การแสดงที่ทันสมัยที่สุดในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จ. การแสดงรำคู่ ที่ผู้แสดงพาคู่รำเดินตามกันเป็นวงกลม 2. รัฐบาลมีคำสั่งให้คำตอบในตัวเลือกใดพัฒนาเพลงรำวงมาตรฐาน ก. ครูละมูล ยมคุปต์ ข. ครูมนตรี ตราโมท ค. สำนักการสังคีต กรมศิลปากร ง. กรมศิลปากร จ. วิทยาลัยนาฏศิลป์ในขณะตั้งชื่อเป็นสถาบันนาฏดุริยางค์ 3. ถ้าเพลงแรกของรำวงมาตรฐานคือ งามแสงเดือน เพลงสุดท้ายคือเพลงใด ก. เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า ข. เพลงบูชานักรบ ค. เพลงหญิงไทยใจงาม ง. เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ จ. เพลงยอดชายใจหาญ 4. ตัวเลือกใดในเพลงรำวงมาตรฐานใช้ท่ารำลักษณะเดียวกัน ก. งามแสงเดือน-ชาวไทย ข. ชาวไทย-รำมาซิมารำ ค. หญิงไทยใจงาม-ดวงจันทร์ขวัญฟ้า ง. ชาวไทย-ดอกไม้ของชาติ
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 5 จ. งามแสงเดือน-คืนเดือนหงาย 5. การแต่งกายของเพลงรำวงมาตรฐานของนักแสดงน่าจะใช้แนวทางการสร้างสรรค์จากไหน ก. ชาวบ้านในชุมชน ข. ความเชื่อและพิธีกรรม ค. จารีตการแต่งกายของคนไทย ง. วิวัฒนาการของการแต่งกายของคนไทยในกรุงรัตนโกสินทร์ จ. ภาพจำหลักและปูนปั้นต่าง ๆ ในต้นกรุง 6. เราพบท่ารำ “แขกเต้าเข้ารัง” “ผาลาเพียงไหล่” นึกถึงเพลงใดในรำวงมาตรฐาน ก. รำมาซิมารำ ข. คืนเดือนหงาย ค. ดวงจันทร์วันเพ็ญ ง. บูชานักรบ จ. ชาวไทย 7. นาฏยศัพท์ในตัวเลือกใด “ไม่มี” ในท่าจ่อเพลิงกาฬ ก. ย่ำเท้า ข. วงบน ค. จีบหงาย ง. เอียง จ. ยกหน้า 8. วัฒนธรรมที่งดงามของไทยที่ควรปรากฏในรำวงมาตรฐานในลำดับแรกคือตัวเลือกใด ก. การเดิน ข. การให้เกียรติผู้หญิง ค. การยิ้ม ง. การแต่งกาย จ. การไหว้ 9. นักเรียนปฏิบัติท่า “รำส่าย” ให้ถูกต้องควรปฏิบัติท่ารำในเพลงใด ก. ชาวไทย ข. รำมาซิมารำ ค. ยอดชายในหาญ
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 6 ง. ดวงจันทร์ขวัญฟ้า จ. บูชานักรบ 10. การเดินออกจากวงภายหลังจากรำวงมาตรฐานท่ารำใดเหมาะสมที่สุด ก. ออกไปในท่ารำที่กำลังรำ ข. ผู้หญิงล่อแก้ว ผู้ชายขอแก้ว ค. ไหว้แล้วรีบเดินออกจากวง ง. จะต้องออกจากวงเมื่อพาคู่รำไปกระแทกกับคู่รำอื่น จ. รู้สึกเหน็ดเหนื่อยกับการรำ ต้องรีบออกก่อนเป็นลม
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 7 รำวงมาตรฐาน รำวงมาตรฐาน เกิดในสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยนำเอาเพลงพื้นบ้านทีเรียกว่ารำโทนมา พัฒนาเป็นชุดการแสดงสรรค์เพื่อสร้างความความรักความผูกพันของคนในชาติสาระสำคัญเอกสาร ฉบับนี้ประกอบด้วยความหมายของรำวงมาตรฐาน และประวัติความเป็นมาของรำวงมาตรฐาน องค์ประกอบของการแสดงรำวงมาตรฐาน ดังจะอธิบายในรายละเอียดต่อไปนี้ ความหมายของรำวงมาตรฐาน รำ ความหมายตามพจนานุกรมไทยฉบับทันสมัย (2543 : 448)เป็นคำกริยา หมายถึงแสดง ท่าเคลื่อนไหวโดยมีลีลาและแบบท่าของการเคลื่อนไหวและมีจังหวะลีลาเข้ากับเสียงที่ทำจังหวะเพลง ร้องหรือเพลงดนตรี วง ความหมายตามพจนานุกรมไทยฉบับทันสมัย(2543 : 480)เป็นทั้งคำนามและคำกริยา ดังนี้ คำนาม หมายถึง รูปที่มีเส้นนอกที่โค้งเข้ามาบรรจบกันล้อมรอบเป็นขอบเขตสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น กิริยามือที่ใช้ในการรำ คำกริยา หมายถึง ล้อมรอบ มาตรฐาน ความหมายตามพจนานุกรมไทยฉบับทันสมัย(2543 : 414)เป็นคำนาม หมายถึง สิ่งที่ถือเป็นหลัก สำหรับเทียบกำหนด ความหมายข้างต้นสามารถสรุปคำว่า“รำวงมาตรฐาน” หมายถึง การแสดงท่า เคลื่อนไหวโดยมีลีลาและแบบท่า มีจังหวะเข้ากับเสียงที่ทำจังหวะเพลงร้องหรือเพลงดนตรีโดยผู้แสดง ต้องเดินตามรูปที่มีเส้นนอกที่โค้งเข้ามาบรรจบกัน เป็นวงกลมล้อมรอบเป็นขอบเขตท่ารำของการแสดง รำวงนั้นสามารถใช้ถือเป็นหลักสำหรับเทียบกำหนดได้ ประวัติความเป็นมาของรำวงมาตรฐาน ประวัติความเป็นมาของรำวงมาตรฐาน นักวิชาการกล่าวไว้พอรวบรวมได้ ดังนี้ กาญจนา อินทรสุนานนท์ รุจี ศรีสมบัติ ( 2546 : 1) ได้กล่าวถึงประวัติของรำวงมาตรฐาน ไว้ ในหนังสือ รำวงมาตรฐานว่า รำวงเป็นการละเล่นอย่างหนึ่งของชาวบ้านที่เล่นกันเพื่อความสนุกสนาน และความสามัคคีกัน มีปรากฏในระหว่าง พ.ศ.2486-2488 การแสดงนี้แต่เดิมเรียกว่า “รำโทน” ศิลปะที่เกิดมาจากพื้นบ้านทางภาคกลางนิยมเล่นเวลามีงานรื่นเริง เครื่องดนตรีใช้ประกอบการรำคือ โทน โดยมี ฉิ่ง และกรับ ตีเป็นเครื่องประกอบจังหวะ ต่อมาการศิลปะแขนงนี้ได้แพร่หลายไปตาม จังหวัดต่างๆ จนมีผู้แต่งบทร้องและทำนองเพลงขึ้นอีกมากมาย บทร้องส่วนใหญ่เป็นบทเชิญชวน หยอกเย้า ชมโฉม และรำพันรัก ถ้อยคำตรงไปตรงมาเข้าใจง่าย ตามลักษณะพื้นเมือง (รัตนา มณีสิน. 2535 : 105)
