PRICE OFINEQUALITY
Yanis Varoufakis เขีียนWhat Killed Capitalism อภิิชาติิ สถิิตนิิรมััย, นภนต์์ ภุุมมา แปลเทคโนศัักดิินาTechnofeudalismPRICE OFINEQUALITY
เทคโนศัักดิินาอภิิชาติิ สถิิตนิิรมััยนภนต์์ ภุมมุา TECHNOFEUDALISMWhat Killed CapitalismYanis Varoufakisพิิมพ์์ครั้้�งแรก: สำำ�นัักพิิมพ์์ Salt, มีนาีคม 2569 ราคา 350 บาทISBN 978-616-8266-58-8คณะบรรณาธิิการอำำนวยการโตมร ศุุขปรีีชา ทีีปกร วุุฒิิพิิทยามงคล สฤณีี อาชวานัันทกุุล สรณรััชฎ์์ กาญจนะวณิิชย์์ แอลสิิทธิ์ เ์�วอร์์การา สุธุรรม ธรรมรงค์วิ์ิทย์์ผู้้�จััดการสำนัำ ักพิิมพ์์ณภััทร ปััญกาญจน์์ ธุุรการสำนัำ ักพิิมพ์์พิิทวัสั ปานแก้ว้บรรณาธิิการเล่่มอดิิศร ไพรวัฒนานุัุพันธ์ั ์ออกแบบปกWonderwhaleรููปเล่่มปรััชญา กำำ�ลัังแพทย์์พิิสููจน์์อัักษรจิดาภาิ เรืืองอมรวิวัิฒน์ั ์จััดทำำ โดยบริิษััท ซอลท์์ พัับลิิชชิ่่�ง จำำ�กัดัเลขที่่� 63/168 ห้้อง 534 ซอยวิภาวดีิ ี 16 แขวงจอมพล เขตจตุุจัักร กรุุงเทพฯ 10900 E-mail: [email protected]: https://salt.co.th/Facebook: www.facebook.com/saltreadFollow us: https://linktr.ee/saltreadจััดจำำหน่่ายบริิษััท รี้้ดดี้้� � ดิิสทริบิิวชั่่ ิน�จำำ�กัดั47/9 หมู่ที่่ ่� � 4 ตำำ�บลบางขนุุน อำำ�เภอบางกรวย จัังหวัดนนัทบุุรีี 11130โทรศัพท์ั ์ 0 2120 4229E-mail: [email protected]: www.facebook.com/readydistribution
สำำ�หรัับหน่่วยงานรััฐ องค์์กร สถาบันัการศึึกษา หรืือบุุคคลทั่่ว� ไป ที่่ต้�้องการสั่่�งซื้้�อหนัังสืือเป็็นจำำ�นวนมาก สามารถสั่่�งซื้้�อได้้ในราคาลดพิิเศษติดต่่ ิอสั่่�งซื้้�อได้ที่่ ้ห�มายเลข 09 9342 0558 หรืือ E-mail: [email protected]ข้้อมููลทางบรรณานุุกรมของหอสมุดุแห่่งชาติิNational Library of Thailand Cataloging in Publication Dataวารููฟากิสิ, ยานิิส. เทคโนศัักดิินา .-- กรุุงเทพฯ : ซอลท์์ พัับลิิชชิ่่�ง, 2569. 320 หน้้า. 1. เศรษฐศาสตร์์การเมืือง. 2. เศรษฐศาสตร์์ -- แง่่สัังคมวิิทยา. 3. การบริหาิรธุุรกิิจ. 4. เทคโนโลยีี -- แง่่สัังคม. I. อภิิชาต สถิิตนิิรามััย, ผู้แปล. II. ้ นภนต์์ ภุุมมา, ผู้แปล ้ ร่่วม. III. ชื่่�อ เรื่่�อง. 306.3 ISBN 978-616-8266-58-8TECHNOFEUDALISMWhat Killed CapitalismYanis VaroufakisCopyright © 2023 by Yanis VaroufakisPublished by arrangement with Aevitas Creative Management, through The Grayhawk Agency Ltd.,Thai language translation copyright © 2026 by Salt Publishing Co.,Ltd.ALL RIGHTS RESERVED.
แด่่พ่่อ ผู้้ชี้้�ให้้ผมเห็นว่่า ็ทุุกสิ่่�งที่่มี�ีความหมายนั้้นล้�วนมี้ สิ่่ี�งตรงข้า้มแฝงฝัังอยู่่�
สารบััญ1. บทรำ�พึึงของเฮซิิออด2. การกลายร่่างของระบบทุนนิุิยม3. ทุนุคลาวด์์4. ความรุ่่�งโรจน์์ของนายทุนุคลาวด์์และการล่่มสลายของกำำ�ไร5. อะไรอยู่่�ในคำำ�6. อิิทธิพิลระดัับโลกของเทคโนศัักดิินา: สงครามเย็น็ครั้้�งใหม่่7. ลาจากเทคโนศัักดิินาภาคผนวก 1: เศรษฐศาสตร์์การเมืืองของเทคโนศัักดิินาภาคผนวก 2: ความบ้า้คลั่่�งของอนุุพันธ์ั ์แรงบันดาั ลใจ เอกสารเพิ่่�มเติิม และกิิตติิกรรมประกาศ
บทนำำ�หลายปีีก่่อนผมตัดสิันิใจเขีียนประวัติัศาสิตร์์ฉบัับย่่อของระบบทุุนนิิยม จากภาระอันหั นัักอึ้้�งนี้้� ผมบัังคัับตัวัเองให้้พุ่่�งเป้้าไปที่่�แก่่นแท้้ของระบบทุนนิุิยม โดยตัดสิันิใจว่่าจะพรรณนาถึึงราวกัับเป็็นเรื่่�องเล่่าสำำ�หรัับลููกสาวของผมซึ่่�งอายุุ 12 ปีีในตอนนั้้น�ผมจึึงเริ่่�มเขีียนหนัังสืือในรููปแบบจดหมายขนาดยาวถึึงเซเนีีย โดยไม่่ได้้ขออนุุญาตเธอก่่อน (เป็็นสิ่่�งที่่�เธอไม่่เคยยอมให้้ผมลืืมเลย!) ผมไม่่ใช้คำ้ ำ�ศัพท์ั ์เฉพาะ (แม้้แต่่คำำ�ว่่าทุนนิุ ิยม!) และเตืือนตัวัเองว่่า การที่่�ผู้เย้ าว์์จะเข้า้ใจเรื่่�องเหล่่านี้้�หรืือไม่่เป็็นเหมืือนบททดสอบว่่าผมเองเข้า้ใจแก่่นแท้้ของระบบทุนนิุิยมมากน้้อยแค่่ไหน ผลลัพธ์ัคื์ ือหนัังสืือเล่่มบางที่่ชื่่� �อว่่า Talking to My Daughter: A Brief History of Capitalism เริ่่�มต้น้จากคำำ�ถามง่่ายๆ ของเธอว่่า ทำำ�ไมความเหลื่่�อมล้ำำ��จึึงมีีมากมายนััก
12 เทคโนศัักดิินาผมกระอัักกระอ่่วนแม้้แต่่ก่่อนที่่ห�นัังสืือเล่่มนี้้�จะตีีพิิมพ์์ในปีี ค.ศ. 2017 ในช่่วงที่่ต้�น้ฉบัับเสร็็จแล้ว้จนถึึงตอนที่่ผ�มถืือหนัังสืือเล่่มจริิงในมืือ ผมรู้้สึึกเหมืือนอยู่่�ในทศวรรษ 1840 และกำำ�ลัังจะพิิมพ์ห์ นัังสืือเกี่่�ยวกัับระบบศัักดิินา หรืือแย่่กว่่านั้้น�รู้้สึึกเหมืือนการรอคอยหนัังสืือว่่าด้ว้ยเรื่่�องการวางแผนจากส่่วนกลางแบบโซเวีียตที่่กำ�ำ�ลัังจะออกตอนปลายปีี ค.ศ. 1989 นั่่นคื�ือมันสาัยเกินิไปแล้ว้ หลายปีีหลัังจากที่่ตี�ีพิิมพ์์ครั้้�งแรกในภาษากรีีกและต่่อมาในภาษาอัังกฤษ สมมุติุ ิฐานประหลาดของผมที่่ว่่า�ระบบทุุนนิิยมกำำ�ลัังจะสิ้้นสุ�ดุลง (และไม่่ได้้เป็็นเพีียงอีีกครั้้�งหนึ่่�งของการกลายร่่างครั้้�งสำำ�คััญที่่�เกิดขึ้้ ิน�มาแล้วห้ลายครั้้�ง) ก็็เริ่่�มมีน้ำีำ��หนัักขึ้้น� ในช่่วงที่่�เกิดิการระบาดใหญ่่ ข้้อสงสััยนี้้�แปรเปลี่่�ยนเป็็นความเชื่่�อมั่่น� และกลายเป็็นแรงผลัักดันัอยากถ่่ายทอดความคิดิเหล่่านี้้�เป็็นหนัังสืือ เหตุุผลสำำ�คััญคืือเพื่่�อให้้ทั้้�งคนที่่�อยู่ฝั่่่� �งเดีียวกัับผมและฝั่่�งตรงกันข้ัา้มซึ่่�งไม่่ชอบใจทฤษฎีีของผม ได้มี้ ีโอกาสอ่่านและวิิจารณ์์อย่่างเต็็มที่่� แล้วส้มมุุติิฐานของผมคืืออะไร คำำ�ตอบคืือตอนนี้้�ทุุนนิิยมได้้ตายไปแล้ว้ ในแง่่ที่่พ�ลวััตของมันัไม่่ได้้บงการระบบเศรษฐกิิจของพวกเราอีีกต่่อไป บางอย่่างที่่�แตกต่่างไปโดยฐานรากได้้เข้า้มาทำำ�หน้้าที่่นั้้�น�แทนแล้ว้ซึ่่�งผมเรีียกว่่าเทคโนศัักดิินา ใจกลางของข้้อเสนอคืือความย้้อนแย้้ง อาจฟัังดููชวนสัับสนในตอนแรก แต่่เป็็นสิ่่�งที่่ผ�มหวัังจะแสดงให้้เห็นถึ็ ึงความสมเหตุุสมผลในภายหลััง สิ่่�งที่่�ฆ่่าระบบทุนนิุิยมก็คื็ ือ...ทุนนัุ่่น� เอง ไม่่ใช่่ทุนุที่่�เรารู้้จัักมาตั้้�งแต่่จุดุเริ่่�มของยุุคอุุตสาหกรรม แต่่เป็็นทุนรูู ุปแบบใหม่่ การกลายพันธุ์์นี้้ ั �ได้้เริ่่�มต้น้มา 2 ทศวรรษแล้ว้ กลายเป็็นทุนทีุ่่มี�พลัี ังมากกว่่าทุุนแบบก่่อนหน้้า ซึ่่�งเปรีียบเหมืือนไวรัสัแสนโง่่ที่่�กระเหี้้�ยนกระหืือรืือจนฆ่่าสิ่่�งมีชีีวิีิตที่่มั�นัอาศััยอยู่่� แล้ว้อะไรคืือชนวนให้้เกิดิการเปลี่่�ยนแปลงนี้้� มีีคำำ�อธิิบายสำำ�คััญ 2 ข้้อคืือ การที่่�บริิษััทเทคโนโลยีีขนาดใหญ่่ของ
บทนำำ� 13สหรััฐอเมริิกาและจีนี เข้ายึ้ดึครองและแปรรููปอินิเทอร์์เน็็ตเป็็นของเอกชนและวิธีิที่่ ีรั�ัฐบาลตะวันัตกและธนาคารกลางตอบสนองต่่อวิิกฤตการเงินปีิ ี ค.ศ. 2008 ก่่อนลงรายละเอีียด ขอย้ำำ��ก่่อนว่่าหนัังสืือเล่่มนี้้�ไม่่ได้้เล่่าว่่าเทคโนโลยีจะีทำำ�อะไรกัับเรา ไม่่ใช่่เรื่่�องเอไอแชตบอตที่่�จะมาแย่่งงานเรา ไม่่ใช่่เรื่่�องหุ่่น�ยนต์อั์ ัตโนมัติัที่่ ิคุ�ุกคามชีวิีิตเรา และไม่่ได้้เกี่่�ยวกัับเมตาเวิร์ิสที่่ ์ยั�ังคิดิไม่่จบของมาร์์ก ซัักเคอร์์เบิร์ิ์ก แต่่หนัังสืือเล่่มนี้้�เกี่่�ยวกัับสิ่่�งที่่�ได้ทำำ�ไปแล้้ว ้กัับทุนนิุิยม และกัับเรา ด้ว้ยอุุปกรณ์์ที่่สั่่� �งการผ่่านหน้้าจอและเชื่่�อมต่่อกัับคลาวด์ที่่ ์ �เราทุุกคนใช้้อยู่่� คอมพิิวเตอร์์โน้้ตบุ๊๊�กและสมาร์์ตโฟนที่่�แสนน่่าเบื่่�อของเราเอง ร่่วมกัับวิธีิีการที่่ธนา �คารกลางและรััฐบาลปฏิิบัติัิมาตั้้�งแต่่ ค.ศ. 2008 การกลายพันธุ์์ ัทางประวัติัศาสิตร์์ของทุนทีุ่่ผ�มย้ำำ��นั้้น�เกิดขึ้้ ิน�แล้ว้ แต่่เราแทบไม่่สัังเกตเลยเพราะพัวพัันัอยู่กั่� ับเรื่่�องด่่วนสะเทืือนอารมณ์์ทั้้�งความกัังวลจากหนี้้�สินิ โรคระบาด สงคราม ไปจนถึึงวิิกฤตภููมิิอากาศ ถึึงเวลาแล้วที่่ ้ �เราจะต้้องให้้ความสนใจ!หากเราใส่่ใจดูู ไม่่ยากเลยที่่�จะเห็น็การกลายพันธุ์์ ัของทุนุไปสู่สิ่่่� �งที่่�ผมเรีียกว่่าทุุนคลาวด์ซึ่่�งได้ทำ้ ำ�ลาย 2 เสาหลัักของระบบทุนนิุิยม นั่่นคื�ือตลาดและกำำ�ไร แน่่นอนตลาดและกำำ�ไรยัังคงมีีอยู่ทั่่ ่� ว� ไป เอาเข้า้จริิงตลาดและกำำ�ไรก็มี็ ีอยู่ทั่่ ่� ว� ไปในระบบศัักดิินาด้ว้ย แต่่ 2 สิ่่�งนี้้�ไม่่ได้้เป็็นหัวัใจสำำ�คััญอีีกต่่อไป สิ่่�งที่่�เกิดขึ้้ ิน� ในช่่วง 2 ทศวรรษที่่ผ่่าน�มาคืือตลาดและกำำ�ไรถููกขัับไล่่ออกจากศููนย์์กลางของระบบเศรษฐกิิจและสัังคมของเรา ถููกเบีียดไปสู่่�ชายขอบ และถููกแทนที่่ด้�ว้ยอะไรล่่ะ ตลาดซึ่่�งเป็็นสื่่�อกลางของระบบทุุนนิิยมถููกแทนที่่ด้�ว้ยแพลตฟอร์์มซื้้�อขายดิิจิทัิ ัล ซึ่่�งดููเหมืือนตลาดแต่่ก็็ไม่่ใช่่ ควรเข้า้ใจว่่ามันัเป็็นดิินแดนแห่่งศัักดิินาส่่วนกำำ�ไรซึ่่�งเป็็นเครื่่�องยนต์์ของระบบทุนนิุิยม ถููกแทนที่่ด้�ว้ยบรรพบุุรุษุของมันัในยุุคศัักดิินา นั่่นคื�ือ ค่่าเช่่า อาจกล่่าวให้้เฉพาะเจาะจงได้ว่่า้มันคืั ือค่่าเช่่ารููปแบบหนึ่่�งที่่ต้�้องจ่่าย
