TIM HARFORD เขีียนรพีีพััฒน์์ อิิงคสิิทธิ์์�แปลแฟ้้มลัับนัักสืืบความจริิงHOW TO MAKE SENSE OF A WORLD THAT DOESN'T ADD UPคู่่�มืือเอาตััวรอดจากเรื่่�องลวงโลกTHE TRUTHDETECTIVE
แฟ้มลับนักสืบความจริง คู่มือเอาตัวรอดจากเรื่องลวงโลกรพีพัฒน์ อิงคสิทธิ์ แปลTHE TRUTH DETECTIVEHow to make sense of a world that doesn't add upTIM HARFORDพิิมพ์์ครั้้�งแรก: สำนัักพิิมพ์์ Salt, มีีนาคม 2569ราคา 450 บาทISBN 978-616-8266-59-5คณะบรรณาธิิการอำนวยการโตมร ศุุขปรีีชา ทีีปกร วุุฒิิพิิทยามงคล สฤณีี อาชวานัันทกุุล สรณรััชฎ์์ กาญจนะวณิิชย์์ แอลสิิทธิ์์� เวอร์์การา สุุธรรม ธรรมรงค์์วิิทย์์ผู้้�จััดการสำนัักพิิมพ์์ณภััทร ปััญกาญจน์์ ธุุรการสำนัักพิิมพ์์พิิทวััส ปานแก้้วบรรณาธิิการเล่่มปััญญลัักษณ์์ มณีีงาม ไพค์์ออกแบบปกWonderwhaleรููปเล่่มจิิตติิมา ศรีีตนทิิพย์์พิิสููจน์์อัักษรพรรณราย สุุตวััฒนคุุณจััดทำโดยบริิษััท ซอลท์์ พัับลิิชชิ่่�ง จำกััดเลขที่่� 63/168 ห้้อง 534 ซอยวิิภาวดีี 16 แขวงจอมพล เขตจตุุจัักร กรุุงเทพฯ 10900 E-mail: [email protected]: https://salt.co.th/Facebook: www.facebook.com/saltreadhttps://linktr.ee/saltreadจััดจำหน่่ายบริิษััท รี้้�ดดี้้� ดิิสทริิบิิวชั่่�น จำกััด47/9 หมู่่�ที่่� 4 ตำบลบางขนุุน อำเภอบางกรวย จัังหวััดนนทบุุรีีโทรศััพท์์ 0 2120 4229E-mail: [email protected]: www.facebook.com/readydistribution
สำหรัับหน่่วยงานรััฐ องค์์กร สถาบัันการศึึกษา หรืือบุุคคลทั่่�วไป ที่่�ต้้องการสั่่�งซื้้�อหนัังสืือเป็็นจำนวนมาก สามารถสั่่�งซื้้�อได้้ในราคาลดพิิเศษ ติิดต่่อสั่่�งซื้้�อได้้ที่่�หมายเลข 09 9342 0558 หรืือ E-mail: [email protected]ข้้อมููลทางบรรณานุุกรมของหอสมุุดแห่่งชาติิNational Library of Thailand Cataloging in Publication Dataฮาร์์ฟอร์์ด, ทิิม.แฟ้้มลัับนัักสืืบความจริิง: คู่่�มืือเอาตััวรอดจากเรื่่�องลวงโลก.--กรุุงเทพฯ : ซอลท์์ พัับลิิชชิ่่�ง, 2569. 208 หน้้า. 1. จิิตวิิทยา. 2. ความรู้้ทั่่�วไป. I. รพีีพััฒน์์ อิิงคสิิทธิ์์�, ผู้้แปล. II. ชื่่�อเรื่่�อง. 150 ISBN 978-616-8266-59-5THE TRUTH DETECTIVE How to make sense of a world that doesn't add upTIM HARFORDCopyright © 2023 by Tim HarfordIllustrations Copyright © 2023 by Ollie MannThe right of Tim Harford and Ollie Mann to be identified as the author and illustrator respectively ofthis work has been asserted by them in accordance with the Copyright, Designs & Patents Act 1988.This edition published by arrangement with Wren & Rook, an imprint of Hachette Children’s GroupALL RIGHTS RESERVED.Thai language translation copyright © 2026 by Salt Publishing Co., Ltd.
สารบัญบทนำ�: เตรยมอุปกรณ ี ์ของคุณให้พรอม้ 8บทที่หนึ่ง: อยา่หลอกตวเองั 20บทที่สอง: ตามหาแว่นขยายประจำ�ตวั 38แลวส้ ่องให้ถูกที่บทที่สาม: รูว้่าควรวางแว่นขยายเมื่อไร 58บทที่สี่: แสวงหาความจรงดิ วยสถ ้ ิติ 74ส่่วนที่่�หนึ่�่ง: วิิธีีคิิดแบบนัักสืืบความจริิง
ส่่วนที่่�สอง: ทัักษะของนัักสืืบความจริิงส่่วนที่่�สาม: เทคนิิคไขปริิศนาสุุดหิิน บทที่ห้า: จงสังเกตป้ายกำ�กับ 90บทที่หก: ถามหาสิ่งที่ขาดหาย 104บทที่เจ็ด: เลอกคูื ่เทียบให้เหมาะสม 123บทที่แปด: จุดไฟปฏวิัตดิวยแผนภูม้ ิวงกลม 142บทที่เก้า: สรา้งเรดารท์างสถิติ 159บทที่สิบ: จุดประกายความสงสัยใครรู่ ้ 176คำ�ศัพท์น่ารู้ 191กิตตกรรมประก ิาศ 193เกี่ยวกับผู้เขียน 200เกี่ยวกับผู้แปล 202รูจ้ ักกับ SALT 204
บทนÓ: เตรียมอุปกรณ์ของคุณให้พร้อมหนังสือเลม่นจะบอก้ีวธิีคิดเพอทำ่ืความเข้าใจโลกให้ชัดเจนยิงขึ่ ้น ดเูหมือนว่าคุณเองมีความคิดที่เฉียบคมอยู่แล้ว เพราะตัดสินใจอย่างชาญฉลาดที่จะหยิบหนังสือเล่มนี้ขึ้นมา แต่ผมหวังว่าหนังสือเล่มนี้จะช่วยให้คุณเก่งยิ่งกว่าเดิมโลกนี้อาจเป็นสถานที่ที่แสนสับสน ผู้คนมากมายพูดสิ่งที่ดูเหมือนจะจริงแต่กลับเป็นเรื่องหลอกลวง และบางครั้งพวกเขาก็พูดสิ่งที่ฟังดูยังไงก็ไม่มีทางเป็นจริงอย่างแน่นอน แต่กลับกลายเป็นเรื่องจริงซะอย่างนั้นงานของเราจึงเหมือนกับนักสืบที่ต้องครุ่นคิดว่าอะไรคือความจริงและอะไรไม่ใช่ความจริง แต่แทนที่เราจะตามจับฆาตกรหรือถอดรหัส นักสืบความจริงมีหน้าที่ตามล่าหาความจริงความจริงเรื่องอะไรงั้นหรือ ความจริงที่ว่าก็เช่น:คุณจะทÓอย่างไรถ้าผู้ปกครองของคุณคิดว่าการเล่นเกมไมน์คราฟต์จะทÓให้คุณโตไปเป็นอาชญากรเจ้าวัวที่กÓลังอึบอกอนาคตได้อย่างไร