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 8 ช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 พ.ศ. 2484-2488 คนในกรุงเทพฯ นิยมเล่นรำโทนกันทั่วไป รัฐบาลเห็นสมควรเชิดชูศิลปะการเล่นพื้นเมืองแบบนี้ให้เป็นระเบียบแบบแผนอันดีงามตามแบบ นาฎศิลป์ไทย จึงได้มอบให้กรมศิลปากรปรับปรุงการเล่นรำโทนขึ้นใหม่โดยได้แต่งบทร้องขึ้น 4 บท คือ เพลงงามแสงเดือน เพลงชาวไทย เพลงรำมาซิมารำและเพลงคืนเดือนหงาย ต่อมาท่านผู้หญิง ละเอียด พิบูลสงคราม ได้แต่งเพิ่มอีก 6 บท คือ เพลงบูชานักรบ เพลงดอกไม้ของชาติ เพลงหญิงไทย ใจงาม เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า และเพลงยอดชายใจหาญ ทั้งนี้นาฎศิลป์อาวุโส ของกรมศิลปากรคือ จมื่นมานิตย์นเรศ(เฉลิม เศวตนัทน์)และนางลมุล ยมะคุปต์ ได้ร่วมกันคิดท่ารำ โดยนำท่ารำมาจาก “แม่บท” มาเป็นแบบท่ารำ และได้เปลี่ยนชื่อการเล่น “รำโทน” เป็น “รำวง” ตามลักษณะการแสดงที่ผู้เล่นเดินเป็นวง และได้เพิ่มดนตรีประกอบซึ่งอาจเป็น วงปี่พาทย์ หรือวง ดนตรีสากลก็ได้ แต่ยังคงมี โทน กรับ และฉิ่ง ศิลปะการเล่นรำวงมาตรฐานมีพัฒนาการที่ดีสืบทอดมา จนทุกวันนี้ องค์ประกอบของการแสดงรำวงมาตรฐาน องค์ประกอบของการแสดงรำวงมาตรฐาน ที่จะกล่าวต่อไปนี้เป็นการอธิบายความของสิ่งที่ เกี่ยวข้องกับการแสดงรำวงมาตรฐาน ซึ่งเป็นชุดการพัฒนาของวงการนาฏศิลป์ไทยอีกชุดหนึ่ง ที่มี คุณภาพโดยการพัฒนามาจากการเล่นรำโทนของประชาชนในภาคกลาง โดยกรมศิลปากรได้นำมา พัฒนาเนื้อเพลง ใส่ท่วงทำนองเพลง และท่ารำ โดยบรมครูผู้เชี่ยวชาญทางนาฏศิลป์ไทย เพื่ออนุรักษ์ สืบสานความเป็นไทยที่งดงามให้คงอยู่รูปแบบการแสดงรำวงมาตรฐานมีองค์ประกอบของชุดการแสดง ที่ลงตัวงดงามสามารถแยกประเด็นการศึกษาได้ คือ ผู้แสดง วงดนตรี เพลงร้อง และลักษณะการแต่ง กาย โอกาสที่ใช้แสดง อันจะได้อธิบายในรายละเอียดต่อไปนี้ 1. ผู้แสดง การแสดงรำวงมาตรฐานเป็นการรำคู่ระหว่างผู้หญิงและผู้ชาย แต่ส่วนใหญ่จะใช้หลาย ๆ คู่มารำประกอบเป็นวงรำตามกันไปด้วยความเป็นระเบียบเรียบร้อยสวยงาม มีระยะห่างระหว่างคู่ที่ ใกล้เคียงกัน ผู้ที่จะแสดงรำวงมาตรฐานได้สวยงามส่วนใหญ่มักเป็นนักเรียนนักศึกษาที่มีพื้นฐาน ทางการแสดงมาเป็นอย่างดี ดังนั้น เพื่อให้เข้าใจสำหรับวิธีเฟ้นหาผู้แสดงรำวงมาตรฐานที่สวยงามใคร่ ยกอ้างลักษณะการคัดเลือกตัวพระตัวนางสำหรับการแสดงรำไทยโดยทั่วไป ดังนี้ 1.1 การคัดเลือกตัวพระ มีวิธีการตามรายละเอียดของการคัดเลือกต่อไปนี้ 1.1.1 ต้องเป็นคนที่มีใบหน้ารูปไข่ หมายถึง มีใบหน้ายาวคิ้วดกพอสมควร จมูกโด่ง นัยน์ตาไม่พิการ ปากเป็นรูปกระจับ หูไม่พิการและมีริมฝีปากบางพอประมาณ คางไม่ป้านหมายถึง ยาวรับกับใบหน้า ทั่วบริเวณใบหน้าไม่มีตำหนิและทุกส่วนของใบหน้ารับกันได้ส่วนสัดดี
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 9 1.1.2 ลำคอ หมายถึง ต้องมีช่วงคอที่ยาวพอสมควร หัวไหล่จะต้องนิ่งไม่เป็นคน ไหล่ยกและหลังไม่โก่ง อกไม่แอ่นจนเกินไป ลำตัวกลมพอสมควร 1.1.3 แขน หมายถึง จะต้องไม่แขนสั้น หรือยาวเกินไป และไม่พิการ เช่น แขน คอก หรือลีบและงอไม่ได้ มีส่วนสัดที่รับลำตัวและขาทั้งสอง ดูนิ้วมือทั้ง 5 นิ้ว จะต้องไม่หงิกงอหรือ พิการแต่ประการใด แต่ละนิ้วจะยาวสั้นพอประมาณกลมคล้ายลำเทียน เมื่อตั้งนิ้วมือดูตกท้องนาคก็ ยิ่งดี 1.1.4 ขา หมายถึง ขาทั้งสองข้างไม่คดหรือไม่โก่งและเกหรือพิการแต่อย่างไร ดู นิ้วเท้าทั้งห้านิ้วจะต้องไม่บิดเบี้ยวเกหงิกงอ ขาทั้ง 2 จะต้องมีความยาวเท่ากันคือไม่สั้นข้างยาวข้างจึง จะใช้ได้รูปร่างจะต้องเป็นคนสูงโปร่งคือไม่สูงเกินไปและไม่เตี้ยจนเกินไป โดยเฉพาะตัวพระจะต้องมี รูปร่างสูงกว่านางจึงจะใช้ได้ ผิวเนื้อดำหรือขาวไม่จำกัด 1.2 การคัดเลือกตัวนาง มีวิธีการตามรายละเอียดต่อไปนี้ 1.2.1 ใบหน้า หมายถึง จะต้องเป็นคนมีใบหน้ายาวหรือกลมก็ได้ คิ้วดกประมาณ จมูกโด่ง นัยน์ตาไม่พิการปากเป็นรูปกระจับ หูสมบูรณ์ไม่เล็กไม่ใหญ่จนเกินไป มีริมฝีปากบาง พอประมาณคางไม่ป้าน