The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

ມີເນື້ອໃນສຶກສາກ່ຽວກັບ: ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສຳຄັນ, ປະຫວັດການຄົ້ນຄວ້າ, ແນວຄວາມຄິດຂອງ ບັນດານັກວິທະຍາສາດ, ການກຳເນີດ ແລະ ວິວັດທະນາການຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ຫຼັກຖານວິວັດ ທະນາການ, ກົນໄກ ການວິວັດ, ກົກເຄົ້າ ແລະ ປະຫວັດການຂະຫຍາຍຕົວຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ພື້ນຖານກ່ຽວກັບຈຸລັງ, ການແບ່ງຈຸລັງ, ການແລກປ່ຽນທາດ ແລະ ພະລັງງານ, ໂລກຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ລະບົບນິເວດ ແລະ ການອະນຸ ລັກສິ່ງແວດລ້ອມ.

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Thadthasine, 2022-04-06 03:40:17

ຊີວະສາດທົ່ວໄປ

ມີເນື້ອໃນສຶກສາກ່ຽວກັບ: ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສຳຄັນ, ປະຫວັດການຄົ້ນຄວ້າ, ແນວຄວາມຄິດຂອງ ບັນດານັກວິທະຍາສາດ, ການກຳເນີດ ແລະ ວິວັດທະນາການຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ຫຼັກຖານວິວັດ ທະນາການ, ກົນໄກ ການວິວັດ, ກົກເຄົ້າ ແລະ ປະຫວັດການຂະຫຍາຍຕົວຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ພື້ນຖານກ່ຽວກັບຈຸລັງ, ການແບ່ງຈຸລັງ, ການແລກປ່ຽນທາດ ແລະ ພະລັງງານ, ໂລກຂອງສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ, ລະບົບນິເວດ ແລະ ການອະນຸ ລັກສິ່ງແວດລ້ອມ.

Keywords: ຊີວະສາດທົ່ວໄປ

ຄ. ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດທ່ົ ມີ ຕີ ະຫອດໄປມີ : ພະລງັ ງານແສງ, ພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນ, ພະລງັ ງານລມົ ,
ພະລງັ ງານນາໍ້ ...

ນອກຈາກສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ກີ ່ົ າວມານແີ້ ລວ້ ຍງັ ມສີ ່ົ ິງແວດລອ້ ມຕົ່ າງໆທ່ົ ມີ ະນຸດສາ້ ງຂນ້ ອກີ ເຊົ່ ັນ ຖະໜນົ ,
ຫນົ ທາງຕກຶ ອາຄານສະຖານທ່ົ ,ີ ໂຮງຈກັ ໂຮງງານ ແລະ ອ່ົ ນື ໆເວາົ້ ລວມແລວ້ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມມຢີ ່ົ ູຢົ່ າງກະແຈກກະຈາຍ
ແລະ ມີການພົວພັນເຊົ່ ິງກນັ ແລະ ກັນ, ຖາ້ ສົ່ ິງແວດລອ້ ມໃດໜ່ົ ງຖືກທໍາລາຍມນັ ຈະກະທົບກະເທືອນເຖິງ
ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມຂາ້ ງຄຽງສະເໝ,ີ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະ ຊາດ ເຊ່ົ ງິ ມະນດຸ ເຮາົ ສາມາດນໍາ
ມາໃຊໃ້ ນການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ເຮາົ ສາມາດສາ້ ງແຜນວາດການປະກອບຂອງຊະນດິ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມໄດດ້ ່ົ ງັ ນ.ີ້

ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດ

ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະ ຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດອົ່ ນື ໆ
ທົ່ ສີ າມາດສາ້ ງໄດມ້ ີ ຊາດທ່ົ ບີ ່ົ ໍສາມາດສາ້ ງ ມີ
- ອາກາດ ໄດມ້ ີ - ພະລງັ ງານແສງສະຫົ່ ວາງ
- ດນິ - ພະລງັ ງານຄວາມຮອ້ ນ
- ປົ່ າໄມ ້ - ແຮົ່ ທາດຕ່ົ າງໆ - ພະລງັ ງານລມົ
- ດນິ - ນໍາ້ ມນັ - ພະລງັ ງານນ
- ສດັ - ພະລງັ ງານໄຟຟາ້
- ຖ່ົ ານຫນີ

- ແກດັ ທໍາມະຊາດ

ແຜນວາດ ຊະນດິ ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດຕົ່ າງໆ

ຮູບ 6.3 ສດັ ປົ່ າສະຫງວນ

4.2 ລະບບົ ນເິ ວດ
ນເິ ວດວິທະຍາເອນີ້ ຕາມພາສາວ່ົ າ ເອໂກໂລຊີ (Ecologic) ເຊົ່ ງິ ມາຈາກຄໍາວ່ົ າ Oikos ແລະ Logos ເຊ່ົ ິງ

Oikos ມຄີ ວາມໝາຍວົ່ າ ບາ້ ນ ຫື ທ່ົ ພີ ກັ ພາອາໄສ, ສົ່ ວນຄໍາວ່ົ າ Logos ມຄີ ວາມ ໝາຍວ່ົ າ ການຮກັ ສາ, ດ່ົ ງັ ນນັ້ ,
ເມົ່ ອື ລວມກບັ ທງັ ສອງເຂາົ້ ກນັ ຈ່ົ ງມຄີ ວາມໝາຍວ່ົ າ ການສາໍ ພນັ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ.

46

ລະບົບນິເວດ (Eco Systeme) ແມົ່ ນໂຄງສາ້ ງຄວາມສໍາພັນລະຫວ່ົ າງສົ່ ິງທົ່ ີມີຊີວິດຊະນິດຕົ່ າງໆ ກັບ
ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ົ ດີ າລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ົ ູ. ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທຸກຊະນດິ ຕງັ້ ແຕ່ົ ນອ້ ຍສຸດຈນົ ເຖິງພວກພດື ແລະ ສດັ ຊນັ້ ສູງຕອ້ ງການ
ສ່ົ ງິ ຕົ່ າງໆ ໃນແວດລອ້ ມເພົ່ ອື ເປັນເງ່ົອື ນໄຂພາໃຫມ້ ກີ ານດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ົ ູໄດ້ ເຊົ່ ນັ ອາກາດ, ນຳື້ , ແສງສະຫວົ່ າງເຊ່ົ ງິ ທງັ
ໝດົ ເອນີ້ ວ່ົ າ ແວດລອ້ ມທາງກາຍະພາບ, ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕ່ົ ລະຊະນດິ ທ່ົ ອີ າໄສຢົ່ ູຮ່ົ ວມກນັ ຖວື ່ົ າ ເປັນສະພາບແວດລອ້ ມ

ທາງຊວີ ະພາບ.
ຄວາມສາໍ ພນັ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫາຍຊະນດິ ຕາມທາໍ ມະຊາດ ສາມາດສກສາໄດ້ 2 ສ່ົ ວນຄ:ື

ສົ່ ວນທີ 1 ແມົ່ ນການຖ່ົ າຍທອດພະລງັ ງານຈາກພວກສາ້ ງອາຫານເອງໄດໂ້ ອໂຕໂຕບ (Autotrophe) ໄປຫາ
ພວກສາ້ ງອາຫານເອງບົ່ ໍໄດເ້ ຮເຕໂຣໂຕບ (Heterotrophe) ຫື ຖົ່ າຍທອດພະລງັ ງານລະຫວົ່ າງ ພວກເຮເຕໂຣໂກບ

(Heterotrophe) ດວ້ ຍກນັ .
ສົ່ ວນທີ 2 ແມ່ົ ນການໝູນວຽນແຮົ່ ທາດຕ່ົ າງໆລະຫວ່ົ າງສະພາບແວດລອ້ ມກບັ ສົ່ ິງທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ . ເຮດັ ໃຫເ້ ກີດ

ວງົ ວຽນຂອງທາດອາຫານ.
ລະບບົ ນເິ ວດບ່ົ ໍວົ່ ານອ້ ຍ ຫື ໃຫຍົ່ ຕອ້ ງປະກອບມີ 2 ພາກສົ່ ວນຄ:ື
ພາກສ່ົ ວນ 1: ພາກສົ່ ວນທ່ົ ບີ ົ່ ໍມຊີ ວີ ດິ (Abiotique Component) ໄດແ້ ກົ່ ທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດ ແລະ ອະ

ນງົ ຄະທາດ ເຊ່ົ ນັ ດນິ , ນຳ້ື , ອາກາດ, ອຸນ ຫະພູມ, ຄວາມຊົ່ ຸມ ແລະ ແສງສະຫວົ່ າງ,
ພາກສົ່ ວນ 2: ພາກສ່ົ ວນທ່ົ ີມີຊີວິດ (Biotique Component) ໄດແ້ ກົ່ ສ່ົ ິງທ່ົ ີມີຊີວິດຊະນີດຕ່ົ າງໆ ເຊົ່ ິງມີ

ບດົ ບາດແຕກຕ່ົ າງກນັ ໄປໃນແຕົ່ ລະລະບບົ ນເິ ວດ.

4.3 ຄວາມໝາຍຂອງຊວີ ະນານາພນັ
ຊວີ ະນາໆພນັ ໝາຍເຖງິ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຢົ່ າງຫວງຫາຍນບັ ຕງັ້ ແຕ່ົ ພັນ ແລະ ຊະນດິ ຂນ້ ໄປເຊົ່ ງິ ດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ົ ູໃນ

ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມໃດໜົ່ ງ ຫື ຢ່ົ ູໃນບໍລເິ ວນໃດໜົ່ ງ, ຄວາມຈງິ ແລວ້ ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຊວີ ະນາໆພນັ ນນັ້ ມອີ ງົ ປະກອບ

ຢ່ົ ູສາມຢ່ົ າງຄ:ື

1. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຊະນດິ ຕ່ົ າງໆ

2. ຄວາມຫາກຫາຍທາງດາ້ ນກາໍ ມະພນັ ວທິ ະຍາ

3. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ

4.3.1 ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຊະນດິ ຕ່ົ າງໆ
ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຊະນດິ ຕ່ົ າງໆ ແມ່ົ ນໝາຍເຖງິ ຄວາມຫາກຫາຍຊະນດິ ຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີ ວດິ ທ່ົ ມີ ຢີ ົ່ ູໃນພນື້ ທ່ົ ີ

ໜ່ົ ງ ເຊ່ົ ງິ ມຄີ ວາມໝາຍຢ່ົ ູສອງແງ່ົຄື ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຊະນດິ ແລະ ຄວາມສະໝຸ່ ຳສະເໜຂີ ອງຊະນດິ .
• ຄວາມຫາຍຊະນດິ ຄື ຈາໍ ນວນຊະນດິ ຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕ່ົ ຫໍ ວົ ໜ່ົ ວຍເນອື້ ທົ່ .ີ
• ຄວາມສະໝາສະເໜີຂອງຊະນດິ ແມ່ົ ນໝາຍເຖິງອດັ ຕາສົ່ ວນຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ຕ່ົ າງໆທ່ົ ີມີ

ໃນພນື້ ທ່ົ ນີ ນັ້ .
ໃນພນື້ ທົ່ ີໜ່ົ ງໆຈະມຄີ ວາມຫາກຫາຍຊະນດິ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ີວິດຫາຍທົ່ ສີ ຸດ ກ່ົ ໍຕ່ົ ໍເມ່ົ ອື ມຈີ ໍານວນສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ
ຫາຍຊະນດິ ແຕົ່ ລະຊະນດິ ມອີ ດັ ຕາສົ່ ວນເທົ່ າົ ກນັ , ຕວົ ຢ່ົ າງ: ຢົ່ ູເຂດໜາວຊເີ ບຣີໃນ 1 ເຮກັ ຕາມຕີ ນົ້ ໄມພ້ ຽງແຕົ່ 1-5
ຊະນດິ , ເຂດແຫງ້ ແລງ້ ຂອງປະເທດໄທໃນ 1 ເຮກັ ຕາມຕີ ນົ້ ໄມ ້ 54 ຊະນດິ .

4.3.2. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງກາມະພນັ ວທິ ະຍາ
ຄວາມຫາກຫາຍຂອງກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ແມ່ົ ນໝາຍເຖງິ ຄວາມຫາກຫາຍຂອງແຊນ (Genes) ທົ່ ມີ ຢີ ່ົ ູໃນສົ່ ງິ

ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕົ່ ລະຊະນດິ , ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ດຽວກນັ ອາດຈະມແີ ຊນແຕກຕ່ົ າງກນັ ໄປ ຕາມສາຍພນັ ທຸກ ເຊົ່ ນັ ເຂາົ້ ມີ
ຫາຍພນັ ນບັ ພນັ ຊະນດິ , ມນັ ຝຣົ່ ງັ , ສາລໝີ າກເຜດັ , ໝາກເຂອື ກຸ່ ມຫີ ວງຫາຍສາຍພນັ , ຄວາມຫາກຫາຍຂອງສາຍ
ພນັ ຢົ່ ູໃນພດື ທົ່ ທີ ໍາການຜະລດິ ໃນດາ້ ນກະສກິ ຈະມໜີ ອ້ ຍກວ່ົ າພດື ທົ່ ຢີ ່ົ ູໃນທໍາມະຊາດ ເພາະວົ່ າພນັ ພດື ທ່ົ ນີ ໍາມາຜະລິດ

47

ໃນວຽກງານກະສກິ ໍາ ແມ່ົ ນໄດຖ້ ືກດດັ ແປງພນັ ມາແລວ້ ຫື ຄນົ ເຮາົ ໄດດ້ ດັ ແປງພນັ ມາແລວ້ ເຊ່ົ ງິ ມນັ ຕ່ົ າງກບັ ພດື ປ່ົ າທົ່ ີ
ໄດປ້ ັບປຸງຕນົ ເອງເຂາົ້ ກບັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ແີ ຕກຕ່ົ າງກນັ ໃນທາໍ ມະຊາດ, ດ່ົ ງັ ນນັ້ , ຈົ່ ງເຮດັ ໃຫພ້ ດື ທົ່ ຢີ ່ົ ູໃນທໍາມະຊາດມີ

ຫາຍຊະນດິ ພນັ .
ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃດກໍຕາມທົ່ ຖີ ກື ທາໍ ລາຍເຮດັ ໃຫມ້ ຈີ າໍ ນວນຫຸດໜອ້ ຍຖອຍລງົ ຈະເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມຫາກຫາຍທາງ

ກາໍ ມະພນັ ສູນຫາຍໄປເຊ່ົ ງິ ເປັນການສູນເສຍຊບັ ພະຍາກອນທ່ົ ມີ ຄີ ຸນຄົ່ າສູງ.