14 เทคโนศัักดิินาเพื่่�อเข้าถึ้ ึงแพลตฟอร์์มเหล่่านั้้น�และคลาวด์อื่่์น�ๆ ผมเรีียกว่่า ค่า่ เช่่าคลาวด์์ผลคืือ อำำ�นาจที่่�แท้้จริิงในทุุกวันนี้้ ั �ไม่่ได้้อยู่่�ในมืือของเจ้า้ของที่่มี�ทุีนุดั้้�งเดิิมอย่่างจัักรกล อาคาร ทางรถไฟ เครืือข่่ายโทรศัพท์ั ์ และหุ่่น�ยนต์์อุุตสาหกรรม พวกเขายัังคงขููดรีดกำี ำ�ไรจากคนงาน จากแรงงานรัับจ้า้ง แต่่ไม่่ได้มี้หน้ี ้าที่่�อย่่างที่่�เคย เราจะเห็นต่่ ็ อไปว่่า เจ้า้ของทุนดัุ้้�งเดิิมจะกลายเป็็นผู้้สวามิิภัักดิ์์ต่่ �อชนชั้้น�เจ้าศั้ ักดิินายุุคใหม่่ นั่่นคื�ือเจ้า้ของทุุนคลาวด์์ ส่่วนพวกเราที่่�เหลืือก็็จะกลัับสู่่�ฐานะเดิิมของเรา นั่่นคื� ือไพร่่ติดที่่ ิ �ดิินที่่ป้�้อนความมั่่�งคั่่�งและอำำ�นาจให้้แก่่ชนชั้้น� ปกครองใหม่่ด้ว้ยแรงงานที่่�ไม่่ได้รั้ับค่่าจ้า้งของพวกเรา ซึ่่�งเพิ่่�มเติิมไปจากการใช้้แรงงานรัับจ้า้งเมื่่�อเรามีีโอกาสเรื่่�องทั้้�งหมดนี้้�สำำ�คััญต่่อวิถีิชีีวิีิตและประสบการณ์์ของเราหรืือไม่่แน่่นอนว่่าคำำ�ตอบคืือสำำ�คััญมาก ดัังที่่ผ�มจะอธิิบายในบทที่่� 5, 6 และ 7 ว่่าหากเราตระหนัักว่่าโลกของเรากลายเป็็นเทคโนศัักดิินาแล้ว้ จะช่่วยให้้เราแก้้ปมความงุนุงงทั้้�งใหญ่่และเล็็กได้้ ตั้้�งแต่่เรื่่�องการปฏิิวัติัพลัิ ังงานสีีเขีียวที่่�เปลี่่�ยนแปลงอยู่่�ตลอดและการตัดสิันิใจซื้้�อทวิิตเตอร์์ของอีีลอน มัสก์ั ์ จนถึึงเรื่่�องสงครามเย็นยุ็ ุคใหม่่ระหว่่างสหรััฐอเมริิกากัับจีนี และสงครามยููเครนเขย่่าเงินดิอลลาร์์ได้้อย่่างไร ตั้้�งแต่่การตายของปััจเจกชนเสรีีและความเป็็นไปไม่่ได้้ของประชาธิิปไตยสัังคมนิิยม จนถึึงสััญญาที่่�ไม่่เป็็นสััญญาของเงินิคริิปโต และคำำ�ถามสำำ�คััญว่่า เราจะกู้้คืนอำื ำ�นาจเหนืือตัวัเราเองซึ่่�งนั่่น�อาจหมายถึึงเสรีภาพีของเราเองได้้อย่่างไร ประมาณปลายปีี ค.ศ. 2021 ด้ว้ยความมุ่่�งมั่่นที่่�ถูู�กกระตุ้้นจนเข้้มข้น้ขึ้้น�จากโรคระบาด ผมตัดสิันิใจเด็ด็ขาดที่่�จะนั่่�งลงและเขีียนภาพรวมเรื่่�องเทคโนศัักดิินาฉบัับย่่อ ซึ่่�งเป็็นความเป็็นจริิงทางสัังคมที่่น่่า�เกลีียดกว่่าและได้้เข้า้มาแทนที่่�ระบบทุุนนิิยม คำำ�ถามหนึ่่�งที่่�เหลืืออยู่คื่� ือ จะเขีียนถึึงใคร ผมตัดสิันิใจโดยไม่่ต้้องคิดิมากเลยว่่าจะเขีียนถึึงบุุคคลหนึ่่�งซึ่่�งแนะนำำ�ผมให้้รู้้จัักระบบทุุนนิิยมตั้้�งแต่่ตอนอายุุน้้อยมากๆ คนนี้้�ก็็เหมืือนหลานสาว
บทนำำ� 15ของผมที่่�เคยถามคำำ�ถามที่่ดูู�เหมืือนง่่ายๆ แต่่กลัับกำำ�หนดเนื้้�อหาแทบทุุกหน้้าของหนัังสืือเล่่มนี้้� คนคนนั้้นคื�ือพ่่อผมเอง คำำ�เตืือนสำำ�หรัับผู้้อ่่านที่่�ใจร้้อน ผมจะยัังไม่่อธิิบายอะไรเกี่่�ยวกัับเทคโนศัักดิินาจนกว่่าจะถึึงบทที่่� 3 และเพื่่�อเข้า้ใจในการอธิิบายของผม จำำ�เป็็นต้้องเล่่าการกลายร่่างอันัแปลกประหลาดของระบบทุุนนิิยมในหลายทศวรรษที่่ผ่่าน�มาเสีียก่่อน ซึ่่�งก็คื็ ือบทที่่� 2 ในช่่วงต้น้ของหนัังสืือจะไม่่เกี่่�ยวกัับเรื่่�องเทคโนศัักดิินาเลย บทที่่� 1 จะเล่่าว่่าพ่่อของผมนำำ�เศษโลหะและบทกวีีของเฮซิิออดมาช่่วยในการแนะนำำ�ผมในวััย 6 ขวบให้้รู้้จัักกัับความสััมพันธ์ั ์ที่่ซั�ับซ้้อนระหว่่างเทคโนโลยีกัีับมนุุษยชาติิ และแก่่นของทุุนนิิยมได้้อย่่างไร บทนี้้�ยัังเสนอหลัักการที่่กำ�ำ�กัับวิธีิีการคิดทั้้ ิ �งหมดที่่�จะตามมา และจะสรุุปด้ว้ยคำำ�ถามง่่ายๆ ที่่พ่่ �อถามผมในปีี ค.ศ. 1993 ที่่�เหลืือของหนัังสืือเล่่มนี้้�จะอยู่่�ในรููปของจดหมายที่่�เขีียนถึึงพ่่อ ซึ่่�งเป็็นความพยายามของผมที่่�จะตอบคำำ�ถามสุดุโหดของเขา
พ่่อผมคงเป็็นฝ่่ายซ้า้ยเพีียงคนเดีียวที่่ผ�มรู้้จััก ซึ่่�งไม่่เข้า้ใจว่่าทำำ�ไมการเรีียกแม็็กกีี แทตเชอร์์ ว่่า “หญิิงเหล็็ก” ในบางแง่่นั้้น�เป็็นการดููแคลน และผมอาจเป็็นเด็็กคนเดีียวที่่ถูู�กปลููกฝัังให้้เชื่่�อว่่าทองคำำ� ซึ่่�งเป็็นธาตุทีุ่่�ใกล้ชิ้ดิกัับเหล็็กนั้้น�มีมููีลค่่าน้้อยกว่่าเหล็็ก ฤดููหนาวปีี ค.ศ. 1966 ซึ่่�งผมจำำ�ได้ว่่า้เป็็นปีีหนาวจัดัผมเริ่่�มถููกสั่่�งสอนให้้เชื่่�อในคุุณสมบัติัิมหัศัจรรย์์ของเหล็็ก ด้ว้ยความรีีบเร่่งย้า้ยออกจากอพาร์์ตเมนต์์เช่่าแคบๆ ที่่�เราอาศััยอยู่่�ไปสู่บ้่� าน้ของเราที่่ยั�ังสร้า้งไม่่เสร็็จในย่่านพาเลโอ ฟาลิิโร ณ ชายฝั่่�งชานเมืืองของเอเธนส์์ พ่่อแม่่ย้า้ยเราไปบ้าน้ที่่ยั�ังสร้า้งไม่่เสร็็จท่่ามกลางฤดููหนาว ก่่อนระบบทำำ�ความร้้อนส่่วนกลางจะติดตั้้ ิ �งเสร็็จอีีก ขอบคุณทีุ่่พ่่ �อยืนยัื นว่่า ั ห้้องนั่่�งเล่่นใหม่่ของเราจะมีีเตาผิิงอิิฐแดง ตรงหน้้าความอบอุ่่�นของเตาผิิงนั้้น�เอง พ่่อได้้แนะนำำ�คนที่่�เขาเรีียกว่่าเพื่่�อนให้้ผมรู้้จัักทีีละคนๆ ในหลายๆ คืนืของฤดููหนาวนั้้น�1บทรำ พึงของเฮซิออด
เพื่่�อนของพ่่อเพื่่�อนพ่่อมาในกระสอบสีีเทาขนาดใหญ่่ที่่พ่่ �อนำำ�กลัับบ้าน้จาก “โรงงาน” เหล็็กที่่�เขาทำำ�งานในฐานะวิศวิกรเคมีนานถึี ึง 6 ทศวรรษ ดููไม่่น่่าประทัับใจนััก บางส่่วนคล้า้ยก้้อนหินที่่ ิ �ไม่่มีรููีปทรง ซึ่่�งผมมาเรีียนรู้้ที่่หลั�ังว่่ามันคืั ือก้้อนแร่่ บางส่่วนก็็เป็็นโลหะรููปร่่างแบนๆ แบบจานหลากหลายรููปทรง หรืือไม่่ก็็เป็็นแท่่ง ซึ่่�งก็ดูู็ไม่่น่่าประทัับใจเลยเช่่นกันัผมจะไม่่คิดว่่า ิเป็็นของพิิเศษ หากพ่่อไม่่ค่่อยๆ หยิิบออกมาวางด้ว้ยท่่วงท่่าทะนุุถนอมบนผ้าปูู ้ โต๊๊ะถัักมืือที่่�กางอยู่หน้่� ้าเตาผิิง ดีบุีุกเป็็นเพื่่�อนคนแรกที่่พ่่ �อแนะนำำ�ให้้รู้้จััก หลัังจากยื่่น� ให้้ผมถืือชิ้้น�หนึ่่�งเพื่่�อให้้สััมผัสถึั ึงความนุ่่�มแล้ว้ พ่่อก็วา็ งลงในชามเหล็็กซึ่่�งตั้้�งอยู่่�บนกองไฟที่่ลุ� ุกโชน เมื่่�อดีบุีุกเริ่่�มละลายเป็็นโลหะเหลวในชามนั้้น�ดวงตาพ่่อเปล่่งประกาย “แม้้แต่่ของแข็็งก็ถูู็กหลอมเป็็นของเหลว และหลัังจากนั้้นถ้� า้ให้้ความร้้อนเพีียงพอก็็จะกลายเป็็นไอ แม้มั้นัเป็็นโลหะก็็ตาม!” เมื่่�อแน่่ใจว่่า ผมตระหนัักดีีแล้วถึ้ ึงการเปลี่่�ยนสถานะอย่่างชัดัเจนจากของแข็็งเป็็นของเหลว เราสองคนก็ร่่ว็มกันัเทดีบุีุกเหลวลงในแบบหล่่อ แล้ว้เอาไปแช่่ในน้ำำ��ให้้เย็น็ลง หลัังจากนั้้นก็�ทุ็ุบแบบหล่่อทิ้้�ง แล้ว้ให้้ผมถืือมันัในมืืออีีกครั้้�งหนึ่่�งเพื่่�อให้้แน่่ใจว่่าเพื่่�อนของเรากลัับเป็็นปกติิ ซึ่่�งก็คื็ ือการคืนืกลัับสู่่�สถานะเดิิม คืนต่่ ือมาเราทำำ�การทดลองกัับเพื่่�อนอีีกคนคืือ แท่่งยาวๆ ที่่ทำ�ำ�จากสำำ�ริิด คราวนี้้�ไม่่มีีการเปลี่่�ยนสถานะอย่่างชััดเจน กว่่าที่่�สำำ�ริิดจะหลอมละลายได้้อย่่างน้้อยต้้องร้้อนมากกว่่าดีบุีุกถึึง 5 เท่่า อย่่างไรก็็ตาม แท่่งสำำ�ริดิเริ่่�มเปล่่งประกายสีส้ี้มเทาแดง และพ่่อก็ทำ็ ำ�ให้้ดููว่่าจะขึ้้นรูู�ปปลายแท่่งร้้อนแดงนั้้น�ด้ว้ยค้้อนเหล็็กเล็็กๆ ให้้เป็็นรููปร่่างอะไรก็็ได้้ เมื่่�อผมพอแล้ว้ เราก็็เอามันจุ่่ั �มในน้ำำ��เย็น็เพื่่�อทำำ�ให้้เย็น็ลงและเปลี่่�ยนรููปร่่างไม่่ได้้ นั่่นคื�ือกลัับไปเป็็นโลหะที่่ตี� ขึ้้ีนรูู� ปได้้เหมืือนเดิิม18 เทคโนศัักดิินา