9ค่าขนมเท่าไรถึงจะเรียกว่าเยอะอะไรดีกว่ากันระหว่างที-เร็กซ์ยืนข้างรถเมล์กับกองเงินที่สูงไปถึงอวกาศถ้ามีคนหยิบภาพถ่ายเหล่าภ ูตเริงระบÓมาให้ด ู คุณควรจะมีความเห็นอย่างไรแต่การตามหาความจริงนั้นไม่ง่าย แม้แต่คนที่ฉลาดที่สุดก็ยังถูกหลอกได้(ไม่เชื่อก็ไม่เป็นไรครับ เดี๋ยวผมจะเล่าความผิดพลาดของนักเขียนเรื่องเชอร์ล็อก โฮมส์ นักสืบในนวนิยายที่โด่งดังที่สุดตลอดกาลให้ฟัง)1ความจริงสามารถถกซุกซ ูอ่นได้หลากหลายวธิีโดยมีเหลา่วายร้ายเจ้าเล่ห์จำนวนมากที่พยายามทำ เช่นนั้น (แต่หนังสือเล่มนี้จะช่วยให้คุณมองเห็นความจริงที่ถูกซ่อนเอาไว้)ฮีโร่และวายร้ายตลอดเล่มนี้ เราจะได้พบเจอกับฮีโร่นักสืบความจริงและเหล่าวายร้ายจอมลวง บางคนเป็นตัวละครในหนังสือนิทานหรือภาพยนตร์แต่หลายคนมีตัวตนจริง อ่านเรื่องราวทั้งคÓพูดและการกระทÓของพวกเขาอย่างตั้งใจเพราะหากต้องการหาทางเอาชนะเหล่าวายร้าย คุณต้องใส่ใจและเรียนรู้จากเหล่าฮีโร่ ดังนั้นอย่าเผลอหลับ แล้วอ่านอย่างมีสมาธิทุกตัวอักษร!1ผมคิดว่าโฮมส์เป็นนักสืบที่ผมชอบมากที่สุด ถึงแม้ว่าอาจเป็นเพราะผมได้ร ู้จักเชอร์ล็อก โฮมส์ ครั้งแรกในรายการทีวี ซึ่งแสดงโดยคนคนเดียวกับที่รับบทเป็นดอกเตอร์ฮ ู ดังนั้นในหัวของผมอาจสับสนระหว่างเชอร์ล็อก โฮมส์ กับดอกเตอร์ฮ ู แต่เป็นความสับสนในทางที่ดีนะครับ…
10ดารทเวเดอร์ ์นักสืบความจรงิฮีโร่นักสืบความจริงคนแรกของเราคือ…ดาร์ทเวเดอร์ลอร์ดแห่งซิทจากภาพยนตร์เรื่อง Star Wars อาจจะแปลกหน่อยเวลาที่บอกว่าดาร์ทเวเดอร์เป็นฮีโร่ เพราะเขาคือหนึ่งในศัตรูที่น่าหวาดหวั่นที่สุดในโลกภาพยนตร์ถึงจะเป็นคนไม่ดีแต่เขาให้คÓแนะนำที่ดีได้ซึ่งดาร์ทเวเดอร์มอบคÓแนะนÓที่ยอดเยี่ยมแก่ลูค สกายวอล์กเกอร์นั่นคือ “ค้นหาความรู้สึกของตัวเอง” ความรู้สึกของเรามักเป็นตัวบอกว่าเราเชื่ออะไรและเรื่องไหนที่เราไม่เชื่อ หนังสือเล่มนี้จะมอบทักษะและแนวคิดมากมายเพื่อช่วยให้คุณแยกแยะได้ว่าเรื่องไหนคือเรื่องจริงแต่ถ้าคุณมองข้ามความรู้สึกของตัวเองโดยไม่สังเกตว่าช่วงเวลาไหนที่ความรู้สึกเหล่านั้นกระทบใจตัวเอง ทักษะและแนวคิดที่เรียนรู้จากหนังสือเล่มนี้ย่อมสูญเปล่าโชคดีที่่ี�การค้นห้าความจริิงเป็น็เรื่่�องสนุุก คุณุไม่่จำเป็นต้็ ้องใช้้คณิิตศาสตร์์ที่่�ซัับซ้้อน เพีียงแค่่ใช้้กฎจำำง่่าย 10 ข้้อในหนัังสืือเล่่มนี้้� คุุณก็็จะค้้นหาเบาะแสและไขปริิศนายากๆ ได้้เก่่งกว่่าผู้้ใหญ่่บางคนเสีียอีีกที่่�สำคััญคืือคุณุจะได้พ้ บปะเพื่่�อนมากมายที่่พร้�้อมช่่วยคุณุตลอดทาง เพื่่�อนเหล่่านั้้นคื�ือบรรดาผู้้ยิ่่�งใหญ่่หลายคนที่่ต่่ �างก็็เคยเดินิบนเส้น้ทางเดีียวกันนี้้ ั�มาก่่อนเพื่่�อมุ่่�งสู่่�จุุดหมายเดีียวกััน เราจะได้้เจอกัับพวกเขาเหล่่านั้้�นระหว่่างการเดิินทาง มาเริ่่�มกัันเลยดีีไหมครัับ
เล ือกเคร ื่องแบบน ักส ืบก ันเถอะนัักสืืบที่่�มีีชื่่�อเสีียงจำนวนมากจากภาพยนตร์์ หนัังสืือ และรายการทีวีีต่่ ีางมีีสไตล์์การแต่่งตัวที่่ ั �โดดเด่่น เรามาทำความรู้้จัักกัับพวกเขาแล้้วลองสวมบทบาทเป็็นนัักสืืบชื่่�อดัังเหล่่านี้้�กัันดีีกว่่าแอร์์กููล ปััวโรต์์นัักสืืบชาวเบลเยีียมที่่�ปรากฏตััวพร้้อมกัับหนวดโก้้เก๋๋ แต่่หนวดแบบนี้้�ใช่่ว่่าจะเข้้ากัับหน้้าของทุุกคน อย่่างไรก็็ดีี เวลาเอานิ้้�วหมุุนหนวดเล่่นก็็ดููเท่่ไม่่น้้อยหลวงพ่่อแคดฟาเอลนัักบวชนัักสืืบที่่�มัักจะสวมฮู้้ด (เท่่สุุด) ชุุดคลุุมยาวผ่่าหน้้าที่่�เรีียกว่่าแฮบิิต (ไม่่ค่่อยเท่่เท่่าไร) และโกนผมกลางหััว (แน่่นอนว่่าเป็็นตััวเลืือกที่่�แปลกจริิงๆ)แต่่คงไม่่มีีใครแต่่งตััวได้้โดดเด่่นเท่่าแบทแมนอีีกแล้้ว นัักล่่าแสนมััวหม่่นลึึกลัับที่่�คุุกคามโลกใต้้ดิินของเหล่่าอาชญากร2 เขาสวมผ้้าคลุุม หน้้ากาก เข็็มขััดสารพััดประโยชน์์ใช้้บููเมอแรงรููปค้้างคาวที่่�เรีียกว่่า “แบตาแรง” และขัับรถที่่�เรีียกว่่าแบทโมบิิล บางครั้้�งเขาก็็สวมกางเกงในทัับไว้ด้้้านนอก เรีียกได้ว่่ ้าทุ่่�มสุุดตัวักัับการสร้้างภาพลัักษณ์์2 ถ้าคุณคิดว่าแบทแมนเป็นซูเปอร์ฮีโร่มากกว่านักสืบแล้วละก็ จริงๆ แล้วเขาเป็นทั้งสองอย่าง เพราะแบทแมนตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสารการ์ตูนนักสืบ
12หากคุณตุ้้องการผสมผสานสไตล์ที่่์ �แตกต่่างของนัักสืืบแต่่ละคนเข้้าด้ว้ยกันัก็็ไม่่ผิิดอะไรหรอกครัับ บางทีคุีณุอาจอยากเห็นตั็วัเองโกนหัว ั ไว้หนว้ ดโง้้ง และสวมกางเกงในไว้้ข้้างนอกก็็ได้้แต่่ถ้้าแต่่งตััวแบบนั้้�นก็็อาจจะดึึงดููดความสนใจมากไปหน่่อยบางทีีคุุณอาจจะไม่่อยากเป็็นจุุดสนใจแบบนั้้�น และเลืือกที่่�จะเป็็นนัักสืืบความจริิงนอกเครื่่�องแบบลองนึึกถึึงเวโรนิิกา มาส์ ดููสิ์ ิครัับ เธอเป็น็ นัักสืืบเอกชนที่่ดููผิ�วิเผินิแล้ว้ไม่่ต่่างจากวััยรุ่่�นทั่่�วไปที่่�ใช้้เวลาส่่วนใหญ่่ในโรงเรีียนมััธยมอเมริิกัันเพราะนั่่�นคืือสิ่่�งที่่�เธอเป็็นไงครัับหรืือเฟลููดา นัักสืืบเอกชนจากเบงกอล ประเทศอิินเดีีย เขาโด่่งดัังมากถึึงขนาดที่่�ชุุดตรวจโคโรนาไวรััสในอิินเดีียตั้้�งชื่่�อตามเขา หากมองจากภายนอกแล้้วเขาดููแสนจะธรรมดา เป็็นผู้้ชายตััวสููงที่่�ไม่่ค่่อยพููด แต่่ซุุกซ่่อนสมองอัันฉลาดล้้ำภายใต้้ใบหน้้าที่่�แสนจะสามััญออตโตลีีน บราวน์์คืือผู้้เชี่่�ยวชาญด้้านการปลอมตััว ที่่�จริิงแล้้วเธอได้้รัับประกาศนีียบััตรจากสถาบัันปลอมตััวฮูู-อาร์์-ยููเลยด้้วยซ้้ำ เธอเป็็นหญิิงสาวที่่�ใส่่ใจในรายละเอีียดและมัักปรากฏตััวในรููปลัักษณ์์ที่่�เธอปรารถนา (ออตโตลีีนก็็เหมืือนกัับนัักสืืบคนอื่่�นๆ ที่่�มีีคู่่�หูู แต่่คู่่�หููของเธออาจจะดููแปลกสัักหน่่อย เขาชื่่�อคุุณมัันโร และมีีหน้้าตาเหมืือนกัับไม้้ถููพื้้�น)