4.3.3. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ
ຄວາມຫາກຫາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ ແມ່ົ ນໝາຍເຖງິ ຄວາມແຕກຕົ່ າງກນັ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສຂອງ

ກົ່ ຸມປະຊາກອນໃດໜ່ົ ງກບັ ກົ່ ຸມປະຊາກອນອ່ົ ນື ໆ. ຄວາມແຕກຕ່ົ າງຂອງລະບບົ ນເິ ວດແບົ່ ງເປັນສາມຢ່ົ າງຄ:ື
1. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຖ່ົ ນິ ກາໍ ເນດີ ຕາມທາໍ ມະຊາດ.

2. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງການທດົ ແທນ.

3. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງພູມປີ ະເທດ.
ກ. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຖົ່ ນິ ກໍາເນດີ
ຄວາມຫາກຫາຍຂອງຖົ່ ນິ ກໍາເນດີ ແມ່ົ ນໝາຍເຖິງແຕົ່ ລະຖົ່ ິນກໍາເນດີ ຈະມສີ ະພາບແວດລອ້ ມແຕກຕ່ົ າງກນັ
ເຊົ່ ນັ ແມ່ົ ນ, ລເຊ, ຫວ້ ຍໜອງ, ຄອງບງ, ພູຜາ, ຖຳ້ື ເຫວ, ຫາດຊາຍ ແລະ ແຕ່ົ ລະຖົ່ ນິ ກາໍ ເນດີ ຢ່ົ ູໃນສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມນນັ້
ຈະມສີ ົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອາໄສຢ່ົ ູແຕກຕ່ົ າງກນັ ໄປຕາມຄວາມເໝາະສມົ ກບັ ເງ່ົອື ນໄຂດລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ິດແຕົ່ ລະ
ຊະນດິ . ຕວົ ຢົ່ າງ ຕາມແມ່ົ ນເຊມຄີ ວາຍປ່ົ າອາໄສຢ່ົ ູ, ຫາດຊາຍມນີ ກົ ຍູງ, ໜາ້ ຜາມເີ ຍອື ງຜາເປັນ ຕນົ້ .
ໂດຍທົ່ ວົ ໄປແລວ້ ຢົ່ ູບ່ົ ອນໃດມຖີ ່ົ ິນກໍາເນີດໂດຍທໍາມະຊາດຫາຍຢ່ົ າງ ຢົ່ ູທົ່ ນີ ນັ້ ຈະປະກອບມສີ ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ິດຫາຍ

ຊະນດິ ອາໄສຢົ່ ູ.

ຂ. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງການທດົ ແທນ
ຄວາມຫາກຫາຍຂອງການທົດແທນ ແມົ່ ນໝາຍເຖິງການທົດແທນພືດ ແລະ ສັດຄືນໃໝ່ົ ເຊົ່ ິງພາຍຫັງ
ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມໃນບໍລເິ ວນໜົ່ ງຖືກທໍາລາຍໄປ, ເຖິງແມົ່ ນວ່ົ າ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມໃນບໍລເິ ວນ ນນັ້ ຈະຖືກທາໍໍລາຍໂດຍ
ມະນຸດ ຫື ເກດີ ຈາກການປົ່ ຽນແປງຂອງ ທມະຊາດເອງກໍຕາມ, ຜົ່ ານມາ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໃນທໍາມະຊາດຖກື ທໍາລາຍຢ່ົ າງ
ຫວງຫາຍ ເຊ່ົ ນັ ການລົ່ າ ເນອື້ ເພ່ົ ອື ເປັນອາຫານ ແລະ ສນິ ຄາ້ ການທາໍ ລາຍປົ່ າຖາງໄຮົ່ , ການຕດັ ໄມຂ້ າຍ, ເກດີ ໄຟປ່ົ າ,
ເກດີ ນໍາ້ ຖວ້ ມ, ເກດີ ແຫງ້ ແລງ້ , ເກດີ ພາຍຸ ແລະ ອ່ົ ນື ໆ ທງັ ໝດົ ນລີ້ ວ້ ນເຮດັ ໃຫສ້ ົ່ ງິ ແວດລອ້ ມມກີ ານປ່ົ ຽນແປງອັນ
ເປັນຜນົ ສະທອ້ ນເຖິງ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕ່ົ າງໆ, ການຖືກທໍາລາຍນຈີ້ ະຖືກສາ້ ງຂນ້ ໂດຍສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນທໍາມະຊາດເຮັດ
ໃຫປ້ ່ົ າດົ່ ັງ ກົ່ າວຄືນສ່ົ ູສະພາບເດີມເຮົາເອີນ້ ການທົດແທນນີວ້ ່ົ າ ການທົດແທນທາງນິເວດວິທະຍາ ແລະ ໃນນີ້
ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມບາງແຫ່ົ ງທົ່ ຖີ ກື ທາໍ ລາຍກໍຈະຖກື ມະນຸດທດົ ແທນໂດຍການປູກຄນື .

ຄ. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງພູມປີ ະເທດ
ຄວາມຫາກຫາຍຂອງພູມປີ ະເທດ ແມ່ົ ນເວາົ້ ເຖງິ ຢົ່ ູໃນປະເທດໃດປະເທດໜ່ົ ງເຊົ່ ງິ ແຕົ່ ລະ ເຂດແຂວງເມອື ງ
ແລະ ບາ້ ນ ເຊ່ົ ງິ ແຕົ່ ລະທອ້ ງຖົ່ ນິ ຈະມສີ ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມໃນທາໍໍມະຊາດທົ່ ແີ ຕກຕົ່ າງ ກນັ ຫາຍຢົ່ າງ ເຊ່ົ ນັ ມແີ ມ່ົ ນ, ລໍາເຊ,
ຫວ້ ຍ, ຄອງບງ, ຖຜາ, ຫາດຊາຍ, ພູເຂາົ , ແກງ້ , ຕາດ, ພະ ລານຫນີ ແລະ ອ່ົ ນື ໆ ເຊ່ົ ງິ ສົ່ ງິ ຕ່ົ າງໆທ່ົ ເີ ກດີ ຂນ້ ໂດຍທໍາມະ
ຊາດນີ້ ໄດຜ້ ່ົ ານຫາຍຍຸກປະຫວັດສາດ ຈ່ົ ງເກີດມກີ ານທົດແທນສົ່ ິງທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ິດຫາຍຢ່ົ າງຂນ້ ແທນ ເຊ່ົ ັນ ມທີ ົ່ ງົ ຫຍາ້ ,
ປ່ົ າໄມ,້ ສດັ ສາວາສ່ົ ງິ ຊະນດິ ຕົ່ າງໆເກດີ ຂນ້ .

4.4 ຄວາມສາຄນັ ຂອງຊວີ ະນານາພນັ
ມະນຸດໄດຮ້ ບັ ຜນົ ປະໂຫຍດຫາຍຢົ່ າງຈາກສ່ົ ິງທ່ົ ີມຊີ ວີ ດິ ໃນທຳມະຊາດ, ສ່ົ ງິ ທົ່ ີມຊີ ີວດິ ມຄີ ຸນຄ່ົ າ ຫາຍຢ່ົ າງຕ່ົ ໍ

ເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ ຂອງມະນຸດ ບ່ົ ໍວ່ົ າປະເທດທ່ົ ຈີ ະເລນີ ກຄໍ ປື ະເທດທົ່ ກີ ຳລງັ ພດັ ທະນາ 3/4 ຂອງປະຊາກອນ

ໃນໂລກແມ່ົ ນໄດນ້ ຳໃຊສ້ ະໝຸນໄພຈາກທໍາມະຊາດມາຜະລິດຢາປົວພະຍາດໂດຍສະເພາະແມ່ົ ນປະເທດດອ້ ຍ

48

ພດັ ທະນາ, ສ່ົ ວນປະເທດທົ່ ພີ ດັ ທະນາແລວ້ ມໂີ ຮງງານອຸດສາຫະກາໍ ຜະລດິ ກົ່ ໍໄດນ້ ຳໃຊວ້ ດັ ຖຸໃນທໍາມະຊາດນບັ ມູນຄົ່ າ
ຕງັ້ ຫາຍຮອ້ ຍລາ້ ນມາຜະລດິ ຢາ, ເຄົ່ ອື ງອຸປະໂພກ, ບລໍ ໂິ ພກ ແລະ ເຄ່ົ ອື ງໃຊຕ້ ່ົ າງໆ.

ຕວົ ຢົ່ າງ :

- ປະເທດຈນີ ໃຊສ້ ະໝຸນໄພກວ່ົ າ 5.100 ຊະນດິ ມາຜະລດິ ຢາ.

- ໂຊຫວຽດໃຊສ້ ະໝຸນໄພກວົ່ າ 2.500 ຊະນດິ ມາຜະລດິ ຢາ.

ອງົ ການອະນາໄມໂລກ ໄດສ້ ະໜບັ ສະໜຸນໃຫໃ້ ຊສ້ ະໝຸນໄພຈາກທໍາມະຊາດມາຜະລດິ ຢາ. ປະຈບຸ ນັ ມຢີ າ
ປະຕຊິ ວີ ະນະຫາຍກວົ່ າ 3.000 ຊະນດິ ທົ່ ໄີ ດຜ້ ະລດິ ຈາກດນິ , ນອກຈາກນນັ້ ມະນຸດ ຍງັ ໄດອ້ າໄສສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕ່ົ າງໆ
ໃນທໍາມະຊາດ ເຊົ່ ນັ ພດື , ສດັ , ຈລຸ ນິ ຊີ ເປັນອາຫານ, ເປັນວດັ ຖຸດບິ ທ່ົ ໃີ ຊໃ້ ນອຸດສາຫະກຳ, ຫດັ ຖະກໍາ, ກະສກິ ໍາ

ການກະເສດອກີ ດວ້ ຍ.
ຕະຫອດຫາຍຮອ້ ຍປີຜ່ົ ານມາ ມະນຸດໄດນ້ ໍາເອາົ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫາຍຢ່ົ າງໃນປ່ົ າມາບາລຸງລຽ້ ງ ແລະ ປັບປຸງໃຫ້

ເໝາະສມົ ກບັ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງຕນົ .

ຕວົ ຢົ່ າງ

- ສດັ ງວົ , ຄວາຍ, ໝ,ູ ໝາ, ໄກ່ົ , ເປັດ, ຊາ້ ງ, ມາ້ , ແບ.້ ..
- ພດື : ເຂາົ້ , ສາລ,ີ ເຂາົ້ ຝ້າງ, ຜກັ ກາດ, ຝາ້ ຍ, ອອ້ ຍ, ດອກໄມ.້ ..
ມະນດຸ ໄດນ້ ໍາເອາົ ສ່ົ ງິ ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວນີ້ ມານໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງຕນົ ທງັ ເປັນອາຫານ, ເປັນແຮງງານ, ເປັນ
ເຄ່ົ ອື ງໃຊເ້ ຄົ່ ືອງເອຍ້ ອ້ ງ ແລະ ອົ່ ນື ໆ ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ໃຊເ້ ຂົາ້ ໃນວຽກງານທຸລະ ກດິ ທົ່ ອງທົ່ ຽວຕົ່ າງໆ ເຊ່ົ ັນ ສວນ
ວດັ ທະນະທໍາ, ສວນສດັ ເຊົ່ ງິ ນໍາລາຍໄດມ້ າໃຫມ້ ະນຸດຢົ່ າງມາກມາຍມະຫາທານ.