ในคืนที่่ ืสา�ม พ่่อดููตื่่�นเต้น้กว่่าที่่�เคย เขาแนะนำำ�เพื่่�อนที่่ดี�ที่่ ีสุ�ดุของพ่่อให้้ผมรู้้จััก เหล็็กนั่่น�เอง เพื่่�อเพิ่่�มความตื่่�นเต้น้ ในช่่วงเวลานั้้น�พ่่อถอดแหวนแต่่งงานทองคำำ�ออกจากนิ้้�วและยื่่น� ให้้ผมดูู “เห็น็ไหมว่่าทองคำำ�เปล่่งประกาย” เขาพููด “มนุุษย์์เรามัักหลงใหลโลหะนี้้�เพราะประกายของมันั สิ่่�งที่่พว�กเขาไม่่รู้้คืือมันก็ั ็แค่่ประกายแสงแค่่นั้้น� เอง ไม่่ได้มี้ ีอะไรพิิเศษ” ถ้าผ้มต้้องการ พ่่อยินดีิ ีจะแสดงให้้ดููว่่าเมื่่�อทองคำำ�ถููกทำำ�ให้้ร้้อนแล้วนำ้ ำ�ไปแช่่ในน้ำำ��เพื่่�อให้้เย็น็ลงอีีกครั้้�ง มันัจะกลัับสู่สภาพ ่� เดิิมเหมืือนดีบุีุกและสำำ�ริดิผมดีีใจที่่�ไม่่ได้ยื้นยัืนัให้้พ่่อทำำ�ให้้ดูู จากนั้้นพ่่ �อก็็อวดส่่วนที่่�ชอบที่่สุ�ดุพ่่อยกชิ้้น�แร่่เหล็็กขึ้้น� และมองไปที่่ก้�้อนแร่่น่่าเบื่่�อนั้้น�เหมืือนกัับที่่�แฮมเลตพิิจารณากะโหลกของยอริิก แล้วพููดขึ้้ ้ นว่่า � “ตอนนี้้� ถ้าลูู้กต้้องการสสารที่่มี�ีมนตร์์ขลัังจริิงๆ มันก็ัคื็ ือเหล็็กนี่่�แหละ เหล็็กคืือพ่่อมดแห่่งวัสดุัุ” จากนั้้นก็�็เริ่่�มหนุุนหลัังคำำ�กล่่าวอ้า้งของเขาโดยการนำำ�แท่่งเหล็็กไปผ่่านการทดลองเดีียวกัับที่่�ได้้ทำำ�กัับแท่่งสำำ�ริิดในคืืนก่่อนหน้้า แต่่มีีความแตกต่่างสำำ�คััญอยู่ส่� องสามอย่่างก่่อนที่่�จะทำำ�ให้้เหล็็กร้้อนขึ้้น�พ่่อก็็ให้้ผมตีที่่ ี�ปลายแท่่งเหล็็กเพื่่�อให้้เห็นว่่ามั ็นนุ่่ั �มจนเกืือบตีขึ้้ีนรูู� ปได้้เหมืือนสำำ�ริดิ เมื่่�อใส่่ในเตาผิิงแล้ว้ใช้ที่่้สูู�บลมเล็็กๆ ช่่วยเป่่าเปลวไฟให้้ลุุกโชน จนเหล็็กเปล่่งประกายส่่องให้้ห้้องนั่่�งเล่่นที่่มี�ีแสงไฟสลัวัรางสว่่างวาบด้ว้ยแสงสีีแดงส้้ม เราเอาแท่่งเหล็็กออกจากเตาผิิงและด้ว้ยค้้อนเล็็กๆ ก็ขึ้้็นรูู�ปมันัให้้กลายเป็็นสิ่่�งที่่ดูู�เหมืือนดาบในสายตาของเด็็กชายอย่่างผม การนำำ�มันัลงไปในน้ำำ��เย็นทำ็ ำ�ให้้เหล็็กเกิดิเสีียงซู่่�ราวกัับเสีียงฉลองชััย “โพลีฟีีีมัสัผู้้น่่าสงสาร!” พ่่อกล่่าวอย่่างลึึกลัับ“ทำำ�ให้้มันร้ั ้อนอีีกครั้้�ง” พ่่อพููด ผมนำำ�แท่่งเหล็็กใส่่กลัับไปในไฟ “ครั้้�งนี้้�แช่่ในน้ำำ��ก่่อนที่่มั�นัจะเปล่่งแสง” ด้ว้ยความตื่่�นเต้น้จากเสีียงซู่่�ของเหล็็กร้้อนในน้ำำ�� ผมดีีใจที่่�เราได้ทำ้ ำ�กระบวนการ “ชุุบแข็็ง” ตามที่่�นัักโลหะวิิทยาเรีียกกันซ้ำั ำ��อยู่สา่� มหรืือสี่่�ครั้้�ง ก่่อนที่่ผ�มจะมีีโอกาสได้ชื่่้น�ชมดาบใหม่่ของผมอย่่างเต็็มที่่� พ่่อก็็ประกาศว่่าช่่วงเวลาสำำ�คััญมาถึึงแล้ว้ “หยิิบค้้อนขึ้้น�บทรำำพึึงของเฮซิิออด 19
20 เทคโนศัักดิินามาแล้วตี้ ีไปที่่�ปลายดาบให้้สุดุแรง” เขาสั่่�ง “แต่่ผมไม่่อยากทำำ�ให้้มันพัั ังนะ” ผมท้ว้งขึ้้น� “เอาเลย ตีีเถอะ แล้วลูู้กจะเห็น็ เอง ไม่่ต้้องออมแรง!”ผมไม่่รอช้า้ค้้อนตีีไปที่่�ปลายดาบ มันักระเด้้งกลัับมา ผมตีอีีีกครั้้�งและอีีกครั้้�ง แต่่ก็็ไม่่มีีความแตกต่่าง ดาบของผมไม่่สะทกสะท้าน้จากการตีี มันัแข็็งแกร่่งขึ้้น�แนะนำำ�ให้้เด็ก็รู้้จักวัั ัตถุุนิิยมประวัติัิศาสตร์์พ่่อไม่่สามารถเก็็บอาการตื่่�นเต้น้ ได้้ เขาอธิิบายว่่าสิ่่�งที่่ผ� มได้้เห็นนั้้ ็น�ไม่่ใช่่แค่่เพีียงการเปลี่่�ยนสถานะอย่่างชัดัเจน เช่่นดีบุีุกที่่�หลอมละลาย แต่่เป็็นการเปลี่่�ยนโฉมครั้้�งใหญ่่ เป็็นความจริิงที่่�ทองแดงได้ช่่ว้ ยให้้เราหลุุดพ้น้จากยุุคก่่อนประวัติัศาสิตร์์ การที่่สา�มารถผสมกัับสารหนููและดีบุีุกเพื่่�อสร้า้งโลหะที่่�แข็็งกว่่าอย่่างทองสััมฤทธิ์์�ทำำ�ให้้ชาวเมโสโปเตเมีีย ชาวอียิีิปต์์ และชาวอาเคีียนมีีเทคโนโลยีีใหม่่ๆ รวมถึึงหัวผาั ลไถแบบใหม่่ ขวาน และระบบชลประทาน ซึ่่�งในท้้ายที่่�สุุดทำำ�ให้้พวกเขาสามารถผลิิตส่่วนเกินิทางการเกษตรได้้มากพอเพื่่�อสร้า้งวัดที่่ ั �อลัังการและกองทัพที่่ ั �โหดร้า้ย แต่่หากประวัติัศาสิตร์์จะรุดหนุ้้าไปสู่สิ่่่� �งที่่�เราเรีียกในปััจจุบัุนว่่า ัอารยธรรมแล้ว้มนุุษยชาติจำิำ�เป็็นต้้องมีสิ่่ี�งที่่�แข็็งแกร่่งกว่่าทองสััมฤทธิ์ม์�าก ความรุดหนุ้้าทางประวัติัศาสิตร์นี้้์ �ต้้องการให้้โครงสร้า้งโลหะของผาลไถ ค้้อน มีีความแข็็งเหมืือนปลายดาบของผม โดยต้้องเรีียนรู้้กลเม็ดที่่ ็ผ�มเห็น็ในห้้องนั่่�งเล่่นของเราคืือ วิธีิีการเปลี่่�ยนเหล็็กอ่่อนให้้เป็็นเหล็็กกล้า้โดยผ่่านพิิธีี “ศีีลจุ่่�ม” ในน้ำำ��เย็น็พ่่อยืนยัื นว่่า ัชุุมชนในยุุคสำำ�ริดที่่ ิ �ไม่่เรีียนรู้้พิิธีศีีีลจุ่่�มเหล็็กจะดัับสููญไป ดาบเหล็็กของศััตรููจะผ่่าโล่่ทองสััมฤทธิ์ของ์�ชุุมชนพวกนี้้� ผาลไถ
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 21ของพวกเขาจะไม่่สามารถทำำ�การเพาะปลููกในดิินที่่มี�ีความอุุดมสมบููรณ์์ด้้อยกว่่า ข้้อต่่อโลหะที่่�ใช้ยึ้ดึเชื่่�อมทั้้�งเขื่่�อนและวัดัของพวกเขาอ่่อนเกินิกว่่าที่่�จะตอบสนองต่่อความทะเยอทะยานของสถาปนิิกที่่�มองไปข้า้งหน้้า ในทางตรงกันข้ัา้มชุุมชนที่่สา�มารถรวบรวมเทคโนโลยีี ศิิลปะของการ “ทำำ�ให้้เหล็็กแข็็ง” เจริิญรุ่่�งเรืืองในการเพาะปลููก ในสนามรบ ในทะเล ในการค้า้และในศิิลปะ เวทมนตร์์ของเหล็็กเป็็นฐานของบทบาทใหม่่ของเทคโนโลยีีในฐานะแรงขัับเคลื่่�อนที่่นำ� ำ�ไปสู่่�อารยธรรมและความคัับข้้องใจที่่�ตามมาเพื่่�อไม่่ให้้ผมสงสััยในนััยสำำ�คััญทางวัฒนธัรรมของการทดลองเล็็กๆ ของเรา ซึ่่�งก็คื็ือการมาถึึงของยุุคเหล็็ก พ่่อได้้อธิิบายถึึง “โพลีฟีีีมัสัผู้้น่่าสงสาร” เจ้ายั้ ักษ์์ตาเดีียวที่่พููดถึ� ึงก่่อนหน้้านี้้�ว่่า โฮเมอร์์เล่่าว่่า มันขัั ังโอดิิสซุุส และคนของเขาไว้้ในถ้ำำ�� แล้วค่่ ้อยๆ กินทีิ ีละคน เพื่่�อที่่�จะหนีีเอาตัวัรอด โอดิิสซุุสและพวกพยายามหลบหนีีเอาตัวัรอดโดยรอให้้โพลีฟีีีมัสัเมาอย่่างหนััก เขาเผาไม้้ปลายแหลมในกองไฟในถ้ำำ�� และด้ว้ยความช่่วยเหลืือของเพื่่�อนร่่วมชะตากรรม แทงมันัเข้า้ไปในตาข้า้งเดีียวของโพลีฟีีีมัสั“จำำ�เสีียงซู่่�ของเหล็็กได้้ไหม” พ่่อถามขึ้้น� เมื่่�ออ่่านจากคำำ�กลอนในบทกวีี The Odyssey ที่่�บรรยายจัังหวะโหดร้า้ยนั้้น�ก็็ประเมินิได้ว่่า้ โฮเมอร์์คงจะรู้้สึึกประทัับใจเสีียงซู่นั้้่� น�เช่่นกันัและเหมืือนเมื่่�อช่่างตีีเหล็็กจุ่่�มขวานใหญ่่หรืือขวานตัดัไม้้ลงในน้ำำ��เย็นท่่า ็มกลางเสีียงดัังซู่่�เพื่่�อปรัับความแข็็งของมันั สิ่่�งที่่�ตามมาจากนั้้นคื�ือเหล็็กที่่�แกร่่งขึ้้น� ตาของโพลีฟีีีมัสก็ัมี็ ีเสีียงซู่่�รอบๆ แท่่งไม้้มะกอกเช่่นเดีียวกันั1โอดิิสซุุสและผู้ค้ นร่่วมสมััยมีชีีวิีิตอยู่ก่่ ่� อนยุุคเหล็็ก จึึงไม่่สามารถรู้้ได้ว่่า้เสีียงซู่่�ของเหล็็กนั้้น�เป็็นสััญญาณของการแข็็งตัวัทางโมเลกุุลที่่มี�ีนััยสำำ�คััญทางประวัติัศาสิตร์์ แต่่โฮเมอร์์ผู้้ที่่มี�ชีีวิีิตอยู่หลั่� ังสงครามทรอยราว
22 เทคโนศัักดิินา2 ศตวรรษเป็็นเด็็กแห่่งยุุคเหล็็ก จึึงเติิบโตขึ้้นท่่า �มกลางการปฏิิวัติัิทางเทคโนโลยีีและสัังคมที่่�เหล็็กได้้สร้้างขึ้้น�หากผมคิดว่่า ิ โฮเมอร์์เป็็นคนนอกคอก พ่่อก็ชี้้็�ให้้เห็นถึ็ ึงอิิทธิพิลที่่ยั่่� �งยืนืของเวทมนตร์์เหล็็กโดยการอ้า้งถึึงคำำ�ของโซโฟคลีสี [เป็็น 1 ใน 3 กวีีละครโศกนาฏกรรมชั้้น�ยอดของกรีีก จากผลงานละครทั้้�ง 8 เรื่่�องที่่ยั�ังหลงเหลืืออยู่่�ในปััจจุบัุนั (7 เรื่่�องครบถ้วน้อีีกเรื่่�องไม่่สมบููรณ์์) ผลงานที่่มี�ชื่่ี�อเสีียงที่่สุ�ดุของเขาคืือเรื่่�องกษััตริย์ิอี์ีดิิปุสุซึ่่�งเป็็นที่่�รู้้จัักดีีในด้้านโครงสร้้างที่่�ยอดเยี่่�ยมและการใช้้เทคนิิคละครที่่�น่่าประทัับใจ—ผู้แปล] ผู้ ้ ้ซึ่่�งในอีีก 4 ศตวรรษต่่อมาได้้บรรยายว่่าวิิญญาณ“แข็็งตัวัเหมืือนเหล็็กที่่จุ่่� �มลงในน้ำำ��” พ่่อบอกว่่า ยุุคก่่อนประวัติัศาสิตร์ถูู์กแทนที่่�โดยยุุคประวัติัศาสิตร์์ เมื่่�อหินถููิ กสำำ�ริดิแทนที่่�บนเครื่่�องมืือและอาวุุธ เมื่่�อสำำ�ริดิเริ่่�มแพร่่หลายหลัังจากเมื่่�อ 4,000 ปีีก่่อนคริสต์ิศั์ ักราช อารยธรรมที่่�ทรงพลัังได้้เกิดขึ้้ ิน� ในเมโสโปเตเมีีย อียิีิปต์์ จีนีอินิเดีีย ครีีต ไมซีนีีี และที่่อื่่�น�ๆ แต่่ประวัติัศาสิตร์์ยัังคงนัับในหน่่วยพันปีั ี เราเริ่่�มนัับประวัติัศาสิตร์์เป็็นหน่่วยศตวรรษก็หลั็ ังจากที่่ค้�นพ้บเวทมนตร์์ของเหล็็ก เมื่่�อยุุคเหล็็กเริ่่�มต้นขึ้้ ้น� ในราว 9 ศตวรรษก่่อนคริสต์ิศั์ ักราช 3 ยุุคที่่น่่าทึ่่ � �งและแตกต่่างกันก็ั ็เกิดขึ้้ ิ นต่่ �อเนื่่�องกันัอย่่างรวดเร็ว็ในระยะเวลาไม่่เกินิ 7 ศตวรรษได้้แก่่ ยุุคเรขาคณิิต ยุุคคลาสสิิก และอารยธรรมเฮลเลนิิสติิกจากความเชื่่�องช้า้ในยุุคสำำ�ริดิ มนุุษยชาติถููิกผลัักเข้าสู่้ ่�การพัฒนาัที่่�รวดเร็ว็ในยุุคเหล็็ก แต่่เหล็็กและเหล็็กกล้าก็้ยั็ ังผลิิตได้้ยากและมีีราคาแพงอยู่นาน ่� แม้หลั้ ังการปฏิิวัติัอุิุตสาหกรรม เรืือไอน้ำำ��ลำำ�แรกๆ ก็ยั็ ังใช้้ไม้้เป็็นหลััก โดยใช้้เหล็็กกล้า้เฉพาะส่่วนประกอบที่่จำ�ำ�เป็็นเท่่านั้้น� (หม้้อไอน้ำำ�� ปล่่องไฟ ข้้อต่่อ) วีีรบุรุุษยิุ่่�งใหญ่่อีีกคนหนึ่่�งของพ่่อผมคืือ เฮนรีี เบสเซเมอร์์ ผู้้คิดค้ิน้เทคนิิคผลิิตเหล็็กจำำ�นวนมากในราคาถููก โดยการเป่่าลมผ่่านเหล็็กหลอมเพื่่�อเผาผลาญสิ่่�งเจืือปน ตามที่่พ่่ �อบอกคืือหลัังจากนั้้น�ประวัติัศาสิตร์์จึึงสามารถเร่่งความเร็ว็ไปสู่่�ระดัับที่่�เราคุ้้นเคยในปััจจุุบันั เทคนิิคของ