หมายถึงยาวรับกับใบหน้าทั่วบริเวณใบหน้าไม่มีตำหนิและทุกส่วนของใบหน้า จะรับกันดี 1.2.2 ลำคอ หมายถึง จะต้องมีช่วงคอที่ยาวพอสมควรหัวไหล่จะต้องผึ่งไม่เป็นคน ไหล่ยก ไม่เป็นไหล่งุ้ม และหลังจะต้องไม่โก่ง อกไม่แอ่นจนเกินไป ลำตัวกลมหรือแบนก็ใช้ได้ 1.2.3 แขน หมายถึง แขนไม่สั้นและยาวจนเกินไปไม่เป็นคนแขนพิการ เช่น แขน คอกหรือแขนลีบ เวลาจับงอแขนดูยืดเข้าออกได้มีส่วนสัดที่รับกับลำตัวและขาทั้งสองและดูนิ้วมือทั้ง 5 นิ้ว ไม่หงิกงอหรือพิการแต่อย่างไร 1.2.4 ขา หมายถึง ขาทั้งสองต้องไม่คดหรือโก่ง และเกพิการแต่อย่างใด ดูนิ้วเท้า ทั้ง 5 นิ้ว จะต้องไม่บิดเบี้ยวเกหงิกงอ 1.2.5 ส่วนสัด หมายถึง ส่วนสัดของตัวนางจะต้องเป็นคนรูปร่างโปร่ง และต้อง ต่ำกว่าตัวพระ รูปร่างสันทัดผิวเนื้อไม่จำกัดว่าจะผิวดำหรือขาว แต่ถ้าผิวขาวหน่อยก็จะดี
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 10 ภาพที่ 1 ลักษณะตัวนาง-ตัวพระของรำวงมาตรฐาน ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 2. วงดนตรี วงดนตรีที่ใช้ประกอบการละเล่นรำวงมาตรฐาน แต่เดิมใช้โทน ซึ่งเป็นเครื่องดนตรี พื้นบ้าน มีเครื่องดนตรีประกอบจังหวะ คือ ฉิ่ง กรับ ฉาบ และโทน ต่อมามีการพัฒนารูปแบบการ แสดงเป็นรำวงมาตรฐานรูปแบบของวงดนตรีเริ่มมีการพัฒนารูปแบบขึ้นทั้งนี้สามารถใช้วง วงปี่พาทย์ และวงดนตรีสากล ดังนี้ 2.1 วงปี่พาทย์ หมายถึง วงดนตรีไทยประเภทหนึ่งซึ่งประกอบด้วยเครื่องเป่า คือ ปี่ ผสมกับเครื่องตี ได้แก่ระนาดและฆ้องวงชนิดต่าง ๆ เป็นหลัก และยังมีเครื่องกำกับจังหวะ เช่น ฉิ่ง ฉาบ กรับ โหม่ง ตะโพน กลองทัด กลองแขก และกลองสองหน้า ปี่พาทย์นี้บางสมัยเรียกว่า "พิณ พาทย์" ภาพที่ 2 วงดนตรีไทยใช้บรรเลงประกอบการรำวงมาตรฐาน ที่มา : ศิลปากร, กรม. 2552 : 30.
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 11 2.2 วงดนตรีสากล ใช้วงดนตรีขนาดเล็ก ที่เรียกว่า วงคอมโบ (Combo) เครื่องดนตรีที่ ใช้ คือเครื่องเป่าต่าง ๆ 1-2 คนเครื่องประกอบจังหวะทั้งหลาย เช่น กลองชุด กีตาร์ เบส เปียโน หรือออร์แกน เครื่องตีกระทบประกอบจังหวะ เครื่องดนตรีอื่น ๆ ก็สามารถนำมาประสมวงเพิ่มเติม ได้ตามความต้องการ จุดมุ่งหมายของการบรรเลงด้วยวงคอมโบ คือ บรรเลงประกอบการขับร้อง บรรเลงเพื่อการฟัง บรรเลงประกอบการเต้นรำ และบรรเลงเพื่อประกอบการแสดงต่าง ๆ ภาพที่ 3 วงดนตรีสากลประกอบการเล่นรำวงมาตรฐาน ที่มา : ที่มา : ศิลปากร, กรม. 2552 : 30. 3. เพลงร้อง เพลงร้องของรำวงมาตรฐานมีทั้งหมด 10 เพลงได้แก่ เพลงงามแสงเดือน เพลงชาวไทย เพลงรำมาซิมารำ เพลงคืนเดือนหงาย เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ เพลงดอกไม้ของชาติ เพลงหญิงไทยใจ งาม เพลง ดวงจันทร์ขวัญฟ้า เพลงยอดชายใจหาญ และเพลงบูชานักรบรายละเอียดคือ เพลงงามแสงเดือน มีเนื้อร้อง ดังนี้ งามแสงเดือนมาเยือนส่องหล้า งามใบหน้าเมื่ออยู่วงรำ (ซ้ำ) เราเล่นกันเพื่อสนุก เปลื้องทุกข์วายระกำ ขอให้เล่นฟ้อนรำ เพื่อสามัคคีเอย เพลงชาวไทย มีเนื้อร้อง ดังนี้ ชาวไทยเจ้าเอ๋ย ขออย่าละเลยในการทำหน้าที่ การที่เราได้เล่นสนุก เปลื้องทุกข์สบายอย่างนี้ เพราะชาติเราได้เสรี มีเอกราชสมบูรณ์ เราจึงควรช่วยชูชาติ ให้เก่งกาจเจิดจำรูญ เพื่อความสุขเพิ่มพูน ของชาวไทยเราเอย เพลงรำมาซิมารำ มีเนื้อร้อง ดังนี้
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 12 รำมาซิมารำ เริงระบำกันให้สนุก ยามงานเราทำงานกันจริงๆ ไม่ละไม่ทิ้งจะเกิดเข็ญขุก ถึงยามว่างเราจึงรำเล่น ตามเชิงเช่นเพื่อให้สร่างทุกข์ ตามเยี่ยงอย่างตามยุค เล่นสนุกอย่างวัฒนธรรม เล่นอะไรให้มีระเบียบ ให้งามให้เรียบจึงจะคมขำ มาซิมาเจ้าเอ๋ยมาฟ้อนรำ มาเล่นระบำของไทยเราเอย เพลงคืนเดือนหงาย มีเนื้อร้อง ดังนี้ ยามกลางคืนเดือนหงาย เย็นพระพายโบกพริ้วปลิวมา เย็นอะไรก็ไม่เย็นจิต เท่าเย็นผูกมิตรไม่เบื่อระอา เย็นร่มธงไทยปกไปทั่วหล้า เย็นยิ่งน้ำฟ้ามาประพรมเอย เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ มีเนื้อร้อง ดังนี้ ดวงจันทร์วันเพ็ญ ลอยเด่นอยู่ในนภา ทรงกลดสดสี รัศมีทอแสงงามตา แสงจันทร์อร่าม ฉายงามส่องฟ้า ไม่งามเท่าหน้า นวลน้องยองใย งามเอยแสนงาม งามจริงยอดหญิงชาติไทย งามวงพักตร์ยิ่งดวงจันทรา จริตกิริยานิ่มนวลละไม วาจากังวาน อ่อนหวานจับใจ รูปทรงสมส่วน ยั่วยวนหทัย สมเป็นดอกไม้ ขวัญใจชาติเอย เพลง ดอกไม้ของชาติ มีเนื้อร้อง ดังนี้ (สร้อย) ขวัญใจดอกไม้ของชาติ งามวิลาศนวยนาดร่ายรำ(ซ้ำ) เอวองค์อ่อนงาม ตามแบบนาฎศิลป์ ชี้ชาติไทยเนาว์ถิ่น เจริญวัฒนธรรม (สร้อย) งามทุกสิ่งสามารถ สร้างชาติช่วยชาย ดำเนินตามนโยบาย สู้ทนเหนื่อยยากตรากตรำ (สร้อย) เพลงหญิงไทยใจงาม มีเนื้อร้อง ดังนี้ เดือนพราว ดาวแวววาวระยับ แสงดาวประดับ ส่งให้เดือนงามเด่น