13ส่วนมิสมาร์เพิลเป็นหญิงชราร่างเล็ก เธอไม่ได้ไว้หนวดโง้งงอน ไม่มีแบทโมบิล และไม่มีใครเคยเห็นกางเกงในของเธอ คนส่วนใหญ่มักมองหญิงชราว่าไม่สลักสำ คัญอะไร เท่ากับว่าคู่ปรับของมิสมาร์เพิลมักจะประเมินความสามารถของเธอต่ำ เกินไป (นี่คือข้ออ้างที่ผมมักจะใส่กางเกงยีนกับคาร์ดิกันที่ดูแล้วสุดเฉิ่มเชย ความจริงแล้วผมพยายามทำ ให้ศัตรูประเมินความสามารถของผมต่ำ เกินไปต่างหากล่ะ)ยัังมีีนัักสืืบอีีกมากมายที่่�ผมไม่่ได้้กล่่าวถึึง ซึ่่�งคุุณสามารถเลืือกได้้ว่่าจะแต่่งตััวโดยได้้แรงบัันดาลใจมาจากใครสัักคนหนึ่่�ง แต่่เมื่่�อพููดถึึงการเป็็นนัักสืืบความจริิง คุุณไม่่จำเป็็นต้้องมีีเครื่่�องมืือพิิเศษแบบแบทแมนหรืือทำผมแบบแคดฟาเอลหรอกครัับแล้ว้…คุณตุ้้องเตรีียมอะไรล่่ะ ใช่่แว่่นขยายไหมหรืือว่่าผงสำหรัับเก็็บลายนิ้้�วมืือคำ ตอบคือไม่ใช่เลย เพราะอย่างแรกที่คุณต้องมีคือข้อมูล บางทีคุณอาจจะรู้อยู่แล้วว่าข้อมูลคือคำศัพท์หรูหราสำหรับเรียกตัวเลขหากคุณฉลาดและเฉลียวเรื่องตัวเลขก็เท่ากับว่าคุณจะฉลาดและเฉลียวรอบด้าน ในบทที่สองเราจะย้อนกลับมาอธิบายว่าทำ ไมตัวเลขถึงเป็นเครื่องมือสำ คัญที่ช่วยให้เราเข้าใจโลกมากขึ้น
14ส่่วนตอนนี้้�ขอแค่่รู้้ว่่าต่่อให้้คุุณไม่่อยากจะวิ่่�งไล่่ตามตััวเลข แต่่ตััวเลขจะกลัับมาวิ่่�งไล่่ตามคุุณอยู่่�ดีีใช่่แล้้วครัับ ตััวเลขได้้เล็็ดลอดออกจากห้้องเรีียนคณิิตศาสตร์์และปรากฏตััวอยู่่�ทุุกหนทุุกแห่่ง! แม้้แต่่บนเว็็บไซต์ข่่ ์าวสารก็็เต็็มไปด้ว้ยตัวัเลข ไม่่ว่่าจะเป็น็เหล่่านัักการเมืืองที่่�อวดโอ่่ความสำเร็็จหรืือเรื่่�องราวน่่ากลััวเกี่่�ยวกัับอาชญากรรม อุุบััติิเหตุุ หรืือโรคระบาด โซเชีียลมีีเดีียเองก็็เต็็มไปด้้วยตััวเลขเหมืือนกััน ทุุกโพสต์์ที่่�เราเห็็นๆ กัันนั้้�นต่่างมีีจำนวนกดไลก์์กดแชร์์บางครั้้�งดููเหมืือนว่่าเราจะสนใจตััวเลขใต้้โพสต์์มากกว่่าเนื้้�อหาของโพสต์์ด้้วยซ้้ำ แม้้กระทั่่�งตอนที่่�เรามองไม่่เห็็นตััวเลข มัันก็็ยัังมีีอิิทธิิพลต่่อโลกคณิิตศาสตร์์
15ที่่�เรารัับรู้้อยู่่�ดีี คุุณคิิดว่่าใครเป็็นคนคอยเลืือกว่่าจะแสดงวิิดีีโอไหนเป็็นคลิิปถััดไปให้้เราดููบนยููทููบและติ๊๊�กต๊๊อกล่่ะ ไม่่ใช่่มนุุษย์์หรอกนะที่่�คอยให้้คำแนะนำ แต่่เป็นตั็วัเลขจากการคำนวณแสนสลัับซัับซ้้อนที่่ถูู�กซ่่อนเร้น้ ไว้้โดยอิิงจากพฤติิกรรมการรัับชมของทุุกคน การคำนวณดัังกล่่าวมีีเป้้าหมายเพื่่�อคััดสรรวิิดีีโอที่่�ทำให้้คุุณเลืือกไถหน้้าจอและดููต่่อไปเรื่่�อยๆตััวเลขอยู่่�รอบตััวเรา คุุณจึึงจำเป็็นต้้องทำความเข้้าใจพวกมัันหากต้้องการไขปริิศนาที่่�ยุ่่�งยากซัับซ้้อน คุุณอาจสงสััยว่่าคดีีของเราหน้้าตาเป็็นแบบไหน ก่่อนหน้้านี้้�ผมหยิิบมาเล่่าไปแล้้วบางส่่วนแต่่ขอเพิ่่�มเติิมอีีกสัักหน่่อยก็็แล้้วกััน:
เอกสารลับเคล็ดลับ เทคนิค และเครื่องมือเคล็็ดลัับในหนัังสืือเล่่มนี้้�จะช่่วยให้้คุุณเชี่่�ยวชาญการคิิดอย่่างทะลุุปรุุโปร่่งยิ่่�งขึ้้�น…สำหรัับเกืือบทุุกเรื่่�องเลย แม้้ว่่าตััวเลขเป็็นเครื่่�องมืือสำคััญในการเฟ้้นหาเบาะแส แต่่นี่่�ไม่่ใช่่หนัังสืือเกี่่�ยวกัับคณิิตศาสตร์์ คุุณไม่่จำเป็็นต้้องเก่่งเลขเพื่่�ออ่่านหนัังสืือเล่่มนี้้�ให้้สนุุก (โล่่งอกไปทีี!) เพราะเทคนิิคที่่�จำเป็็นสำหรัับการเข้้าใจตััวเลขให้้แจ่่มแจ้้งกว่่าเดิิมนั้้�น ไม่่ใช่่เทคนิิควิิธีีพิิเศษทางคณิิตศาสตร์์แต่่เป็็นแนวคิิดและกลยุุทธ์์ที่่�ใครๆ ก็็เรีียนรู้้ได้้ รวมถึึงคุุณด้้วย!ไม่่ว่่าใครก็็เป็็นนัักสืืบความจริิงได้้ทั้้งนั้้น บางคนอาจมีีรููปลัักษณ์์โดดเด่่น (แคดฟาเอลและปััวโรต์์) บางคนซ่่อนตััวตนที่่แท้้จริิง(ออตโตลีีนและแบทแมน) แต่่ก็็มีีหลายคนที่่ผลงานเข้้าตาแต่่ภายนอกแสนจะธรรมดา (เฟลููดา มิิสมาร์์เพิิล และเวโรนิิกา มาส์์)สิ่่งสÓคััญคืือความคิิดในหััว ไม่่ใช่ชุ่ ุดหรืืออุุปกรณ์์ ดัังนั้้นเครื่่องมืือที่่เราจะเก็็บเกี่่ยวกัันตลอดเล่่มนี้้คืือเครื่่องมืือทางความคิิด ไม่่ว่่าจะเป็็นแนวคิิด กลยุุทธ์์ และกฎจÓง่่ายเพื่่อช่่วยในการไขปริิศนายุ่่งยากหลีีกเลี่่ยงความผิิดพลาด และกÓชััยเหนืือเหล่่าวายร้้ายจอมลวง แบทแมนเก็็บอุุปกรณ์์ไว้้ที่่เข็็มขััดสารพััดประโยชน์์ มิิสมาร์์เพิิลเก็็บทุุกอย่่างที่่เธอต้้องใช้้ไว้้ในกระเป๋๋าถืือ แต่่สÓหรัับคุุณ เครื่่องมืือทางความคิิดทุุกอย่่างจะถููกเก็็บไว้้ในหััว โดยเริ่่มจาก 3 แนวคิิดที่่สÓคััญ นั่่นคืือ:
เอกสารลับเอกสารลบัเคล็ดลับ เทคนิค และเครื่องมือ1) อย่างแรกคือข้อมูลหรือตัวเลขนั่นเอง พวกมันปรากฏอยู่ทุกที่และส่งอิทธิพลต่อโลกที่เราอยู่ทั้งนับ ทั้งวัดหากคุณต้องการแสวงหาความจริงรับมือกับตัวเลขให้ได้คุณต้องเพราะข้อมูลสามารถมอบเบาะแสสำคัญที่ขาดไม่ได้!2) อย่างที่สอง คุณจำเป็นต้องใช้สมอง นักสืบความจริงที่ดีไม่จำสูตรคณิตศาสตร์เพื่อไขสมการที่สลับซับซ้อนเป็นต้องใช้ส่วนใหญ่แล้วพวกเขาต้องใช้เวลาคิดไตร่ตรองอย่างมีจินตนาการ และมองทะลุให้เห็นถึงสิ่งที่ซ่อนอยู่เบื้องหลัง3) ข้อนี้คือสิ่งสำคัญที่สุด นั่นคือทัศนคติที่เหมาะสม หากขาดสิ่งนี้คนที่ฉลาดที่สุดและมีความรู้ลึกซึ้งที่สุดก็อาจพลาดได้แบบไม่น่าเชื่อ…เดี๋ยวแม้แต่เราจะได้รู้ว่าความผิดพลาดนั้นหน้าตาเป็นอย่างไรแยกแยะดัังนั้้นเราขอเว่ริ่่มด้้วยทััศนคติิ หลายคนคิิดว่่าคุุณจÓเป็็นต้้องฉลาดเพื่่อแต่่ผมคิ่าอะไรคืือความจริิงและอะไรคืือความลวง นั่่นอาจจะถููกต้้องต้ิดว่่าสิ่่งที่่สÓคััญกว่่าคืือการทÓใจให้้สงบ ส่่วนเหตุุผลที่่ว่่าทÓไมเรา้องใจเย็็นอยู่่เสมอ ผมขอชวนทุุกคนมาไขคดีีแรกด้้วยกัันโดยมีีเชอร์์ล็็อก โฮมส์์ นัักสืืบที่่มีีชื่่อเสีียงที่่สุุดในโลกร่่วมไขปริิศนาไปกัับเรา
??ส่วนทหนี่ึ่ง
????วิธีคิดแบบนักสืบความจริง
21คด ีปริศนา การปรากฏต ัวของเหล่าภ ูตแห่งคอตติงล ีย์เกืือบ 100 ปีีก่่อน อาร์์เทอร์์นัักเขีียนชื่่�อดัังได้รั้ับจดหมายที่่�ทำให้้เขาประหลาดใจอย่่างยิ่่�ง จดหมายฉบัับนั้้น�เล่่าให้้อาร์์เทอร์ฟั์ ังว่่าเด็็กหญิิง 2 คนจากยอร์์กเชีียร์์ทางเหนืือของอัังกฤษ ได้้พบสิ่่�งประหลาดและน่่าอััศจรรย์์ นั่่�นคืือทั้้�งสองถ่่ายติิดรููปภููตในสวนหลัังบ้้านของพวกเธออาร์์เทอร์์ดููรููปถ่่าย มัันเป็็นรููปที่่�งดงาม มีีเด็็กหญิิงวััย 9 ขวบ (เธอชื่่�อว่่าฟรานเซส) ยิ้้�มหวานให้้กัับกล้้อง แวดล้้อมด้้วยผู้้หญิิงตััวจิ๋๋วมีีปีีก 4 ตนเอลซีี ลููกพี่่�ลููกน้้องของเธอเป็็นคนถ่่ายภาพนั้้�น อาร์์เทอร์์เขีียนหนัังสืืออธิิบายว่่านี่่�อาจเป็น ็ “การเล่่นตลกที่่�ละเมีียดละไมและชาญฉลาดอย่่างยิ่่�ง” หรืือเป็็นเหตุุการณ์์ที่่�อาจเปลี่่�ยนประวััติิศาสตร์์ของมนุุษยชาติิไปเลยเอาละครัับ…เหล่่านัักสืืบความจริิงลองตััดสิินดููซิิว่่าภาพถ่่ายของเหล่่าภููตคืือเรื่่องจริิงหรืือเรื่่องลวงที่่เป็็นเพีียงการ “เล่่นตลก”รููปถ่่ายพวกนี้้�เป็็นรููปสมััยโบราณเนิ่่�นนาน ก่่อนยุุคที่่�คุุณจะถ่่ายภาพจากโทรศััพท์์มืือถืือแล้้วใช้้แอปปรัับแก้้ไข การปลอมแปลงรููปถ่่ายคืือการใช้้พู่่�กัันวาดรููปลงบนฟิล์ิ์มหรืือผนวกร่่วมกัับเทคนิิคซัับซ้้อนอื่่น�ๆ ซึ่่�งยากจะเชื่่�อว่่าเด็็กหญิิง 2 คนนี้้�จะสามารถปรัับแต่่งรููปภาพขึ้้�นมาเองได้้แต่่มัันก็็ไม่่ง่่ายเช่่นกััน
22ที่่�จะเชื่่�อว่่าเหล่่าภููตปรากฏตััวอยู่่�ในสวนลึึก แล้้วตกลงว่่าเด็็กๆ ถ่่ายภาพติิดสิ่่�งวิิเศษจากโลกเวทมนตร์์ได้้จริิงๆ หรืือรููปถ่่ายดัังกล่่าวเป็็นของปลอมกัันแน่่เราจำำเป็็นต้้องหาเบาะแสบางอย่่างเชอร์์ล็็อก โฮมส์์ นัักสืืบผู้้ยิ่่�งใหญ่่เล่่าถึึงวิิธีีการทำำงาน 2 ขั้้�นตอนของเขาคืือ “การตั้้�งข้้อสัังเกตและการคาดคะเน” ซึ่่�งก็็คืือการมองหาเบาะแสแล้้วใช้้ความคิิดข้้อสัังเกต: นอกจากฟรานเซสและเอลซีีแล้้ว ไม่่มีีใครเคยเห็็นเหล่่าภููตเลย ภาพถ่่ายดัังกล่่าวมัักจะถ่่ายตอนที่่�ผู้้ใหญ่่ไม่่ได้้อยู่่�ด้้วยเสมอการคาดคะเน: บางทีีเหล่่าภููตอาจจะขี้้�อายหรืืออาจไม่่มีีอยู่่�จริิงข้้อสัังเกต: ผู้เ้ชี่่�ยวชาญด้้านภาพถ่่ายคิิดว่่ารููปดัังกล่่าวถููกปลอมแปลงขึ้้�น แต่่เขาไม่่แน่่ใจว่่าปลอมด้้วยวิิธีีการใดการคาดคะเน: บางทีีผู้เ้ชี่่�ยวชาญอาจสัับสนเพราะเวทมนตร์์ของภููต แต่่มีีแนวโน้้มสููงมากว่่าภาพถ่่ายเป็็นการเล่่นตลกเสีียมากกว่่า
23ข้้อสัังเกต: ทุุกสิ่่�งที่่�เคลื่่�อนไหวในรููปถ่่ายมัักจะดููพร่่ามััวไม่่ชััดเจน เพราะนั่่�นคืือการถ่่ายภาพจากกล้้องสมััยโบราณ แต่่ในภาพถ่่ายของฟรานเซสซึ่่�งติิดเหล่่าภููตกำลัังเริิงระบำ กลัับเห็็นรายละเอีียดของเหล่่าภููตอย่่างชััดเจนในขณะที่่�น้้ำตกด้้านหลัังพร่่ามััวไปหมดการคาดคะเน: บางทีีเหล่่าภููตอาจไม่่ได้้เคลื่่�อนไหว นั่่นห�มายความว่่าพวกเธออาจเป็็นกระดาษที่่�ถููกตััดแล้้วเอามาแปะ หรืือถููกวาดลงบนภาพถ่่ายในภายหลัังข้้อสัังเกต: เอลซีี ลููกพี่่�ลููกน้้องของฟรานเซส ไม่่ใช่่เด็็กหญิิงวััย9 ขวบแต่่อายุุ16 ปีีเอลซีีเรีียนศิิลปะ ครููของเธอเล่่าว่่าเธอวาดรููปเก่่งมากและชอบตััดภาพนางฟ้้า นอกจากนี้้�เอลซีียัังทำงานในสตููดิิโอภาพถ่่าย…โดยมีีหน้้าที่่�ปรัับแต่่งภาพที่่�ถ่่ายมาแล้้วการคาดคะเน: เอลซีมีีทัีักษะทางเทคนิิคครบถ้วน้ ในการปลอมแปลงภาพถ่่ายทั้งหมดนี้คือเบาะแส ดังนั้น…คุณจะสรุปว่าอย่างไร ดูเหมือนว่าภาพถ่ายน่าจะถูกปลอมแปลงขึ้นมาใช่ไหม ทั้งสถานการณ์ที่น่าสงสัย รูปถ่ายที่บ่งบอกอย่างชัดเจนว่าถูกปลอมแปลงขึ้นมา และถึงแม้ว่าเอลซีจะอายุยังน้อย แต่เธอมีฝีมือทางศิลปะค่อนข้างดีและที่สำ คัญคือเธอยังทำ งานปรับแต่งภาพถ่ายอีกด้วยถ้้าคุุณคิิดและได้้ข้้อสรุุปเช่่นนั้้�น ผมคนหนึ่่�งละที่่�เห็็นด้้วย แต่่อาร์์เทอร์์เห็็นต่่างออกไป เขามั่่�นใจมากว่่าภาพถ่่ายเหล่่าภููตเป็็นของจริิง ถึึงขนาดบัันทึึกมัันลงในหนัังสืือของเขา น่่าแปลกจริิงๆแต่่สิ่่�งที่่�แปลกยิ่่�งกว่่านั้้นคื�ืออาร์์เทอร์ที่่์ผ�มกล่่าวถึึงคืือเซอร์์อาร์์เทอร์์โคนััน
24ดอยล์์ผู้เ้ขีียนนวนิิยายเรื่่�องเชอร์ล็์ ็อก โฮมส์์! เชอร์ล็์ ็อก โฮมส์ คื์ ือตัวัแทนที่่�สมบููรณ์์แบบของตรรกะอัันเฉีียบแหลม เขาคืือนัักสืืบที่่�มีีชื่่�อเสีียงที่่�สุุดเท่่าที่่�จะจิินตนาการได้้เชอร์์ล็็อก โฮมส์์ในโลกของนัักสืืบก็็ไม่่ต่่างจากแฮร์์รี่่� พอตเตอร์์ในโลกของเหล่่าพ่่อมด หรืือซููเปอร์์แมนในโลกของเหล่่าซููเปอร์์ฮีีโร่่ และเป็็นเซอร์์อาร์์เทอร์์นี่่�แหละที่่�สร้้างเชอร์์ล็็อก โฮมส์์ ขึ้้�นมา เขายัังเชี่่�ยวชาญด้้านการถ่่ายภาพอีีกด้้วย! แต่่กระนั้้�นเด็็กหญิิง 2 คนกลัับหลอกให้้เขาเชื่่�อว่่าเหล่่าภููตน้้อยมาปรากฏกายในโลกมนุุษย์์ได้้เขาถููกหลอกได้้อย่่างไร แล้้วเรื่่�องนี้้�สอนบทเรีียนอะไรให้้พวกเราในฐานะนัักสืืบความจริิงคำตอบก็็คืือเซอร์์อาร์์เทอร์์ปล่่อยให้้อารมณ์์ของเขาหลอกตััวเอง ที่่�จริิงแล้้วเซอร์์อาร์์เทอร์์กำลัังรู้้สึึกโศกเศร้้า ภรรยาของเขาเสีียชีีวิิตตั้้�งแต่่อายุยัุังน้้อย นอกจากนี้้�การระบาดของไข้หวั้ ัดใหญ่่ในปีี1918 ก็พ็รากชีวิีิตพี่่�ชายและลููกชายคนโตของเขาอีีกด้้วย แน่่นอนว่่าเขาไม่่อยากให้้คนที่่�เขารัักจากไป แล้้วจะเป็็นไปได้้ไหมที่่�พวกเขาไม่่ได้้หายลัับไปจากโลกใบนี้้�เสีียทีีเดีียว บางทีีพวกเขาอาจยัังคงมีีชีีวิิตอยู่่�ในโลกจิิตวิิญญาณแล้้วคอยเฝ้้ามองเขาอยู่่� บางทีีเขาอาจพููดคุุยกัับเหล่่าผู้้ล่่วงลัับได้้หากพบวิิธีีที่่�ถููกต้้อง (ความเชื่่�อที่่�ว่่าพวกเราสามารถพููดคุุยกัับวิิญญาณได้้อาจฟัังดููแปลกสัักหน่่อยในปััจจุุบััน แต่่ความเชื่่�อดัังกล่่าวแพร่่หลายอย่่างยิ่่�งในช่่วงเวลานั้้�น)สำหรัับเซอร์์อาร์์เทอร์์แล้้ว การปรากฏตััวของเหล่่าภููตมีีความหมายบางอย่่างเกี่่�ยวกัับสมาชิิกในครอบครััวที่่�เขารัักและจากไปแล้้ว ด้้วยความคิิดถึึงภรรยา พี่่�ชาย และลููกชาย เซอร์์อาร์์เทอร์์จึึงพยายามมองหาสิ่่�งที่่�จะยืืนยัันว่่าชีีวิิตนี้้�มีีอะไรมากกว่่าสิ่่�งที่่�เราสามารถมองเห็็นด้้วยตาและสััมผััสด้้วยมืือ ภาพถ่่ายภููตคืือหลัักฐานชิ้้�นนั้้�น เซอร์์อาร์์เทอร์์จึึงปรารถนา อย่่างยิ่่�งที่่�จะเชื่่�อเรื่่�องเหล่่าภููต
แต่่คนเราพร้้อมจะเชื่่�อเรื่่�องแปลกประหลาดเพีียงเพราะเราต้้องการให้้มัันเป็็นเรื่่�องจริิงใช่่หรืือเปล่่า ผมเองก็็อยากมีีพลัังวิิเศษและบางทีีคุุณก็็คงอยากมีีเหมืือนกััน1 แต่่เพีียงเพราะคุุณต้้องการให้้บางอย่่างกลายเป็็นความจริิง ไม่่ได้ห้มายความว่่าสิ่่�งที่่คุ�ณคิุิดจะเกิิดขึ้้น�จริิง ผมไม่่คิิดว่่าตัวัเองล่่องหนได้้(และถ้้าผมเชื่่�อแบบนั้้�นจริิงๆ รัับรองว่่าต้้องเจอปััญหาใหญ่่แน่่ๆ) แต่่เซอร์์อาร์์เทอร์์เชื่่�อเรื่่�องเหล่่าภููตเพราะเขาอยากจะเชื่่�อ แล้้วทำไมเขาจึึงถููกหลอกได้้อย่่างง่่ายดาย ผมว่่าปััญหาทั้้�งหมดเกิิดจากคุุณยามเฝ้้าสมอง1 ถ้้าเลืือกพลัังพิิเศษได้้ 1 อย่่างคุุณจะเลืือกอะไร บิินได้้ล่่องหนได้้หรืือว่่าสามารถยิิงลÓแสงทรงพลัังออกจากตา ผมเชื่่อว่่าลึึกๆ แล้้วคุุณคงอยากมีีพลัังพิิเศษบางอย่่างอยู่่บ้้าง
26ยามเฝ้าสมองเรามาทำความรู้้จัักสิ่่�งที่่�ผมตั้้�งชื่่�อให้้ว่่ายามเฝ้้าสมองกััน ยามเฝ้้าสมองทำหน้้าที่่�เหมืือนกัับเจ้้าหน้้าที่่�ตรวจคนเข้้าเมืืองที่่�ขอตรวจหนัังสืือเดินิทางหรืือเจ้้าหน้้าที่่รั�ักษาความปลอดภััย คนเหล่่านี้้�จะตััดสินิใจว่่าใครสามารถผ่่านเข้้าไปได้้และใครที่่�ไม่่ได้้รัับอนุุญาต เมื่่�อมีีคนขอผ่่านประตูู พวกเขาจะตรวจสอบหลัักฐานรอบด้้าน เจ้้าหน้้าที่่�ควรตรวจสอบข้้อเท็็จจริิงทั้้�งหมด รวมถึึงพิิจารณาหนัังสืือเดิินทางหรืือเอกสารยืืนยัันตัวัตนก่่อนตััดสินิใจให้้ผ่่านหรืือไม่่ให้้ผ่่าน แต่่ในทางปฏิบัิติัิแล้ว ้เจ้้าหน้้าที่่�ไม่่ได้้ทำงานแบบนั้้น �เขามัักจะมองผู้้ที่่�ขอผ่่านประตููแบบหัวัจดเท้้า มองไล่่ตั้้�งแต่่รองเท้้า เสื้้�อผ้้า และทรงผม ก่่อนตััดสิินใจว่่าควรจะให้้ผ่่าน หรืือไม่่ถ้้าดููแล้ว้ไม่่เหมาะ เจ้้าหน้้าที่่รั�ักษาความปลอดภััยก็็จะเชิิญพวกเขาออกไปถ้้านั่่�นฟัังดููประหลาดและไม่่ยุุติิธรรม ใช่่แล้้วครัับ มัันเป็็นอย่่างนั้้�นจริิงๆยามเฝ้้าสมองคืือเจ้้าหน้้าที่่�รัักษาความปลอดภััยที่่�ไม่่ได้้มีีหน้้าที่่�ปกป้้องอาคารหรืือคุ้้มกัันประเทศ แต่่มีีหน้้าที่่�ดููแลสมองของคุุณ แนวคิิดใหม่่ แตกหกัแมว
แหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือคืออะไรคำ�ถามสำ�คัญนี้ตอบได้ไม่ง่ายนัก เพราะไม่มีแหล่งข้อมูลใดที่เชื่อถือได้100 เปอร์เซ็นต์สุดท้ายแล้วคุณจะต้องพิจารณาด้วยตัวคุณเองเสมอ แต่เวลาที่ผมอ่านเจอข้อความบางอย่างในสารานุกรมหรือตำ�ราเรียน ปกติแล้วผมจะเชื่อว่าข้อมูลนั้นคือเรื่องจริง เช่นเดียวกับเว็บไซต์ข่าวที่มีชื่อเสียงก็มักจะให้ข้อมูลที่แม่นยำ� ต่างกับบนติ๊กต๊อกหรือเฟซบุ๊กที่คนเราจะโพสต์เรื่องไร้แก่นสารอะไรก็ได้แต่เป็นไปได้ที่ข่าวบางชิ้นบนเว็บไซต์ยอดนิยมอาจมีข้อมูลที่ผิด และบางโพสต์บนโซเชียลมีเดียก็เป็นข้อมูลที่เชื่อถือได้คุณเชื่อคนบางคนในเรื่องบางเรื่องได้เช่นกัน เช่น ผมเชื่อหนังสือพิมพ์หรือข่าวโทรทัศน์ในการนำ�เสนอว่านักการเมืองพูดและทำ�อะไรบ้าง แต่ผมไม่จำ�เป็นต้องเชื่อข่าวสารด้านวิทยาศาสตร์ทุกเรื่องที่นำ�เสนอผ่านช่องทางนี้ว่าถูกต้องเสมอ เพราะนักข่าวไม่ได้รับการฝึกฝนมาแบบเดียวกับนักวิทยาศาสตร์ผมจะเชื่อครูคณิตศาสตร์ในหัวข้อเกี่ยวกับคณิตศาสตร์แต่ผมคงไม่เชื่อเวลาที่พวกเขาแนะนำ�ว่าเพลงไหนกำ�ลังได้รับความนิยมเรื่่�องเล่่าใหม่่ และข้้อเท็็จจริิงใหม่่ต่่างเดิินทางมาเคาะประตููพร้้อมกัับหวัังว่่าคุุณจะปล่่อยให้้พวกมัันเข้้าไปอยู่่�ในหััว แต่่ยามเฝ้้าสมองจะอยู่่�ตรงทางเข้้า มองสิ่่�งเหล่่านั้้�นตั้้�งแต่่หััวจดเท้้าแล้้วพิิจารณาว่่าควรอนุุญาตหรืือไม่่ เราทุุกคนมีียามเฝ้้าสมองและควรใส่่ใจว่่าพวกเขากำลัังทำอะไรอยู่่� เพราะยามเฝ้้าสมองนั้้�นไม่่ต่่างจากเจ้้าหน้้าที่่�รัักษาความปลอดภััย พวกเขาไม่่ได้้ตััดสิินใจถููกตลอดเวลาแล้้วคุุณต้้องการให้้ยามเฝ้้าสมองถามคำถามอะไรบ้้าง ผมขอยกสัักสองสามตััวอย่่างดัังนี้้�:ความคิดนี้สมเหตุสมผลหรือเปล่าเรื่องราวนี้ขัดแย้งกับความจริงบางอย่างที่เรารู้อยู่แล้วหรือไม่ข้อเท็จจริงนี้มาจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือใช่ไหม
28ถ้้าคำตอบของคำถาม 3 ข้้อนี้้�คืือ “ใช่่” แนวคิิดเหล่่านั้้�นก็็อาจได้้รัับอนุุญาตให้้ผ่่านเข้้าไปสู่่�สมองของคุุณแล้้วถ้้าเป็็นคำถามเหล่่านี้้�ล่่ะคนที่เล่าเรื่องนี้ให้ฉันฟัง เขาดูเป็นมิตรและมั่นใจหรือเปล่าฉันอยากให้เรื่องนี้เป็นจริงหรือไม่เรื่องที่ได้ฟังทÓให้ฉันรู้สึกหวาดกลัวหรือมีความสุขใช่ไหมนี่เป็นเรื่องที่น่าสนใจสุดๆ เลยใช่ไหมคำถามเหล่่านี้้�อาจไม่่ใช่่ตััวเลืือกที่่�ดีีนัักสำหรัับเหล่่านัักสืืบความจริิงในการไขคดีีปริิศนา การที่่�เรื่่�องนั้้�นน่่าสนใจ หรืือคนที่่�เล่่ามั่่�นใจก็็ไม่่ได้้หมายความว่่าเรื่่�องนั้้�นๆ เป็็นเรื่่�องจริิงหรืือคำลวงแต่่ผมเกรงว่่านี่่�อาจเป็็นคำถามบางส่่วนที่่�ยามเฝ้้าสมองของคุุณมัักจะถาม ยามเฝ้้าสมองส่่วนใหญ่่มัักจะใช้้อารมณ์์ แถมยัังค่่อนข้้างขี้้�เกีียจ และชอบตััดสิินใจจากความประทัับใจแบบผิิวเผิิน พวกมัันชื่่�นชอบแนวคิิดที่่�เรีียบง่่ายและน่่าตื่่�นเต้้นโดยมัักตััดสิินใจโดยอิิงจากเปลืือกนอก (“คนที่่�เล่่าเรื่่�องนี้้ดู�ู เป็็นคนดีีนะ”) อีีกทั้้�งยัังเป็็นนัักฝัันตััวแม่่ ยามเฝ้้าสมองพร้้อมเชิิญชวนแนวคิิดมากมายที่่�ไม่่สมเหตุุสมผลให้้ตบเท้้าเข้้ามาสู่่�สมองของคุุณเพีียงเพราะมัันเป็็นเรื่่�องที่่�ทำให้้รู้้สึึกดีีหรืือน่่าตื่่�นเต้้น บางครั้้�งมัันก็็เชื้้�อเชิิญความคิิดที่่�น่่าหวาดกลััวเข้้ามา เพราะไม่่ง่่ายเลยที่่�จะมองข้้ามเรื่่�องราวแบบนั้้�น
ปฏิเสธเบาะแสยอมรับเบาะแสปฏิเสธเบาะแส29ในขณะเดีียวกััน ยามเฝ้้าสมองยัังไล่่แนวคิิดที่่�ควรจะเปิิดทางให้้เข้้ามาเพีียงเพราะมันัเป็น็ความคิิดที่่น่่ �ารำคาญ หรืือสลัับซัับซ้้อน หรืือแค่่รู้้สึึกว่่าไม่่น่่าจะใช่่ แล้้ว…ยามเฝ้้าสมองของเซอร์์อาร์์เทอร์์ โคนััน ดอยล์์ รัับมืือกัับเบาะแสที่่�พบเจออย่่างไรล่่ะเบาะแส: ไม่่มีีใครนอกจากฟรานเซสและเอลซีีที่่�เคยพบเจอเหล่่าภููต นั่่�นไม่่ได้้หมายความว่่าเหล่่าภููตในรููปเป็็นของปลอมหรอกหรืือยามเฝ้้าสมอง: ไม่่ใช่่หรอก เหล่่าภููตอาจมีีอยู่่�จริิง แต่่ที่่�ไม่่ค่่อยมีีใครเห็็นเพราะพวกภููตอาจขี้้�อายก็็ได้้เบาะแส: ผู้้เชี่่�ยวชาญด้้านการถ่่ายภาพมองว่่าภาพพวกนี้้�เป็็นของปลอม… ยามเฝ้้าสมอง: จริิงหรืือ เป็็นไปไม่่ได้้หรอก เด็็กหญิิงอายุุแค่่นี้้�จะไปปลอมแปลงภาพถ่่ายได้้ยัังไงเบาะแส: …แต่่ผู้้เชี่่�ยวชาญเหล่่านั้้�นก็็ไม่่แน่่ใจว่่าภาพถ่่ายถููกปลอมแปลงขึ้้�นมาได้้อย่่างไรยามเฝ้้าสมอง: โอ้้ประเด็็นนี้้�แหละที่่�น่่าสนใจ หมายความว่่าเหล่่าผู้้เชี่่�ยวชาญกำลัังสัับสนอยู่่�ใช่่ไหม พวกเขาต้้องสัับสนเพราะเวทมนตร์์ของเหล่่าภููตแน่่ๆ