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 23เบสเซเมอร์ร่่ว์มกัับการควบคุุมแม่่เหล็็กไฟฟ้้า ซึ่่�งเราเป็็นหนี้้�บุุญคุณตุ่่อคนยุุควิิกตอเรีียอีีกคนหนึ่่�งคืือ เจมส์์ แมกซ์์เวลล์์ ผู้้ทำำ�ให้้เราเข้าสู่้ ่�การปฏิิวัติัิอุุตสาหกรรมครั้้�งที่่� 2 ซึ่่�งเป็็นช่่วงเวลาที่่นวั� ัตกรรมใหม่่ทางเทคโนโลยีีเกิดิขึ้้น�อย่่างรวดเร็ว็นัับตั้้�งแต่่ปีี ค.ศ. 1870 เป็็นต้น้ ไป ครั้้�งนี้้�แตกต่่างจากการเกิดขึ้้ ิน� ของโรงงานช่่วงต้นศ้ตวรรษในการปฏิิวัติัอุิุตสาหกรรมครั้้�งแรกตรงที่่�ความมหัศัจรรย์์และความน่่าสะพรึึงกลัวผููักติดิเข้าด้้ว้ยกันัอย่่างแน่่นหนาเมื่่�อมองย้้อนกลัับไปถึึงสองสามคืืนนั้้น� ในฤดููหนาวปีี ค.ศ. 1966 ตอนนี้้�ผมเห็็นชัดัเจนว่่า ผมถููกชี้้�นำำ�ให้้รู้้จัักแนวคิดิ “วััตถุุนิิยมประวัติัศาสิตร์์” ซึ่่�งเป็็นวิธีิีการทำำ�ความเข้า้ใจทางประวัติัศาสิตร์ว่่า์เป็็นวงจรที่่มี�ีปฏิิสััมพันธ์ักั์นัอย่่างต่่อเนื่่�องระหว่่างวิธีิที่่ี�มนุุษย์์เปลี่่�ยนแปลงสสารกัับวิธีิที่่ ี �ความคิดิและความสััมพันธ์ั ์ทางสัังคมของมนุุษย์์เปลี่่�ยนแปลงไป ขอบคุุณที่่พ่่ �อมีีแนวคิดวัิ ัตถุุนิิยมประวัติัศาสิตร์์อย่่างลึึกซึ้้�งละเอีียดอ่่อนความกระตืือรืือร้น้ทางเทคโนโลยีีของพ่่อถููกปรัับแต่่งให้้สมดุุลด้ว้ยความวิิตกกัังวลในความสามารถไม่่รู้้จบของมนุุษย์ซึ่่์ �งทำำ�สิ่่�งต่่างๆ ให้้แย่่ลงได้้ โดยการเปลี่่�ยนเทคโนโลยีีมหัศัจรรย์์ให้้กลายเป็็นนรกทั้้�งเป็็นเหล็็กก็็เป็็นเช่่นเดีียวกัับการปฏิิวัติัิเทคโนโลยีีอื่่�นๆ คืือเร่่งให้้ประวัติัศาสิตร์ดำ์ ำ�เนินิเร็วขึ้้ ็น� แต่่ในทิศิทางใด เพื่่�อจุดุประสงค์์ใดส่่งผลกระทบต่่อเราอย่่างไร ตามที่่พ่่ �ออธิิบาย นัับตั้้�งแต่่เริ่่�มต้นยุุ้คเหล็็กก็มี็ ีผู้มองเ ้ ห็น็ผลพวงที่่น่่า�เศร้า้ เฮซิิออดแต่่งบทกวีีในช่่วงเวลาเดีียวกัับโฮเมอร์์ หนัังสืือชื่่�อ Works and Days ของเขามีอิีิทธิพิลทำำ�ให้้ความกระตืือรืือร้นต่่ ้อเหล็็กและเทคโนโลยีีของพ่่อเย็น็ลงผมปรารถนาที่่�จะไม่่ต้้องใช้ชี้วิีิตอยู่ท่่า่� มกลางผู้ค้ นในยุุคที่่�ห้้า (ยุุคเหล็็ก) แต่่ได้้ตายไปก่่อนหรืือเกิดหลัิ ังจากนั้้น� เพราะตอนนี้้�เป็็นยุุคเหล็็กจริิงแท้้ ซึ่่�งต้้องใช้้แรงงานและประสบกัับความทุุกข์์ยากในช่่วงกลางวันัหรืือเผชิิญความตายช่่วงกลางคืนื...แต่่ถึึงแม้้จะ
24 เทคโนศัักดิินามีสิ่่ี�งดีีๆ ผสมอยู่กั่� ับความชั่่วร้� า้ย...(ยุุคนี้้�) จะไม่่รู้้จัักคุณค่่าุของผู้้ที่่รั�ักษาคำำ�สาบาน ความยุติุธิรรม หรืือความดีี...พละกำำ�ลัังจะกลายเป็็นสิิทธิิ...คนชั่่ว�จะไล่่ล่่าคนมีคุีณค่่าุ...ความทุุกข์อั์นัขมขื่่น�จะถููกทิ้้�งไว้้ให้้กัับปุถุุ ุชนเช่่นเรา และจะไม่่มีีความช่่วยเหลืือใดๆ เพื่่�อต่่อต้าน้ความชั่่วร้� า้ย2 ตามที่่�เฮซิิออดกล่่าว เหล็็กไม่่ได้ทำ้ ำ�ให้้ผาลไถแข็็งแกร่่งขึ้้น�เท่่านั้้น�แต่่ยัังทำำ�ให้้จิิตวิิญญาณหยาบกระด้้างขึ้้�นด้้วย ภายใต้้ผลกระทบของเหล็็ก จิิตวิิญญาณถููกตีีและหลอมในไฟ ความปรารถนาใหม่่ๆ ได้ถูู้กชุุบแข็็งเหมืือนโลหะที่่ส่่ �งเสีียงซู่่�ในหม้้อหลอมของช่่างตีีเหล็็ก คุุณธรรมถููกทดสอบและคุณค่่าถูู ุกทำำ�ลาย เช่่นเดีียวกัับที่่�ความมั่่�งคั่่�งและทรัพย์ัสิ์นิขยายตัวั ความแข็็งแกร่่งก่่อเกิดิความสุุขแบบใหม่่ แต่่สร้า้งความเหนื่่�อยล้า้และความไม่่เป็็นธรรมด้ว้ย เฮซิิออดทำำ�นายว่่า ซุุสจะไม่่มีีทางเลืือกนอกจากต้้องทำำ�ลายมนุุษยชาติิ ซึ่่�งไม่่สามารถควบคุุมอำำ�นาจที่่�มาจากเทคโนโลยีีของตนได้้ พ่่อไม่่เห็นด้็ว้ยกัับเฮซิิออด เขาเชื่่�อว่่าพวกเรามนุุษย์สา์มารถเป็็นนายของเทคโนโลยีีเราได้้ แทนที่่ตั�วัเราและทุุกคนจะกลายเป็็นทาสของมันั เมื่่�อโพรมีทีีอุีุสขโมยไฟ ซึ่่�งเป็็นสััญลัักษณ์์ของความร้้อนแรงทางเทคโนโลยีีจากซุุสเพื่่�อมนุุษยชาติิ เขาทำำ�เช่่นนั้้นด้�ว้ยหวัังว่่าจะทำำ�ให้้ชีวิีิตของเราดีขึ้้ีนขึ้้ �น� โดยไม่่เผาโลกไปด้ว้ย พ่่อเชื่่�อว่่าพวกเราสามารถทำำ�ให้้โพรมีทีีอุีุสภููมิิใจได้้ จากความร้้อนสู่่แสงการมองโลกในแง่่ดีีในตัวพ่่ ัอเป็็นหนึ่่�งในเหตุุผลที่่พ่่ �อยัังคงมีีความหวัังว่่ามนุุษยชาติิจะไม่่สููญเสีียพลัังมหัศัจรรย์ที่่ ์ �เขาได้้แนะนำำ�ให้้ผมรู้้จัักตอนอยู่่�หน้้าเตาผิิง ส่่วนอีีกเหตุุผลหนึ่่�งคืือ การที่่พ่่ �อรู้้จัักธรรมชาติิของแสง
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 25ครั้้�งหนึ่่�ง ขณะที่่ผ�มกำำ�ลัังดึึงแท่่งเหล็็กออกจากไฟ พ่่อถามว่่า “ลููกเดาได้้ไหมว่่าอะไรที่่�ออกจากโลหะร้้อนนี้้�มาเข้า้ตาลููกจนทำำ�ให้้เห็น็ ประกายแดง” ผมเดาไม่่ได้้เลย แต่่โชคดีที่่ ี�ไม่่ได้มี้ผีมคนเดีียวที่่�ไม่่รู้้พ่่อบอกว่่า เป็็นเวลาหลายศตวรรษแล้้วที่่�แสงได้้แบ่่งคนฉลาดที่่สุ�ดุออกเป็็น 2 ฝ่่าย บางคนเช่่นอริสิโตเติิลและเจมส์์ แมกซ์์เวลล์์ คิดว่่า ิแสงเป็็นความแปรปรวนในอากาศธาตุุ เป็็นคลื่่นที่่� �กระจายออกจากแหล่่งกำำ�เนิิดเช่่นเดีียวกัับเสีียง ในขณะที่่�อีีกกลุ่่�มเช่่นเดโมคริตัิสัและไอแซก นิิวตันั ชี้้�ให้้เห็นว่่า ็ แสงไม่่เหมืือนกัับเสีียงที่่�โค้้งงอไปตามมุุมได้้ ซึ่่�งโดยธรรมชาติิเป็็นสิ่่�งที่่�คลื่่นทำ� ำ�ได้้ ดัังนั้้นมั�นจึั ึงต้้องประกอบด้ว้ยสิ่่�งเล็็กๆ หรืืออนุุภาคเล็็กๆ ที่่�เคลื่่�อนที่่�แบบเส้น้ตรงก่่อนที่่�จะกระทบกัับเรตินาิของดวงตาแล้ว้ใครเป็็นฝ่่ายถููกล่่ะ อย่่างที่่พ่่ �อบอกผมว่่าชีวิีิตของเขาเปลี่่�ยนไปเมื่่�อได้อ่่านคำ ้ ำ�ตอบของแอลเบิร์ิ์ต ไอน์์สไตน์์ ที่่ว่่าทุ�ุกฝ่่ายถููกต้้อง! แสงเป็็นทั้้�งกระแสของอนุุภาคและระลอกคลื่่�นในเวลาเดีียวกันั แต่่มันัจะเป็็นไปได้้อย่่างไร อนุุภาคมีีลัักษณะต่่างจากคลื่่น� โดยพื้้น�ฐาน อนุุภาคอยู่่� ณ จุดุเดีียวในเวลาใดเวลาหนึ่่�ง มีีโมเมนตััมและเคลื่่�อนที่่�เป็็นเส้น้ตรง เว้น้แต่่จะมีสิ่่ี�งใดกีดีขวาง ในทางตรงข้า้มคลื่่น�เป็็นการสั่่น�กระตุุกของสื่่�อตัวักลาง ซึ่่�งทำำ�ให้้เลี้้�ยวโค้้งและขนส่่งพลัังงานไปในหลายทิศิทางได้พร้้ ้อมๆ กันั การพิิสููจน์์ว่่าแสงเป็็นทั้้�งอนุุภาคและคลื่่น�ตามที่่�ไอน์์สไตน์์ได้ทำ้ ำ�ไว้้ คืือการยอมรัับว่่ามีีบางสิ่่�งที่่�สามารถเป็็น 2 สิ่่�งซึ่่�งขัดัแย้้งกันัเองในเวลาเดีียวกันัสำำ�หรัับพ่่อแล้ว้ธรรมชาติิ 2 ด้าน้ของแสงคืือประตููในการตระหนัักถึึงแก่่นแท้้แบบทวิลัิักษณ์์ที่่�อยู่่�เบื้้�องหลัังธรรมชาติทั้้ ิ �งมวล รวมทั้้�งสัังคมด้ว้ ย “ถ้า้แสงสามารถเป็็นสองสิ่่�งที่่�แตกต่่างกันัได้้ในเวลาเดีียวกันั” เขาเคยตั้้�งข้้อสัังเกตในจดหมายที่่พ่่ �อเขีียนถึึงย่่าเมื่่�อครั้้�งยัังหนุ่่�ม “ถ้าสสา้รคืือพลัังงานและพลัังงานคืือสสาร” ตามที่่�ไอน์์สไตน์์ค้นพ้ บ “ทำำ�ไมเราต้้องมองชีวิีิตในแบบขาวดำำ� หรืือแย่่กว่่านั้้นคื� ือในเฉดสีีเทา”
26 เทคโนศัักดิินาจนเมื่่�อผมอายุุ 12 หรืือ 13 ปีี การสนทนาที่่�เรามีีอย่่างต่่อเนื่่�องทำำ�ให้้ผมเห็นชั็ดัเจนว่่า ความรัักของพ่่อที่่มี�ต่่ ีอเวทมนตร์์ของเหล็็กซึ่่�งก็คื็ ือ เทคโนโลยีี และฟิิสิิกส์์ของไอน์์สไตน์์ ทวิลัิักษณ์์ที่่ขั�ดัแย้้งกันัของสรรพสิ่่�ง มีีความเกี่่�ยวข้้องกัับความเป็็นการเมืืองฝ่่ายซ้า้ยของพ่่อ ซึ่่�งทำำ�ให้้เขาต้้องอยู่่�ในค่่ายต้้องขัังหลายปีี ความรู้้สึึกนี้้�ได้รั้ับการยืนยัืนั เมื่่�อผมพบข้้อความในสุนุทรพจน์์ที่่�กล่่าวโดยบุุคคลที่่สร้� า้งแนวคิดวัิ ัตถุนิุิยมทางประวัติัศาสิตร์์ขึ้้น�เป็็นคนแรก นั่่นคื�ือคาร์์ล มากซ์์ ราวกัับพ่่อได้พููดคำ้ ำ�เหล่่านั้้น�เองว่่าในยุุคของเรา ทุุกสิ่่�งดููเหมืือนจะให้้กำำ�เนิิดคู่่�ตรงข้า้ม จัักรกลซึ่่�งมีพลัี ังมหัศัจรรย์์ในการลดระยะเวลาการใช้้แรงงานมนุุษย์์ในการผลิิต แต่่กลัับทำำ�ให้้พวกเราอดอยากและทำำ�งานหนัักเกินิไป ต้น้ตอของความมั่่�งคั่่�งใหม่่ๆ กลัับถููกสาปด้ว้ยมนตร์์ประหลาดทำำ�ให้้กลายเป็็นแหล่่งความอยากได้้ใคร่่มีี และชััยชนะของศิิลปะดููเหมืือนจะต้้องแลกมาด้ว้ยการสููญเสีียลัักษณะเฉพาะตัวั3พลัังในการลดระยะเวลาการใช้้แรงงานมนุุษย์์และทำำ�ให้้เกิดผิลผลิิตเป็็นผลจากการเปลี่่�ยนสถานะที่่ชั�ดัเจนของสสาร ซึ่่�งพ่่อเพีียรพยายามแสดงให้้เห็น็เพื่่�อประโยชน์์ของผม เหล็็กเปลี่่�ยนเป็็นเหล็็กกล้า้ในเตาผิิงของเรา ความร้้อนเปลี่่�ยนเป็็นพลัังงานจลน์์ในเครื่่�องยนต์์ไอน้ำำ��แสนอัศัจรรย์์ของเจมส์์ วััตต์์ และปาฏิิหาริย์ิ์เล็็กๆ ที่่�เกิดขึ้้ ินภา � ยในแม่่เหล็็กและสายเคเบิิลของโทรเลข แต่่ตั้้�งแต่่ยุุคที่่� 5 ของเฮซิิออดแล้ว้ ที่่พลั�ังนี้้�ให้้กำำ�เนิิดคู่่�ตรงข้า้ม ทั้้�งความอดอยากและการทำำ�งานหนัักเกินิไป เพื่่�อเปลี่่�ยนแหล่่งกำำ�เนิิดของความมั่่�งคั่่�งให้้กลายเป็็นแหล่่งกำำ�เนิิดของความอยากได้้ใคร่่มีีความเชื่่�อมโยงระหว่่างความรััก 2 ด้าน้ของพ่่อ ด้านหนึ่่ ้ �งคืือการหลอมเหล็็ก โลหะวิิทยา และเทคโนโลยีีโดยทั่่ว� ไป และในอีีกด้านหนึ่่ ้ �งคืือการเมืือง กลายเป็็นสิ่่�งที่่�เห็น็ ได้้แจ่่มชัดั เมื่่�อผมได้อ่่านห ้ นัังสืือ The