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 13 ดวงหน้า โสภาเพียงเดือนเพ็ญ คุณความดีที่เห็น เสริมให้เด่นเลิศงาม ขวัญใจ หญิงไทยส่งศรีชาติ รูปงามพิลาศ ใจกล้ากาจเรืองนาม เกียรติยศ ก้องปรากฏทั่วคาม หญิงไทยใจงาม ยิ่งเดือนดาวพราวแพรว เพลง ดวงจันทร์ขวัญฟ้า มีเนื้อร้อง ดังนี้ ดวงจันทร์ขวัญฟ้า ชื่นชีวาขวัญพี่ จันทร์ประจำราตรี แต่ขวัญพี่ประจำใจ ที่เทิดทูนคือชาติ เอกราชอธิปไตย ถนอมแนบสนิทใน คือขวัญใจพี่เอย เพลงยอดชายใจหาญ มีเนื้อร้อง ดังนี้ โอ้ยอดชายใจหาญ ขอสมานไมตรี น้องขอร่วมชีวี กอร์ปกรณีกิจชาติ แม้สุดยากลำเค็ญ ไม่ขอเว้นเดินตาม น้องจักสู้พยายาม ทำเต็มความสามารถ เพลงบูชานักรบ มีเนื้อร้อง ดังนี้ น้องรักรักบูชาพี่ ที่มั่นคงที่มั่นคงกล้าหาญ เป็นนักสู้เชี่ยวชาญ สมศักดิ์ชาตินักรบ น้องรักรักบูชาพี่ ที่มานะที่มานะอดทน หนักแสนหนักพี่ผจญ เกียรติพี่ขจรจบ น้องรักรักบูชาพี่ ที่ขยันที่ขยันกิจการ บากบั่นสร้างหลักฐาน ทำทุกด้านทำทุกด้านครันครบ น้องรักรักบูชาพี่ ที่รักชาติที่รักชาติยิ่งชีวิต เลือดเนื้อพี่พลีอุทิศ ชาติยงอยู่ยงอยู่คู่พิภพ
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 14 4. การแต่งกาย การแต่งกายของรำวงมาตรฐานมีวิวัฒนาการการแต่งกายมาตามลำดับ ที่สามารถ รวบรวมเพื่อใช้เป็นแนวทางการศึกษามีดังนี้ 4.1 แต่งแบบพื้นบ้าน หมายถึง นุ่งโจงกระเบนผ้าพื้น สวมเสื้อคอกลม แขนพอดีศอก ผ้าขาวม้าคาดเอว หญิงนุ่งผ้าซิ่นมีเชิงกลอมเท้า สวมเสื้อแขนกระบอก ห่มสไบเฉียง หรือ ชายนุ่งโจง กระเบนผ้าม่วง ภาพที่ 4 การแต่งกายแบบชาวบ้าน ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 4.2 แต่งกายแบบรัชกาลที่ 5 หมายถึง การแต่งกายแบบสมัยนิยมสมัยรัชกาลที่ 5 โดยผู้ชาย สวม เสื้อราชปะแตน นุ่งผ้าโจงกระเบนสีม่วง สวมถุงเท้ายาวคลุมเข่า ใส่รองเท้าหนัง ส่วนผู้หญิง สวมเสื้อลูกไม้แขน พองฟู ห่มผ้าสไบเฉียงไหล่ นุ่งผ้าโจงกระเบน สวมถุงน่องและรองเท้าคัชชู ตกแต่งด้วยเครื่องประดับด้วย สร้อยคอ ต่างหู มีสร้อยมุกคาดทับผมอย่างสวยงาม
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 15 ภาพที่ 5 การแต่งกายแบบรัชกาลที่ 5 ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 4.3 แต่งแบบไทยเรือนต้น หมายถึง การแต่งกายของผู้หญิงในสมัยนิยมที่ผู้หญิงแต่งชุดไทยเรือนต้น คือสวมเสื้อแขนกระบอกคอกลม นุ่งผ้าซิ่นทับชาย สวมใส่เครื่องประดับด้วยสร้อยคอต่างหู สวมรองเท้าคัชชู ส่วนผู้ชายสวมใส่เสื้อราชปะแตน นุ่งกางเกงขายาว ใส่รองเท้าหนัง
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 16 ภาพที่ 6 การแต่งกายแบบไทยเรือนต้น ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 4.4 แต่งแบบไทยสากลนิยม หมายถึง การแต่งกายในสมัยนิยมที่ผู้ชายแต่งชุดสูท(สวมใส่ เสื้อเชิ้ตและสวมชุดสูทสากลทับนอกผูกเนคไท ผู้หญิงแต่งแบบชุดไทยประยุกต์
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 17 ภาพที่ 7 การแต่งกายแบบไทยสากลนิยม ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. โอกาสที่ใช้แสดง โอกาสที่ใช้แสดงเพลงรำวงเป็นการละเล่นอย่างหนึ่งของชาวบ้านที่เล่นกันเพื่อความสนุกสนาน และความสามัคคี พบว่าใช้ในงานเทศกาลต่างๆ ที่ให้ความรื่นรมย์ได้ทุกงานเพื่อสร้างความสนุกสนาน สำหรับผู้เข้าร่วมกิจกรรม ท่ารำ 1. เพลงงามแสงเดือน ชื่อท่า สอดสร้อยมาลา นาฏยศัพท์ มี 4 คำ คือ วงบน จีบหงาย ชายพก ย่ำเท้า เอียงศีรษะ
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 18 ภาพที่ 8 ท่ารำงามแสงเดือน ท่าสอดสร้อยมาลา ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 2. เพลงชาวไทย ชื่อท่า ชักแป้งผัดหน้า นาฏยศัพท์ มี 4 คำ คือ จีบปรกข้าง วงหน้า เอียงศีรษะ ย่ำ เท้า ภาพที่ 9 ท่ารำชาวไทย ท่าชักแป้งผัดหน้า ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19.