30เบาะแส: นี่่�คืือภาพถ่่ายสมััยก่่อน ดัังนั้้�นเวลาถ่่ายอะไรก็็ตามที่่�เคลื่่�อนไหวจะได้้ภาพที่่�เบลอมากๆ ในภาพถ่่ายฟรานเซสกัับเหล่่าภููตเริิงระบำจะเห็นน้้ ็ ำตกด้้านหลัังพร่่ามัว ั ในขณะที่่ภ�าพเหล่่าภููตซึ่่�งเริิงระบำอยู่่�กลัับคมชััดยามเฝ้าสมอง: ผมได้ยินแค่ว่า “บลา บลา บลา ภาพเหล่าภูตซึ่งกำ ลังเริงระบำ อยู่กลับคมชัด” เยี่ยมไปเลย คุณกำ ลังยืนยันกับผมว่านี่คือภาพถ่ายคุณภาพสูงหรือเปล่านะเบาะแส: ลููกพี่่�ลููกน้้องของฟรานเซสที่่�ชื่่�อเอลซีีเรีียนด้้านศิิลปะ…ยามเฝ้้าสมอง: เดี๋๋ยว หยุุดก่่อนนะ ทำไมต้้องสนใจว่่าเอลซีีเรีียนอะไร ผมคิิดว่่าเราควรปล่่อยให้้ภาพที่่�แสนสวยงามนี้้�เป็็นเครื่่�องยืืนยัันตััวเองนะยามเฝ้้าสมองคืือสิ่่�งที่่�แปลกประหลาดใช่่ไหมครัับ และยามเฝ้้าสมองของเซอร์์อาร์์เทอร์์ก็็ไม่่สามารถช่่วยอะไรเขาได้้เลย เพราะมัันโอบรัับข้้อมููลบางอย่่างอย่่างกระตืือรืือร้้น เช่่น ยอมรัับเรื่่�องภาพถ่่ายที่่�คมชััดแม้้ว่่าผู้้เชี่่�ยวชาญไม่่รู้้ว่่าถ่่ายมาได้้อย่่างไร แต่่กลัับปฏิิเสธข้้อเท็็จจริิงสำคััญเช่่นที่่�ว่่าเหล่่าผู้้เชี่่�ยวชาญคิิดว่่าภาพนี้้�เป็็นภาพที่่�ดััดแปลงขึ้้�นมา และหนึ่่�งใน “เด็็กๆ” ที่่�ว่่าคืือวััยรุ่่�นซึ่่�งเรีียนด้้านศิิลปะและทำงานในสตููดิิโอถ่่ายภาพปฏิเสธเบาะแสยอมรัับเบาะแสที่่�ถููกปรัับแต่่ง
31กระบวนการปฏิิเสธข้้อเท็็จจริิงบางอย่่างและเห็็นพ้้องกัับข้้อเท็็จจริิงอื่่�นๆ โดยขึ้้�นอยู่่�กัับผลลััพธ์์ที่่�เราคาดหวัังหรืือต้้องการจะเห็็น คืือสิ่่�งที่่�นัักจิิตวิิทยา (เหล่่าคนที่่ศึ�ึกษาว่่าความคิิดของเราทำงานอย่่างไร) เรีียกว่่าอคติิเพื่่�อยืืนยััน หรืือคุุณอาจจิินตนาการมัันเป็็นภาพยามเฝ้้าสมองที่่�เกีียจคร้้านและทำงานแบบขอไปทีีก็็ได้้หากคุุณต้้องการเป็็นนัักสืืบความจริิงแบบจริิงจัังเหมืือนกัับเชอร์์ล็็อก โฮมส์์แต่่ไม่่ใช่่แบบเซอร์์อาร์์เทอร์์โคนััน ดอยล์์ คุุณจะต้้องควบคุุมยามเฝ้้าสมองของคุุณให้้ได้้ ผมมีีเคล็็ดลัับดัังนี้้�……คุุณพร้้อมหรืือยััง……เคล็็ดลัับนั้้�นคืือการสัังเกตว่่าตััวเองรู้้สึึกอย่่างไร(ใช่่แล้้วครัับ นี่่�คืือกฎของดาร์์ทเวเดอร์์!)เมื่่�อใดก็็ตามที่่�คุุณพบเจอความคิิดใหม่่ๆ สิ่่�งที่่�คุุณเชื่่�อไม่่ใช่่แค่่ความสอดคล้้องกัันของข้้อเท็็จจริิงว่่าเป็็นอย่่างไร แต่่ยัังเป็็นเรื่่�องของอารมณ์์ความรู้้สึึก คุุณอาจรู้้สึึกโกรธ หรืือดีีใจ หรืือเศร้้า หรืือกลััวจากสิ่่�งที่่�คุุณเห็็นบนโลกอิินเทอร์์เน็็ต อ่่านเจอในหนัังสืือ เห็็นในข่่าว หรืือฟัังมาจากเพื่่�อนมื้้�อเย็็นของทุุกโรงเรีียนจะเสิิร์์ฟกะหล่่ำต้้มเปื่่�อยจนเละเป็็นกัับข้้าว?ใครก็็ตามที่่�กดลิิงก์์นี้้�จะได้้รัับช็็อกโกแลตฟรีี?วงดนตรีีที่่�ดีีที่่�สุุดในโลกกำลัังจะยุุบวง?
ความจริิงอยู่่นี่่วิิธีีหาเงิินล้้าน฿มนุุษย์์กิ้้งก่่าตามนี้้�ปลอมวัันสิ้้นโลก!เอลวิิสยัังอยู่่บุุก!หมููบิินได้้ การค้้นพบครั้้งใหม่่วายร้้ายจริิงกดเพื่่อดููลิิงก์์พระจัันทร์์ทÓจากเนยแข็็งระวััง!เอลวิิสยัังอยู่่
33เรื่่�องราวข้้างต้้นอาจจะจริิงหรืือไม่่จริิงก็็ได้้ ก่่อนที่่�คุุณจะตััดสิินใจเชื่่�อหรืือไม่่เชื่่�อ ลองสัังเกตดููว่่ามัันทำให้้คุุณรู้้�สึึก อย่่างไร โลกนี้้�เต็็มไปด้้วยเรื่่�องราวและหลายเรื่่�องก็็เป็็นความจริิง ซึ่่�งผ่่านการวิิจััยโดยเหล่่านัักวิิทยาศาสตร์์หรืือขุุดค้้นโดยทีีมนัักข่่าวที่่�ทำงานอย่่างดีีที่่�สุุดเพื่่�อส่่งมอบข้้อเท็็จจริิงให้้คุณ ุแต่่เรื่่�องราวจำนวนมากไม่่ใช่่เรื่่�องจริิง หรืือที่่มั�ักเรีียกว่่าข่่าวปลอมบางครั้้�งข่่าวเหล่่านั้้�นพยายามจะหลอกลวงคุุณ แต่่หลายครั้้�งก็็เป็็นแค่่ความพยายามเรีียกร้้องความสนใจจากคุุณ ไม่่ว่่าจะด้้วยเหตุุผลใดก็็ตาม ข่่าวปลอมมัักจะประสบความสำเร็็จโดยหลอกล่่อยามเฝ้้าสมองของคุุณด้้วยบางอย่่างที่่�ดููตลก หรืือเศร้้า หรืือน่่ากลััว ยามเฝ้าสมองของคุณมักจะตื่นเต้นง่ายมากๆ เมื่อคุณรู้สึกถึงอารมณ์รุนแรง ยามเฝ้าสมองก็มักจะตัดสินใจแบบไม่น่าไว้วางใจ เป็นการรีบร้อนตัดสินโดยอิงจากความร้สึกเสีูย้ววนิาทีแรก บางครังการทำ้แบบน้นัอาจมีประโยชน์แต่ก็เป็นไปได้ว่านั่นเป็นตัวเลือกที่เลวร้าย แทนที่จะปล่อยให้เรื่องแบบนั้นเกิดขึ้น ลองสังเกตอารมณ์รุนแรงที่ก่อตัวอยู่ภายในใจแล้วลองใจเย็นลงสักนิด ให้เวลาสักหน่อยเพื่อปรับใจให้สงบลง หากทำ เช่นนั้นแล้ว ยามเฝ้าสมองก็จะมีโอกาสพิจารณาความเป็นเหตุเป็นผลและหลักฐานมากยิ่งขึ้น นี่คือสิ่งที่เซอร์อาร์เทอร์ไม่ได้ทำ แต่คุณทำ ได้และแล้วปริศนาก็ถ ูกไขกระจ่างหลัังจากผ่่านไป 65 ปีีนัับตั้้�งแต่่เอลซีีและฟรานเซสถ่่ายรููปเหล่่าภููตเริิงระบำ วารสาร British Journal of Photography ก็็เผยแพร่่งานสืืบสวนสอบสวนที่่�น่่าทึ่่�ง นี่่�คืือบทความขนาดยาวหลายชิ้้�นที่่�ตรวจสอบวัันสิ้้นโลก!หมููบิินได้้เอลวิิสยัังอยู่่