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 27Communist Manifesto โดยเฉพาะประโยคที่่ว่่า�ทุุกสิ่่�งซึ่่�งแข็็งแกร่่งละลายกลายเป็็นอากาศธาตุุ ทุุกสิ่่�งซึ่่�งศัักดิ์์สิ�ิทธิ์ถูู์�กหมิ่่นห�ยาม และมนุุษย์ถูู์กบัังคัับให้้เผชิิญหน้้ากัับเงื่่�อนไขที่่�เป็็นจริิงของชีวิีิตอันน่่าหดหู่ ั ่� และความสััมพันธ์ั ์กัับมนุุษย์ด้์ว้ยกันั4ข้้อความข้า้งต้นนำ้ ำ�มาซึ่่�งความทรงจำำ�อันักระตืือรืือร้น้เหมืือนเด็็กๆ ของพ่่อ เมื่่�อนั่่�งหน้้าเตาผิิงมองโลหะหลอมเหลว หรืือแม้้แต่่ในโรงงานเหล็็กที่่พ่่ �อเป็็นหัวหน้ั ้าฝ่่ายควบคุุมคุณภาพุ และมีอุีณหภููมิ ุ สููิงมากจนเหล็็ก “ละลายกลายเป็็นอากาศ” ได้้จริิงๆ แต่่พ่่อแตกต่่างจากเฮซิิออด หรืือแม้้แต่่ผู้้ทรงศีีลในยุุคปััจจุุบันัของเรา ตรงที่่พ่่ � อไม่่ได้รู้้สึ้ ึกว่่าจำำ�เป็็นต้้องเลืือกข้า้ง ไม่่ว่่าจะเป็็นผู้้ต่่อต้าน้เทคโนโลยีหรืี ือผู้้สนัับสนุุนเทคโนโลยีี หากแสงสามารถมีธีรรมชาติิ 2 ด้าน้ที่่ขั�ดัแย้้งกันั และถ้าทุุ้กสิ่่�งในธรรมชาติตั้้ิ �งอยู่่�บนทวิลัิักษณ์์ของความขัดัแย้้ง เช่่นเดีียวกัับเหล็็กกล้า้ เครื่่�องจัักรไอน้ำำ�� และเครืือข่่ายคอมพิิวเตอร์ที่่ ์ �สามารถเป็็นได้ทั้้ ้ �งผู้ปล้ ดปล่่อยและนายทาส อย่่างนั้้นก็� ขึ้้็น�อยู่กั่� ับพวกเราที่่�จะกำำ�หนดร่่วมกันัให้้มันัเป็็นอะไร และนี่่�คืือจุดทีุ่่�การเมืืองเข้า้มาเกี่่�ยวข้้อง บทนำำ�ที่่�แปลกประหลาดที่่สุ�ดุสำำ�หรัับระบบทุนนิุิยมโดยปกติิแล้้วฝ่่ายซ้้ายจะกลายเป็็นพวกหัวรุัุนแรงเมื่่�อเผชิิญกัับความอยุุติธิรรมที่่�เลวร้า้ย และความไม่่เท่่าเทีียมระดัับสุุดขั้้วซึ่่ � �งระบบทุุนนิิยมสร้า้งขึ้้น� แต่่ไม่่ใช่่ในกรณีีของผม แน่่นอนว่่าการเติิบโตท่่ามกลางเผด็็จการฟาสซิสต์ิมี์ผีล แต่่ความเป็็นซ้า้ยของผมมีต้ีนกำ้ ำ�เนิิดที่่ลึ� ึกลัับกว่่านั้้น�มาก นั่่นคื�ือการสััมผัสถึั ึงความเป็็นทวิลัิักษณ์์ของสรรพสิ่่�งที่่พ่่ � อมอบให้้ผม ก่่อนที่่ผ� มจะได้อ่่านคำ ้ ำ�ที่่�มากซ์หรื์ ือนัักเศรษฐศาสตร์อื่่์ �นๆ เขีียนไว้้
28 เทคโนศัักดิินาผมคิดว่่าผ ิมสามารถมองเห็น็ทวิลัิักษณ์์หลายอย่่างที่่ฝั�ังลึึกอยู่่�ในรากฐานของสัังคมของเรา เค้า้ลางแรกของผมเกี่่�ยวกัับทวิลัิักษณ์์เกิดขึ้้ ิน� ในเย็น็วันหนึ่่ ั �ง เมื่่�อแม่่บ่่นกัับพ่่อว่่าที่่�โรงงานปุ๋๋� ยซึ่่�งแม่่ทำำ�งานเป็็นนัักเคมีนั้้ีน� แม่่ได้รั้ับค่่าจ้า้งสำำ�หรัับเวลาของแม่่ แต่่แม่่ไม่่เคยได้รั้ับค่่าแรงสำำ�หรัับความกระตืือรืือร้น้ ในการทำำ�งานของแม่่เลย “ค่่าจ้า้งของฉันัแย่่มากเพราะเวลาของฉันัราคาถููก” แม่่บอก “ส่่วนความตั้้�งใจของฉันที่่ ั �จะทำำ�งานให้้ได้ผ้ลลัพธ์ั ์ที่่ถูู�กต้้อง พวกเจ้านา้ ยได้้ไปฟรีีๆ!” ไม่่นานหลัังจากนั้้น� แม่่ก็็ลาออกและได้้งานเป็็นนัักชีวีเคมีที่่ ี�โรงพยาบาลรััฐแห่่งหนึ่่�ง ไม่่กี่่�เดืือนหลัังจากเริ่่�มงานใหม่่ แม่่บอกพวกเราอย่่างมีีความสุุขว่่า “อย่่างน้้อยที่่�โรงพยาบาล แม่่ก็็ชอบที่่�ความพยายามของแม่่เป็็นประโยชน์์ต่่อผู้้ป่่วย แม้พว้กเขาจะมองไม่่เห็น็แม่่เช่่นเดีียวกันกัั ับที่่�เจ้า้ของโรงงานเป็็น”คำำ�เหล่่านั้้นติ�ดิอยู่่�ในใจผม โดยไม่่ได้ตั้้้ �งใจ แม่่ได้้แนะนำำ�ให้้ผมรู้้จัักกัับทวิลัิักษณ์์ของแรงงานรัับจ้า้ง ค่่าจ้า้งที่่�แม่่ได้รั้ับสำำ�หรัับเวลาและทัักษะที่่�เป็็นทางการของแม่่ (ประกาศนีียบััตรและปริิญญา) สะท้้อนถึึง “มููลค่่าแลกเปลี่่�ยน” ของเวลาที่่�แม่่ใช้ทำ้ ำ�งาน แต่่นั่่น� ไม่่ใช่่สิ่่�งที่่�เติิมเต็็มมููลค่่าที่่�แท้้จริิงให้้กัับสิ่่�งที่่ผลิ� ิตในที่่ทำ�ำ�งานของแม่่ ความพยายาม ความกระตืือรืือร้น้ การประยุุกต์์ใช้้ แม้้กระทั่่�งความสามารถพิิเศษของแม่่คืือสิ่่�งที่่�เติิมลงไปในสิ่่�งที่่�ผลิิตในโรงงานหรืือโรงพยาบาล แต่่กลัับไม่่ได้รั้ับค่่าตอบแทนใดๆ เหมืือนการไปดููหนัังในโรงภาพยนตร์์ ราคาตั๋๋วที่่�จ่่า�ยสะท้้อนถึึงมููลค่่าแลกเปลี่่�ยนของภาพยนตร์์ แต่่สิ่่�งนี้้�แยกออกจากความสุุขที่่ห� นัังมอบให้้ ซึ่่�งเราอาจเรีียกว่่า “มููลค่่าเชิิงประสบการณ์์” ในทำำ�นองเดีียวกันั แรงงานถููกแบ่่งแยกระหว่่างแรงงานเชิิงสินค้ิา้ (เวลาทำำ�งานของแม่่ที่่ถูู�กซื้้�อด้ว้ยค่่าจ้า้ง) และแรงงานเชิิงประสบการณ์์ (ความพยายาม ความตั้้�งใจ และความสามารถพิิเศษที่่�แม่่ใส่่ลงไปในงาน) เมื่่�อผมเริ่่�มอ่่านงานของมากซ์์ ผมจำำ�ได้้อย่่างชัดัเจนถึึงความตื่่�นเต้้นที่่�ค้้นพบโดยบัังเอิิญว่่า ผมเข้า้ใจหนึ่่�งในหลัักการใจกลางของ
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 29นัักเศรษฐศาสตร์์ผู้้ยิ่่�งใหญ่่คนนี้้�แล้ว้จากบทเรีียนข้า้งกองไฟของพ่่อและการอธิิบายของแม่่ ในโลกปััจจุบัุนที่่ ั �เราคุ้้นเคย แรงงานก็ดูู็ไม่่ต่่างจากสินค้ิา้อื่่น�ๆ ผู้ค้ นต้้องต้้องดิ้้น�รนหาเลี้้�ยงชีพีโดยเร่่เสนอขายทัักษะแรงงานของตนเหมืือนกัับที่่พ่่ �อค้า้โฆษณาสินค้ิา้พวกเขายอมรัับราคาตามที่่�ตลาดกำำ�หนด(ค่่าจ้า้ง) สำำ�หรัับแรงงานของตน ซึ่่�งสะท้้อนมููลค่่าแลกเปลี่่�ยน อย่่างเช่่นมููลค่่าเทีียบกัับสินค้ิ าอื่่ ้�นๆ ที่่�แลกเปลี่่�ยนได้้ นี่่�คืือแรงงานเชิิงสินค้ิา้ แต่่อย่่างไรก็็ตามเราได้้เห็น็แล้วว่่า ้แรงงานแตกต่่างจากผงสบู่่� มันัฝรั่่�ง หรืือไอโฟนที่่�เป็็นเพีียงสินค้ิา้ตรงที่่ยั�ังมีมิีติิอื่่ิ�นๆ อีีกเพื่่�ออธิิบายธรรมชาติิที่่�สองของแรงงาน ซึ่่�งก็็คืือแรงงานเชิิงประสบการณ์์ที่่�แม่่เคยทำำ�ให้้ผมตระหนัักถึึง ลองพิิจารณาแนวคิดิเจ๋๋งๆ ที่่�มาจากการระดมสมองของเหล่่าสถาปนิิกในบริิษััทก่่อสร้้างข้า้มชาติิ หรืือบรรยากาศดีีๆ ของภััตตาคารที่่�เปล่่งจากตัวับริิกร หรืือน้ำำ��ตาแห่่งความปีีติิของคุณุครููเมื่่�อนัักเรีียนแก้้โจทย์์คณิิตยากๆ ได้้สำำ�เร็็จ สิ่่�งเหล่่านี้้�ไม่่สามารถทำำ�ให้้เป็็นสินค้ิา้ได้้ ทำำ�ไมน่่ะหรืือ เพราะรางวััลแห่่งเงินิตราไม่่สามารถสร้า้งแรงบันดาั ลใจแท้้จริิงได้้ รอยยิ้้�มพิิมพ์์ใจหรืือน้ำำ��ตาที่่หลั่่� �งออกมาจากใจก็็ไม่่สามารถซื้้�อหาได้้เช่่นกันั จริิงๆ แล้ว้ความพยายามที่่�จะซื้้�อหาสิ่่�งเหล่่านี้้�กลัับทำำ�ลายมันทัันทีั ี นายจ้า้งที่่พ�ยายามวัดัราคาของแรงงานเชิิงประสบการณ์์ก็็เหมืือนคนโง่่ที่่�ตะโกนสั่่�งว่่า “ปล่่อยให้้มันัเป็็นไปเอง!” สิ่่�งที่่ผ�มเรีียกว่่าแรงงานเชิิงประสบการณ์์ ซึ่่�งเป็็นส่่วนที่่�ขายไม่่ได้นั้้้น�มากซ์์เรีียกง่่ายๆ ว่่า แรงงาน ส่่วนแรงงานเชิิงสินค้ิา้ของผม มากซ์นิ์ ิยามว่่าเป็็นกำำ�ลัังแรงงาน แต่่แนวคิดิเหมืือนกันั มากซ์์เขีียนว่่า “สิ่่�งที่่�คนงานขายโดยตรงไม่่ใช่่แรงงาน แต่่เป็็นกำำ�ลัังแรงงานของเขา ซึ่่�งก็คื็ ือการมอบสิิทธิิชั่่ว�คราวให้้นายทุนุ”5 ลองจินิตนาการดููสิว่่าิผมจะปีีติิเพีียงใด เมื่่�อพบว่่ามากซ์สร้์า้งทฤษฎีทุีนนิุิยมทั้้�งหมดขึ้้น�จากธรรมชาติิ 2 ด้านนี้้ ้ �ของแรงงานเพราะนี่่�คืือความลัับของทุุนนิิยม หยาดเหงื่่�อ ความพยายาม แรงบันดาั ลใจ ความปรารถนาดีี ความใส่่ใจ และน้ำำ��ตาของลููกจ้า้งซึ่่�งไม่่
30 เทคโนศัักดิินาสามารถทำำ�ให้้เป็็นสินค้ิา้ได้ต่่า้งหากที่่ส�รรค์สร้์า้งมููลค่่าแลกเปลี่่�ยนแก่่สินค้ิา้ซึ่่�งนายจ้า้งส่่งมอบแก่่ลููกค้า้ผู้รอคอย เอ ้ าเข้า้จริิงแล้ว้ สิ่่�งเหล่่านี้้�แหละที่่�ทำำ�ให้้อาคาร ภััตตาคาร หรืือโรงเรีียน เป็็นสิ่่�งที่่น่่า�ปรารถนาอาจมีีผู้้แย้้งว่่า มีีโรงงานมากมายที่่�เต็็มไปด้้วยคนงานผู้้ไร้้แรงบันดาั ลใจ ไร้้ความสุุข และทำำ�งานเหมืือนหุ่่น�ยนต์์ ผลิิตกระป๋๋องหรืืออุุปกรณ์์ที่่มี�มููีลค่่ามากกว่่าค่่าแรงที่่จ่่า� ยให้้คนงานเหล่่านั้้น� ซึ่่�งก็็จริิง แต่่สิ่่�งนี้้�เกิดขึ้้ ิน�เพีียงเพราะนายจ้า้งไม่่สามารถซื้้�อความพยายามของกรรมกรไร้ทั้ ักษะที่่�ใช้กำ้ ำ�ลัังเป็็นหลัักในการผลิิต นายจ้า้งทำำ�ได้้เพีียงซื้้�อเวลาของพวกเขา และในช่่วงเวลานั้้นก็�็กดดันัให้้ทำำ�งานหนัักและเหนื่่�อยล้าด้้ว้ยวิธีิีการต่่างๆ ประเด็นคื็ ือ หยาดเหงื่่�อของแรงงานระดัับล่่างไม่่ต่่างจากความคิดสร้ิา้งสรรค์์ของสถาปนิิกรัับจ้า้งที่่�ไม่่อาจถููกซื้้�อหรืือขายได้้โดยตรง และนี่่�เองคืืออำำ�นาจลึึกลัับของนายจ้า้งที่่�จะขููดรีดมููีลค่่าส่่วนเกินิใดๆ จากทั้้�งแรงงานทัักษะสููงหรืือจากแรงงานที่่ทำ�ำ�งานซ้ำำ��ซากไร้้แรงบันดาั ลใจราวหุ่่น�ยนต์์ นายจ้า้งต้้องจ่่ายค่่าเวลาของคนงาน (แรงงานเชิิงสินค้ิา้) แต่่ไม่่สามารถซื้้�อหยาดเหงื่่�อหรืือความคิดสร้ิา้งสรรค์์ (แรงงานเชิิงประสบการณ์์) ได้้จริิงคุุณอาจคิดว่่านา ิยจ้า้งคงรู้้สึึกหงุุดหงิดิอย่่างมากที่่�ไม่่สามารถซื้้�อจัังหวะยููเรกาที่่ส�ถาปนิิกค้นพ้บความคิดสร้ิา้งสรรค์์ใหม่่ๆ รอยยิ้้�มที่่�เป็็นไปเองของพนัักงานเสิร์ิ์ฟ หรืือความซาบซึ้้�งของครููได้้โดยตรง ซึ่่�งเป็็นสิ่่�งสำำ�คััญที่่ทำ� ำ�ให้้ผลงานของลููกจ้า้งมีคุีณค่่าุ ในทางกลัับกันันายจ้า้งก็็คล้า้ยลููกค้าที่่ ้ ซื้้� �อเสื้้�อแจ็็กเกตราคา 1,000 ดอลลาร์์ แล้ว้กลัับพบว่่ามีีเงินิ 2,000 ดอลลาร์ซ่่ ์อนอยู่่�ในซัับในของเสื้้�อ จริิงๆ แล้วหา้ กไม่่เป็็นไปตามนี้้�ต่่างหาก นายจ้า้งจะล้้มละลาย!ในครั้้�งแรกที่่ผ�มพบคำำ�อธิิบายที่่�เปิิดโลกเกี่่�ยวกัับความลัับของระบบทุนนิุิยมนี้้� ผมรู้้สึึกหลงใหลมาก การคิดว่่าทุ ินนิุิยมสร้า้งกำำ�ไรขึ้้น�จากความไม่่สามารถหรืือความเป็็นไปไม่่ได้้ในการซื้้�อแรงงานเชิิงประสบการณ์์