5. ຊບັ ພະຍາກອນທຳມະຊາດ ແລະ ການອະນຸລກັ

ໃນລະບບົ ນເິ ວດໜົ່ ງປະກອບດວ້ ຍສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ 2 ຢົ່ າງຄື ສ່ົ ງິ ບ່ົ ມໍ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊ່ົ ງິ 2 ຢົ່ າງນີ້ ໄດ້
ໝນູ ວຽນໄປມາໂດຍຜ່ົ ານວງົ ຈອນຂອງແຮົ່ ທາດຕົ່ າງໆ ສົ່ ງິ ເຫົ່ າົ ນແີ້ ມົ່ ນ ຊບັ ພະຍາກອນ ທາໍໍມະຊາດທ່ົ ມີ ຢີ ົ່ ູໃນໂລກ,
ຊບັ ພະຍາກອນເຫ່ົ າົ ນມີ້ ບີ າງຢ່ົ າງກກໍ ບັ ຄນື ມາໃຊໄ້ ດອ້ ກີ ສ່ົ ງິ ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວໝາຍເຖງິ ສົ່ ງິ ທົ່ ບີ ່ົ ມໍ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫາຍລວມທງັ ນ, ອກົ
ຊແີ ຊນ, ກາກໂບນກິ ແລະ ເຕ.ີ ແຕົ່ ຍງັ ມຊີ ບັ ພະຍາກອນ ສົ່ ວນໜ່ົ ງທ່ົ ບີ ່ົ ໍສາມາດນໍາມາໃຊໄ້ ດອ້ ກີ ຖາ້ ເຮາົ ຊມົ ໃຊຫ້ າຍ
ເທ່ົ າົ ໃດນບັ ວນັ ຊບັ ພະຍາກອນເຫົ່ າົ ນນັ້ ຈະໝດົ ໄປຍອ້ ນວົ່ າຂະບວນການທ່ົ ຈີ ະສາ້ ງທດົ ແທນຄນື ໃໝ່ົ ແມົ່ ນຕອ້ ງໃຊ້
ເວລາອນັ ຍາວນານ ນບັ ເປັນລາ້ ນໆປີ, ຊບັ ພະຍາກອນເຫົ່ າົ ນນັ້ ໄດແ້ ກ່ົ ຖ່ົ ານຫນີ , ເຫກັ , ຊນື , ຄາ, ອາລູມຍິ ມົ ແລະ
ອ່ົ ນື ໆ. ໂດຍທ່ົ ວົ ໄປແລວ້ ຊບັ ພະຍາກອນທົ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຈໍາເປັນຕ່ົ ໍມະນຸດແມ່ົ ນຊບັ ພະຍາກອນທ່ົ ສີ າມາດໝູ
ນວຽນກບັ ຄນື ມາໃຊໄ້ ດອ້ ກີ . ຖາ້ ມະນດຸ ຫາກນໍາໃຊຊ້ ັບພະຍາກອນເຫ່ົ າົ ນນັ້ ໃຫເ້ ໝາະສມົ , ຊບັ ພະຍາກອນເຫົ່ າົ ນນັ້ ກໍ

ຈະຄງົ ຕວົ ແລະ ຮບັ ໃຊໄ້ ດດ້ ນົ ນານ, ແຕົ່ ໃນຕວົ ຈງິ ແລວ້ ມະນຸດມກັ ໃຊຊ້ ບັ ພະຍາກອນ ບາງຢ່ົ າງຫາຍ ແລະ ໄວເກນີ
ໄປ, ໂດຍບ່ົ ໍຄໍານງເຖິງຜນົ ເສຍຫາຍທ່ົ ີຈະຕາມ ມາພາຍຫັງ, ຈົ່ ງເຮດັ ໃຫ້ ເກດີ ຜນົ ເສຍຫາຍຫາຍຂນ້ ເຊ່ົ ັນ ການ
ບຸກເບກີ ແມົ່ ນ ແລະ ປົ່ າໄມບ້ ລໍ ເິ ວນ ແຄມນເພ່ົ ອື ສາ້ ງເຂົ່ ອື ນໄຟຟາ້ , ການທໍາລາຍປົ່ າໄມເ້ ພ່ົ ອື ສາ້ ງແຫ່ົ ງທ່ົ ອງທ່ົ ຽວ, ການ
ຖາງປ່ົ າ ເພົ່ ອື ເຮດັ ໄຮ່ົ , ການຕດັ ໄມເ້ ປັນສນິ ຄາ້ ຂາອອກ ແລະ ອົ່ ນື ໆ. ສ່ົ ງິ ທງັ ໝດົ ທ່ົ ກີ ົ່ າວມານລີ້ ວ້ ນແຕ່ົ ເປັນການທໍາ
ລາຍຊບັ ພະຍາກອນທາໍໍມະຊາດທງັ ນນັ້ . ດ່ົ ງັ ນນັ້ , ມະນຸດຄວນຮຽນຮູເ້ ພົ່ ອື ພອ້ ມກນັ ປົກປັກຮກັ ສາ ແລະ ອະນຸລກັ
ໄວ້ ໃຫຄ້ ນົ ຮ່ົຸ ນຕົ່ ໍໆໄປໄດນ້ າໍໍໃຊ້ ຊບັ ພະຍາກອນທ່ົ ໝີ ູນວຽນມຄີ ື ຊບັ ພະຍາກອນປ່ົ າ ໄມ,້ ສດັ ປົ່ າ ແລະ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ

ໃນທະເລ.

5.1 ຊບັ ພະຍາກອນປ່ົ າໄມ ້
ປົ່ າໄມເ້ ປັນຊັບພະຍາກອນທົ່ ສີ ໍາຄນັ ຢ່ົ າງໜ່ົ ງ ເພາະເປັນແຫ່ົ ງທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສຂອງສດັ ແລະ ມະນຸດ, ຊົ່ ວຍເກບັ

ຄວາມຊ່ົ ຸມຊົ່ ນື , ເປັນແຫ່ົ ງຕນົ້ ນາໍ້ ລໍາທານ, ເປັນອາຫານ, ຜະລດິ ເຄ່ົ ອື ງນົ່ ຸງຫ່ົ ມົ ຕະ ຫອດຮອດຢາຮກັ ສາໂລກ ພວກສະ

49

ໝຸນໄພຕ່ົ າງໆ. ປັດຈບຸ ນັ ປະລມິ ານປ່ົ າໄມຂ້ ອງທຸກປະເທດໄດ້ ຫຸດລງົ ຢ່ົ າງໄວວາຍອ້ ນການເພົ່ ມີ ໃນຂອງປະຊາກອນ
ຫາຍ, ເຮດັ ໃຫຄ້ ວາມຕອ້ ງການໃນການຜະ ລດິ ທາງກະເສດຕະກາເພົ່ ມີ ເນອື້ ທ່ົ ຫີ າຍຂນ້ , ການໃຊຜ້ ະລດິ ຕະພນັ ໄມ ້
ມາເຮດັ ບົ່ ອນຢົ່ ູອາໄສ, ເຄ່ົ ອື ງ ອຸປະໂພກ, ບໍລໂິ ພກນບັ ມນື້ ບັ ຫາຍຂນ້ , ການຈດັ ການອະນຸລກັ ປົ່ າໄມມ້ ຄີ ວາມຈໍາເປັນ,

ສໍາຄນັ ແລະ ຮບີ ດ່ົ ວນ ແລະ ຕອ້ ງການໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮ່ົ ວມມຈື າກຫາຍຝົ່ າຍ ຕອ້ ງເຜຍີ ແຜ່ົ ຄວາມຮູໃ້ ນ ດາ້ ນຄວາມສໍາ
ຄນັ ຂອງປ່ົ າໄມທ້ ົ່ ມີ ຕີ ່ົ ໍມະນຸດ ແລະ ລະບບົ ນເິ ວດ, ອອກກດົ ໝາຍຄວບຄຸມບ່ົ ໍໃຫມ້ ີ ການທ ໍາໍ ລາຍປົ່ າຊະຊາຍ, ດູແລ
ປົ່ າສະຫງວນແຫົ່ ງຊາດໄວໃ້ ຫມ້ ປີ ະສດິ ທພິ າບດ,ີ ຕອ້ ງໃຫຜ້ ູທ້ ົ່ ໄີ ດ້ ຮບັ ສປະທານປົ່ າໄມປ້ ະຕບິ ດັ ຢ່ົ າງຖກື ຕອ້ ງຕາມຫກັ
ວຊິ າການ ແລະ ຫາ້ ມບຸກລຸກທໍາລາຍປ່ົ າເພົ່ ອື ເຮດັ ໄຮົ່ ເຄົ່ ອື ນທົ່ .ີ

ຊບັ ພະຍາກອນປົ່ າໄມໄ້ ດແ້ ບ່ົ ງອອກເປັນ 2 ປະເພດໃຫ່ົ ຍຄ:ື
1. ປະເພດປ່ົ າໄມທ້ ົ່ ປີ ົ່ ຽນໃບ.
2. ປະເພດປົ່ າໄມບ້ ົ່ ປໍ ່ົ ຽນໃບ.
ກ. ປະເພດປ່ົ າໄມບ້ ່ົ ໍປ່ົ ຽນໃບ
ປົ່ າໄມບ້ ່ົ ໍປົ່ ຽນໃບ ແມ່ົ ນປົ່ າທ່ົ ມີ ສີ ຂີ ຽວງາມຕະຫອດປີເນ່ົ ອື ງຈາກໄມທ້ ງັ ໝດົ ໃນປ່ົ າບົ່ ໍມກີ ານ ປົ່ ຽນໃບປົ່ າດົ່ ງັ ກົ່ າວ
ນໄີ້ ດແ້ ກ່ົ : ປ່ົ າດງົ ດບິ , ປົ່ າດນິ ຊົ່ ຸມຊົ່ ນື , ປ່ົ າດນິ ແຫງ້ ແລງ້ , ປົ່ າດນິ ພູເຂາົ , ປົ່ າບລໍ ເິ ວນ ນເຄມັ ແລະ ປົ່ າບໍລເິ ວນນຈດັ .

ຂ. ປະເພດປົ່ າໄມປ້ ົ່ ຽນໃບ
ຕນົ້ ໄມທ້ ົ່ ຢີ ່ົ ູໃນປົ່ າປະເພດນີ້ ແມົ່ ນພວກທ່ົ ສີ າມາດປ່ົ ຽນໃບໃນລະດູຝົນປົ່ ານຈີ້ ະຂຽວງາມ ແຕ່ົ ພໍເຖິງລະດູແລງ້
ຈະບ່ົ ໍຂຽວງາມຍອ້ ນໃບໄມຫ້ ່ົ ນົ ແລະ ມກັ ເກດີ ໄຟໄໝປ້ ່ົ າໃນເຂດນເີ້ ນົ່ ອື ງຈາກມີ ໃບໄມແ້ ຫງ້ ຫາຍ, ປ່ົ າປະເພດນແີ້ ມ່ົ ນ
ມປີ ົ່ າເບນັ ຈະພນັ ເຊົ່ ງິ ມພີ ດື ຊະນດິ ໄມໄ້ ຜ່ົ ປະປົນຢົ່ ູ ແລະ ຍງັ ມໄີ ມສ້ ກັ , ໄມດ້ ົ່ ູ, ໄມແ້ ດງ, ໄມຍ້ າງ, ໄມຂ້ ົ່ າ, ໄມໄ້ ລົ່ , ໄມ ້
ບງົ , ໄມພ້ ຸງ, ໄມພ້ າງປະປົນຢົ່ ູເອີນ້ ວົ່ າໂຄກ, ປ່ົ າແພະ ມຢ່ົ ູຕາມດນິ ພຽງ ແລະ ພູເຂາົ ມໄີ ມດ້ ່ົ ູ, ໄມແ້ ດງ, ໄມແ້ ຕຂ້ ົ່ າ,
ແລະ ອົ່ ນື ໆ; ປ່ົ າ ຫຍາ້ ມີ ຫຍາ້ ຄາ, ຫຍາ້ ເພກັ , ຫຍາ້ ແຝກ ແລະ ອົ່ ນື ໆ .

• ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຊບັ ພະຍາກອນປົ່ າໄມ ້
ປົ່ າໄມມ້ ຄີ ຸນປະໂຫຍດຫາຍຕົ່ ໍການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງມະນຸດທາງກງົ ແລະ ທາງອອ້ ມຄື :

ກ. ປະໂຫຍດທາງກງົ ປະກອບມີ 4 ຢົ່ າງ:
- ໄດຈ້ າກການນາໍໍໄມມ້ າສາ້ ງອາຄານບາ້ ນເຮອື ນ ແລະ ນໍາມາຜະລດິ ເປັນຜະລດິ ຕະພນັ ຕ່ົ າງໆ ເຊ່ົ ນັ
ເຟີນເີ ຈ,ີ້ ເຈຍ້ , ໄມຂ້ ດີ ໄຟ ແລະ ອົ່ ນື ໆ.
- ໃຊສ້ ົ່ ວນຕົ່ າງໆຂອງພດື ເປັນອາຫານ ເຊ່ົ ນັ ຜກັ , ໝາກໄມ,້ ເຂາົ້ …
- ໃຊເ້ ສນັ້ ໄຍທົ່ ໄີ ດຈ້ າກເປືອກໄມ ້ ແລະ ເຄອື ໄມມ້ າຖກັ , ຕເປັນເຄົ່ ອື ງນົ່ ງຸ ຫ່ົ ມົ , ເຊອື ກ ແລະ ອົ່ ນື ໆ ເຊ່ົ ນັ
ໄຍໄໝ, ປ່ົ ານ, ປໍ ແລະ ອ່ົ ນື ໆ.

- ໃຊຜ້ ະລດິ ເປັນຢາປົວພະຍາດຊະນດິ ຕົ່ າງໆ.

