ใบความรู้ที่ 4 วงปี่พาทย์ กลุ่ม 2

แผนการจัดการเรียนรูท้ ี่ 6 หน่วยท่ี 4 ∞ หน้า 1

ชือ่ _______________________________________ช้นั ____________เลขท_่ี ____วันท_่ี _________________

กลุม่ สาระการเรยี นร้ศู ิลปะ
แผนการจัดการเรียนรู้ท่ี 6 หนว่ ยการเรยี นรทู้ ่ี 4 เร่ือง การผสมวงป่ีพาทย์
รหัสวชิ า ศ 22101 รายวิชาพื้นศิลปศกึ ษา 3 (ดนตรีไทย) ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี 2
หัวข้อ การผสมวงและบทบาททางสงั คม : วงป่ีพาทย์กล่มุ 2 จำนวน 1 คาบ

ใบความรทู้ ี่ 4 (คาบท่ี 2)

1. ป่พี าทยน์ างหงส์
ปพ่ี าทยน์ างหงส์ เปน็ วงดนตรีท่ใี ช้ประโคมในงานศพของไทยแต่โบราณจนถงึ ปัจจบุ ัน เกิดขนึ้ ราวสมัย

รัตนโกสนิ ทร์ตอนต้น ประมาณปลายรัชกาลที่ 3 เป็นวงป่ีพาทย์อกี ชนดิ หนึง่ ท่เี กิดจากการนำเอา วงปพี่ าทย์ไม้
แขง็ มา ผสมกับ วงบัวลอย

ฆอ้ งเหม่ง ฆอ้ งวงใหญ่ ฆอ้ งวงเลก็

ปช่ี วา ฉงิ่ ป่ีใน
กลองมลายู ฉิ่ง กลองทัด
ทัด

ตะโพน ระนาดเอก ระนาดทุ้ม

วงบัวลอย วงปีพ่ าทยไ์ ม้แขง็

เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวชิ าพน้ื ฐานศลิ ปศึกษา 3 (ดนตรีไทย) อาจารย์ ดร.ณัฐพงศ์ แกว้ สวุ รรณ์
อาจารยน์ สิ ติ นริศรา สนธิ

แผนการจดั การเรียนรู้ที่ 6 หนว่ ยท่ี 4 ∞ หน้า 2
ชื่อ_______________________________________ช้นั ____________เลขที่_____วันท_่ี _________________

โดยวงปี่พาทย์นางหงส์จะใช้ “กลองมลายู” มาตีแทนตะโพนและกลองทัด ใช้ “ ปี่ชวา” เป่าแทน
ปใี่ น และใชฉ้ ง่ิ ควบคมุ จังหวะแทนฆอ้ งเหม่ง ซึ่งชอ่ื วงเรียกตามชือ่ หน้าทับท่ีใชต้ ีกำกับใน “เพลงนางหงส์ สอง
ชั้น ” เป็นหลักสำคัญในการบรรเลง นอกจากนี้ยังมีวิวัฒนาการใช้บรรเลงเพลงภาษาต่างๆ เรียกว่า
“ออกภาษา” ดว้ ย

วงดนตรที ี่ใชบ้ รรเลงในงานศพเท่านั้น โดยเฉพาะในระดบั ชน้ั เจ้านายชน้ั สงู หรือระดบั ช้ันฐานันดรศักด์ิ
ปัจจุบันนิยมใช้วงปี่พาทย์มอญสำหรับระดับชั้นราษฎร์ทั่วไป กล่าวได้ว่าเป็นวงดนตรีที่ปรากฏในรูปแบบ
กิจกรรมทางวฒั นธรรมเพื่อประกอบพธิ ี โดยเฉพาะงานอวมงคลเฉพาะกิจสำคญั ทางสังคม

แผนผงั วงป่พี าทยน์ างหงส์

ฆอ้ งวงใหญ่ ฆ้องวงเลก็

ปีช่ วา ฉิ่ง
กลองมลายู
ระนาดเอก ระนาดทมุ้

ไมก้ ลองมลายู อาจารย์ ดร.ณฐั พงศ์ แก้วสุวรรณ์
อาจารยน์ สิ ิตนริศรา สนธิ
เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวชิ าพน้ื ฐานศิลปศกึ ษา 3 (ดนตรีไทย)