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 31โดยตรงนั้้น�ช่่างน่่าทึ่่�ง แต่่ความไม่่สามารถนี้้�กลัับกลายเป็็นประโยชน์์มหาศาลสำำ�หรัับนายทุนุ เพราะท้า้ยที่่สุ�ดุแล้ว้เขาคืือผู้้ที่่�เก็็บเกี่่�ยวส่่วนต่่างระหว่่างมููลค่่าแลกเปลี่่�ยนที่่จ่่า� ยให้้ลููกจ้า้งเพื่่�อแลกกัับแรงงานเชิิงสิินค้า้(ค่่าจ้า้ง) กัับมููลค่่าแลกเปลี่่�ยนของสินค้ิ าที่่ ้ถูู�กสร้า้งขึ้้นด้�ว้ยแรงงานเชิิงประสบการณ์์พููดอีีกอย่่างคืือธรรมชาติิ 2 ด้าน้ของแรงงานนี่่�เองที่่�เป็็นต้นกำ้ ำ�เนิิดของกำำ�ไรไม่่เพีียงแค่่แรงงานเท่่านั้้นที่่�มี�ธีรรมชาติิ 2 ด้าน้ การโฆษณาชวนเชื่่�อที่่�ครอบงำ�ในปััจจุบัุนัและในยุุคที่่ผ�มเติิบโตมาคืือ การมอมเมาว่่ากำำ�ไรคืือราคาหรืือรางวััลตอบแทนแก่่สิ่่�งที่่�เรีียกว่่าทุนุ และคนที่่มี�ทุีนุเช่่นเครื่่�องมืือ วััตถุุดิิบ เงินิหรืือสิ่่�งใดก็็ตามที่่สา�มารถใช้ผลิ้ ิตสินค้ิ าที่่ ้ �ขายได้้ จะสร้า้งกำำ�ไรโดยการใช้ทุ้นุเหล่่านั้้น� ในการผลิิต ในลัักษณะเดีียวกัับที่่�แรงงานได้ค่่าจ้ ้า้งจากการใช้้แรงงานของตน แต่่ข้้อสรุุปว่่ากำำ�ไรเกิดิจากธรรมชาติิแฝดที่่ขั�ดัแย้้งกันัของแรงงานทำำ�ให้้ผมปฏิิเสธแนวคิดนี้้ ิ �เช่่นกันัด้ว้ยการใส่่ใจฟัังพ่่อแม่่ ยิ่่�งผมคิดถึิ ึงทุนุมากเท่่าไรผมก็ยิ่่็ �งมั่่น� ใจว่่าทุนุเองก็มี็ธีรรมชาติิ 2 ด้าน้เช่่นเดีียวกัับแสงและแรงงานก่่อนที่่ผ� มจะได้อ่่าน ้มากซ์์เสีียอีีกด้านหนึ่่ ้ �งทุนคืุือทุนุเชิิงสินค้ิา้ เช่่น คันัเบ็ด็ รถแทรกเตอร์์ เซิร์ิ์ฟเวอร์์ของบริิษััท หรืือสินค้ิา้ใดๆ ที่่ถูู�กผลิิตขึ้้น�เพื่่�อใช้้ในการผลิิตสินค้ิ าอื่่ ้�น ในอีีกด้านหนึ่่ ้ �งทุนุกลัับไม่่เหมืือนสินค้ิา้เลย สมมุติุว่่าผ ิมค้นพ้บว่่า ผมมีีเครื่่�องมืือบางอย่่างที่่คุ�ณตุ้้องใช้้เพื่่�อผลิิตสิ่่�งจำำ�เป็็นสำำ�หรัับเอาชีวิีิตรอดของครอบครัวัเช่่น คันัเบ็ด็ รถแทรกเตอร์์ หรืือเซิร์ิ์ฟเวอร์์ ทันัใดนั้้นผ�มก็มี็อำีำ�นาจที่่�จะทำำ�ให้้คุณตุ้้องทำำ�บางอย่่าง เช่่นให้้ทำำ�งานให้้ผมเพื่่�อแลกกัับการใช้้เครื่่�องมืือของผม กล่่าวโดยสรุุปทุนก็ุ็เป็็นทั้้�งสิ่่�งของ (ทุนุเชิิงสินค้ิา้) และแรง (ทุนุเชิิงอำำ�นาจ) เช่่นเดีียวกัับที่่�แรงงานแบ่่งออกเป็็นแรงงานเชิิงสินค้ิา้และแรงงานเชิิงประสบการณ์์เมื่่�อเริ่่�มอ่่านงานของมากซ์์ ผมไม่่อาจหลีีกเลี่่�ยงที่่�จะกรองข้้อความของเขาผ่่านมุุมมองของแม่่ผู้้ไม่่พอใจในงานของตัวัเอง และจากแรง
32 เทคโนศัักดิินาบันดาั ลใจที่่พ่่ � อได้้มาจากนัักฟิิสิิกส์์ผู้้ยิ่่�งใหญ่่แห่่งศตวรรษที่่ยี่่�สิ�ิบ แม้ผ้มจะรู้้สึึกยิินดีีต่่อแนวคิิดทวิิลัักษณ์์ที่่�เรีียนรู้้ แต่่ลึึกลงไปในใจผมสงสััยว่่าไอน์์สไตน์์จะคิดิอย่่างไรกัับการตีีความอันัดิิบเถื่่�อนของผม ซึ่่�งโยงทฤษฎีีแสง (หรืือจากความเข้า้ใจเพีียงน้้อยนิดิในเรื่่�องแสงของผม) เข้ากั้ ับแก่่นแท้้ของระบบทุุนนิิยม ผมเคยสงสััยว่่าพ่่ออาจอธิิบายไอน์์สไตน์์ผิดิไปโดยไม่่ได้ตั้้้ �งใจ จนทำำ�ให้้จินิตนาการของผมหลุุดลอยไปอย่่างไร้ทิ้ศิทาง ด้ว้ยการเปรีียบเปรยที่่ง่่ �อนแง่่นหรืืออาจจะผิดพิลาดก็็ได้้หลายปีีต่่อมา ผมบัังเอิิญเจอข้้อความหนึ่่�งที่่�ไอน์์สไตน์์เขีียนไว้้เองว่่า “สิ่่�งสำำ�คััญคืือต้้องเข้า้ใจว่่า แม้้ในทางทฤษฎีี การจ่่ายค่่าจ้า้งให้้คนงานไม่่ได้้ถููกกำำ�หนดโดยมููลค่่าของผลผลิิตของเขา” ข้้อความนี้้�ปรากฏในบทความชื่่�อ “Why Socialism?” ตีีพิิมพ์์ในเดืือนพฤษภาคม ค.ศ. 1949 เมื่่�อได้อ่่าน ้ผมก็็โล่่งใจ ผมไม่่ได้ตี้ ีความความเข้า้ใจของไอน์์สไตน์์ผิดิไป ไอน์์สไตน์์เองก็็เชื่่�อว่่าแก่่นแท้้ของระบบทุุนนิิยมคืือการแบ่่งแรงงานออกเป็็นธรรมชาติิ 2 ด้านที่่ ้ �เข้ากั้นัไม่่ได้้บทนำำ�ที่่�แปลกประหลาดพอกันัสำำ�หรัับเรื่่�องเงินิลุุงแอลเบิร์ิ์ต ชื่่�อที่่พ่่ � อใช้้เรีียกไอน์ส์ไตน์์เป็็นบางครั้้�ง ยัังไม่่ได้ส้อนผมเกี่่�ยวกัับระบบทุุนนิิยมจนจบ แต่่หลัังจากเปิิดตาผมให้้เห็นถึ็ ึงธรรมชาติิ 2 ด้าน้ของแรงงานและทุนุแล้ว้ เขายัังนำำ�พาผมไปสู่ธ่� รรมชาติิ 2 ด้าน้ของเงินผ่่าน ิเส้น้ทางที่่ซั�ับซ้้อนยิ่่�งขึ้้น� ซึ่่�งเกี่่�ยวโยงกัับจอห์น์ เมย์นาร์์ด์ เคนส์์ในปีี ค.ศ. 1905 ไอน์์สไตน์์อายุุเพีียง 26 ปีี ก็็กล้า้เผชิิญกัับโลกที่่�ไม่่เชื่่�อใครง่่ายๆ โดยเสนอว่่า แสงเป็็นสนามของคลื่่นที่่�ต่่ �อเนื่่�องของสิ่่�งที่่�มีลัีักษณะเหมืือนอนุุภาค นอกจากนี้้�เขายัังกล่่าวอีีกว่่า พลัังงานและสสารโดยสาระสำำ�คััญแล้ว้เป็็น “สิ่่�ง” เดีียวกันั โดยเชื่่�อมโยงมันัเข้ากั้ ับสมการที่่�มีชื่่ี�อเสีียงที่่สุ�ดุในประวัติัศาสิตร์์ E=mc2 (พลัังงานในตัวสสาัรมีค่่าีเท่่ากัับ
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 33มวลคููณด้ว้ยความเร็ว็แสงยกกำำ�ลัังสอง) 10 ปีีต่่อมาไอน์์สไตน์์ได้้ขยายทฤษฎีีสััมพััทธภาพพิิเศษนี้้� เพื่่�อไขหนึ่่�งในปริศนาที่่ ิ �ยากที่่�สุุด นั่่นคื�ือแรงโน้้มถ่่วง ผลลัพธ์ัคื์ ือทฤษฎีสัีัมพััทธภาพทั่่ว� ไป ซึ่่�งไม่่ใช่่ทฤษฎีีสำำ�หรัับคนที่่�ใจไม่่สู้้ การจะเข้า้ใจสาระสำำ�คััญของมันั สิ่่�งแรกที่่ต้�้องทำำ�คืือต้้องเปิิดรัับทรรศนะที่่�ปฏิิเสธสิ่่�งที่่�ประสาทสััมผัสับอกเรา ไอน์์สไตน์์อธิิบายว่่าหากต้้องการเข้า้ใจแรงโน้้มถ่่วง คุณตุ้้องเลิิกคิดว่่า ิอวกาศเป็็นกล่่องที่่มี�จัีักรวาลอยู่ข้่� า้งใน มวลสารและพลัังงานทำำ�งานร่่วมกันัในการกำำ�หนดขอบเขตของพื้้นที่่� �และการเคลื่่�อนของเวลาวิธีิีเดีียวที่่�จะเข้า้ใจเรื่่�องอวกาศและกาล หรืือเรื่่�องสสารและพลัังงาน คืือการคิดว่่าพว ิกมันัเป็็นคู่รั่� ักที่่�โอบกอดกันัอย่่างแนบแน่่นและไม่่มีีทางแยกจากกันัได้้ แรงโน้้มถ่่วงคืือความรู้้สึึกของเราเมื่่�อเดิินผ่่านเส้น้ทางที่่สั้้�นที่่�สุ�ดุซึ่่�งตัดผ่่าน ั 4 มิติิิของอวกาศและกาลไม่่น่่าแปลกใจเลยที่่�ความจริิงซึ่่�งเผยผ่่านทฤษฎีสัีัมพััทธภาพของไอน์์สไตน์์จะเป็็นเรื่่�องยากที่่ส�มองจะเข้า้ใจ วิวัิฒนาัการของเราบนพื้้นผิ�วิโลก ซึ่่�งเล็็กมากๆ เมื่่�อเทีียบกัับจัักรวาลเบื้้�องหน้้า ภายใต้้ขอบเขตอันจำั ำ�กัดัเราสามารถอยู่่�ได้ด้้ว้ยภาพลวงตาที่่มี� ีประโยชน์์จากผัสสัะของเรา ตัวัอย่่างเช่่นความเชื่่�อที่่ว่่าหญ้� าสี้ ีเขีียว เส้น้ตรงดำำ�รงอยู่่� หรืือเวลาคงที่่�และเป็็นอิสิระจากการเคลื่่�อนที่่�ของเรา ความเชื่่�อเหล่่านี้้�แม้้จะผิดิ แต่่ก็็เป็็นประโยชน์์จนทำำ�ให้้สถาปนิิกของเราออกแบบอาคารที่่�ปลอดภััยและนาฬิิกาของเราสามารถประสานการนััดหมายล่่วงหน้้าของพวกเราได้้ ตอนเล่่นพููลเมื่่�อลููกขาวชนเข้ากั้ ับลููกสีี เราก็ย่่ ็อมเห็นชั็ดัเจนว่่าอะไรคืือเหตุุและอะไรคืือผล แต่่เมื่่�อเดิินทางออกนอกโลกสู่จั่� ักรวาลเบื้้�องหน้้า เราคงหลงทางในอวกาศเป็็นแน่่หากยัังอาศััยภาพลวงตาเหล่่านี้้� เช่่นเดีียวกัับเมื่่�อจ้้องมองลึึกลงไปในโลกแห่่งอนุุภาคในระดัับอะตอมที่่�ประกอบขึ้้น�เป็็นร่่างกายของเราเอง หรืือเป็็นเก้าอี้้ ้ ที่่� �เรานั่่�งอยู่่� ความเชื่่�อมโยงระหว่่างเหตุุและผลก็พร่่า ็เลืือนหายไป