ຂ. ປະໂຫຍດທາງອອ້ ມ
- ປ່ົ າໄມເ້ ປັນແຫ່ົ ງກາເນດີ ຂອງຕນົ້ ນລທານ ເພາະຕນົ້ ໄມຈ້ າໍ ນວນຫວງຫາຍຢົ່ ູໃນປົ່ າຈະ ເຮດັ ໃຫນ້ ຝົນ
ທ່ົ ຕີ ກົ ລງົ ມາຊມລງົ ໃນພນື້ ດນິ ກາຍເປັນນໍາ້ ໃຕດ້ ນິ ເຊົ່ ງິ ຈະໄຫຊມິ ມາໃສົ່ ແມ່ົ ນຳື້ ທານເຮດັ ໃຫມ້ ນີ ໄຫ

ຕະຫອດປີ.
- ປົ່ າໄມເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຊົ່ ຸມຊ່ົ ນື ແລະ ອາຍນທ່ົ ເີ ກດີ ຈາກການຫາຍໃຈຂອງພດື ທົ່ ມີ ຢີ ່ົ າງຫວງຫາຍ

ໃນປ່ົ າເຮດັ ໃຫອ້ າຍນໃນປົ່ າເພ່ົ ມີ ຂນ້ ສູງ ແລະ ເຮດັ ໃຫອ້ ຸນຫະພູມຫຸດລງົ . ອາຍນຳື້ ຈະຖືກກົ່ ນັ ຕວົ
ກາຍເປັນເມກ ແລະ ເຮດັ ໃຫມ້ ຝີ ົນຕກົ ລງົ ມາສົ່ ູໜາ້ ດນິ , ເຮດັ ໃຫບ້ ໍລເິ ວນທົ່ ມີ ປີ ່ົ າໄມມ້ ຄີ ວາມຊ່ົ ຸມຊົ່ ນື

ຢ່ົ ູຕະຫອດທຸກໆ ລະດູການ, ເຮດັ ໃຫຝ້ ົນຕກົ ຕາມລະດູການ.

50

- ປ່ົ າໄມເ້ ປັນບົ່ ອນພກັ ຜົ່ ອນ ແລະ ສກສາຄວາມຮູ ້ ບໍລເິ ວນທ່ົ ມີ ປີ ່ົ າໄມຈ້ ະເຮັດໃຫພ້ ູມປີ ະເທດສວຍ
ງາມຈາກທາໍ ມະຊາດລວມທງັ ສດັ ປ່ົ າ ດ່ົ ງັ ນນັ້ , ຈົ່ ງເປັນແຫົ່ ງພກັ ຜ່ົ ອນຢ່ົ ອນໃຈ. ປ່ົ າໄມຍ້ ງັ ເປັນທ່ົ ລີ ວມ
ຂອງພດື ແລະ ສດັ ເປັນຈາໍ ນວນຫວງຫາຍສະນນັ້ ຈົ່ ງກາຍເປັນບ່ົ ອນ ທົ່ ມີ ະນຸດສກສາຫາຄວາມຮູ.້

- ປ່ົ າໄມຊ້ ່ົ ວຍຢັບຢັງ້ ຄວາມຮຸ ນແຮງຂອງລມົ ພະຍຸ ແລະ ປອ້ ງກນັ ໄພນໍາ້ ຖວ້ ມ.
- ປ່ົ າໄມຊ້ ່ົ ວຍປອ້ ງກນັ ການກດັ ເຊາະ, ການເຈ່ົ ອື ນຂອງໜາ້ ດນິ ທ່ົ ເີ ກດີ ຈາກນຝົນແຮງ ແລະ ລມົ ພດັ ແຮງ

ຍອ້ ນມປີ ່ົ າໄມຊ້ ່ົ ວຍຢັບຢັງ້ ເຮດັ ໃຫກ້ ານປົ່ ຽນແປງຂອງດນິ ເກດີ ຂນ້ ໜອ້ ຍ ແລະ ຊ່ົ ວຍໃຫແ້ ມ່ົ ນລທານ
ຕ່ົ າງໆບກົ ແຫງ້ ໄວ.ເວາົ້ ລວມແລວ້ ປົ່ າໄມປ້ ຽບເໝອື ນເຄົ່ ອື ງ ກດີ ຂວາງຕາມທໍາມະຊາດ ດົ່ ງັ ນນັ້ , ປົ່ າໄມ ້
ຈ່ົ ງິ ມປີ ະໂຫຍດຫາຍທາງດາ້ ນຍຸດທະສາດ.

5.2 ຊບັ ພະຍາກອນສດັ ປ່ົ າ
ຊບັ ພະຍາກອນສດັ ປົ່ າ ເປັນຊບັ ພະຍາກອນທົ່ ເີ ຮດັ ໃຫມ້ ປີ ະລມິ ານເພົ່ ມີ ຂນ້ ໄດ້ ແລະ ໃຫປ້ ະ ໂຫຍດຕ່ົ ໍມະນຸດ

ຫາຍ, ເຊົ່ ນັ : ຜະລດິ ຕະພນັ ຈາກສດັ ປ່ົ າໃຊເ້ ປັນເຄົ່ ອື ງນົ່ ຸງຫົ່ ມົ ຫື ອຸດສາຫະກໍາແປຮູບ ຈາກຂນົ ສດັ ເຊົ່ ນັ ເຂາົ , ໜງັ ຂນົ

ແລະ ກະດູກ ສດັ ປ່ົ າຊ່ົ ວຍແຜົ່ ພນັ ພດື , ຊ່ົ ວຍກາຈດັ ສດັ ຕູພດື .

ຕວົ ຢົ່ າງ
ເຈຍຊ່ົ ວຍກນິ ແມງໄມ ້ ແລະ ສດັ ຊະນດິ ອົ່ ນື ທ່ົ ເີ ປັນສດັ ຕູພດື . ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມປີ ະໂຫຍດ ໃນດາ້ ນການໝູ

ນວຽນຂອງທາດຕ່ົ າງໆດໍາເນນີ ໄປຕາມທໍາມະຊາດ, ໃນປັດຈບຸ ນັ ສດັ ປ່ົ າຖກື ທຳລາຍ ຫາຍຍອ້ ນປົ່ າໄມຖ້ ກື ທຳລາຍເຮດັ
ໃຫບ້ ົ່ ອນຢົ່ ູອາໄສ ແລະ ອາຫານຫຸດລງົ , ຍົ່ ງິ ໄປກວ່ົ ານນັ້ ຍງັ ຖກື ມະນຸດມາເປັນອາຫານ ແລະ ສນິ ຄາ້ ຈນົ ເຮດັ ໃຫສ້ ດັ ປ່ົ າ
ບາງຊະນດິ ທນູ ພນັ ໄປເລຍີ .

ຕວົ ຢົ່ າງ
ສດັ ທ່ົ ຫີ ຸດລງົ ຈໍານວນຫວງຫາຍໄດແ້ ກົ່ ງເູ ຫ່ົ າົ , ນກົ ຍູງ, ໄກົ່ ຂວາ, ເສອື , ຊາ້ ງ, ແຮດ ແລະ ສດັ ອົ່ ນື ໆອກີ ຫາຍ
ຊະນດິ .
ເພົ່ ອື ເປັນການອະນຸລກັ ປົກປັກຮກັ ສາສດັ ປົ່ າໃຫມ້ ຊີ ວີ ດິ ສບື ຕົ່ ໍໄປເຖິງອະນຸຊນົ ຄນົ ຮ່ົຸ ນຫງັ ດົ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ົ ງໄດແ້ ບົ່ ງ

ສດັ ປ່ົ າອອກເປັນສອງປະເພດຄ:ື

ປະເພດ 1
ສດັ ປ່ົ າສະຫງວນເປັນສັດທົ່ ຫີ າຍາກ ແລະ ມຈີ ໍານວນໜອ້ ຍທ່ົ ີສຸດໃນປັດຈຸບັນ ຫື ບາງຊະນດິ ກໍສູນພນັ ໄປ

ແລວ້ ລວມມີ ນກົ ຈອກຟາ້ , ແຮດ, ກະທງິ , ຄວາຍປົ່ າ, ນກົ ຍູງ, ໂອງ, ລະມງັ , ເຍອື ງຜາ, ນກົ ກະລຽນ, ໝູປົ່ າ ແລະ
ອົ່ ນື ໆ.

ປະເພດ 2:
ສດັ ປົ່ າຄຸມ້ ຄອງເປັນສດັ ປົກກະຕບິ ົ່ ໍນຍິ ມົ ໃຊເ້ ປັນອາຫານ ເຊົ່ ນັ ຄ່ົ າງ, ທະນ,ີ ເຫນັ , ໄກົ່ ຟາ້ , ນກົ ອນິ ຊ,ີ ແຮງ້ ຊາ້ ງ

, ກະທງິ , ກວາງໝ,ີ ຟານ, ເປັດນ ແລະ ອົ່ ນື ໆ.

• ຄຸນປະໂຫຍດຂອງສດັ ປົ່ າ
ສດັ ປ່ົ າໃຫປ້ ະໂຫຍດຫາຍຢົ່ າງແກ່ົ ມະນຸດ ແລະ ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດອ່ົ ນື ໆ ແຕ່ົ ມະ ນຸດບ່ົ ໍໃຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ຕົ່ ໍ
ສດັ ປ່ົ າຢ່ົ າງຫວງຫາຍເທ່ົ າົ ທົ່ ຄີ ວນ ສດັ ປ່ົ າມປີ ະໂຫຍດເຊົ່ ນັ :

- ດາ້ ນເສດຖະກດິ ການຄາ້ ສັດປ່ົ າຊາກສດັ ປົ່ າແຕົ່ ລະປະເທດໃນປີໜົ່ ງໆໄດນ້ ຳລາຍໄດໃ້ ຫແ້ ກົ່ ມະນຸດຢົ່ າງ
ຫວງຫາຍ, ນອກນຍີ້ ງັ ລວມເຖງິ ການທ່ົ ອງທົ່ ຽວເພ່ົ ອື ຊມົ ສດັ ນໍາອກີ .

- ດາ້ ນອາຫານ ມະນຸດໄດເ້ ອາົ ຊນີ້ ຂອງສດັ ປ່ົ າເປັນອາຫານເປັນເວລາດນົ ນານມາແລວ້ ນອກ ນຍີ້ ງັ ໄດນ້ າໍໍໃຊ້
ນໍແຮດ, ກະດູກເຜອື ງຜາເຂາົ ກວາງອ່ົ ອນ, ເລອື ດ ແລະ ກະເພາະຄ່ົ າງ, ບໜີ .ີ ຍງີ ເທົ່ າົ ກໍຍງັ ໃຊເ້ ປັນອາຫານ

ແລະ ຢາປົວພະຍາດ.

51

- ໃຊເ້ ປັນເຄົ່ ືອງປະດັບ ນອກຈາກໃຊເ້ ປັນອາຫານ ແລະ ຢາແລວ້ ຍງັ ໃຊອ້ ະໄວຍະວະຕ່ົ າງໆ ຂອງສັດເປັນ
ເຄ່ົ ອື ງປະດບັ ອົ່ ນື ໆອກີ ເຊ່ົ ນັ ໜງັ ໃຊເ້ ຮດັ ກະເປຸ໋ ົາ, ເກບີ , ເຄ່ົ ອື ງນ່ົ ງຸ ຫ່ົ ມົ , ງາ ຊາ້ ງ ໃຊເ້ ປັນເຄ່ົ ອື ງປະດບັ ກະດູກ

ຂນົ ສດັ ໃຊເ້ ຮດັ ດາ້ ມມດີ , ແກະສະຫກັ ຕົ່ າງໆ
- ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນດາ້ ນວທິ ະຍາສາດ ສດັ ປ່ົ າໄດຊ້ ົ່ ວຍໃຫກ້ ານຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດປະ ສບົ ຜນົ ສາໍ ເລດັ ເຊ່ົ ັນ

ໝ,ູ ກະແຕ, ລງີ ມາທດົ ລອງໃນການພສິ ູດຜນົ ສາໍ ເລດັ ໃນການຜະ ລດິ ຢາຕົ່ າງໆ.
ນອກຈາກນສີ້ ດັ ປ່ົ າຍງັ ມຄີ ຸນປະໂຫຍດຫາຍຢົ່ າງຕົ່ ມໍ ະນດຸ ແລະ ທາໍໍມະຊາດ.

• ການອະນຸລກັ ສດັ ປ່ົ າ
ສັດປ່ົ າຂອງລາວກົ່ ໍຄືກນັ ກບັ ປະເທດອົ່ ືນທົ່ ີຖືກທໍາລາຍຈນົ ຫຸດລົງປັນຈໍານວນມະຫາສານ ເພ່ົ ອື ເຮັດໃຫມ້ ີ
ຊບັ ພະຍາກອນສດັ ປົ່ າຕະຫອດໄປ ຈົ່ ງມຄີ ວາມຈໍາເປັນຕອ້ ງຊ່ົ ວຍກນັ ອະນຸລກັ ສດັ ເຫົ່ າົ ນໄີ້ ວໂ້ ດຍມຫີ ກັ ການດໍາເນນີ

ງານ 5 ຢ່ົ າງຄ:ື
- ອອກກດົ ໝາຍຄວບຄຸມເພ່ົ ອື ປອ້ ງກນັ ບົ່ ໍໃຫສ້ ດັ ມຈີ າໍ ນວນຫຸດລງົ ຫື ສູນພນັ .
- ຄວບຄຸມສດັ ຕູຂອງສດັ ປົ່ າ ເຊ່ົ ນັ ບົ່ ໍໃຫສ້ ດັ ລຽ້ ງເຂາົ້ ໄປໃນບໍລເິ ວນທົ່ ມີ ສີ ດັ ປ່ົ າຢ່ົ ູ ເພາະສດັ ລຽ້ ງ ອາດນໍາເຊອື້
ພະຍາດເຂາົ້ ໄປແຜົ່ ລະບາດ, ຍາດແຫ່ົ ງອາຫານຂອງສດັ ປົ່ ານອກີ .
- ຈດັ ຕງັ້ ເຂດອະນລຸ ກັ ສດັ ປົ່ າເພົ່ ອື ໃຫສ້ ດັ ປົ່ າມທີ ົ່ ຢີ ່ົ ູອາໄສ, ມອີ າຫານກນິ ແລະ ສາມາດແຜົ່ ພນັ ຕາມທໍາມະຊາດ
ໄດ້ ຫື ອາດຈະຈດັ ຕງັ້ ເຂດອະນຸລກັ ສດັ ປົ່ າທ່ົ ຫີ າຍາກ ແລະ ກຳລງັ ຈະສູນພນັ ຂນ້ ໃນແຫ່ົ ງໃດໜົ່ ງຂອງທຳມະ
ຊາດໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ເງ່ົອື ນໄຂດລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສດັ ເຫ່ົ າົ ນນັ້ .

