คำนำ ชุดกิจกรรมการเรียนรู้กลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ในการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่อง วัฒนธรรมไทย ของนักเรียนชั้นประถมศึกษา ปีที่ 4 ชุดที่ 3 เรื่อง วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จัดทำขึ้นเพื่อใช้ในการจัดการ เรียนรู้สำหรับนักเรียนและเป็นแนวทางให้ครูผู้สอนสามารถจัดการเรียนรู้ได้อย่างมี ประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยชุดกิจกรรมนี้มุ่งเน้นให้นักเรียนได้เรียนรู้ตามหลักสูตร แกนกลางการศึกษา ขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 และชุดกิจกรรมนี้ครูผู้สอนจะใช้คู่กับ แผนการจัดการเรียนรู้โดยใช้รูปแบบการเรียนรู้แบบ Active Learning เพื่อส่งเสริมทักษะ การเรียนรู้ด้วยตนเองของนักเรียน หวังเป็นอย่างยิ่งว่า การใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้กลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ในการพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน เรื่อง วัฒนธรรมไทย ของนักเรียน ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ชุดที่ 3 เรื่อง วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะเป็น ประโยชน์ต่อนักเรียนและครูผู้สอนที่ได้นำไปใช้หากมีข้อผิดพลาดประการใด ผู้จัดทำยินดี น้อมรับและนำไปปรับปรุงต่อไป เกศราภรณ์ จันทร์แถม ก
สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ ก สารบัญ ข คำชี้แจง การใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับนักเรียน ค วัตถุประสงค์การเรียนรู้ ง แบบทดสอบก่อนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย 1 ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 3 กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 9 กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 2 10 แบบทดสอบหลังเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย 11 ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย 13 ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เฉลยกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 14 เฉลยกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 2 15 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย 16 ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บรรณานุกรม 17 ข
คำชี้แจง การใช้ชุดกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับนักเรียน 1. ศึกษาคำชี้แจงและวัตถุประสงค์การเรียนรู้ให้เข้าใจ 2. ทำแบบทดสอบก่อนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรม ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 10 ข้อ ใช้เวลา 10 นาที โดยให้นักเรียนทำลงสมุดสังคม ศึกษา เพื่อประเมินความรู้เดิมของนักเรียน 3. ศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ 4. ทำกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 และกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 2 5. ทำแบบทดสอบหลังเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรม ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 10 ข้อ ใช้เวลา 10 นาที โดยให้นักเรียนทำลงสมุด เพื่อดูความก้าวหน้าของนักเรียนหลังจากทำกิจกรรมการเรียนการสอน โดยใช้ชุดกิจกรรม การเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 6. หลังจากทำชุดกิจกรรมการเรียนการสอนเสร็จเรียบร้อยแล้ว ให้นักเรียนเก็บ ชุดกิจกรรมการเรียนรู้วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ให้เรียบร้อย 7. ในการทำชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ขอให้นักเรียนทำด้วยความตั้งใจ 8. หากนักเรียน เรียนไม่ทันหรือยังไม่เข้าใจ ให้รับชุดกิจกรรมการเรียนรู้ ไปศึกษา เพิ่มเติมนอกเวลาเรียน เพื่อให้เข้าใจมากยิ่งขึ้น ค
วัตถุประสงค์การเรียนรู้ เมื่อศึกษาชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ประกอบกับการเรียนรู้แบบ Active Learning ในกลุ่มสาระสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษา ปีที่ 4 ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นักเรียนมีความรู้ ความสามารถ ดังนี้ 1. อธิบายวัฒนธรรมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือได้ถูกต้อง (K) 2. วิเคราะห์เอกลักษณ์ ลักษณะของวัฒนธรรมภาคตะวันออกเฉียงเหนือได้(P) 3. เห็นความสำคัญของวัฒนธรรมภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่ควรอนุรักษ์ สืบต่อไป (A) ง
แบบทดสอบก่อนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 คำชี้แจง : ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบเดียว 1. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีลักษณะภูมิประเทศ ตามข้อใด ก. ภูเขาสลับกับที่ราบ ข. ชายฝั่งทะเล ค. ที่ราบลุ่ม ง. ที่ราบสูง 2. ที่ราบขนาดใหญ่ตอนบนมีชื่อเรียกว่าอย่างไร ก. แอ่งโคราช ข. แอ่งสกลนคร ค. แอ่งนครพนม ง. แอ่งหนองคาย 3. ข้อใดคือ การถนอมอาหารของคนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ก. ปลาร้า ข. ปลาส้ม ค. ปลาย่าง ง. ปลาแดดเดียว 4. ข้อใดคือ อาหารของคนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ก. ลาบ ข. แกงส้ม ค. ต้มยำกุ้ง ง. น้ำพริกหนุ่ม 1
5. กิจกรรมยามว่างหลังจากฤดูการ ทำนาหรือว่างจากงานของชาว อีสาน คือข้อใด ก. การทอเสื่อ ข. การปักผ้า ค. การทอผ้า ง. การย้อมผ้า 6. ผู้ชาย ชาวอีสานนิยมแต่งกาย ตามข้อใด ก. สวมเสื้อราชประแตน ข. ใช้ผ้าขาวม้าคาดเอว ค. สวมเสื้อคอกลม ง. นุ่งผ้าโสร่ง 7. ภาษาหลักของภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ ก. ภาษาถิ่นเหนือ ข. ภาษาราชการ ค. ภาษายาวี ง. ภาษาอีสาน 8. จังหวัดใดที่ใช้ภาษาลาวใต้ ก. อุบลราชธานี ข. กาฬสินธุ์ ค. สุรินทร์ ง. เลย 9. ข้อใดคือประเพณีของภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ ก. ประเพณีรับบัว ข. ประเพณีผีตาโขน ค. ประเพณีชิงเปรต ง. ประเพณีวิ่งควาย 10. ประเพณีไหลเรือไฟ คือข้อใด ก. เพื่อบูชาแม่ธรณี ข. เพื่อบูชาพระบรมสารีริกธาตุ ค. การทำบุญให้ทาน อุทิศส่วนกุศล ง. การระลึกถึงพระคุณของ พระแม่คงคา 2
ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ เรื่อง วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 1. ด้านภูมิศาสตร์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรือภาคอีสาน มีชื่อเรียกกันตามลักษณะของ ภูมิประเทศว่าที่ราบสูงโคราช (Khorat Plateau) เพราะมีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบสูงโดยเริ่ม จากบริเวณที่สูง และภูเขาทางทิศใต้และทิศตะวันตก ไปจนจรดแม่น้ำโขงทางตอนเหนือและ ตะวันออกโดยมีเทือกเขาภูพานเป็นแนวคั่นตามธรรมชาติ ทำให้ภูมิประเทศของภูมิภาคนี้แบ่ง ออกเป็นแอ่งที่ราบขนาดใหญ่ 2 แอ่ง ที่ราบตอนบนมีชื่อเรียกว่า “แอ่งสกลนคร” และที่ราบ ตอนล่างเรียกว่า “แอ่งโคราช” ได้มีการค้นพบร่องรอยการตั้งถิ่นฐานของผู้คนมาตั้งแต่สมัย โบราณ โดยมีแม่น้ำโขง แม่น้ำมูล แม่น้ำชี เป็นเส้นทางติดต่อเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน ในภูมิภาคและชุมชนภายนอก ดังปรากฏหลักฐานการดำรงชีพและการตั้งถิ่นฐานของคน โบราณ มาเป็นระยะเวลาอันยาวนาน ดังปรากฏหลักฐาน เช่น ภาพเขียนตามผนังถ้ำและ เพิงผา เครื่องมือหินกะเทาะ รวมทั้งชุมชนโบราณที่กระจายอยู่ตามเขตลุ่มน้ำต่าง ๆ ทั้งแอ่งสกลนคร และแอ่งโคราช 3 ที่มา: https://travel.kapook.com/view18656.html
2. วัฒนธรรมการรับประทาน เนื่องด้วยลักษณะพื้นที่ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรือ ภาคอีสานเป็นที่ราบสูง โดยมีแม่น้ำสายสำคัญ คือ แม่น้ำโขง แม่น้ำชี และ แม่น้ำมูล เป็นแหล่งทรัพยากรอาหารหลัก และในบางพื้นที่ของภูมิภาคมีความแห้งแล้ง ส่งผลทำให้ อาหารของภาคอีสานจะมีการถนอมอาหารเก็บไว้กิน เช่น การถนอมอาหารจากปลาอย่าง “ปลาร้า” วัตถุดิบขึ้นชื่อที่ปัจจุบันมีการส่งออกไปหลากหลายประเทศมากมาย นิยมนำมาทำ เป็นเครื่องปรุงอาหาร อาหารอีสาน มีรสชาติที่โดดเด่นเป็นเอกลักษณ์คือ ความเค็มจากน้ำปลาร้า รสเผ็ดจากพริกสดและพริกแห้ง ซึ่งอาหารอีสานส่วนใหญ่จะมีลักษณะแห้ง เข้มข้น มีน้ำแบบ ขลุกขลิก และไม่นิยมใส่กะทิ แต่จะมีปลาร้าเป็นส่วนผสมหลักในเกือบทุกเมนู ลักษณะการ กินนั้นคนในพื้นที่ภาคอีสานส่วนมากจะนิยมรับประทานข้าวเหนียวเป็นหลักและผักที่หาได้ ตามพื้นบ้านที่มีตามช่วงฤดูกาล ซึ่งเมนูอาหารขึ้นชื่อของอาหารภาคอีสานก็มีมากมาย หลากหลายอย่าง เช่น ส้มตำ ลาบ ซุปหน่อไม้ ไส้กรอกอีสาน แกงอ่อม เป็นต้น โดยอาหาร ส่วนมากจะไม่นิยมใส่กะทิในอาหาร อาหารพื้นเมืองอีสานจะมีวัตถุดิบหลากหลายชนิดเป็น ส่วนประกอบ ซึ่งวัตถุดิบบางอย่างไม่เป็นที่นิยมทั่วไป เช่น ไข่มดแดง จิ้งหรีด ตั๊กแตน ดักแด้ แมงกุดจี่ ปูนา กบ เขียด อึ่ง แย้ งู หนูนา เป็นต้น ที่มา: https://www.vogue.co.th/fashion /article/tateditorial ที่มา: https://guide.michelin.com 4