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 19 3. เพลงรำมาซิมารำ ชื่อท่า รำส่าย นาฏยศัพท์ มี 3 คำ ประกอบด้วย เหยียดแขน ย่ำเท้า เอียงศีรษะ ภาพที่ 10 ท่ารำมาซิมารำ ท่ารำส่าย ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 4. เพลงคืนเดือนหงาย ชื่อท่ารำ สอดสร้อยมาลาแปลง นาฏยศัพท์ มี 4 คำ ประกอบด้วย วงบน จีบหงายชายพก เคาะเท้า เอียงศีรษะ ภาพที่ 11 ท่ารำคืนเดือนหงาย ท่าสอดสร้อยมาลาแปลง ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19.
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 20 5. เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ ท่ารำ แขกเต้าเข้ารัง ท่าผาลาเพียงไหล่ นาฏยศัพท์ 5 คำ จีบ ปรกข้าง จีบหงาย วงบน แตะเท้า เอียงศีรษะ ภาพที่ 12 ดวงจันทร์วันเพ็ญ ท่าแขกเต้าเข้ารัง ท่าผาลาเพียงไหล่ ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 6. เพลง ดอกไม้ของชาติ ท่ารำ รำยั่ว นาฏยศัพท์ มี 4 คำ ประกอบด้วย วงล่าง จีบส่งหลัง เอียงศีรษะ วางส้น ภาพที่ 13 ดอกไม้ของชาติ ท่ารำยั่ว ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19.
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 21 7. เพลงหญิงไทยใจงาม ท่ารำ พรหมสี่หน้า ยูงฟ้อนหาง นาฏยศัพท์ มี 4 คำ ประกอบด้วย วงบัวบาน แทงมือ เคาะเท้า เอียงศีรษะ ภาพที่ 14 หญิงไทยใจงาม ท่าพรมสี่หน้า ยูงฟ้อนหาง ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 8. เพลง ดวงจันทร์ขวัญฟ้า ท่ารำ ช้างประสานงา จันทร์ทรงกลดแปลง นาฏยศัพท์ มี 4 คำ คือ จีบหงาย เคาะเท้า วงกลาง เอียงศีรษะ ภาพที่ 15 ดวงจันทร์ขวัญฟ้า ท่าช้างประสานงา จันทร์ทรงกรด ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19.
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 22 9. เพลงยอดชายใจหาญ ท่ารำ ผู้หญิง ชะนีร่ายไม้ ผู้ชาย จ่อเพลิงกาฬ นาฏยศัพท์ มี 5 คำ คือ วงบน จีบหงาย แขนเหยียด ย่ำเท้า เอียงศีรษะ ภาพที่ 16 ยอดชายใจหาญ ท่าหญิง ชะนีร่ายไม้ ชายจ่อเพลิงกาฬ ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19. 10. เพลงบูชานักรบ ท่ารำ ผู้หญิง ขัดจางนาง ผู้ชาย จันทร์ทรงกลดแปลง นาฏยศัพท์ มี 6 คำ คือ วงกลาง จีบหงาย จรดเท้า เคาะเท้า มือไขว้ เอียงศีรษะ ภาพที่ 17 บูชานักรบ ท่าหญิง ขัดจางนาง ชายจันทร์ทรงกรดแปลง ที่มา : เสาวลักษณ์ บัวชื่น. (2565) ถ่ายภาพ, ธันวาคม : 19.
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 23 อธิบายท่ารำ 1. เพลงงามแสงเดือน เนื้อเพลง อธิบายท่ารำ รูปประกอบท่ารำ 1. งามแสงเดือนมา เยือนส่องหล้า ผู้หญิง : เริ่มต้นด้วยมือซ้ายจีบหงาย ที่ชายพก มือขวาตั้งวงศีรษะเอียง ทางซ้าย ค่อย ๆ สอดมือซ้ายออกไป แบหงายงอด้านข้าง มือขวาเดินลง มาอยู่ระดับชายพก เมื่อมาถึงคำว่า “หล้า” ให้ปล่อยจีบซ้าย และจีบ คว่ำมือขวาพร้อมกัน และย้ำเท้า ตามจังหวะฉิ่ง เริ่มด้วยเท้าซาย ผู้ชาย : ปฎิบัติท่ารำเช่นเดียวกัน 2. งามใบหน้าเมื่อ อยู่วงรำ สอดมือซ้ายยกขึ้นค่อยๆ พลิกเป็น ตั้งวง ให้พร้อมกับมือของจีบหงาย ศีรษะเอียงทางขวาตรงคำว่า “วง รำ”
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 24 ผู้ชาย : ปฎิบัติท่ารำเช่นเดียวกัน 3. เราเล่นเพื่อสนุก เมื่อถึงคำว่า “เราเล่น” ให้รีบเดิน มือผลัดจีบ เปลี่ยนเป็นจีบคว่ำมือ ขวา มือซ้ายแบหงายปลายนิ้วตก ผู้หญิง: กลับตัวทางซ้ายหันหลังก้าว เท้าซ้ายออกจากผู้ชาย“เพื่อสนุก” ก็สอดมือขวามาจีบหงายที่ชายพก มือซ้ายยกขึ้นเป็นวง ศีรษะเอียง ทางขวา เท้าย่ำตามจังหวะฉิ่ง ผู้ชาย: ก้าวเท้าซ้ายก้าวออกจาก ผู้หญิงเท้าย่ำตามจังหวะฉิ่ง
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 25 4. เปลื้องทุกข์มิวาย ระกำ ผู้หญิง : ย่ำเท้าโดยไม่เปลี่ยนท่า ผู้ชาย : ปฎิบัติท่ารำเช่นเดียวกัน 5. ขอให้เล่นฟ้อนรำ ผู้หญิง : เมื่อถึงคำว่า “ขอให้” ก็รีบ เดินมือ ผลัดจีบ เปลี่ยนเป็นจีบคว่ำ มือซ้าย มือขวาแบหงายปลายนิ้วตก และเมื่อถึงคำว่า “เล่นฟ้อนรำ” ก็ สอดมือซ้ายมาจีบหงายไว้ที่ชายพก มือขวายกขึ้นเป็นวง ศีรษะเอียง ทางขวา เท้าย่ำตามจังหวะ ผู้ชาย : ปฎิบัติท่ารำเช่นเดียวกัน
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 26 6. เพื่อสามัคคีเอย ผู้หญิง : ย่ำเท้าโดยไม่เปลี่ยนท่า ผู้ชาย : ปฎิบัติท่ารำเช่นเดียวกัน