ຮູບທີ 6.4 ສດັ ປົ່ າແມ່ົ ນຊບັ ພະຍາກອນທຳມະຊາດ

52

- ຂະຫຍາຍພນັ ສດັ ປົ່ າໃຫມ້ ຈີ າໍ ນວນຫາຍຂນ້ ໂດຍການເພາະລຽ້ ງທົ່ ປີ ະສມົ ພນັ ແບບທໍາມະຊາດ ຫື ໃຊວ້ ທິ ີ
ປະສມົ ພນັ ທຽມສາໍ ລບັ ສດັ ປົ່ າທ່ົ ຫີ າຍາກ ຫື ກໍາລງັ ຈະສູນພນັ .

- ປັບປຸງເຂດອະນຸລກັ ສດັ ປົ່ າໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ເງ່ົອື ນໄຂດລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສດັ ເຊົ່ ນັ ທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສ ແຫ່ົ ງອາຫານແຫົ່ ງ
ນຳື້ , ທ່ົ ີຫົບໄພ, ບ່ົ ອນແຜົ່ ເຜົ່ າົ ພັນທັງນກີ້ ່ົ ໍເປັນເງ່ົ ອື ນໄຂສາ້ ງໃຫປ້ ະຊາກອນ ຫື ຊຸມຊນົ ຂອງສັດປົ່ າມີຈໍາ

ນວນດົ່ ຸນດົ່ ຽງໃນທຳມະຊາດ.

5.3. ຊບັ ພະຍາກອນຈາກທະເລ
ເປັນແຫົ່ ງຊັບພະຍາກອນທົ່ ສີ ໍາຄັນນອາຫານ, ແຮົ່ ທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ, ການນໍາໃຊ້ ຊບັ ພະຍາກອນທາງ

ທະເລມາເປັນອາຫານ ແລະ ຕອ້ ງໃຊເ້ ຕກັ ໂນໂລຊທີ ່ົ ທີ ນັ ສະໄໝເພົ່ ອື ໃຫມ້ ຜີ ນົ ຜະລດິ ຕະສູງຫອດເວລາ, ປອ້ ງກນັ ບົ່ ໍ
ໃຫເ້ ກດີ ມນົ ລະພດິ ທາງທະເລ ຫື ການປົ່ ຽນແປງອົ່ ືນໆ ທ່ົ ສີ ະ ທອ້ ນເຖິງຄວາມດ່ົ ຸນດ່ົ ຽງຂອງທໍາມະຊາດໃນທະເລ
ເຊົ່ ນັ ຮກັ ສາອດັ ຕາຄວາມເຄມັ ຂອງນາໍໍໃຫສ້ ະ ໜາສະເໝີ ໂດຍການຄວບຄຸມປະລມິ ານນໍາ້ ຈາກແຫ່ົ ງຕ່ົ າງໆລົງສົ່ ູ
ທະເລຢ່ົ າງປົກກະຕເິ ພົ່ ືອເຮດັ ໃຫ້ ສດັ ເຊ່ົ ນັ ກຸງ້ , ຫອຍ, ປູ, ປາ ຂະຫຍາຍຕວົ ແລະ ແຜ່ົ ພນັ , ເພາະພນັ ໄດເ້ ຕັມທີ
ແລະ ເປັນແຫ່ົ ງອາ ຫານຂອງສດັ ຊະນດິ ຕົ່ າງໆທົ່ ອີ າໄສໃນທະເລ ຄວບຄຸມການປະມງົ ໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມຫກັ ວຊິ າການ
ເຊົ່ ນັ ຈບັ ປານອ້ ຍ ແລະ ບົ່ ໍຈບັ ປາໃນລະດູປະສມົ ພນັ , ພອ້ ມນນັ້ ກໍຕອ້ ງສ່ົ ງົ ເສມີ ການເພາະລຽ້ ງ ສດັ ນຕາມຝົ່ ັງທະເລ

ໃຫມ້ ກີ ານແຜົ່ ຂະຫຍາຍຫາຍ ແລະ ໃຫມ້ ຄີ ຸນນະພາບສູງ.
ຕະຫອດຊາຍຝົ່ ັງທະເລມປີ ່ົ າຊາຍເລນ (ປ່ົ ານເຄມັ ), ຫາດຊາຍ ແລະ ແນວປະກາລງັ ປະກາລັງແມ່ົ ນສັດບ່ົ ໍມີ

ກະດູກສນັ ຫງັ ດໍາລງົ ຊວີ ດິ 2 ແບບຄື ຢົ່ ູດົ່ ຽວ ແລະ ຢົ່ ູເປັນກົ່ ຸມ, ປະກາລງັ ມຮີ ູບຮົ່ າງເປັນທົ່ ມີ ຂີ ະໜາດ 1 mm - 1 cm
ຮ່ົ າງກາຍຫຸມ້ ຫົ່ ໍໂດຍທາດຫນີ ປູນເຮດັ ໃຫມ້ ຫີ າຍ ຮູບຊງົ ແຕກຕ່ົ າງກນັ ໄປ ແລະ ຂະຫຍາຍໄດໃ້ ນອຸນຫະພູມທະເລ
ຕງັ້ ແຕົ່ 18 - 27 ມີ ແສງ ແດດເໝາະສມົ , ຢ່ົ ູເລກິ ບ່ົ ໍເກນີ 50m ແລະ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໄດສ້ ະເພາະນທະເລໃນເຂດ
ອບົ ອຸນຂອງໂລກເທ່ົ າົ ນນັ້ . ໃນປີໜົ່ ງປະກາລງັ ຈະສາ້ ງໂຄງສາ້ ງຫຸມ້ ຫົ່ ໍຮົ່ າງກາຍໄດ້ 6 - 7mm ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ອີ າໄສຢົ່ ູ
ໃນປະກາລງັ ມີ ເທ່ົ າົ ທະເລ, ຫຍາ້ ທະເລ, ສດັ ຟອງນ, ລູກປະກາລງັ , ກນັ ລະ ຟັງຫາ, ດອກໄມທ້ ະເລ, ໝອນທະເລ,
ສດັ ອ່ົ ນື ໆ ເຊົ່ ນັ ປູ, ປາ, ກຸງ້ , ຫອຍ, ປາມກ, ປີງທະເລ, ດາວທະເລ.

• ຄຸນປະໂຫຍດຂອງຊບັ ພະຍາກອນທະເລ
ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຢ່ົ ູໃນທະເລມຄີ ຸນປະໂຫຍດຫາຍຢ່ົ າງຕ່ົ ສໍ ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຢ່ົ ູບກົ ໂດຍສະເພາະແມ່ົ ນມະ ນດຸ ບ່ົ ວໍ ົ່ າທາງກງົ
ກົ່ ໍຄທື າງອອ້ ມເຊົ່ ງິ ຜນົ ປະໂຫຍດດ່ົ ງັ ກົ່ າວສະແດງອອກຄື ເຮດັ ໜາ້ ທົ່ ເີ ປັນກຳແພງກນັ ຝ່ົ ັງທະເລບົ່ ໍໃຫຖ້ ກື ກດັ ເຊາະ,

ສາ້ ງຊາຍໃຫຫ້ າດຊາຍ, ເປັນແຫ່ົ ງອາຫານໃຫແ້ ກ່ົ ມະນຸດ, ມດີ ບາງຊະນດິ ສາມາດນໍາມາຜະລດິ ເປັນຢາຕາ້ ນໂລກມະ
ເຮງັ , ເປັນສົ່ ງິ ດງດູດຈດິ ໃຈ ໃຫນ້ ກັ ທ່ົ ອງທ່ົ ຽວເຂາົ້ ມາທົ່ ຽວຊມົ ສາມາດນາໍ ລາຍໄດອ້ ນັ ມະຫາສານໃຫແ້ ກົ່ ປະເທດທົ່ ມີ ີ

ທະເລ.

• ການອະນຸລກັ ຊບັ ພະຍາກອນທະເລ
ຊບັ ພະຍາກອນທາງທະເລແມົ່ ນສມົ ບດັ ທ່ົ ເີ ກດີ ຂນ້ ຕາມທໍາມະຊາດ ແລະ ມຜີ ນົ ປະໂຫຍດ ຢົ່ າງໃຫຍົ່ ຫວງຕ່ົ ໍ
ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໂດຍສະເພາະມະນຸດ, ຜົ່ ານມາສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນທະເລຖກື ທາໍໍລາຍຢ່ົ າງ ຫວງຫາຍ, ດົ່ ງັ ນນັ້ ເພົ່ ອື ເຮັດໃຫ້

ທໍາມະຊາດໃນທະເລມຄີ ວາມດ່ົ ຸນດົ່ ຽງພວກເຮາົ ຄວນອະນລຸ ກັ ຄ:ື
- ບົ່ ໍເກບັ ເອາົ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕົ່ າງໆທົ່ ມີ ໃີ ນທະເລເອາົ ມາຊມົ ໃຊ້ ເຊົ່ ນັ ເປັນທົ່ ລີ ະນກ ຫື ປະ ດບັ ບາ້ ນເຮອື ນຕົ່ າງໆ
- ຫາ້ ມຖມິ້ ສ່ົ ງິ ເສດເຫອື ລງົ ສົ່ ູທະເລເຊ່ົ ງິ ເປັນການທາໍ ລາຍພາບທາໍ ມະຊາດອນັ ສວຍງາມຂອງທະເລໃຫໝ້ ດົ ໄປ.
- ການຈບັ ສດັ ໃນທະເລໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມຫກັ ການຂອງການປະມງົ ຄື ບົ່ ຈໍ ບັ ສດັ ນອ້ ຍ ແລະ ບົ່ ໍຈບັ ສດັ ໃນລະດູ

ອອກໄຂົ່ .
- ບົ່ ໍລະບາຍຂອງເສຍນຳ້ື ເສຍອອກຈາກໂຮງຈກັ , ໂຮງງານຈາກແຫົ່ ງຕົ່ າງໆລງົ ສົ່ ູທະເລອນັ ຈະເຮດັ ໃຫທ້ ະເລມີ

ຄວາມເສ່ົ ອື ມສູນລກັ ສະນະທາງທຳມະຊາດ.

53

6 ການຈດັ ລະບຽບສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ

6.1 ຈດຸ ມົ່ ຸງໝາຍຂອງການແບ່ົ ງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ
ການຮຽນຮູກ້ ່ົ ຽວກບັ ການຈດັ ແບົ່ ງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ມຈີ ດຸ ປະສງົ ຄ:ື
- ໃຫຮ້ ູເ້ ຖງິ ທົ່ ຕີ ງັ້ ແລະ ປະຫວດັ ຄວາມເປັນມາຂອງຊວີ ະສາດຢ່ົ ູໃນທໍາມະຊາດ.
- ໃຫຮ້ ູເ້ ຖງິ ການຈດັ ຕງັ້ ແຕ່ົ ລະຂນັ້ ຕອນຢ່ົ ູໃນຮ່ົ າງກາຍຊວີ ະສາດ.
- ລບົ ລາ້ ງການເຊົ່ ອື ຖທື ົ່ ບີ ົ່ ຖໍ ກື ຕອ້ ງຕາມວທິ ະຍາສາດທົ່ ມີ ກັ ປະກດົ ຂນ້ ໃນທໍາມະຊາດ.
- ສາ້ ງໃຫຄ້ ນົ ມແີ ນວຄດິ ຄວາມເຊ່ົ ອື ຖືອນັ ຖກື ຕອ້ ງຕ່ົ ໍການຊມົ ໃຊຊ້ ບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດ, ຮູຄ້ ຸນຄົ່ າຂອງ

ທາໍ ມະຊາດ, ຮູປ້ ົກປັກຮກັ ສາ ແລະ ເສມີ ຂະຫຍາຍຊວີ ະສາດມຄີ ຸນຄົ່ າໃນສງັ ຄມົ .
6.2 ຄວາມໝາຍ ແລະ ໜາ້ ທົ່ ຂີ ອງການຈດັ ແບົ່ ງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ

ການຈດັ ແບົ່ ງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແມ່ົ ນເປັນວຊິ າໜ່ົ ງທົ່ ມີ ຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຕ່ົ ໍການຄຸມ້ ຄອງສງັ ຄມົ , ຕົ່ ໍ ການປົກປັກຮກັ ສາ
ປັດໄຈຂອງສງັ ຄົມ... ມນັ ບ່ົ ໍພຽງແຕົ່ ເປັນບັນຫາທ່ົ ແີ ກໄ້ ຂເຫດການຂອງສັງຄົມ ແຕົ່ ມນັ ຍງັ ໄດບ້ ນັ ທກເອາົ ໄວໃ້ ນ
ປະຫວດັ ສາດແຫົ່ ງການເປັນມາຂອງສງັ ຄມົ ໃນຜົ່ ານມາ ເພ່ົ ອື ບນັ ລຸເປົາ້ ໝາຍດ່ົ ງັ ກ່ົ າວນກີ້ ານຈດັ ແບ່ົ ງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກ່ົ ມໍ ີ
ຄວາມສາໍ ຄນັ ດົ່ ງັ ນ:ີ້

- ສກສາ ແລະ ບນັ ທກການເຄົ່ ອື ນໄຫວດລງົ ຊວີ ິດຂອງຊວີ ະສາດໃນປັດຈບຸ ນັ ແລະ ພວກ ທົ່ ສີ ູນພັນໄປ
ແລວ້ , ໝາຍຄວາມວ່ົ າ ທງັ ເອາົ ຕວົ ແທນທົ່ ແີ ທຈ້ ງິ ໃນປັດຈບຸ ນັ ແລະ ປະຫວດັ ຂອງຮ່ົ ອງຮອຍເສດເຫືອໃນ
ປະຫວດັ ສາດມາເປັນຂມໍ້ ູນພສິ ູດຫກັ ຖານ ແລະ ທງັ ເອາົ ບນັ ຫາ ຂອງການຖົ່ າຍທອດເຊອື້ ແນວໃນຂະບວນ

ການວວິ ດັ ທະນາການມາເປັນຫກັ ຖານຕດັ ສນິ .
- ຈຳແນກການພວົ ພນັ ເຊອື້ ສາຍລະຫວົ່ າງກົ່ ຸມຊວີ ະສາດອ່ົ ນື ໆ ຢົ່ ູໃນຂະບວນການວວິ ດັ ຊວີ ະ ສາດແຕົ່ ລະກ່ົ ຸມ

ກບັ ເງ່ົອື ນໄຂດລງົ ຊວີ ດິ ຄາ້ ຍຄກື ນັ , ມປີ ະສບົ ການໃນການປັບຕວົ ເພ່ົ ອື ແທດເໝາະກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ
ແຕົ່ ລະໄລຍະ, ມກີ ກົ ເຄາົ້ ການກໍາ ເນດີ ຈາກປັດໄຈດຽວ ກນັ ເພົ່ ອື ຈດັ ສນັ ໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມເຊອື້ ສາຍຂອງ
ມນັ , ດວ້ ຍມກີ ານວເິ ຄາະວໄິ ຈຢ່ົ າງຖ່ົ ີຖວ້ ນ ແລະ ຖກື ຕອ້ ງ.
- ສກສາຫາສາເຫດແຫົ່ ງການກໍາເນດີ ຊະນດິ ຊວີ ະສາດໃໝ່ົ , ນບັ ແຕ່ົ ຕນົ້ ກໍາເນດີ ຮ່ົ າງກາຍຊີ ວະສາດຂນ້ ມາ

ຊະນດິ ຊີວະສາດກໍມກີ ານປ່ົ ຽນແປງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວໄປພອ້ ມໆກນັ ກັບ ການມປີ ະສົບການຈາກ
ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂນ້ ໄປເລອື້ ຍໆ.
- ຈໍາແນກທ່ົ ີຕັງ້ ຂອງກ່ົ ຸມຊວີ ະສາດໂດຍອີງໃສ່ົ ກດົ ເກນຊວີ ະພູມສາດໄດຢ້ ັ້ງຢືນວົ່ າ ກົ່ ຸມຊີວະສາດແຕົ່ ລະ
ຊະນດິ ກົ່ ໍມຄີ ວາມຊນິ ເຄຍີ ແທດເໝາະກບັ ເງົ່ອື ນໄຂພູມສາດໃຜມນັ ແລະ ຍງັ ມວີ າດຊງົ , ຮູບຮ່ົ າງ, ສສີ ນັ ,
ພດຕກິ າພວົ ພນັ ກບັ ສົ່ ງິ ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວ.
ນອກຈາກນແີ້ ລວ້ ວຊິ າຈດັ ແບ່ົ ງພດື ແລະ ສດັ ຍງັ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ົ ໍວຽກງານການເສມີ ຂະຫຍາຍກະສກິ າ,
ລຽ້ ງສດັ , ເສມີ ຂະຫຍາຍເຊອື້ ແນວພນັ ທ່ົ ດີ ຂີ ອງສດັ , ພດື ແລະ ທງັ ມບີ ດົ ບາດສໍາຄນັ ໃນການປອ້ ງກນັ ທາໍໍມະຊາດ.

6.3 ປະຫວດັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງວຊິ າຈດັ ແບ່ົ ງ
ການຄົນ້ ຄວາ້ ວຊິ າອະນຸກມົ ວຖິ ານແມ່ົ ນໄດລ້ ເິ ລ່ົ ມີ ແຕົ່ ສະໄໝບູຮານແຕົ່ ວ່ົ າໃນເວລານນັ້ ຍງັ ບ່ົ ໍທນັ ໄດນ້ ໍາໃຊ້

ວທິ ະຍາສາດເພາະມະນດຸ ຫາກົ່ ໍຮູແ້ ຕົ່ ສດັ ແລະ ພດື ບາງຊະນດິ ທົ່ ເີ ຄຍີ ໃຊເ້ ທ່ົ າົ ນນັ້ ທ ອດິ ເພົ່ ນິ ມກັ ຈດັ ສດັ ຕາມທົ່ ຢີ ົ່ ູອາໄສ
ເຊົ່ ນັ ສດັ ຢົ່ ູນ, ສດັ ຢົ່ ູບກົ , ສດັ ຢ່ົ ູອາກາດ.

ຈຳນວນໜົ່ ງແມົ່ ນແບົ່ ງຕາມຄຸນປະໂຫຍດ ແລະ ຮູບໂສມຂອງສດັ ແລະ ພດື ເຊົ່ ນັ :
- ສດັ ເປັນປະໂຫຍດ ແລະ ພດື ປະເພດຫຍງັ ທ່ົ ມີ ລີ າຕນົ້ ອ່ົ ອນ.
- ສດັ ເປັນອນັ ຕະລາຍ ແລະ ພດື ປະເພດຕນົ້ ທົ່ ມີ ຫີ າຍງົ່າ.

54

- ສັດທົ່ ຄີ າ້ ຍຄຄື ົນ ແລະ ພດື ປະເພດຕນົ້ ທ່ົ ີມລີ າຕົນ້ ດຽວ. ແລະ ບາງຈໍານວນກົ່ ໍແບົ່ ງພືດຕາມເຫດຜົນທ່ົ ີ
ສາມາດເປັນຢາ ແລະ ບົ່ ໍເປັນຢາ.

ຕກົ ມາຮອດສະໄໝ 384 - 322 (ກ່ົ ອນ ຄ.ສ) ທົ່ ານ ອະລດິ ສະໂຕດແມ່ົ ນເປັນຜູທ້ ໍາອດິ ທ່ົ ີ ກົ່ ໍຕງັ້ ວິຊາ
ອະນຸກມົ ວຖິ ານຂນ້ , ທົ່ ານໄດເ້ ວາົ້ ເຖິງຮູບຮ່ົ າງລະຫວ່ົ າງກາງຂອງພດື , ສດັ ແລະ ໄດຈ້ ດັ ແບົ່ ງພດື ໄດ້ 500 ຊະນດິ ,
ແຕ່ົ ທດັ ສະນະຂອງທ່ົ ານຍງັ ມລີ ກັ ສະນະຈດິ ຕະນຍິ ມົ ເພາະທົ່ ານ ເວາົ້ ວ່ົ າ ແຕ່ົ ລະຈດຸ ພເິ ສດໃນທມະຊາດແມ່ົ ນເທວະ
ດາຊນັ້ ຟາ້ ແຖນເປັນຜູປ້ ັນ້ ແຕົ່ ງ

ທົ່ ານ ອະລດິ ສະໂຕດໄດແ້ ບ່ົ ງໂລກດອອກເປັນ 2 ໝວດໃຫຍ່ົ ຄ:ື
- ໝວດສດິ ທົ່ ມີ ເີ ລອື ດສແີ ດງ ໝາຍເຖງິ ສດັ ມກີ ະດກູ ສນັ ຫງັ Vertebrata.
- ໝວດສດັ ບົ່ ໍມເີ ລອື ດສແີ ດງ ໝາຍເຖງິ ສດັ ບ່ົ ໍມກີ ະດູກສນັ ຫງັ Invertebrata.
ນອກຈາກນີ້ ທົ່ ານຍງັ ໄດຈ້ ດັ ແບ່ົ ງພືດອອກດົ່ ງັ ນີ້ ໝວດຕນົ້ ໄມໃ້ ຫຍ່ົ ໝວດຕນົ້ ໄມເ້ ປັນພົ່ ຸມ ແລະ ໝວດຕົນ້

ຫຍາ້ .

ມາຮອດກາງສະຕະວດັ ທີ XV ທ່ົ ານ ຈອນເຣ (Jonh Ray) ນກັ ພກສາດຊາວອງັ ກດິ ໄດ້ ຈດັ ພດື ອອກເປັນ
ໃບລຽ້ ງຄົ່ ູ ແລະ ໃບລຽ້ ງດ່ົ ຽວຄນົ້ ຄວາ້ ປະຫວດັ ຄວາມເປັນມາຂອງພດື , ເກບັ ກໍາພດື ໄດ້ 15.600 ຊະນດິ ແລະ ທ່ົ ານ
ເປັນຜູທ້ ໍາອດິ ທົ່ ໄີ ດໃ້ ຊຄ້ າໍໍສບັ ວົ່ າ ຊະນດິ (Espece) ແລະ ສະກຸນ (Genre) ຢັງ້ ຢືນວ່ົ າ ການມຫີ າຍຮູບແບບແຕກ
ຕົ່ າງກນັ ແມົ່ ນຍອ້ ນເງ່ົອື ນໄຂສະພາບແວດລອ້ ມຂາ້ ງນອກຕ່ົ າງກນັ .

ມາຮອດສະຕະວດັ ທີ XVII ທົ່ ານ ໂຣເບດີ ຮຸກ (Robert Hook) ໄດຊ້ ຸກຍູວ້ ຊິ າອນກຸ ມົ ວຖິ ານຂນ້ ຕ່ົ ມື ແລະ
ເປັນຜູທ້ ໍາອດິ ທົ່ ໄີ ດນ້ ໍາໃຊກ້ ອ້ ງຈລຸ ະທດັ .

ສະຕະວດັ ທີ XVIII ທົ່ ານ ກາກວນົ ລນິ ເນ (Carlvon Linne) ນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວສະວເີ ດນັ ທ່ົ ານເປັນຜູ້
ວາງຫກັ ການໃນການຕງັ້ ຊົ່ ວື ທິ ະຍາສາດຂອງພດື ແລະ ສດັ ອອກ, ຍງັ ເປັນຜູອ້ ອກແບບ ມາດຖານຂອງການຈດັ ແບົ່ ງ.
ທົ່ ານຍງັ ໃຫນ້ ຍິ າມກ່ົ ຽວກບັ ຊະນດິ ວ່ົ າ "ແມົ່ ນກົ່ ຸມເອກະຖານທ່ົ ມີ ຄີ ວາມ ຄາ້ ຍຄກື ນັ ທາງດາ້ ນກ ໍາໍ ມະພນັ , ຈດຸ ພເິ ສດ
ຂອງຮູບປະພນັ , ສະລລິ ະສາດ ແລະ ຊວີ ະເຄມ,ີ ກົ່ ຸມເອ ກະຖານດ່ົ ງັ ກ່ົ າວສາມາດປະສມົ ພນັ ແລະ ໃຫຮ້ ່ົ າງກາຍສບື
ທອດຕົ່ ໍໆໄປເປັນລຸນ້ ໆ, ທ່ົ ານໄດວ້ າງ ວທິ ກີ ານເອນີ້ ຊົ່ ຂື ອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອອກທ່ົ ມີ ລີ ກັ ສະນະວິທະຍາສາດ, ສາກນົ ,
ຈະແຈງ້ ແລະ ງົ່າຍດາຍ, ໂດຍໃຊພ້ າສາລາຕນິ , ລາວໄດໃ້ ສົ່ ຊ່ົ ພື ດື ຫາຍກ່ົ ວາ 10.000 ຊະນດິ ແລະ ໄດແ້ ບົ່ ງສດັ ອອກ
ເປັນ 6 ເຫ່ົ າົ ຄ:ື

- ເຫົ່ າົ ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາໍ້ ນມົ (Mammalian).
- ເຫົ່ າົ ສດັ ປີກ (Aves).
- ເຫ່ົ າົ ສດັ ເຄ່ົ ງິ ບກົ ເຄ່ົ ງິ ນາ (Amphibit).
- ເຫ່ົ າົ ປາ (Pices).
- ເຫ່ົ າົ ແມງໄມ ້ (Insecta).
- ເຫົ່ າົ ຂກີ້ ະເດອື ນ, ສດັ ອ່ົ ອນແຫວ ແລະ ອົ່ ນື ໆ (Vermes).
ຈາກຂໍມ້ ູນວທິ ກີ ານຈດັ ແບົ່ ງ, ວທິ ກີ ານໃສົ່ ຊົ່ ,ື ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂອງທ່ົ ານລນິ ເນນຈີ້ ົ່ ງໄດສ້ ບື ຕົ່ ໍນ ໃຊມ້ າຮອດປະຈຸ
ບນັ , ແຕົ່ ທ່ົ ານມຈີ ດຸ ຄາ້ ງຄາຢ່ົ ູບົ່ ອນວ່ົ າ "ຊວີ ດິ ບ່ົ ໍມກີ ານປ່ົ ຽນແປງ".
ມາຮອດສະຕະວດັ ທີ XIX ທົ່ ານ ລາມາກ (J.B Lamarck) ທ່ົ ານໄດຈ້ ດັ ແບົ່ ງສດັ ອອກເປັນ ສດັ ບົ່ ໍມກີ ະດກູ
ສນັ ຫງັ (Invertebrata) ແລະ ສດັ ມກີ ະດກູ ສນັ ຫງັ (Vertebrata) ທົ່ ານໄດສ້ ະເໜີ ການຈດັ ແບົ່ ງຮ່ົ າງກາຍທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ
ຕາມແບບຂນັ້ ໄດ, ເຊ່ົ ງິ ສະແດງເຖງິ ປະຫວດັ ແຫ່ົ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕົ່ ລະດບັ ຕົ່ າໍ ຫາລະດບັ ສູງ.