3. วัฒนธรรมการแต่งกาย ชาวอีสานถือว่าการทอผ้าเป็นกิจกรรมยามว่างหลังจาก ฤดูการทำนาหรือว่างจากงานประจำอื่นๆ ใต้ถุนบ้านแต่ละบ้านจะกางหูกทอผ้ากันแทบ ทุกครัวเรือน โดยผู้หญิงในวัยต่าง ๆ จะสืบทอดกันมาผ่านการจดจำและปฏิบัติจากวัยเด็ก ทั้งลวดลายสีสัน การย้อมและการทอผ้าที่ทอด้วยมือจะนำไปใช้ตัดเย็บทำเป็นเครื่องนุ่งห่ม หมอน ที่นอน ผ้าห่ม และการทอผ้ายังเป็นการเตรียมผ้าสำหรับการออกเรือนสำหรับหญิง วัยสาว ทั้งการเตรียมสำหรับตนเองและเจ้าบ่าว ทั้งยังเป็นการวัดถึงความเป็นกุลสตรี เป็นแม่เหย้า แม่เรือนของหญิงชาวอีสานอีกด้วย ผ้าที่ทอขึ้นจำแนกออกเป็น 2 ชนิด คือ 1. ผ้าทอสำหรับใช้ในชีวิตประจำวัน จะเป็นผ้าพื้นไม่มีลวดลาย เพราะ ต้องการความทนทานจึงทอด้วยฝ้ายย้อมสีตามต้องการ 2. ผ้าทอสำหรับโอกาสพิเศษ เช่น ใช้ในงานบุญประเพณีต่าง ๆ งานแต่งงาน งานฟ้อนรำ ผ้าที่ทอจึงมักมีลวดลายที่สวยงามวิจิตรพิสดาร มีหลากหลายสีสัน ลักษณะการแต่งกาย ผู้ชาย ส่วนใหญ่นิยมสวมเสื้อแขนสั้นสีเข้ม ๆ ที่เราเรียกว่า "ม่อฮ่อม" สวมกางเกงสีเดียวกับเสื้อจรดเข่า นิยมใช้ผ้าคาดเอวด้วยผ้าขาวม้า ผู้หญิง การแต่งกายส่วนใหญ่นิยมสวมใส่ผ้าซิ่นแบบทอทั้งตัว สวมเสื้อคอเปิด เล่นสีสัน ห่มผ้าสไบเฉียง สวมเครื่องประดับตามข้อมือ ข้อเท้า และคอ 5 ที่มา : http://www.isan.clubs.chula.ac.th
4. วัฒนธรรมภาษา ภาษาหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือ ภาษาอีสาน แต่ภาษาไทยกลางก็นิยมใช้กันแพร่หลายโดยเฉพาะในเมืองใหญ่ ขณะเดียวกันยังมี ภาษาเขมร ที่ใช้กันมากในบริเวณอีสานใต้ นอกจากนี้ยังมีภาษาถิ่นอื่น ๆ อีกมาก เช่น ภาษา ผู้ไท ภาษาโส้ ภาษาไทยโคราช เป็นต้น ภาษาไทยถิ่นอีสาน เป็นภาษาท้องถิ่นที่ใช้พูดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ของประเทศไทย เป็นภาษาลาวสำเนียงหนึ่ง ในสำเนียงภาษาถิ่นของภาษาลาวซึ่งแบ่งเป็น 6 สำเนียงใหญ่ คือ 1. ภาษาลาวเวียงจันทน์ ใช้ในท้องที่ เวียงจันทน์ บอลิคำไซ และใน ประเทศไทยท้องที่ จังหวัดชัยภูมิ หนองบัวลำภู หนองคาย ขอนแก่น ยโสธร อุดรธานี 2. ภาษาลาวเหนือ ใช้กันในท้องที่ เมืองหลวงพระบาง ไซยะบูลี อุดมไซ จังหวัดเลย อุตรดิตถ์เพชรบูรณ์ขอนแก่น ชัยภูมิหนองคาย อุดรธานี 3. ภาษาลาวตะวันออกเฉียงเหนือ ใช้กันในท้องที่เมืองเซียงขวาง หัวพัน ในประเทศไทยท้องที่บ้านเชียง อำเภอหนองหาน อำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี และบาง หมู่บ้านในจังหวัดสกลนคร และจังหวัดหนองคาย 4. ภาษาลาวกลาง แยกออกเป็นสำเนียงถิ่น 2 สำเนียงใหญ่ คือ ภาษาลาว กลางถิ่นคำม่วน และถิ่นสะหวันนะเขด ถิ่นคำม่วน