แผนการจดั การเรยี นรทู้ ่ี 6 หน่วยท่ี 4 ∞ หน้า 3
ชือ่ _______________________________________ชน้ั ____________เลขท่_ี ____วันท_ี่ _________________

แผนผงั วงปี่พาทย์นางหงส์เครื่องใหญ่

ปช่ี วา กลองมลายู ฆ้องวงใหญ่ ฉิ่ง ฆอ้ งวงเลก็

ระนาดเอกเหล็ก ระนาดเอก ระนาดทุม้ ระนาดทมุ้ เหล็ก

เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวชิ าพน้ื ฐานศิลปศกึ ษา 3 (ดนตรไี ทย) อาจารย์ ดร.ณัฐพงศ์ แก้วสุวรรณ์
อาจารยน์ สิ ติ นรศิ รา สนธิ

แผนการจดั การเรยี นรทู้ ี่ 6 หนว่ ยท่ี 4 ∞ หน้า 4

ช่ือ_______________________________________ช้นั ____________เลขที_่ ____วันท_่ี _________________

2. วงป่พี าทยม์ อญ
วงปี่พาทยม์ อญ เปน็ วงดนตรที ี่ไดร้ บั รปู แบบมาต้ังแต่สมัยกรงุ ศรอี ยุธยา วงดนตรีชนดิ นี้นิยมบรรเลงกัน

ในหมู่ของคนมอญ ซึ่งบรรเลงในโอกาสต่างๆ ทั้งงานมงคลและงานอวมงคล แต่คนไทยในสมัยปัจจุบันนิยม
บรรเลงวงปพ่ี าทยม์ อญในงานศพเทา่ นนั้

เหตผุ ลทีค่ นไทยใชว้ งปีพ่ าทยม์ อญเฉพาะงานอวมงคลหรืองานศพเท่าน้นั เนือ่ งด้วยในอดีตมีการใช้วงป่ี
พาทย์มอญบรรเลงประโคมงานพระบรมศพเมือ่ ครัง้ มกี ารออกพระเมรุ ตอ่ มาวงปพ่ี าทย์ไทยอยา่ งราชสำนัก คน
ไทยกม็ กี ารนำมาบรรเลงในงานอวมงคลหรอื งานศพเช่นกนั ซงึ่ ยึดถือเปน็ แบบแผนมาจนถึงปัจจบุ นั

อีกประการหนึง่ คงจะเปน็ ด้วยลักษณะของเสียงและเพลงสำเนยี งมอญ ที่ให้ความรู้สกึ เศร้า สลด หดหู่
จึงเหมาะกับงานศพเป็นอย่างยิง่ และเครือ่ งดนตรกี ม็ ีความสวยงาม แกะลวดลายลงรกั ปิดทอง กลมกลืนกับตู่
พระธรรมและเครอ่ื งตง้ั ศพ

ทั้งนี้ การบรรเลงวงปี่พาทย์มอญจะมีปรากฏบ้างในการใช้บรรเลงประกอบการแสดงที่มีเนื้อหา
อรรถรสและสำเนยี งภาษาทเ่ี ก่ยี วกบั อตั ลกั ษณ์ความเป็นวฒั นธรรมพมา่ และมอญ นบั วา่ เปน็ วงดนตรีที่ปรากฏ
ในรูปแบบกิจกรรมทางวัฒนธรรม เพื่อความบันเทิงและเพื่อประกอบพิธี โดยเฉพาะงานอวมงคล
(สำหรับคนไทย)