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 27 2. ท่ารำเพลงชาวไทย เนื้อเพลง อธิบายท่ารำ รูปประกอบท่ารำ 1. ชาวไทย ผู้หญิง : ก้าวเท้าขวาตรงคำว่า “ชาว” ส่วนมือขวาที่จีบปรกข้าง ลดลงมาเป็น มือแบหงายปลายนิ้วตก ด้านข้างมือซ้าย ลดลงจากวงหน้าลงมาอยู่ระดับอกสูง กว่าชายพกเล็กน้อย ตรงคำว่า “เอย” ย้ำเท้าตามจังหวะฉิ่ง ผู้ชาย : ปฎิบัติท่ารำเช่นเดียวกัน 2. ขออย่าละเลยใน การทำหน้าที่ ผู้หญิง : ตรงคำว่า “ขออย่า” ให้เริ่มจีบ คว่ำมือซ้าย แล้วค่อย ๆ หมุนตัวเข้าด้าน ในพร้อมกัน ยกมือซ้ายที่จีบคว่ำขึ้นไป เป็นจีบปรกข้าง มือขวาปาดมาอยู่เป็น วงหน้า ศีรษะเอียงทางซ้าย คำว่า “หน้าที่” ผู้ชาย : ปฎิบัติท่ารำเช่นเดียวกัน 3. การที่เราได้เล่นสนุก ลดจีบปรกข้างซ้ายลงมาแบระดับ ด้านข้าง มือขวาลดลงมาอยู่สูงกว่าชาย พก หลังคำว่า “สนุก” ให้จีบคว่ำมือขวา แล้วค่อย ๆ หมุนตัวออกด้านนอกวง
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 28 4. เปลื้องทุกข์สบาย อย่างนี้ ยกมือขวาที่จีบคว่ำขึ้นไปเป็นจีบปรก ข้าง มือซ้ายยกปาดเป็นวงหน้า ศีรษะ เอียงทางขวา ตรงคำว่า “อย่างนี้”
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 29 5. เพราะชาติเราได้ เสรี ลดจีบปรกข้างด้านขวาลงพร้อมมือซ้าย แบมือตรงคำว่า “เสรี” 6. มีเอกราชสมบูรณ์ เปลี่ยนเป็นจีบปรกข้างซ้าย มือขวา ตั้งวงหน้า ศีรษะเอียงทางซ้าย
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 30 7. เราจึงควรช่วยชูชาติ ลดจีบปรกข้างซ้ายลงพร้อมมือขวา มือ ซ้ายแบหงายตรงคำว่า “ชูชาติ” 8. ให้เก่งกาจเจิดจำรูญ จีบคว่ำมือขวาตรงคำว่า “ให้” แล้วค่อย ๆ หมุนตัวเข้าในวงพร้อมกับยกมือขวา ขึ้นเป็นจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงหน้า ศีรษะเอียงทางขวา
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 31 9. เพื่อความสุขเพิ่มพูน ลดจีบปรกข้างขวาพร้อมกับมือซ้าย 10. ของชาวไทยเรา เอย จีบคว่ำมือซ้ายตรงคำว่า “ของ” ค่อย ๆ หมุนตัวเข้าในวงพร้อมกับยกจีบคว่ำซ้าย เปลี่ยนเป็นจีบปรกข้างซ้าย มือขวาตั้งวง หน้า ศีรษะเอียงทางซ้าย สรุป รำวงมาตรฐาน การแสดงท่าเคลื่อนไหวโดยมีลีลาและแบบท่า มีจังหวะเข้ากับเสียงที่ทำ จังหวะเพลงร้องหรือเพลงดนตรีโดยผู้แสดงต้องเดินตามรูปที่มีเส้น เป็นวงกลมเกิดขึ้นช่วงหลัง สงครามโลกครั้งที่ 2 รัฐบาลเห็นสมควรเชิดชูศิลปะการเล่นพื้นเมืองแบบนี้ให้เป็นระเบียบแบบแผนอัน ดีงามตามแบบนาฎศิลป์ไทย จึงได้มอบให้กรมศิลปากรปรับปรุงการเล่นรำโทนขึ้นใหม่โดยได้แต่งบท ร้องโดยมีนาฎศิลป์อาวุโสของกรมศิลปากรคือ จมื่นมานิตย์นเรศ(เฉลิม เศวตนัทน์)และนางลมูล ยมะ
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 32 คุปต์ ได้ร่วมกันคิดท่ารำ โดยนำท่ารำมาจาก “แม่บท” มาเป็นแบบท่ารำ โดยมีองค์ประกอบของการ แสดงคือ ผู้แสดง ใช้ผู้ชายและผู้หญิงรำกันเป็นคู่ วงดนตรีมีการพัฒนารูปแบบวงดนตรีใช้วง วงปี่พาทย์ และวงดนตรีสากล เพลงร้องของรำวงมาตรฐานมีทั้งหมด 10 เพลงได้แก่ เพลงงามแสงเดือน เพลง ชาวไทย เพลงรำมาซิมารำ เพลงคืนเดือนหงาย เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ เพลงดอกไม้ของชาติ เพลง หญิงไทยใจงาม เพลง ดวงจันทร์ขวัญฟ้า เพลงยอดชายใจหาญ และเพลงบูชานักรบ การแต่งกายมี 4 แบบ คือแบบพื้นบ้าน แบบรัชกาลที่ 5 แบบไทยเรือนต้น ท่ารำมี 14 ท่า ตามลักษณะของเพลงร้อง คือ เพลงงามแสงเดือน ใช้ท่า สอดสร้อยมาลา เพลงชาวไทย ใช้ท่า ชักแป้งผัดหน้า เพลงรำมาซิมารำ ใช้ท่า รำส่าย เพลงคืนเดือนหงาย ใช้ท่ารำ สอดสร้อยมาลาแปลง เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ ใช้ท่ารำ แขกเต้าเข้ารัง ท่าผาลาเพียงไหล่ เพลง ดอกไม้ของชาติ ใช้ท่ารำยั่ว เพลงหญิงไทยใจงาม ท่ารำ พรหมสี่หน้า ยูงฟ้อนหาง เพลง ดวงจันทร์ขวัญฟ้า ใช้ท่ารำ ช้างประสานงา จันทร์ทรงกลดแปลง เพลงยอดชายใจหาญ ใช้ท่ารำ ชะนีร่ายไม้ จ่อเพลิงกาฬ และเพลงบูชานักรบ ใช้ท่ารำ ผู้หญิง ขัด จางนาง ผู้ชาย จันทร์ทรงกลดแปลง โอกาสที่ใช้แสดงเพลงรำวงเป็นการละเล่นอย่างหนึ่งของ ชาวบ้านที่เล่นกันเพื่อความสนุกสนานและความสามัคคี พบว่าใช้ในงานเทศกาลต่างๆ ที่ให้ความ รื่นรมย์ได้ทุกงานเพื่อสร้างความสนุกสนานสำหรับผู้เข้าร่วมกิจกรรม