จังหวัดที่พูดในประเทศไทย เช่น จังหวัดนครพนม สกลนคร หนองคาย ถิ่นสะหวันนะเขด จังหวัดที่พูดมีจังหวัดเดียว คือ จังหวัดมุกดาหาร 5. ภาษาลาวใต้ ใช้กันในท้องที่แขวงจำปาสัก สาละวัน เซกอง อัตตะปือ จังหวัดที่พูดในประเทศไทย จังหวัดอุบลราชธานี อำนาจเจริญ ศรีสะเกษ ยโสธร 6. ภาษาลาวตะวันตก ไม่มีใช้ในประเทศลาว เป็นภาษาที่ใช้ในท้องถิ่น ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ท้องที่ร้อยเอ็ด กาฬสินธุ์ มหาสารคาม และบริเวณ ใกล้เคียงมลฑลร้อยเอ็ด ของประเทศสยาม 6
5. ประเพณีของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประเพณีอีสานและพิธีกรรมตามประเพณีของชาวอีสาน เกี่ยวข้องทั้งกับความเชื่อในอำนาจนอกเหนือธรรมชาติและพุทธศาสนาเถรวาท มีทั้งพิธีกรรมอันเป็นประเพณีที่เป็นสิ่งปฏิบัติและจารีตที่ยึดถือสืบต่อกันมา ดังนี้ 5.1 ประเพณีแห่เทียนพรรษา เนื่องจากสมัยก่อนพระภิกษุสงฆ์ไม่มี ไฟฟ้าใช้ ชาวบ้านจึงหล่อเทียนต้นใหญ่ขึ้น เพื่อถวายพระภิกษุสงฆ์จุดให้แสงสว่างในการ ปฏิบัติกิจวัตรต่างๆ เป็นพุทธบูชาตลอดเวลา 3 เดือน การนำเทียนไปถวายชาวบ้านมักจัด ขบวนแห่กันอย่างเอิกเกริกสนุกสนานและปฏิบัติสืบทอดกันมาจนกลายเป็นประเพณี 5.2 ประเพณีบุญบั้งไฟ เป็นประเพณีหนึ่งของภาคอีสานของไทยรวม ไปถึงลาวการที่ชาวบ้านได้จัดงานบุญบั้งไฟขึ้นเพื่อเป็นการบูชา พระยาแถน หรือเทพวัสสกาล เทพบุตร ซึ่งชาวบ้านมีความเชื่อว่า พระยาแถนมีหน้าที่คอยดูแลให้ฝนตกถูกต้องตามฤดูกาล และมีความชื่นชอบไฟเป็นอย่างมาก หากหมู่บ้านใดไม่จัดทำการจัดงานบุญบั้งไฟบูชา ฝนก็ จะไม่ตกถูกต้องตามฤดูกาล ที่มา: http://www.dhammathai.org/day/tianpansaubon.php ที่มา: ttps://travel.mthai.com/news/209699.html 7
5.3 ประเพณีผีตาโขน จัดเป็นส่วนหนึ่งในงานบุญ ประเพณีใหญ่หรือที่เรียกว่า "งานบุญหลวง" หรือ "บุญผะเหวด" ซึ่งตรงกับเดือน 7 มีขึ้นที่อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย และจัดเป็นการละเล่นที่ถือ เป็นประเพณีทุกปี โดยมีกระบวนแห่ผีตาโขนโดยแต่งกายคล้ายผีและปีศาจใส่หน้ากากขนาด ใหญ่ที่เป็นเอกลักษณ์มีลวดลายที่งดงามแตกต่างกันไป แสดงการละเล่นเต้นรำกันอย่าง สนุกสนานในขบวนแห่งที่แห่ยาวไปตามท้องถนน กล่าวกันว่า การแห่ผีตาโขนเกิดขึ้นเมื่อครั้ง ที่พระเวสสันดรและนางมัทรีจะเดินทางออกจากป่ากลับสู่เมือง บรรดา ผีป่าหลายตน และสัตว์นานาชนิดอาลัยรักจึงพาแห่แหนแฝงตัวแฝงตน มากับชาวบ้านเพื่อมาส่งทั้งสอง พระองค์ กลับ เมือง "ผีตามคน" หรือ "ผีตาขน" จนกลายมาเป็น "ผีตาโขน" อย่างในปัจจุบัน 5.4 ประเพณีไหลเรือไฟ เป็นประเพณีที่ชาวนครพนม ภาคภูมิใจ เพราะ บรรพบุรุษ ได้ยึดถือปฏิบัติกันมานานตั้งแต่โบราณ โดยมีความเชื่อในประเพณีว่าเนื่องมาจาก การบูชารอยพระพุทธบาทการสักการะท้าวพกาพรหม การบวงสรวงพระธาตุจุฬามณี และ การระลึกถึงพระคุณของพระแม่คงคา การขอฝน การเอาไฟเผาความทุกข์ และการบูชา พระพุทธเจ้า ที่มา: https://travel.trueid.net/detail/V27xVYEpAxW3 ที่มา: http://www2.nakhonphanom.go.th/charm/detail/29 8
กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คำชี้แจง : ให้นักเรียนเขียนเครื่องหมาย ✓หน้าข้อที่ถูกต้อง และเขียนเครื่องหมาย หน้าข้อที่ผิด 1. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบสูง 2. แม่น้ำสายหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือ แม่น้ำโขง 3. ภาคอีสานส่วนมากจะนิยมรับประทานข้าวเจ้าเป็นหลัก 4. คนภาคอีสานมีการถนอมอาหารจากปลา คือ “ปลาร้า” 5. อาหารของคนภาคอีสานส่วนมากจะนิยมใส่กะทิในอาหาร 6. ส่วนประกอบ ที่วัตถุดิบบางอย่างไม่เป็นที่นิยมทั่วไป เช่น ไข่มดแดง จิ้งหรีด ตั๊กแตน ดักแด้ แมงกุดจี่ ปูนา คนอีสานมักนิยมรับประทาน 7. ผู้ชาย ส่วนใหญ่นิยมสวมเสื้อแขนสั้นสีเข้ม ๆ ที่เราเรียกว่า "ม่อฮ่อม" 8. ผู้หญิง นิยมใส่ผ้าคลุมศีรษะ และสวมเสื้อผ้ามัสลิน 9. ภาษาหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือ ภาษายาวี 10. ภาษาลาวตะวันออกเฉียงเหนือใช้กันในจ.อุดรธานี สกลนคร และหนองคาย 9
กิจกรรมการเรียนรู้ที่ 2 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คำชี้แจง : ให้นักเรียนดูภาพแล้วเลือกชื่อประเพณีที่กำหนดให้เติมใต้ภาพให้ถูกต้อง ประเพณีบุญบั้งไฟ ประเพณีผีตาโขน ประเพณีไหลเรือไฟ ประเพณีแห่เทียนพรรษา ประเพณียี่เป็ง ประเพณีทำขวัญข้าว 10
แบบทดสอบหลังเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 คำชี้แจง : ให้นักเรียนเลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงคำตอบเดียว 1. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีลักษณะภูมิประเทศ ตามข้อใด ก. ที่ราบสูง ข. ที่ราบลุ่ม ค. ชายฝั่งทะเล ง. ภูเขาสลับกับที่ราบ 2. ที่ราบขนาดใหญ่ตอนล่างมีชื่อเรียกว่าอย่างไร ก. แอ่งหนองคาย ข. แอ่งนครพนม ค. แอ่งสกลนคร ง. แอ่งโคราช 3. ข้อใดคือ อาหารของคนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ก. แกงส้ม ข. ต้มยำกุ้ง ค. ซุปหน่อไม้ ง. น้ำพริกกะปิ 4. ข้อใดคือ การถนอมอาหารของคนภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ก. ปลาส้ม ข. ปลาร้า ค. ปลาย่าง ง. ปลาแดดเดียว 11
5. กิจกรรมยามว่างหลังจากฤดู การทำนาหรือว่างจากงานของ ชาวอีสาน คือข้อใด ก. การทอเสื่อ ข. การย้อมผ้า ค. การปักผ้า ง. การทอผ้า 6. ผู้หญิง ชาวอีสานนิยมแต่งกาย ตามข้อใด ก. ใส่ผ้าซิ่นแบบทอทั้งตัว ข. สวมเสื้อแขนกระบอก ค. ใส่ผ้าคลุมผม ง. นุ่งผ้าปาเต๊ะ 7. คำว่า บักนัด ในภาษาอีสาน คือข้อใด ก. ขนุน ข. กล้วย ค. สัปปะรด ง. แก้วมังกร 8. จังหวัดใดที่ใช้ภาษาลาวกลาง สำเนียงถิ่นสะหวันนะเขด ก. นครราชสีมา ข. มุกดาหาร ค. บุรีรัมย์ ง. เลย 9. ข้อใดคือประเพณีของภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ ก. ประเพณีแห่เทียนพรรษา ข. ประเพณีรดน้ำดำหัว ค. ประเพณีลากพระ ง. ประเพณีลอยโคม 10. การบูชาพระยาแถน ตรงกับข้อใด ก. ประเพณียี่เป็ง ข. ประเพณีบุญบั้งไฟ ค. ประเพณีสารทเดือนสิบ ง. ประเพณีแห่เทียนพรรษา 12