34 เทคโนศัักดิินาแล้ว้เรื่่�องทั้้�งหมดนี้้�เกี่่�ยวอะไรกัับเงินิหนัังสืือเศรษฐศาสตร์ที่่ ์มี�ชื่่ี�อเสีียงที่่สุ�ดุในศตวรรษที่่ยี่่�สิ�ิบ คืือ The General Theory of Employment, Interest and Money เขีียนโดยจอห์น์ เมย์นาร์์ด์ เคนส์์ ในปีี ค.ศ. 1936 เพื่่�ออธิิบายว่่าทำำ�ไมระบบทุนนิุิยมถึึงไม่่สามารถฟื้้�นตัวัจากภาวะเศรษฐกิิจตกต่ำำ��ครั้้�งใหญ่่ การตั้้�งชื่่�อหนัังสืือโดยพาดพิิงทฤษฎีทั่่ ีว� ไปนั้้น�เป็็นไปโดยตั้้�งใจ เคนส์์ผู้เคย ้ พบกัับไอน์์สไตน์์และรู้้จัักงานของเขา เลืือกชื่่�อหนัังสืือนี้้�เพื่่�อสื่่�อว่่าจะทำำ�ลายกรอบคิดิเศรษฐศาสตร์์แบบเดิิมให้้หมดจด เช่่นเดีียวกัับที่่�ไอน์์สไตน์์ทำำ�กัับฟิิสิิกส์ดั้้์ �งเดิิม เคนส์วิ์ิจารณ์์นัักเศรษฐศาสตร์ร่่ว์มยุุคกัับตนว่่า พวกเขามองเงินิเป็็นเพีียงสินค้ิ ้าอีีกชนิิดหนึ่่�ง ซึ่่�ง “คล้้ายกัับนัักเรขาคณิิตแบบยุุคลิดที่่ ิ�พยายามทำำ�งานในโลกแบบไม่่ใช่่ยุุคลิดิ” [ยุุคลิดมีิชีีวิีิตอยู่่�ราว 300 ปีีก่่อนคริสิตกาล หนัังสืือของเขาชื่่�อ Elements เป็็นที่่รู้้จั�ักกันว่่าคื ั ืองานเกี่่�ยวกัับเรขาคณิิตชิ้้น�แรกๆ ของโลก เคนส์์เขีียนข้้อความนี้้�ในบทที่่� 2 ของ The General Theory of Employment, Interest, and Money เพื่่�อวิิจารณ์์นัักเศรษฐศาสตร์์คลาสสิิกว่่ามีมุีุมมองที่่�ไม่่สอดคล้้องกัับความเป็็นจริิงของโลก อุุปมาได้้เหมืือนนัักเรขาคณิิตแบบยุุคลิดที่่ ิพ�ยายามทำำ�งานในโลกแบบไม่่ใช่่ยุุคลิิด — ผู้้แปล] คำำ�วิิจารณ์์นี้้�ยืนยัืนอีั ีกครั้้�งถึึงอิิทธิิพลของไอน์์สไตน์์อย่่างชัดัเจน เคนส์์เห็นว่่าวิ ็ธีิคิีดถึิ ึงเงินิของเศรษฐศาสตร์์แบบเดิิมสร้า้งความเสีียหายต่่อมนุุษยชาติิ นัักเศรษฐศาสตร์ก็์ ็เหมืือนผู้ออกแบบ ้ยานอวกาศที่่�อาศััยยุุคลิดิแทนที่่�จะเป็็นไอน์์สไตน์์ พวกเขาใช้ภาพ้ลวงตาที่่�แม้มี้ ีประโยชน์์ในจัักรวาลเล็็กๆ ของตลาดเพีียงหนึ่่�งตลาด (เช่่น ในตลาดมันัฝรั่่�ง เมื่่�อราคาลดลง โดยปกติิแล้ว้ยอดขายย่่อมต้้องสููงขึ้้น� ) แต่่เมื่่�อใช้้มันทำั ำ�ความเข้า้ใจเศรษฐกิิจมหภาคแล้วก็้ ็จะพบกัับหายนะ การลดราคาของเงินิ (อััตราดอกเบี้้�ย) อาจไม่่ช่่วยส่่งเสริิมการไหลของกระแสเงินสู่ิ ่�การลงทุนุและการจ้า้งงานเหมืือนที่่�ไอน์์สไตน์์ทำำ�ลายภาพลวงตาของเราที่่ว่่า� กาลไม่่เกี่่�ยวข้้อง
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 35เชื่่�อมโยงกัับอวกาศ เคนส์ก็์ต้็ ้องการให้้เราหยุดคิุดว่่า ิ เงินิเป็็นเพีียงสิ่่�งของเหมืือนสินค้ิ าอื่่ ้�นๆ ที่่�แยกออกจากกิิจกรรมอื่่�นๆ ในตลาดและสถานที่่�ทำำ�งาน ทุุกวันนี้้ ั �เราถููกจู่่�โจมด้ว้ยภาพหลอนโง่่เง่่าเกี่่�ยวกัับเงินิ นัักการเมืืองที่่�ไม่่รู้้เรื่่�องรู้้ราวมัักเปรีียบเปรยการใช้้เงินิอย่่างประหยัดกัั ับมาตรการรัดัเข็็มขัดัทางการคลัังที่่�ไม่่มีวัีนัจะประสบผลสำำ�เร็็จ เมื่่�อเจอกัับทั้้�งภาวะเงินิเฟ้้อและเงินฝืิ ืดพร้้อมๆ กันันายธนาคารกลางก็ดูู็เหมืือนไอ้งั่่้ �งที่่�เป็็นลมล้้มลงจากทั้้�งความหิวิและกระหาย เพราะตัดสิันิใจไม่่ได้ว่่า้จะดื่่�มน้ำำ��หรืือกินิอาหารก่่อนดีี ผู้้หลงใหลในเงินิคริิปโตเชิิญเราเข้า้ไปแก้ปั้ัญหาของโลกด้ว้ยการยอมรัับเงินที่่ ิ �เป็็นสินค้ิา้เต็็มตัวั ไม่่ว่่าจะเป็็นบิิตคอยน์์และเงินสกุิุลอื่่�นๆ ที่่�เกิดขึ้้ ิน�ตามมาทีหลัี ัง บริิษััทเทคโนโลยีีขนาดใหญ่่สร้า้งเงินิ ดิิจิทัิ ัลของตัวัเอง เพื่่�อใช้ล่่ ้อลวงพวกเราเข้าสู่้ ่�เครืือข่่ายพิิษของแพลตฟอร์์มต่่างๆผมไม่่เห็นว่่ามี ็วิีธีิป้ี้องกันัความสัับสนที่่ถูู�กจัดัฉากขึ้้น�มานี้้�วิธีิีใดที่่ดี�ีกว่่าคำำ�แนะนำำ�ของเคนส์์ (ซึ่่�งได้รั้ับแรงบันดาั ลใจจากไอน์์สไตน์์) คืือเลิิกคิดว่่า ิเงินิเป็็นสิ่่�งที่่�แยกออกจากสิ่่�งที่่�เราทำำ�ต่่อกันหรืั ือทำำ�ร่่วมกันั ทั้้�งในที่่�ทำำ�งาน ระหว่่างการเล่่น และในทุุกซอกมุุมของจัักรวาลทางสัังคมของเราใช่่ละ เงินคืิ ือสิ่่�งของ เป็็นสินค้ิา้เหมืือนสินค้ิ าอื่่ ้�นๆ แต่่เงินยัิ ังเป็็นสิ่่�งที่่�ใหญ่่กว่่านั้้น�มาก เหนืืออื่่�นใดมันสัะท้้อนถึึงความสััมพันธ์ั ที่่ ์ �เรามีต่่ ีอกันัและต่่อเทคโนโลยีีของเรา พููดอีีกแบบคืือวิธีิีการและหนทางที่่�เราเปลี่่�ยนรููปสสาร อย่่างที่่�มากซ์์ได้้กล่่าวไว้้ราวกัับกวีว่่าีเงินคืิ ือสมรรถนะที่่�แปลกแยกของมนุุษยชาติิ สิ่่�งที่่ผ� มไม่่สามารถทำำ�ได้้ในฐานะมนุุษย์์ นั่่นคื�ือทำำ�ไม่่ได้ด้้ว้ยแก่่นแห่่งพลัังทั้้�งหมดในตัวผัม แต่่สามารถทำำ�ได้ด้้ว้ยการใช้้เงินิ เงินจึิ ึงเปลี่่�ยนทุุกกระผีีกแห่่งพลัังนี้้�ให้้กลายเป็็นสิ่่�งที่่มั�นัไม่่ได้้เป็็น กล่่าวคืือ เปลี่่�ยนมันัให้้กลายเป็็นสิ่่�งตรงกันข้ัา้ม6
36 เทคโนศัักดิินาเสรีภาพที่่ ี �จะเลืือก หรืือที่่�จะสููญเสีียช่่วงต้้นปีี ค.ศ. 2015 อุุบัติัิเหตุุทางประวัติัศาสิตร์์ทำำ�ให้้ผมกลายเป็็นรััฐมนตรีว่่าีการกระทรวงการคลัังของกรีีซ ด้ว้ยภารกิิจที่่�จะต้้องเผชิิญหน้้ากัับบุุคคลและสถาบันที่่ ั �ทรงอิิทธิพิลที่่สุ�ดุในโลก สื่่�อมวลชนระดัับนานาชาติิจึึงสำำ�รวจบทความ หนัังสืือ และการบรรยายของผม เพื่่�อค้นหา้เบาะแสว่่าจะคาดหวัังอะไรจากผมได้บ้้า้ง พวกเขางุนุงงกัับคำำ�อ้า้งของผมเองว่่า ผมเป็็นมาร์์กซิิสต์์เสรีนิีิยม การนิิยามตัวัตนแบบนี้้�ถููกเย้้ยหยันทัันทีั ีโดยนัักเสรีนิีิยมบางคนและมาร์์กซิสต์ิ ์ส่่วนใหญ่่ เมื่่�อผู้้สััมภาษณ์์ที่่ค่่ �อนข้า้งหยาบคายถามถึึงแหล่่งที่่�มาแห่่ง “ความสัับสนชัดัเจน” ของแนวคิดผิม ผมตอบกลัับอย่่างติดิตลกว่่า พ่่อแม่่ของผมเอง พููดอย่่างจริิงจัังแล้ว้ พ่่อมีส่่วน ีเกี่่�ยวข้้องอย่่างน้้อยก็็โดยอ้้อมต่่อองค์์ประกอบสำำ�คััญอีีกอย่่างหนึ่่�งของการเรีียนรู้้ทางการเมืืองของผม นั่่น�คืือไม่่สามารถเข้า้ใจได้ว่่า้คนเราจะรัักเสรีภาพีอย่่างแท้้จริิงพร้้อมกัับยัังทนยอมรัับระบบทุุนนิิยมได้้อย่่างไร (หรืือในทางกลัับกันั คนเราจะเป็็นทั้้�งผู้้ที่่�อเสรีนิีิยมและเป็็นฝ่่ายซ้้ายได้้อย่่างไร) ระหว่่างพ่่อและแม่่ผู้้เป็็นเฟมินิิิสต์์ของผม พวกเขาได้้มอบมุุมมองตรงกันข้ัา้มกัับมุุมมองที่่�กลายเป็็นความหลงผิดิตามๆ กันัอย่่างน่่าเศร้าว่่า ้ทุนนิุิยมนั้้น�เกี่่�ยวกัับเสรีภาพีประสิิทธิภาพิ และประชาธิิปไตย ในขณะที่่สั�ังคมนิิยมรัักความยุุติธิรรม ความเท่่าเทีียม และอำำ�นาจรััฐนิิยม แต่่จริิงๆ แล้ว้ ฝ่่ายซ้า้ยคืือการปลดปล่่อยสู่่�เสรีภาพตั้้ ี �งแต่่ต้น้ในยุุคที่่ศั�ักดิินาได้้แผ่่รากไปทั่่วยุ� ุโรปราวศตวรรษที่่สิ�ิบสอง ชีวิีิตทางเศรษฐกิิจไม่่มีีความเกี่่�ยวข้้องกัับทางเลืือกทางเศรษฐกิิจ หากเกิดิมาในชนชั้้น�ผู้้ดีีเจ้าที่่ ้ �ดิิน ก็็จะไม่่มีวัีนคิัดิจะขายที่่�ดิินของบรรพบุุรุษุ และหากเกิดิมาเป็็นไพร่่ติดที่่ ิ �ดิิน ก็็จะถููกบัังคัับให้้ทำำ�งานบนผืนื ดิินเพื่่�อเจ้้าของที่่�ดิิน โดยปราศจากภาพลวงตาว่่าสัักวันหนึ่่ ั �งอาจครอบครองที่่�ดิินนั้้น�เอง
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 37กล่่าวโดยสรุุป ทั้้�งที่่�ดิินและแรงงานไม่่ใช่่สินค้ิา้พวกมันัไม่่มีีราคาตลาดส่่วนใหญ่่แล้้วความเป็็นเจ้า้ของสิ่่�งเหล่่านี้้�จะถููกเปลี่่�ยนมืือด้ว้ยสงคราม พระราชโองการ หรืือเป็็นผลของภััยพิิบัติัิบางอย่่าง จากนั้้น� ในศตวรรษที่่สิ�ิบแปด สิ่่�งที่่น่่าทึ่่ � �งบางอย่่างเกิดขึ้้ ิน�ด้ว้ยความก้าวหน้้ ้าในด้าน้การขนส่่งและการเดิินเรืือ การค้า้ระหว่่างประเทศของสินค้ิา้อย่่างเช่่น ผ้า้ขนสััตว์์ ผ้าลิ้นิิิน ผ้า้ไหม และเครื่่�องเทศ กลายเป็็นสิ่่�งทำำ�เงินินำำ�ไปสู่่�แนวคิดิใหม่่ในหมู่่�เจ้าที่่ ้ �ดิินชาวอัังกฤษว่่า ทำำ�ไมไม่่ขัับไล่่ไพร่่ติดที่่ ิ �ดิินออกจากผืนื ดิินซึ่่�งเคยปลููกหัวผัั ักกาดไร้ค่่า้ และแทนที่่�ไพร่่พวกนั้้นด้�ว้ยแกะซึ่่�งให้้ขนอันมีั ค่่าี สำำ�หรัับตลาดโลก การขัับไล่่ไพร่่ชาวนาซึ่่�งเราจำำ�ในนามของ “การล้้อมรั้้ว�” เพราะมันคืั ือการสร้า้งรั้้วปิ�ิดล้้อมผืนื ดิินที่่�บรรพบุุรุุษของพวกไพร่่ติดที่่ ิ �ดิินเคยทำำ�งานมาเป็็นเวลาหลายศตวรรษซึ่่�งได้้มอบบางสิ่่�งที่่�คนส่่วนใหญ่่สููญเสีียไปตั้้�งแต่่การเกษตรถููกคิดค้ิ นขึ้้ ้น�นั่่นคื�ือทางเลืือกเจ้้าที่่�ดิินสามารถเลืือกให้้เช่่าที่่�ดิินในราคาที่่�สะท้้อนถึึงปริิมาณขนแกะซึ่่�งที่่�ดิินนั้้น�อาจผลิิตได้้ ส่่วนไพร่่ติดที่่ ิ �ดิินที่่ถูู�กขัับไล่่ออกมาสามารถเลืือกที่่�จะเสนอตัวทำั ำ�งานแลกค่่าจ้า้งได้้ แน่่นอนว่่าในความเป็็นจริิงแล้ว้เสรีภาพที่่ ี �จะเลืือก ไม่่ต่่างจากเสรีภาพที่่ ี �จะสููญเสีีย อดีีตไพร่่ติดที่่ ิ �ดิินผู้ไ้ม่่ยอมทำำ�งานที่่น่่าสั�ังเวชและได้ค่่าจ้ ้า้งเพีียงน้้อยนิดิ ย่่อมต้้องเผชิิญกัับความอดอยากจนตาย พวกผู้้ดีีเจ้าที่่ ้ �ดิินอันัทรงเกีียรติิผู้ปฏิิเ ้ สธการทำำ�ให้้ที่่�ดิินของตนกลายเป็็นสินค้ิ าย่่ ้อมต้้องล้้มละลาย เมื่่�อระบบศัักดิินาเสื่่�อมถอย ทางเลืือกด้าน้เศรษฐกิิจก็็เข้า้มาแทนที่่� แต่่ก็็เป็็น “เสรีภาพี ” แบบเดีียวกัับข้้อเสนอของมาเฟีียที่่�มาพร้้อมกัับรอยยิ้้�มและพููดว่่า “ผมจะยื่่นข้�้อเสนอที่่�คุณุไม่่สามารถปฏิิเสธได้้”ภายในกลางศตวรรษที่่สิ�ิบเก้า้ ความคิดิของคาร์์ล มากซ์์ และนัักคิดฝ่่า ิยซ้า้ยคนอื่่�นๆ จึึงมุ่่�งเน้้นไปที่่�การปลดปล่่อยพวกเรา อย่่างจำำ�เพาะเจาะจงคืือ ในยุุคนั้้น�เป็็นการปลดปล่่อยพวกเราเหมืือนความล้้มเหลว