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 33 คำถามทบทวน/แบบฝึกหัด แบบฝึกหัดที่ 1 เรื่อง ความรู้เบื้องต้นของศัพท์ทางการแสดง *************************************************************************** คำชี้แจง ให้นักเรียนตอบคำถามให้ถูกต้องครบถ้วน 1. นาฏยศัพท์ หมายถึง ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................ 2. นาฏยศัพท์ มี..................ประเภท ได้แก่ ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................ 3. ภาษาท่านาฏศิลป์ หมายถึง ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................ 4. ภาษาท่านาฏศิลป์ มี..............ประเภท ได้แก่ ....................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 34 แบบฝึกหัดที่ 2 เรื่อง ความรู้เบื้องต้นของศัพท์ทางการแสดง *************************************************************************** คำชี้แจง ชี้แจงให้นักเรียนปฏิบัตินาฏยศัพท์เบื้องต้นที่กำหนดให้ถูกต้อง สวยงาม 1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 6 คน 2. ตั้งชื่อกลุ่ม พร้อมหัวหน้ากลุ่ม และเลขากลุ่ม 3. แต่ละกลุ่มรับผิดชอบฝึกปฏิบัติท่านาฏยศัพท์ จากใบความรู้ เอกสารประกอบการสอน มา ให้ถูกต้อง หากมีปัญหาในการฝึกปฏิบัติให้ตรวจสอบจากใบความรู้ เอกสารประกอบการสอน หรือ สอบถามครูผู้สอน 4. นำเสนอหน้าชั้นเรียน นาฎยศัพท์ที่ปฎิบัติ 1. จีบหงาย 2. จีบคว่ำ 3. จีบส่งหลัง 4. จีบปรกหน้า 5. ตั้งวงบน 6. ตั้งวงบนล่าง 7. ก้าวหน้า 8. ก้าวข้าง 9. กระทุ้งเท้า 10. กระดกเท้า
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 35 แบบฝึกหัดที่ 3 เรื่อง ความรู้เบื้องต้นของศัพท์ทางการแสดง *************************************************************************** คำชี้แจง ให้นักเรียนปฏิบัติภาษาท่านาฏศิลป์ที่กำหนดให้ถูกต้อง สวยงาม 1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 6 คน 2. ตั้งชื่อกลุ่ม เลือกหัวหน้ากลุ่ม และเลขากลุ่ม 3. แต่ละกลุ่มรับผิดชอบฝึกปฏิบัติภาษาท่าทางนาฏศิลป์ จากใบความรู้ เอกสารประกอบการ สอน มาให้ถูกต้อง หากมีปัญหาในการฝึกปฏิบัติให้ตรวจสอบจากใบความรู้ เอกสารประกอบการสอน หรือสอบถามครูผู้สอน 4. นำเสนอหน้าชั้นเรียน ภาษาท่าทางนาฏศิลป์ที่ปฎิบัติ 1. ท่าตัวเรา 2. ท่าท่าน 3. ท่าดีใจ 4. ท่าปฏิเสธ 5. ท่าอาย 6. ท่าตาย 7. ท่าโศกเศร้า 8. ท่ารัก
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 36 แบบฝึกหัดที่ 4 เรื่อง ความรู้เบื้องต้นของศัพท์ทางการแสดง *************************************************************************** คำชี้แจง ให้นักเรียนแสดงบทบาทสมมุติ 1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 6 คน 2. ตั้งชื่อกลุ่ม เลือกหัวหน้ากลุ่ม และเลขากลุ่ม 3. แต่ละกลุ่มส่งตัวแทนกลุ่มออกจับฉลากเลือกชื่อเรื่องที่กำหนดให้ ดังนี้ 3.1 ตำรวจ 3.2 พยาบาล 3.3 ทหาร 3.4 ครู 3.5 พ่อค้า 3.6 ชาวนา 4. ให้นักเรียนแต่ละกลุ่มแต่งเรื่องราวที่กลุ่มของตนจับฉลากได้ โดยแต่งเป็นละครสั้น ๆ แล้ว ร่วมกันฝึกซ้อม 5. นำเสนอหน้าชั้นเรียน
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 37 แบบฝึกหัดที่ 5 เรื่อง ความรู้เบื้องต้นของศัพท์ทางการแสดง *************************************************************************** คำชี้แจง ให้นักเรียนชมการแสดง 1. ครูเปิด วีดิทัศน์ การแสดงชุด รำวงมาตรฐาน 2. นักเรียนแต่ละคนเขียนผังการแปรแถวและการเคลื่อนไหวพร้อมระบายสีให้สวยงาม 3. ครูสุ่มให้นักเรียนนำเสนอหน้าชั้นเรียน 4. ให้นักเรียนส่งเพื่อเป็นชิ้นงาน
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 38 แบบทดสอบหลังเรียน คำชี้แจง 1. ให้นักเรียนทำเครื่องหมายกากบาท(×) ลงในช่องว่างที่ตรงกับตัวเลือกที่นักเรียนเห็นว่าถูกต้องที่สุด 2. แบบทดสอบนี้มีจำนวน 10 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน รวม 10 คะแนน 3. ให้เวลาทำแบบทดสอบก่อนเรียน 10 นาที ******************************************************************************* 1. ข้อมูลใดน่าเชื่อถือเรื่องการตั้งชื่อชุดรำวงมาตรฐานที่สุด ก. เป็นการแสดงที่เกิดขึ้นใหม่เพื่อความสนุกของคนไทย ข. การแสดงที่ประยุกต์ท่ารำจากรำโทนให้มีความใหม่ทันยุค ค. เป็นการแสดงที่ชาวบ้านสามารถรำได้ทุกโอกาสโดยรำกันเป็นวง ง. การแสดงที่ทันสมัยที่สุดในยุคหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 จ. การแสดงรำคู่ ที่ผู้แสดงพาคู่รำเดินตามกันเป็นวงกลม 2. รัฐบาลมีคำสั่งให้คำตอบในตัวเลือกใดพัฒนาเพลงรำวงมาตรฐาน ก. ครูละมูล ยมคุปต์ ข. ครูมนตรี ตราโมท ค. สำนักการสังคีต กรมศิลปากร ง. กรมศิลปากร จ. วิทยาลัยนาฏศิลป์ในขณะตั้งชื่อเป็นสถาบันนาฏดุริยางค์ 3. ถ้าเพลงแรกของรำวงมาตรฐานคือ งามแสงเดือน เพลงสุดท้ายคือเพลงใด ก. เพลงดวงจันทร์ขวัญฟ้า ข. เพลงบูชานักรบ ค. เพลงหญิงไทยใจงาม ง. เพลงดวงจันทร์วันเพ็ญ จ. เพลงยอดชายใจหาญ 4. ตัวเลือกใดในเพลงรำวงมาตรฐานใช้ท่ารำลักษณะเดียวกัน ก. งามแสงเดือน-ชาวไทย ข. ชาวไทย-รำมาซิมารำ ค. หญิงไทยใจงาม-ดวงจันทร์ขวัญฟ้า ง. ชาวไทย-ดอกไม้ของชาติ