34พยานทุุกคนและเบาะแสทุุกอย่่างจนได้้ข้้อสรุุปว่่าภาพถ่่ายนั้้�นเป็็นของปลอม พร้้อมกัับอธิิบายว่่าภาพเหล่่านั้้�นดััดแปลงขึ้้�นมาอย่่างไรภาพถ่่ายแต่่ละภาพประกอบด้้วยกระดาษที่่�ตััดเป็็นรููปภููต ซึ่่�งเอลซีีลอกลายมาจากหนัังสืือนิิทาน หนึ่่�งในนั้้�นได้้รัับการ “ยกระดัับ” ด้้วยศิิลปิินภาพถ่่ายที่่�ถููกขอร้้องให้้ปรัับแต่่งภาพเพื่่�อให้้สวยงามยิ่่�งขึ้้�นเมื่่�ออััดเป็็นภาพขนาดใหญ่่ ย้้อนกลัับไปในสมััยนั้้�นยัังไม่่มีีการประมวลผลภาพถ่่ายแบบดิิจิิทััล เหล่่าศิิลปิินที่่�ต้้องการปรัับแต่่งภาพส่่วนที่่�เบลอต้้องใช้้พู่่�กัันละเอีียดระบายสีีลงบนภาพถ่่าย ศิิลปิินคนดัังกล่่าวตั้้�งใจมากไปสัักหน่่อยโดยใส่่รายละเอีียดมากมายเข้้าไปตามจิินตนาการของเขาภาพถ่่ายอีีกภาพหนึ่่�งคืือการรวม 2 ภาพเข้้าด้้วยกััน ภาพหนึ่่�งคืือภาพฟรานเซส อีีกภาพหนึ่่�งคืือภาพภููตที่่�ตััดออกมาแล้้วติิดไว้้เพื่่�อให้้ดููราวกัับว่่าภููตน้้อยกำลัังลอยอยู่่�ตรงสายตาของฟรานเซส เอลซีีคืือผู้้เชี่่�ยวชาญในการรวมภาพ 2 ภาพเข้้าด้้วยกััน หนึ่่�งในงานที่่�เธอต้้องทำบ่่อยๆ คืือการนำภาพถ่่ายของทหารรวมเข้้ากัับภาพถ่่ายครอบครััวของเขา มัันเป็็นงานที่่�น่่าเศร้้า ทหารนายนั้้�นอาจเสีียชีีวิิตระหว่่างสงครามโลกครั้้�งที่่� 1 ครอบครััวของเขาจึึงอยากให้้ช่่วยตััดต่่อภาพเพราะนี่่�เป็็นวิิธีีเดีียวที่่�จะทำให้้ทุุกคนปรากฏอยู่่�ในรููปใบเดีียวกัันได้้ขณะที่่�วารสาร British Journal of Photography กำลัังอธิิบายสารพััดเทคนิิคที่่�ใช้้ในการดััดแปลงภาพถ่่าย พวกเขาก็็ได้้รัับจดหมายจากหญิิงชราวััย 82 ปีี ชื่่�อของเธอคืือ…เอลซีี!โดยที่่�เอลซีีมีีเรื่่�องอยากจะสารภาพ…
35เอลซี ไรต์วายรายจอมลวง้เอลซีไรต์ไม่ใช่คนเลว ที่จริงแล้วผมคิดว่าเธอเป็นคนดีมากด้วยซ้Óไปแต่แล้วทÓไมเธอจึงหลอกคนอื่นและโกหกเกี่ยวกับเรื่องนี้มาตลอด 65 ปีล่ะ จดหมายของเอลซีที่จ่าหน้าถึง British Journal of Photography อธิบายว่าเรื่องทั้งหมดนี้มีจุดเริ่มต้นจากการเล่นตลกขÓขันแต่พวกเธอ “พาตัวเองเข้าไปพัวพัน…ในสถานการณ์ที่ยุ่งเหยิงอย่างยิ่ง”เพราะแม่ของเอลซีดันเอาภาพถ่ายใบนั้นไปให้ผู้ใหญ่คนอื่น ๆ ดูจนวันหนึ่งมันไปถึงมือเซอร์อาร์เทอร์โคนัน ดอยล์แทนที่เรื่องนี้จะเป็นแค่เรื่องขÓขันในครอบครัว มันกลับบานปลายใหญ่โต เนื่องจากเซอร์อาร์เทอร์เป็นหนึ่งในคนที่โด่งดังที่สุดในอังกฤษในตอนแรกเอลซีตัดสินใจโกหกเพื่อปกป้องน้องสาวของเธอ และเธอเองก็ภาคภูมิใจในทักษะของตัวเองทั้งในฐานะช่างภาพและศิลปิน แต่เมื่อเวลาล่วงเลยผ่านไปเธอเลือกที่จะโกหกเพราะการเปิดเผยความจริงคงนับเป็นเรื่องที่โหดร้ายอย่างยิ่ง เธอไม่สามารถบอกความจริงได้เพราะมันจะทÓให้ทั้งเซอร์อาร์เทอร์และพ่อแม่ของเธอต้องอับอาย ดังนั้นเธอจึงเก็บงÓความจริงไว้เกือบตลอดชีวิต จนวันนี้ วันที่เธออายุมากพอที่จะเป็นยายทวด เธอจึงตัดสินใจเปิดเผยความจริงเอลซีคือเครื่องเตือนใจว่าบางครั้งคนเราก็โกหกเพราะเห็นแก่คนอื่น ไม่ใช่เพราะต้องการทÓร้ายใคร แต่ในฐานะนักสืบความจริง เราจÓเป็นต้องตื่นตัวและทÓสมองให้ปลอดโปร่งเสมอ อย่าเป็นเหมือนกับเซอร์อาร์เทอร์
ลบสุดยอด ั36เซอร์์อาร์์เทอร์์เข้้าใจโลกของเบาะแสและนัักสืืบ ความจริิงและความลวง แต่่เขาไม่่เข้้าใจว่่าความรู้้สึึกตััวเองทรงพลัังมากเพีียงใด เรื่่�องนี้้�สอนให้้รู้้ว่่าถ้้าเราต้้องการเป็็นนัักสืืบความจริิงมืืออาชีีพ คุุณจำเป็็นต้้องเชี่่�ยวชาญในการจัับความรู้้สึึกของตััวเอง แต่่ไม่่ถึึงขนาดควบคุุมอารมณ์์ตลอดเวลานะครัับ เพีียงแต่่ต้้องมั่่�นใจว่่าจะไม่่ปล่่อยให้้อารมณ์์ควบคุุมคุุณ
เอกสารลบัเคล็ดลับ เทคนิค และเครื่องมือ37มาทบทวนร่่วมกัันว่่าเราเรีียนรู้้อะไรไปบ้้าง พร้้อมกัับวางแผนภาคปฏิิบััติิว่่าเราจะเป็็นนัักสืืบความจริิงที่่ดีีกว่่าเดิิมได้้อย่่างไร1) จำำไว้้เสมอว่่ายามเฝ้้าสมองของคุุณมัักจะตััดสิินใจอย่่างรีีบร้้อนว่่าควรใส่่ใจกัับเรื่่องไหนและเรื่่องอะไรที่่คุุณควรปฏิิเสธ2) ทำำตามกฎของดาร์์ทเวเดอร์์ นั่่นคืือค้้นหาความรู้้สึึกของตััวเอง เมื่่อคุุณได้้เห็็นหรืือได้้ฟัังเรื่่องราวใด ๆ เรื่่องเหล่่านั้้นทำำให้้คุุณรู้้สึึกอย่่างไร อารมณ์์แบบไหนที่่ก่่อขึ้้นในใจคุุณ ความรู้้สึึกเหล่่านั้้นอาจเข้้ามาขััดขวางกระบวนการคิิดที่่เฉีียบคมของคุุณได้้3) เรามัักจะเผชิิญแรงกดดัันให้้ตััดสิินใจอย่่างรีีบเร่่ง และการตััดสิินเช่่นนั้้นก็็มัักจะนำำไปสู่่ตััวเลืือกที่่เลวร้้าย ลองใช้้เวลามากขึ้้นสัักนิิดแล้้วคิิดช้้าลงสัักหน่่อย4) หากใครสัักคนบอกคุุณว่่าถ่่ายรููปภููตได้้ที่่สวนในบ้้าน คุุณอาจต้้องคิิดให้้รอบคอบก่่อนที่่จะเริ่่มเขีียนหนัังสืือทั้้งเล่่มเพื่่อเล่่าเรื่่องภาพถ่่ายเหล่่านั้้น…