38 เทคโนศัักดิินาของดอกเตอร์์แฟรงเกนสไตน์์ที่่�ไม่่สามารถควบคุุมสิ่่�งที่่สร้� า้งขึ้้น� ได้้ เช่่นเครื่่�องจัักรในยุุคปฏิิวัติัอุิุตสาหกรรม ดัังคำำ�กล่่าวที่่ทั�นสมัั ัยเสมอใน The Communist Manifesto ที่่ว่่า�สัังคมซึ่่�งได้สร้้า้งเครื่่�องมืือการผลิิตและการแลกเปลี่่�ยนมหึึมาเหล่่านี้้�ขึ้้น�มาก็็เปรีียบเสมืือนพ่่อมดผู้้ที่่�ไม่่สามารถควบคุุมพลัังแห่่งโลกหลัังความตาย ซึ่่�งเขาปลุุกเสกขึ้้นด้�ว้ยเวทมนตร์์ของเขาเอง7 กว่่าศตวรรษ ที่่ฝ่่า�ยซ้า้ยให้้ความสำำ�คััญยิ่่�งยวดกัับการปลดปล่่อยมนุุษย์์จากการไร้้เสรีภาพที่่ ี �เราสร้า้งขึ้้น�เอง นี่่�เป็็นเหตุุผลว่่าทำำ�ไมการเคลื่่�อนไหวพวกฝ่่ายซ้า้ยจึึงสอดคล้้องไปกัับขบวนการต่่อต้าน้ระบบทาสขบวนการสิิทธิสิตรีี กลุ่่�มช่่วยเหลืือชาวยิวิผู้้ถููกข่่มเหงในทศวรรษ 1930 ถึึง 1940 องค์์กรปลดปล่่อยคนผิวดำิ ำ�ในทศวรรษ 1950 ถึึง 1960 รวมถึึงผู้ประ ้ ท้ว้งกลุ่่�มแรกของชาวเกย์์และเลสเบี้้�ยนตามถนนในซานฟรานซิสิโก ซิดนีิ ีย์์ และลอนดอนในทศวรรษ 1970 แล้ว้เรามาถึึงจุดนีุ้้�ได้้อย่่างไร จุดทีุ่่�คำำ�ว่่า “มาร์์กซิสต์ิ ์เสรีนิีิยม” ฟัังดููตลกคำำ�ตอบคืือในศตวรรษที่่ยี่่�สิ�ิบ ฝ่่ายซ้า้ยได้้แลกเสรีภาพกัี ับสิ่่�งอื่่น� ๆ ในโลกตะวันัออก (ตั้้�งแต่่รัสัเซีียถึึงจีนีกััมพููชา และเวีียดนาม) การแสวงหาการปลดปล่่อยถููกแทนที่่ด้�ว้ยความเท่่าเทีียมแบบเผด็็จการเบ็ด็เสร็็จ ส่่วนในโลกตะวันัตก เสรีภาพถููีกละทิ้้�งให้้แก่่ศััตรููของมันัเพื่่�อแลกกัับ “ความยุติุธิรรม” ที่่มี�นิีิยามกำำ�กวม เมื่่�อผู้ค้ นเชื่่�อว่่าต้้องเลืือกระหว่่างเสรีภาพกัี ับความยุุติธิรรม ระหว่่างประชาธิิปไตยที่่�ไร้้จริิยธรรมกัับความเท่่าเทีียมอันน่่า ัเศร้าที่่ ้รั�ัฐกำำ�หนดขึ้้น�ฝ่่ายซ้า้ยจบเห่่แล้ว้ในวันที่่ ั � 26 ธันวาัคม ค.ศ. 1991 ผมไปเยืือนเอเธนส์์เพื่่�อใช้้เวลาสองสามวันกัั ับพ่่อแม่่ ขณะที่่�เราคุุยกันัระหว่่างมื้้�อค่ำำ��เบื้้�องหน้้าเตาผิิงอิิฐ
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 39สีีแดงอันัเดิิม ธงแดงก็ถูู็กลดลงจากยอดเสาเหนืือพระราชวัังเครมลินิ [ธงแดงของสหภาพโซเวีียตถููกลดลงจากยอดเสาแล้ว้แทนที่่ด้�ว้ยธงชาติรัิสัเซีีย หมายถึึงการล่่มสลายของสหภาพโซเวีียตอย่่างเป็็นทางการในวันที่่ ั � 26 ธันวาัคม ค.ศ. 1991—ผู้แปล] จ ้ ากอดีีตความเป็็นคอมมิวนิิ ิสต์์ของพ่่อและแนวคิดิ ประชาธิิปไตยสัังคมนิิยมของแม่่ พ่่อกัับแม่่มีีอารมณ์์ร่่วม พวกเขารู้้ว่่าในคืนนั้้ ืน�ประวัติัศาสิตร์์ไม่่ได้้เพีียงแค่่บันทึั ึกการล่่มสลายของสหภาพโซเวีียต แต่่ยัังเป็็นจุดุจบแห่่งความฝัันถึึงประชาธิิปไตยสัังคมนิิยม เศรษฐกิิจแบบผสม ซึ่่�งรััฐบาลเป็็นผู้้จัดหาสิันค้ิาสาธา้รณะในขณะที่่ภา�คเอกชนผลิิตสินค้ิา้มากมายเพื่่�อสนองความต้้องการของเรา ทั้้�งหมดนี้้�เป็็นรููปแบบหนึ่่�งของทุุนนิิยมอารยะ ซึ่่�งความไม่่เท่่าเทีียมและการขููดรีดถููีกควบคุุมให้้อยู่่�ใต้้บริิบทของข้้อตกลงทางการเมืืองระหว่่างเจ้า้ของทุุนกัับผู้้ซึ่่�งไม่่มีีอะไรจะขายนอกจากแรงงานของตนแม้้ครุ่่นคิ�ดกัิ ังวล แต่่ไม่่ได้้เศร้าห้มอง เรา 3 คนเห็นพ้็ ้องกันว่่ากำ ั ำ�ลัังเป็็นพยานต่่อความพ่่ายแพ้ซึ่่้ �งหลีีกเลี่่�ยงไม่่ได้้ เมื่่�อฝ่่ายเราเสีียความเชื่่�อมั่่นว่่า �ระบบทุนนิุิยมนั้้น�ไร้้จริิยธรรมเพราะไม่่มีีประสิิทธิภาพิ ไร้้ความเป็็นธรรมเพราะไร้้เสรีภาพี ไร้้ความสงบเพราะไร้้เหตุุผล ผมย้้อนกลัับไปสู่สิ่่่� �งพื้้น�ฐานที่่สุ�ุดแล้ว้ถามแม่่และพ่่อว่่าเสรีภาพมีี ีความหมายอย่่างไรสำำ�หรัับพวกเขา แม่่ตอบว่่าความสามารถในการเลืือกคู่ชี่� วิีิตและเลืือกสิ่่�งต่่างๆ ที่่�อยากทำำ� พ่่อตอบคล้า้ยกันว่่าคื ั ือเวลาที่่�จะได้อ่่าน ้ ได้้ทดลอง และได้้เขีียนไม่่ว่่าคำำ�นิิยามของคุุณจะเป็็นอย่่างไร ผู้้อ่่านที่่�รััก การมีีเสรีภาพที่่ ี �จะสููญเสีียด้ว้ยวิธีิีการอันหัลากหลายซึ่่�งล้วน้บดขยี้้วิ�ิญญาณย่่อมไม่่ใช่่เสรีภาพีคำำ�ถามของพ่่อทุุกวันนี้้ ั � เกืือบทุุกคนยอมรัับว่่าระบบทุนนิุิยมเป็็นเรื่่�องธรรมชาติิ เหมืือนปลาที่่�อยู่่�ในน้ำำ��โดยไม่่รู้้สึึกถึึงน้ำำ�� ราวกัับเป็็นสิ่่�งที่่�มองไม่่เห็น็ ไม่่มีีอะไร
40 เทคโนศัักดิินาทดแทนได้้ เป็็นอากาศธาตุุที่่�เราเคลื่่�อนผ่่าน เหมืือนคำำ�กล่่าวอันัโด่่งดัังของเฟรดริิก เจมสันั ที่่ว่่า�ผู้ค้ นจินิตนาการถึึงจุุดจบของโลกได้ง่่า้ยกว่่าจินิตนาการถึึงจุดุจบของทุนนิุิยม อย่่างไรก็็ตามสำำ�หรัับฝ่่ายซ้า้ยในรุ่่นพ่่ �อ มีช่่วีงเวลาสั้้น� ๆ ในช่่วงกลางถึึงปลายทศวรรษ 1940 ที่่จุ�ดุจบของทุนนิุิยมดููเหมืือนจะเกิดขึ้้ ินภา � ยในไม่่กี่่ปี�ีหรืือไม่่กี่่�เดืือนข้า้งหน้้า แต่่แล้ว้เหตุุการณ์์หนึ่่�งก็นำ็ำ�ไปสู่อี่� ีกเหตุุการณ์์หนึ่่�งจนทำำ�ให้้จุดุจบของระบบทุนนิุิยมถููกเลื่่�อนออกไปข้า้งหน้้าเรื่่�อยๆ จนกระทั่่�งหลัังปีี ค.ศ. 1991 จุดสิุ้้นสุ�ดุของระบบทุนนิุิยมก็็อยู่่�ไกลจนสุดุขอบฟ้้าในฐานะคนรุ่่นที่่ � �เชื่่�อว่่าระบบทุนนิุิยมเป็็นแค่่ช่่วงเปลี่่�ยนผ่่าน พ่่อยัังคาดหวัังถึึงการสิ้้นสุ�ดุของยุุคทุนนิุิยมต่่อไป แม้้จะสรุุปแล้วว่่า ้ คงไม่่ได้้เห็น็มันัเกิดขึ้้ ิน� ในช่่วงชีวิีิตนี้้� อย่่างไรก็็ตาม ประมาณ 1 ทศวรรษหลัังจากการทดลองหน้้ากองไฟ ความใฝ่่ฝัันถึึงสัังคมนิิยมซบเซาอย่่างยิ่่�ง และในขณะที่่ผ�มพุ่่�งเข้าศึ้ ึกษางานของนัักเศรษฐศาสตร์์การเมืือง พ่่อก็ยิ่่็ �งจมอยู่กั่� ับการศึึกษาประวัติัศาสิตร์์เทคโนโลยีีโบราณทุุกครั้้�งที่่�พ่่อรู้้สึึกว่่าสามารถปล่่อยให้้ผมสำำ�รวจความลัับของทุุนนิิยมตามลำำ�พัังได้้โดยที่่�ไม่่รู้้สึึกผิดิ พ่่อสนุุกถึึงขีดสุีุดกัับการศึึกษาโบราณคดีีเชิิงวิิทยาศาสตร์์ พ่่อจะคาดเดาว่่าวันหนึ่่ ั �งทุุนนิิยมจะจบลงอย่่างไร และอะไรจะมาแทนที่่มั�นั ความปรารถนาของพ่่อคืือทุนนิุิยมจะไม่่ตายลงด้ว้ยการระเบิดิ เพราะการระเบิดมีิ ีแนวโน้้มจะฆ่่าคนที่่�ไม่่มีีความผิดิจำำ�นวนมาก พ่่อหวัังว่่าเกาะแห่่งสัังคมนิิยมจะผุดขึุ้้น�เอง ท่่ามกลางหมู่่�เกาะแห่่งทุนนิุิยมอันักว้า้งใหญ่่ และระบบสัังคมนิิยมจะขยายตัวัอย่่างค่่อยเป็็นค่่อยไป จนรวมตัวักลายเป็็นทวีีปซึ่่�งมีสีถานที่่ส่่วน�รวมที่่มี�ีความก้าวหน้้ ้าทางเทคโนโลยีีในปีี ค.ศ. 1987 พ่่อขอให้้ผมช่่วยติดตั้้ ิ �งคอมพิิวเตอร์์แบบตั้้�งโต๊๊ะเครื่่�องแรก พ่่อเรีียกมันว่่า ัเครื่่�องพิิมพ์ดี์ ดชั้้ ีนสูู�ง ซึ่่�งมีีโปรแกรมที่่�แก้ข้้ ้อความบนหน้้าจอได้้อย่่างน่่าประทัับใจ “ลองจินิตนาการดููว่่าผลงานฉบัับสมบููรณ์์
บทรำำพึึงของเฮซิิออด 41ของมากซ์์จะมีีปริิมาณเพิ่่�มขึ้้นอี�ีกเท่่าไร หากเขาเป็็นเจ้า้ของเครื่่�องนี้้�” พ่่อพููดติดิตลก ราวกัับจะพิิสููจน์์เรื่่�องนี้้� พ่่อใช้้คอมพิิวเตอร์์เครื่่�องนี้้�เป็็นเวลาหลายปีีในการเขีียนบทความและหนัังสืือมากมายเกี่่�ยวกัับปฏิิสััมพันธ์ั ์ระหว่่างเทคโนโลยีีและวรรณกรรมของกรีีกโบราณ6 ปีีต่่อมาในปีี ค.ศ. 1993 ผมมาถึึงบ้านที่่ ้พา� เลโอ ฟาลิิโรพร้้อมกัับโมเด็็มตัวัใหญ่่รุ่่น�แรกๆ ที่่�เชื่่�อมต่่อคอมพิิวเตอร์์ของพ่่อเข้ากั้ ับอินิเทอร์์เน็็ตที่่�เพิ่่�งเริ่่�มต้น้ พ่่อก็พููดว่่า ็ “นี่่�คืือตัวัเปลี่่�ยนเกม” ในห้้วงที่่พ�ยายามเชื่่�อมต่่อกัับเครืือข่่ายผู้ให้้บ ้ ริิการอินิเทอร์์เน็็ตของกรีีกที่่�เชื่่�องช้า้มาก พ่่อถามผมด้ว้ยคำำ�ถามสุุดโหดที่่ท้� า้ยสุุดแล้ว้กลายเป็็นแรงบันดาั ลใจให้้ผมเขีียนหนัังสืือเล่่มนี้้�คืือ “ในตอนนี้้�คอมพิิวเตอร์สา์มารถสื่่�อสารกันัเองได้้ เครืือข่่ายนี้้�จะทำำ�ให้้การล้้มล้า้งระบบทุุนนิิยมเป็็นไปไม่่ได้้ หรืือจะเผยจุุดตายของทุนนิุิยมกันัแน่่”ขณะที่่มั�วยุ่่ั �งอยู่กั่� ับโครงการและเรื่่�องราวต่่างๆ ของตัวัเอง ผมไม่่เคยมีจัีังหวะตอบคำำ�ถามนี้้�ของพ่่อ ท้า้ยที่่สุ�ุดเมื่่�อผมคิดว่่าผ ิมมีคำีำ�ตอบให้้พ่่อ พ่่อก็็อายุุ 95 ปีีและตามความคิดิของผมได้้ยากแล้ว้ ไม่่กี่่ปี�ีต่่อมา เพีียงไม่่กี่่�สััปดาห์หลั์ ังพ่่อจากไป ผมก็นั่่็ �งเรีียบเรีียงคำำ�ตอบให้้พ่่ออยู่่�ตรงนี้้� แม้้จะช้า้ไปหน่่อย แต่่หวัังว่่าคำำ�ตอบนี้้�จะไม่่ไร้ค่่า้