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 39 จ. งามแสงเดือน-คืนเดือนหงาย 5. การแต่งกายของเพลงรำวงมาตรฐานของนักแสดงน่าจะใช้แนวทางการสร้างสรรค์จากไหน ก. ชาวบ้านในชุมชน ข. ความเชื่อและพิธีกรรม ค. จารีตการแต่งกายของคนไทย ง. วิวัฒนาการของการแต่งกายของคนไทยในกรุงรัตนโกสินทร์ จ. ภาพจำหลักและปูนปั้นต่าง ๆ ในต้นกรุง 6. เราพบท่ารำ “แขกเต้าเข้ารัง” “ผาลาเพียงไหล่” นึกถึงเพลงใดในรำวงมาตรฐาน ก. รำมาซิมารำ ข. คืนเดือนหงาย ค. ดวงจันทร์วันเพ็ญ ง. บูชานักรบ จ. ชาวไทย 7. นาฏยศัพท์ในตัวเลือกใด “ไม่มี” ในท่าจ่อเพลิงกาฬ ก. ย่ำเท้า ข. วงบน ค. จีบหงาย ง. เอียง จ. ยกหน้า 8. วัฒนธรรมที่งดงามของไทยที่ควรปรากฏในรำวงมาตรฐานในลำดับแรกคือตัวเลือกใด ก. การเดิน ข. การให้เกียรติ์ผู้หญิง ค. การยิ้ม ง. การแต่งกาย จ. การไหว้ 9. นักเรียนปฏิบัติท่า “รำส่าย” ให้ถูกต้องควรปฏิบัติท่ารำในเพลงใด ก. ชาวไทย ข. รำมาซิมารำ ค. ยอดชายในหาญ
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 40 ง. ดวงจันทร์ขวัญฟ้า จ. บูชานักรบ 10. การเดินออกจากวงภายหลังจากรำวงมาตรฐานท่ารำใดเหมาะสมที่สุด ก. ออกไปในท่ารำที่กำลังรำ ข. ผู้หญิงล่อแก้ว ผู้ชายขอแก้ว ค. ไหว้แล้วรีบเดินออกจากวง ง. จะต้องออกจากวงเมื่อพาคู่รำไปกระแทกกับคู่รำอื่น จ. รู้สึกเหน็ดเหนื่อยกับการรำ ต้องรีบออกก่อนเป็นลม
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 41 ชื่อ.................................สกุล....................................ชั้น.................เลขที่............... ข้อที่ ก ข ค ง 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลังเรียน
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 42 บรรณานุกรม รัตนา มณีสิน. (2540). สุนทรียะทางนาฏศิลป์ไทย. กรุงเทพฯ : สถาบันราชภัฎสวนดุสิต. รุจี ศรีสมบัติ. (2547). สารานุกรมนาฏศิลป์ไทย. กรุงเทพฯ : พัฒนาศึกษา. อมรา กล่ำเจริญ. (2535). วิธีสอนนาฏศิลป์. กรุงเทพฯ : โอ เอส พริ้นติ้ง เฮ้าส์. อรวรรณ ขมวัฒนา. (2550). นาฏลีลา 1. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว. Biggy photo. (2560). นางเบญกาย. ค้นเมื่อ กรกฎาคม. 2561, 5 จาก https://www.facebook.com/Biggyphoto/photos/a. picpost.. (2560). นาฏศิลป์ไทย. ค้นเมื่อ กรกฎาคม. 2561, 5 จาก https://picpost.postjung.com/364682.html#pic22 Manosaray. (2560). นาฏยศัพท์เบ็ดเตล็ดทางการแสดง. ค้นเมื่อ กรกฎาคม. 2561, 5 จาก https://www.facebook.com/1557289044504528/photos/a.
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 43 ประวตัิ ผ ้ จ ู ดัทำ นางสาวเสาวลักษณ์ บัวชื่น เกิดวันที่ 17 เมษายน 2544 ที่อยู่ 69 หมู่ 2ตำบลนาหลวงเสนอำเภอทุ่งสง จังหวัดนครศรีธรรมราช 80110 บิดาชื่อ นายเชษฎา บัว ชื่น มารดาชื่อ นางวรรณี เชยบัวแกเส ปัจจุบันกำลังศึกษา ชั้นปีที่3 สาขานาฏศิลป์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช สีที่ชอบ ชมพู FB: Saowalak Buachuen Line: p_prae1 Instagram: prae_swl โทร 096743621
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 44 นางสาวภัทรวดี ทองสม เกิดเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2544 ที่อยู่ 27/4 ม.3 ต.ขนอม อ.ขนอม จ.นครศรีธรรมราช 80210 บิดาชื่อ นายสวาท ทองสม มารดาชื่อ นางประเสริฐ ทองสม ปัจจุบันกำลังศึกษา ชั้นปีที่3 สาขานาฏศิลป์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช สีที่ชอบ ฟ้า/น้ำเงิน การติดต่อ FB: Pattarawadee Thongsom Line id: saisy_2544 Instagram:plasai_pattara โทร 0635467430
เอกสารประกอบการเรียน วิชานาฏศิลป์ เรื่องร าวงมาตรฐาน 45 นางสาวพัณณิตา บุษรานนท์ เกิดเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2545 ที่อยู่ 575/105 หมู่4 ต.คลองขุด อ.เมือง จ.สตูล 91000 บิดาชื่อ นายขรรค์เพชร์ บุษรานนท์ มารดาชื่อ นางอำพรรณี บุษรานนท์ ปัจจุบันกำลังศึกษา ชั้นปีที่3 สาขานาฏศิลป์ คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช สีที่ชอบ ฟ้า การติดต่อ FB: Pannita Busaranon Line id: 0814610259 Instagram: feungfah_ โทร 0814610259