แผนผงั วงปีพ่ าทย์มอญ

โหมง่ ราว ระนาดเอก ฉง่ิ ระนาดทมุ้

เปงิ มากคอก

ตะโพนมอญ ฆ้องมอญวงใหญ่ ป่ีมอญ ฆ้องมอญวงเลก็

งใหญา งใหญา

เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวิชาพน้ื ฐานศลิ ปศกึ ษา 3 (ดนตรีไทย) อาจารย์ ดร.ณัฐพงศ์ แกว้ สุวรรณ์
อาจารยน์ สิ ติ นรศิ รา สนธิ

แผนการจดั การเรยี นรทู้ ่ี 6 หนว่ ยท่ี 4 ∞ หน้า 5

ช่อื _______________________________________ชัน้ ____________เลขท_่ี ____วันท_ี่ _________________

3. วงปพ่ี าทย์ไมน้ วม
วงป่พี าทยไ์ มน้ วม มลี ักษณะการจัดวงเชน่ เดยี วกับวงป่พี าทย์เครอื่ งหา้ แต่นำ ขล่ยุ เพยี งออ เข้ามา

บรรเลงแทน ป่ใี น ระนาดเอก ใช้ไมน้ วมในการบรรเลงแทนไมแ้ ข็ง และเพิ่ม ซออู้ เข้ามาบรรเลง 1 คนั ดงั นั้นจึง
ทำให้วงปีพ่ าทย์ไม้นวมมีลกั ษณะเสยี งท่ีนมุ่ นวลกวา่ “วงปีพ่ าทย์” ทวั่ ไป

ซออู้ ขลยุ่ เพยี งออ

“วงปพ่ี าทย์ไมน้ วม” นิยมบรรเลงประกอบการแสดง ละครพนั ทาง ระบำเบ็ดเตล็ด และนิยมบรรเลงเพอ่ื
ประกอบพธิ ตี ่างๆตามคติ ความเช่ือของคนไทย ดงั ท่ปี รากฏตามงานศาสนพิธีตา่ งๆทั่วไปคลา้ ยกับ “วงปีพ่ าทย์
เคร่อื งห้า อยา่ งหนกั ” หากแตล่ ะเวน้ ไว้ในกรณีท่ใี ช้ “เพลงหนา้ พาทย์” กล่าวได้ว่าปรากฏในรปู แบบกจิ กรรม
ทางวัฒนธรรมท้งั เพ่ือความบนั เทงิ และ เพื่อประกอบพธิ ี โดยเฉพาะงานมงคล โดยการผสม วงปี่พาทย์
ไม้นวม ประกอบด้วยเครอื่ งดนตรี ดังนี้

ปี่ เปลยี่ นเป็น ขลยุ่ เพียงออ

แผนผงั วงป่ีพาทย์ไม้นวม

ขล่ยุ เพียงออ ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเลก็ กลองทัด
กลองแขก ฉิ่ง

ตะโพน ระนาดเอก ระนาดท้มุ ซออู้

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวชิ าพน้ื ฐานศิลปศกึ ษา 3 (ดนตรไี ทย) อาจารย์ ดร.ณัฐพงศ์ แก้วสุวรรณ์
อาจารยน์ ิสิตนริศรา สนธิ

แผนการจัดการเรยี นร้ทู ี่ 6 หนว่ ยที่ 4 ∞ หนา้ 6

ชือ่ _______________________________________ชนั้ ____________เลขท่_ี ____วันท_ี่ _________________

4. วงปพี่ าทย์ดึกดำบรรพ์
ปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ปรับปรุงขึ้นตามแนวคิดการแสดงละครโอเปร่าของทางตะวันตกโดยสมเด็จพระ

เจา้ บรมวงศเ์ ธอเจ้าฟา้ กรมพระยานริศรานุวดั ติวงศ์ ใช้บรรเลงประกอบการแสดง “ละครดกึ ดำบรรพ์” ตัง้ ช่ือวง
ดนตรีตามชือ่ โรงละครทใ่ี ช้แสดงละครดกึ ดำบรรพ์ มชี ื่อว่า “โรงละครดึกดำบรรพ”์ ลักษณะของสีสันของเสีย
งวงดนตรีที่บรรเลงโดยวงปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์จะมีลักษณะ “ทุ้ม นุ่มนวม และกังวาน” เนื่องจากใช้เครื่อง
ดนตรที ีม่ ีเสยี งตำ่ ทมุ้ และกังวานเป็นส่วนใหญ่ ปจั จุบนั หาฟังไดย้ าก เนื่องจากไมค่ ่อยนิยมบรรเลง นอกจากจะ
เปน็ “โอกาสสำคัญ” กลา่ วคือ เปน็ วงดนตรที ่ีปรากฏในรปู แบบกิจกรรมทางวัฒนธรรม เพอื่ ความบนั เทิง