ມາຮອດກາງສະຕະວດັ ທີ XIX ທົ່ ານ ດກິ ວນິ (Ch Darwin) ໄດຂ້ ະຫຍາຍວຊິ າອະນຸກມົ ວຖິ ານອອກຢົ່ າງ
ກວາ້ ງຂວາງ. ໃນບດົ ນພິ ນົ ຂອງທ່ົ ານທ່ົ ວີ ົ່ າ "ການກໍາເນດີ ຂອງຊະນດິ ຕາມເສນັ້ ທາງ ເລອື ກເຟັນ້ ທໍາມະຊາດ ຫື ການຄງົ

55

ຕວົ ຂອງເຊອື້ ແນວເພ່ົ ອື ຢ່ົ ູລອດ". ທົ່ ານໄດຈ້ ດັ ແບົ່ ງສດັ ທົ່ ສີ ູນພນັ ໄປແລວ້ ໂດຍອງີ ໃສົ່ ຊາກເສດ, ຮົ່ ອງຮອຍທ່ົ ກີ າຍເປັນ

ຫນີ ມາສົມທຽບໃສົ່ ກດົ ເກນການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຊວີ ະສາດ ແລະ ທ່ົ ານໄດຢ້ ັ້ງຢືນວ່ົ າ "ຊະນດິ ໃນທໍາມະຊາດ
ສາມາດປ່ົ ຽນແປງໄດພ້ າຍໃຕກ້ ານຊຸກຍູຂ້ ອງສະພາບແວດລອ້ ມ", ມາຮອດປັດຈບຸ ນັ ວິທະຍາສາດກາ້ ວໜາ້ ຂນ້ ,
ນກັ ທມະຊາດສາມາດຄນົ້ ພບົ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໄດຫ້ າຍຊະນດິ ແລະ ມຊີ ວີ ດິ ໃໝ່ົ ໄປເລອື້ ຍໆ. ດ່ົ ງັ ນນັ້ , ເຮດັ ໃຫກ້ ານຈດັ

ແບ່ົ ງຊວີ ະສາດໃໝົ່ ມກີ ານຂດັ ແຍົ່ ງກບັ ການຈດັ ແບ່ົ ງເກ່ົ າົ ໃນບາງດາ້ ນ.

6.4 ລະບຽບຫກັ ການຂອງການຈດັ ແບົ່ ງ
ຢົ່ ູໃນທໍາມະຊາດທ່ົ ວົ ໂລກມສີ ົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເປັນຈາໍ ນວນຫາຍລາ້ ນຊະນດິ ແລະ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທຸກຊະນດິ ກົ່ ໍບົ່ ໍມີ

ລກັ ສະນະຄກື ນັ ໝດົ ທຸກຢ່ົ າງ. ດ່ົ ງັ ນນັ້ ມນັ ຈົ່ ງມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນ ແລະ ສາໍ ຄນັ ຢົ່ າງຍ່ົ ງິ ສາໍ ລບັ ນກັ ວທິ ະຍາສາດຕອ້ ງໄດຈ້ ດັ
ແບ່ົ ງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວອອກເປັນໝວດໝ່ົ ເູ ພ່ົ ອື ສະດວກໃນການສກສາຄນົ້ ຄວົ້ າ ແລະ ນໍາໃຊໃ້ ຫເ້ ປັນປະໂຫຍດ
ຕົ່ າງໆ ເຊ່ົ ງິ ການຄນົ້ ຄວາ້ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວນນັ້ ແມ່ົ ນອງີ ໃສ່ົ ບນັ ດາຈດຸ ພເິ ສດ, ຮູບຮົ່ າງພາຍນອກ, ການປະກອບ
ສາ້ ງ, ລະດບັ ການຈດັ ຕງັ້ ຂອງຮົ່ າງກາຍ ແລະ ສະລລິ ະສາດຕົ່ າງໆຂອງຮົ່ າງກາຍສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນນັ້ , ການສກສາກົ່ ຽວກບັ
ການຈດັ ໝວດໝ່ົ ູ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເພ່ົ ນິ ເອນີ້ ວ່ົ າ ວຊິ າອະນກຸ ມົ ວຖິ ານ ຫື ວຊິ າຈດັ ແບ່ົ ງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ .

ທົ່ ານ ລນິ ເນໄດຈ້ ດັ ແບ່ົ ງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕ່ົ ນອ້ ຍຫາໃຫຍ່ົ ອອກເປັນ 6 ຂນັ້ ດ່ົ ງັ ນ:ີ້

ແຜນວາດການຈດັ ແບົ່ ງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕ່ົ ນອ້ ຍຫາໃຫຍົ່

56

6.5 ມາດຖານຂອງການຈດັ ແບ່ົ ງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ
6.5.1 ມາດຖານທາງດາ້ ນຮູບປະພນັ

ແຕົ່ ລະເອກະຖານຊະນດິ ດຽວກນັ ກໍມຈີ ດຸ ພເິ ສດແຕກຕ່ົ າງກນັ ບາງຢ່ົ າງ ແຕ່ົ ມນັ ກົ່ ໍມຈີ ດຸ ພິ ເສດພນື້ ຖານຄາ້ ຍຄື
ກນັ , ຄວາມແຕກຕ່ົ າງນນັ້ ຍາມໃດກ່ົ ໍນອ້ ຍກວົ່ າຄວາມແຕກຕົ່ າງລະຫວົ່ າງ 2 ເອກະຖານທົ່ ນີ ອນຢ່ົ ູໃນ 2 ຊະນດິ ຕົ່ າງ
ກນັ .

ຕວົ ຢົ່ າງ ໄກ່ົ ລາດ ແລະ ໄກ່ົ ຕແີ ມົ່ ນ 2 ເອກະຖານໃນຊະນດິ ດຽວກນັ .
6.5.2 ມາດຖານທາງດາ້ ນສະລລິ ະສາດ

ຮ່ົ າງກາຍຊວີ ະສາດທ່ົ ນີ ອນໃນຊະນດິ ດຽວກນັ ມຄີ ວາມສາມາດປະສມົ ພນັ ກນັ ໄດຢ້ ່ົ າງເສລແີ ລະ ລຸນ້ ຕ່ົ ໍໄປກົ່ ໍ
ສາມາດແຜ່ົ ພນັ ຕ່ົ ໍໄປໄດ.້ ກງົ ກນັ ຂາ້ ມ ເອກະຖານທ່ົ ບີ ່ົ ໍແມ່ົ ນຊະນດິ ດຽວກນັ ບ່ົ ໍສາ ມາດປະສມົ ພນັ ກນັ ໄດ,້ ຖາ້ ປະສມົ
ພນັ ກນັ ໄດກ້ ົ່ ໍບົ່ ສໍ າມາດມລີ ູກ, ຖາ້ ມລີ ູກກ່ົ ບໍ ົ່ ສໍ າມາດແຜ່ົ ພນັ ໃນລຸນ້ ຕ່ົ ໆໍ ໄປໄດ.້

ຕວົ ຢົ່ າງ ມປ້ ະສມົ ພນັ ກບັ ໂຕລ່ົ ໄໍ ດລ້ ູກເປັນໂຕລາ, ໂຕລາບົ່ ສໍ າມາດແຜ່ົ ພນັ ໄດ້ (ກາຍເປັນພນັ ).
6.5.3 ມາດຕາຖານທາງດາ້ ນກໍາມະພນັ

ແຕົ່ ລະຊະນດິ ທ່ົ ແີ ຕກຕົ່ າງກນັ ມຈີ ດຸ ສໂີ ສມແຕກຕົ່ າງກນັ ທາງດາ້ ນຈໍານວນ ແລະ ຮູບຮ່ົ າງຕວົ ຢົ່ າງ ສໂີ ສມຂອງ
ຄນົ ມີ 46 ສໂີ ສມ.
6.5.4 ມາດຖານທາງດາ້ ນຊວີ ະເຄມີ

ແຕົ່ ລະຊະນດິ ທ່ົ ແີ ຕກຕ່ົ າງກນັ ມສີ ່ົ ວນປະກອບທາງດາ້ ນເຄມແີ ຕກຕ່ົ າງກນັ ໂດຍສະເພາະທາດໂປຣຕີນ ແລະ
ອາຊດິ ນຸຍເຫົ່ ອກິ .

ຕວົ ຢ່ົ າງ ADN ປະກອບດວ້ ຍທາດບາເຊຄີ ື A T C G ARN ປະກອບດວ້ ຍທາດບາເຊີ ຄ:ື A U C G
6.5.5 ມາດຖານທາງດາ້ ນພູມສນັ ຖານ ແລະ ລະບບົ ນເິ ວດ

ສອງຊະນດິ ຄກື ນັ ແຈກຢາຍໃນຂງົ ເຂດໃດໜ່ົ ງໃນທໍາມະຊາດທ່ົ ແີ ນ່ົ ນອນຄກື ນັ , ແຕ່ົ ກໍອາດມອີ ນັ ຫຸດລ່ົ ນື ກນັ ,
ມບີ າງຊະນດິ ອາດສາມາດແຈກຢາຍຢ່ົ ູທົ່ ວົ ທຸກບ່ົ ອນ.

ໂດຍອງີ ໃສ່ົ ຈດຸ ພເິ ສດ, ລກັ ສະນະການປະກອບສາ້ ງ ແລະ ອງີ ໃສ່ົ ມາດຖານຄວາມຄາ້ ຍຄື ກນັ ສ່ົ ວນໃດສ່ົ ວນ
ໜົ່ ງເພົ່ ນິ ໄດສ້ ງັ ລວມເປັນຫວົ ໜ່ົ ວຍການຈດັ ແບ່ົ ງເລ່ົ ມີ ແຕົ່ ນອ້ ຍຫາໃຫຍ່ົ ດົ່ ງັ ນ:ີ້

ຫາຍຊະນດິ ສໍາຮອງທົ່ ມີ ຈີ ດຸ ພເິ ສດ ແລະ ລກັ ສະນະຄາ້ ຍຄກື ນັ ໂຮມເຂາົ້ ກນັ ເປັນຊະນດິ ຫາຍຊະນດິ ໃກຄ້ ຽງ
ກນັ ໂຮມເຂາົ້ ກນັ ເປັນສະກຸນ, ຫາຍສະກຸນໂຮມເຂາົ້ ກນັ ເປັນຕະກຸນ, ຫາຍຕະ ກຸນໂຮມເຂາົ້ ກນັ ເປັນເຜ່ົ າົ ຫາຍເຜ່ົ າົ ໂຮມ
ເຂາົ້ ກນັ ເປັນເລ່ົ າົ , ຫາຍເລົ່ າົ ໂຮມເຂາົ້ ກນັ ເປັນສາຂາ ຫາຍສາຂາໂຮມເຂາົ້ ກນັ ເປັນອານາຈກັ (Kingdom).

ຢ່ົ ູລະຫວົ່ າງກາງລະດບັ ຊນັ້ ນນັ້ ຈະໄດມ້ ກີ ານແບ່ົ ງຍົ່ ອຍລງົ ໄປອກີ ເຊ່ົ ງິ ເພ່ົ ນິ ເອີນ້ ວ່ົ າ ຮອງ “Suh" Sub ແມົ່ ນ
ເພົ່ ນິ ມກັ ຕ່ົ ມື ໃສ່ົ ທາງໜາ້ ຂອງລະດບັ ຊນັ້ ຕົ່ າງໆ Sub Kingdom, Sub Division, Sub Classe, Sub Ordre, Sub
Famille, Sub Gense, Sub ESpece ເປັນຕນົື້ .

ຖາ້ ມຂີ ັນ້ ໃດໜ່ົ ງຫາກຮິບໂຮມເອົາຂັນ້ ດຽວກນັ , ແຕ່ົ ບົ່ ໍສາມາດຈດັ ເປັນຂັນ້ ສູງກວ່ົ າ, ເພ່ົ ິນມກັ ໃຊຄ້ ໍາວົ່ າ
Super ອອກໜາ້ .