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ข้อที่ คำตอบ 1 ง 2 ข 3 ก 4 ก 5 ค 6 ข 7 ง 8 ก 9 ข 10 ง 13
เฉลยกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 1 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คำชี้แจง : ให้นักเรียนเขียนเครื่องหมาย ✓หน้าข้อที่ถูกต้อง และเขียนเครื่องหมาย หน้าข้อที่ผิด 1. ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบสูง 2. แม่น้ำสายหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือ แม่น้ำโขง 3. ภาคอีสานส่วนมากจะนิยมรับประทานข้าวเจ้าเป็นหลัก 4. คนภาคอีสานมีการถนอมอาหารจากปลา คือ “ปลาร้า” 5. อาหารของคนภาคอีสานส่วนมากจะนิยมใส่กะทิในอาหาร 6. ส่วนประกอบ ที่วัตถุดิบบางอย่างไม่เป็นที่นิยมทั่วไป เช่น ไข่มดแดง จิ้งหรีด ตั๊กแตน ดักแด้ แมงกุดจี่ ปูนา คนอีสานมักนิยมรับประทาน 7. ผู้ชาย ส่วนใหญ่นิยมสวมเสื้อแขนสั้นสีเข้ม ๆ ที่เราเรียกว่า "ม่อฮ่อม" 8. ผู้หญิง นิยมใส่ผ้าคลุมศีรษะ และสวมเสื้อผ้ามัสลิน 9. ภาษาหลักของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คือ ภาษายาวี 10. ภาษาลาวตะวันออกเฉียงเหนือใช้กันในจ.อุดรธานี สกลนคร และหนองคาย ✓ 14 ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
เฉลยกิจกรรมการเรียนรู้ที่ 2 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ คำชี้แจง : ให้นักเรียนดูภาพแล้วเลือกชื่อประเพณีที่กำหนดให้เติมใต้ภาพให้ถูกต้อง 15 ประเพณีบุญบั้งไฟ ประเพณีผีตาโขน ประเพณีไหลเรือไฟ ประเพณีแห่เทียนพรรษา ประเพณียี่เป็ง ประเพณีทำขวัญข้าว ประเพณีบุญบั้งไฟ ประเพณีไหลเรือไฟ ประเพณีแห่เทียนพรรษา ประเพณีผีตาโขน
เฉลยแบบทดสอบหลังเรียน ชุดกิจกรรมการเรียนรู้ วัฒนธรรมไทย ชุดที่ 3 วัฒนธรรมทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ข้อที่ คำตอบ 1 ก 2 ง 3 ค 4 ข 5 ง 6 ก 7 ค 8 ข 9 ก 10 ข 16
บรรณานุกรม อ้างอิงจาก https://cac.kku.ac.th/cac2021 อ้างอิงจาก https://travel.kapook.com/view18656.html อ้างอิงจาก https://thai.tourismthailand.org/Articles/เมนูอาหารอีสาน-ของกิน แสนอร่อยนับล้าน-ณ-ดินแดนอีสานประเทศไทย อ้างอิงจาก https://www.vogue.co.th/fashion/article/tateditorial อ้างอิงจาก https://guide.michelin.com อ้างอิงจาก http://www.isan.clubs.chula.ac.th อ้างอิงจาก http://nanavagi.blogspot.com อ้างอิงจาก https://travel.trueid.net/detail/V27xVYEpAxW3 อ้างอิงจาก http://www.isan.clubs.chula.ac.th อ้างอิงจาก ttps://travel.mthai.com/news/209699.html อ้างอิงจาก http://www.dhammathai.org/day/tianpansaubon.php อ้างอิงจาก http://www2.nakhonphanom.go.th/charm/detail/29 17