กลองทัด เปลีย่ นเป็น กลองตะโพน

วงปีพ่ าทยด์ ึกดำบรรพ์ไดม้ ีการนำเอาเครอื่ งดนตรีท่ีมีเสียง “เล็กแหลม” ในวงปพี่ าทย์ออก เช่น ฆ้อง
วงเล็ก ระนาดเอกเหล็ก และมีการนำเครื่องดนตรีที่มี “เสียงนุ่มนวล” เข้ามา ได้แก่ “ฆ้องหุ่ย 7 ใบ” ใช้ตี
เป็นทำนองห่างๆ เนื่องจากมีเสียงที่กังวาน มีการนำ “ขลุ่ยอู้” เข้ามาบรรเลง ซึ่งมีลักษณะเสียงที่ทุ้มและ
ใหญ่ มีการนำ “กลองตะโพน” มาตีแทนกลองทัด (ลักษณะรูปทรงคล้ายตะโพน แต่วิธีการตั้งเครื่องดนตรี
และการใช้ไม้มีลักษณะเช่นเดียวกับ กลองทัด) ส่วนระนาดเอกตีด้วยไม้นวม เพื่อให้เกิด “เสียงดัง
นมุ่ นวล” ไพเราะ มีการนำ “ซออู้” เขา้ มาสีรวมวงดว้ ย โดยจะสี “คลอ” ไปกบั เสียงรอ้ ง

แผนผงั วงปพ่ี าทยด์ ึกดำบรรพ์

ฆอ้ งห่ยุ ฉ่งิ
กลองตะโพน
กลองแขก

ขลุ่ยเพียงออ ฆอ้ งวงใหญ่ ขลยุ่ อู้
ตะโพน

ซออู้

ระนาดทุ้มเหล็ก ระนาดเอก ระนาดท้มุ

เอกสารประกอบการเรยี นการสอน รายวชิ าพน้ื ฐานศลิ ปศึกษา 3 (ดนตรีไทย) อาจารย์ ดร.ณฐั พงศ์ แก้วสุวรรณ์
อาจารยน์ ิสิตนริศรา สนธิ

แผนการจดั การเรียนรูท้ ่ี 6 หน่วยท่ี 4 ∞ หนา้ 7

ช่ือ_______________________________________ช้นั ____________เลขที_่ ____วนั ท_่ี _________________

กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ
แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 6 หน่วยการเรียนรทู้ ่ี 4 เร่ือง การผสมวงปีพ่ าทย์
รหัสวิชา ศ 22101 รายวิชาพื้นศลิ ปศกึ ษา 3 (ดนตรไี ทย) ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 2
หัวขอ้ การผสมวงและบทบาททางสงั คม : วงป่ีพาทย์ กลุ่มที่ 2 จำนวน 1 คาบ

ใบงานท่ี 4

คำชแ้ี จง : ให้นักเรยี นแล้วทําแบบทดสอบ Google Form เรือ่ ง วงป่ีพาทย์ จำนวน 20 ข้อ 20 คะแนน

วิธีการส่ง : เข้า Link ได้จากคําสั่ง คาบที่ 6 ทาง Google Classroom ส่งแบบทดสอบภายในเที่ยงคืนของ
วันที่มีเรียน

เอกสารประกอบการเรียนการสอน รายวิชาพนื้ ฐานศิลปศึกษา 3 (ดนตรไี ทย) อาจารย์ ดร.ณัฐพงศ์ แก้วสุวรรณ์
อาจารยน์ สิ ติ นริศรา สนธิ