57

ຕຳຕະລຳງກຳນຈດັ ແບຸ່ ງສຸ່ ງິ ທຸ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນແຕຸ່ ລະຂນັື້

ການກໍານດົ ຊົ່ ວື ິທະຍາສາດຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີວິດໄດນ້ ໍາມາໃຊເ້ ປັນເວລາປະມານ 200 ປີມາ ແລວ້ , ໂດຍການ
ຄນົ້ ຄວາ້ ຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວສະວເີ ດນັ ຊົ່ ວື ່ົ າ ທົ່ ານ ກາກວນົ ລນິ ເນ (Carlvon Line), ທົ່ ານເປັນຜູທ້ ໍາອດິ ທົ່ ໄີ ດ້
ຈາໍ ແນກ ແລະ ຕງັ້ ຊົ່ ສື ົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ຕົ່ າງໆ ຫື ເວາົ້ ອກີ ຢ່ົ າງໜົ່ ງວ່ົ າ ທົ່ ານແມ່ົ ນບດິ າແຫ່ົ ງວຊິ າອະນຸກມົ ວຖິ ານ (ວຊິ າ
ຈດັ ແບົ່ ງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ). ທ່ົ ານ ລນິ ເນ ໄດກ້ ໍານດົ ຊົ່ ສື ົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເປັນພາສາລາຕນີ ທົ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍ 2 ສບັ ທົ່ ສີ າໍ ຄນັ ຄື ຄາໍ
ລບັ ທໍາອດິ ໝາຍເຖິງສະກຸນ ແລະ ຄໍາສບັ ທສີ ອງແມ່ົ ນໝາຍເຖິງຊະນດິ ເຊ່ົ ງິ ຊົ່ ນື ໄີ້ ດບ້ ່ົ ງົ ບອກເຖງິ ລກັ ສະນະພເິ ສດ ຄື
ສ,ີ ຂະໜາດ, ທອ້ ງຖ່ົ ນິ ກາໍ ເນດີ ແລະ ຜູຄ້ ນົ້ ພບົ .

7. ການຕງັ້ ຊ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ

7.1 ຫກັ ເກນທ່ົ ສີ ໍາຄນັ ໃນການຕງັ້ ຊ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດ
ມາຮອດປີ 1901 ແລະ 1961 ນກັ ອະນຸກມົ ວຖິ ານໄດເ້ ປີດກອງປະຊຸມວທິ ະຍາສາດຂນ້ ແລະ ໄດຕ້ ກົ ລງົ ເປັນ

ເອກະສນັ ກນັ ກົ່ ຽວກບັ ມາດຖານໃນການເອນີ້ ຊົ່ ສື ົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຄດື ່ົ ງັ ນ:ີ້
1. ຊ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດຂອງພດື ແລະ ສດັ ຕອ້ ງແຕກຕ່ົ າງກນັ ບ່ົ ຂໍ ນ້ ນໍາກນັ .
2. ພດື ແລະ ສດັ ແຕ່ົ ລະໝວດໝົ່ ຈູ ະມຊີ ່ົ ຖື ກື ຕອ້ ງທົ່ ສີ ຸດພຽງຊ່ົ ດື ຽວເທ່ົ າົ ນນັ້ .
3. ຊົ່ ວື ທິ ະຍາສາດບ່ົ ວໍ ່ົ າຈະມາຈາກພາສາໃດກົ່ ຕໍ າມຕອ້ ງປັນພາສາລາຕນິ ສະເໝ.ີ
4. ການຂຽນ ຫື ພມິ ຊ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດສາໍ ລບັ ຊະນດິ ຕອ້ ງເຮດັ ໃຫແ້ ຕກຕົ່ າງກນັ ກບັ ຕວົ ອກັ ສອນ ອົ່ ນື ໆ ຕອ້ ງໃຊ້

ຕວົ ເມອື ງ ຫື ຂດີ ກອ້ ງ.
5. ຊົ່ ວື ທິ ະຍາສາດທຸກລໍາດບັ ຊນັ້ ຕງັ້ ແຕົ່ Famille ຂນ້ ໄປຈະຕອ້ ງມກີ ານລງົ ທາ້ ຍທ່ົ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວຕ້ ວົ ຢ່ົ າງ.
- Famille ຂອງພດື ຕອ້ ງທາ້ ຍດວ້ ຍ aceae.
- Famille ຂອງສດັ ຕອ້ ງທາ້ ຍດວ້ ຍ idae.
6. ການຕງັ້ ຊ່ົ ໝື ວດໝ່ົ ຂູ ອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕງັ້ ແຕົ່ ຕະກຸນລງົ ໄປ ຕອ້ ງມຕີ ວົ ຢົ່ າງຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນນັ້ ເພ່ົ ອື ເປັນຕນົ້

ແບບປະກອບໃນການພຈິ າລະນາໃນການກໍານດົ ຊ່ົ ສື ະເໝ.ີ
7. ການຕງັ້ ຊ່ົ ໃື ນລະດບັ ຊະນດິ ໃຫຖ້ ຕື າມຫກັ ການສະເໝີ ເຊ່ົ ນັ ຕອ້ ງປະກອບດວ້ ຍ 2 ຄື ທຳອດິ ເປັນຊົ່ ຂື ອງ

ຕະກຸນທ່ົ ຂີ ນ້ ຕນົ້ ດວ້ ຍຕວົ ອກັ ສອນໃຫຍ່ົ ແລະ ຕ່ົ ໍມາແມ່ົ ນເປັນຊະນດິ ທ່ົ ຂີ ນ້ ຕນົ້ ດວ້ ຍຕວົ ອກັ ສອນນອ້ ຍ.
ການເອນີ້ ຊ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ສາມາດບອກໃຫຮ້ ູລ້ າຍລະອຽດຫາຍຢ່ົ າງ ເຊ່ົ ນັ :
58

1. ບອກລກັ ສະນະສະເພາະຕວົ ທົ່ ຕີ ົ່ າງໄປຈາກສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອົ່ ນື ເຊົ່ ນັ : ກຸຫາບສແີ ດງມຊີ ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດວົ່ າ Rosa
rulra ເຊົ່ ງິ Rosa ແມ່ົ ນໝາຍເຖງິ ສະກຸນ, rulra ແມົ່ ນຊົ່ ຂື ອງຊະນດິ ທ່ົ ມີ ສີ ແີ ດງ.

2 ບອກໃຫຮ້ ູເ້ ຖງິ ຖ່ົ ນິ ກຳເນດີ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນນັ້ . ໝາກມົ່ ວງມຊີ ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດວົ່ າ Mangifira indica ເຊ່ົ ງິ
Mangifira ແມົ່ ນຊົ່ ືຂອງສະກຸນ, indica ແມ່ົ ນຊ່ົ ືຂອງຊະນິດໝາກມົ່ ວງທົ່ ີໝາຍເຖິງທອ້ ງຖົ່ ິນເດີມທ່ົ ີຄົນ້ ພົບຢ່ົ ູ

ປະເທດອນິ ເດຍ
3. ເ ພ່ົ ືອເ ປັ ນທົ່ ີລະນກ ເ ຖິງຜູ ້ທົ່ ີສກ ສາຄົ້ນຄວ້າ ຊະນິດໜ່ົ ງມີຊ່ົ ືວົ່ າ Parahelecops boonsongi ເ ຊ່ົ ິງ

Parahelecops ແມ່ົ ນຊ່ົ ຂື ອງສະກຸນ boonsongi ແມ່ົ ນໝາຍເຖງິ ຊ່ົ ຂື ອງແພດບຸນສງົ ທົ່ ຄີ ນົ້ ພບົ ງຊູ ະນດິ ນ.ີ້
4. ບອກໃຫຮ້ ູຕ້ ຳແໜົ່ ງ ຫື ແຫົ່ ງຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອາໄສຢົ່ ູ. ພະຍາດໃບໄມໃ້ ນຕບັ ແກະ ແລະ ງວົ ມຊີ ່ົ ວື ທິ ະຍາ

ສາດວົ່ າ Fisiolas hepatica ເຊ່ົ ງິ Fasiolus ແມົ່ ນຊ່ົ ຂື ອງສະກຸນພະຍາດໃບໄມ,້ ສ່ົ ວນ hepatica ແມົ່ ນໝາຍເຖິງ

ຕບັ
7.2 ຫກັ ເກນການຂຽນຊ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດ

ຢາກຂຽນຊົ່ ວື ທິ ະຍາສາດຕອ້ ງປະຕບິ ດັ ດ່ົ ງັ ນ:ີ້
- ຊົ່ ໃື ນລໍາດບັ ຕະກຸນຈະຕອ້ ງໃຊຕ້ ວົ ອກັ ສອນໃຫຍ່ົ ທາມະດາ
- ຊ່ົ ໃື ນສະກຸນຕອ້ ງຂນ້ ຕນົ້ ດວ້ ຍຕວົ ອກັ ສອນຕວົ ໃຫຍົ່ ແລະ ຕອ້ ງຂຽນຕວົ ເນົ່ ອື ງ ຫື ຂດີ ກອ້ ງ
- ຊ່ົ ຂື ອງຊະນດິ ຕອ້ ງຂຽນດວ້ ຍອກັ ສອນນອ້ ຍສະເໝີ ແລະ ຕອ້ ງຂຽນດວ້ ຍຕວົ ນອ້ ຍ ຫື ຂດີ ກອ້ ງ
- ຊ່ົ ຂື ອງຜູຕ້ ງັ້ ຊ່ົ ສື ົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຄນົ ທໍາອດິ ໃຫຂ້ ຽນຕ່ົ ໍທາ້ ຍຂອງຊະນດິ ໂດຍຂຽນອກັ ສອນທຳມະດາ ແຕ່ົ
ຂນ້ ຕນົ້ ດວ້ ຍຕວົ ອກັ ສອນໃຫຍົ່ .
- ຖາ້ ຊົ່ ຂື ອງສະກຸນປົ່ ຽນໄປບົ່ ໍວ່ົ າໃນກໍລະນໃີ ດ ຈະຕອ້ ງຂຽນຊ່ົ ນື ກັ ວທິ ະຍາສາດຄນົ ທົ່ ຄີ ນົ້ ພບົ ກ່ົ ອນໃສ່ົ

ໃນວງົ ເລບັ .
- ໂດຍປົກກະຕຊິ ່ົ ວື ທິ ະຍາສາດມກັ ຕາມຫງັ ໃນປີ ຄສ ທ່ົ ນີ ກັ ວທິ ະຍາສາດຄນົ ທໍາອດິ ຕງັ້ ໄວ້ ຫື ອາດມີ

ເຄ່ົ ອື ງໝາຍໃດໜົ່ ງຂນັ້ ໄວເ້ ພົ່ ອື ເປັນການຈາໍ ແນກຄວາມແຕກຕົ່ າງຂອງແຕ່ົ ລະຂນັ້ .
ຕວົ ຢ່ົ າງ ການຄນົ້ ພບົ ນກົ ເຈາົ້ ພະຍາຂອງທົ່ ານ ກດິ ຕິ ທອງລງົ ຢາ ໃນປີ ຄສ 1968 ມຊີ ຸ່ ວຸ່ ຳ Pseudochelidon
Sirintarae Tonglongya 1968.

8. ການແບົ່ ງອານາຈກັ ຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ

ນບັ ແຕ່ົ ການກໍາເນດີ ວຊິ າອະນຸກມົ ວຖິ ານທໍາອດິ ຈນົ ຮອດໄລຍະວຊິ າອະນຸກມົ ກາ້ ວໜາ້ ການຈດັ ແບົ່ ງສ່ົ ິງທົ່ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ບນົ ໜາ້ ໂລກແມົ່ ນບົ່ ທໍ ນັ ໄດເ້ ປັນເອກະພາບກນັ . ທໍາອດິ ເພ່ົ ນິ ໄດແ້ ບ່ົ ງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກອອກເປັນ 2 ອານາຈກັ ຄ:ື

1. ອານາຈກັ ພດີ (Kingdom Plantae)
2. ອານາຈກັ ສດັ (Kingdom Animalia).
ໃນອານາຈກັ ພດື ເຊ່ົ ນັ ພວກເທາົ , ເຫດັ , ຫຍາ້ , ພດື ລມົ້ ລຸກ, ປະເພດ ພດື ຢືນຕນົ້ ແລະ ອົ່ ນື ໆ.
ໃນອານາຈກັ ສດັ ເຊ່ົ ນັ ປູ, ປາ, ກຸງ້ , ຫອຍ, ເສອື , ຊາ້ ງ ແລະ ສດັ ອ່ົ ນື ໆ.
ຕ່ົ ໍມາໄດມ້ ນີ ກັ ວທິ ະຍາສາດຊາວເຢຍລະມນັ ຊຸ່ ແຮກັ ແກນ (E.Haeckel) ໄດສ້ ະເໜີອານາຈກັ ທີ 3 ຂນ້ ມາຄື
ອານາຈກັ ໂປຕດິ ສະຕາ (Protista) ເຊ່ົ ງິ ໃນອານາຈກັ ນໄີ້ ດເ້ ຕາົ້ ໂຮມເອາົ ສດັ ຮ່ົ າງກາຍເອກະຈລຸ ງັ ທົ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຄພື ດື
ແລະ ສດັ , ເຊ່ົ ນັ ແບກັ ທເີ ຣຍ (Bacteria), ເທົ່ າົ ສຂີ ຽວແກມຟາ້ (Cyanophyta), ເທາົ ເອກະຈລຸ ງັ , ເທ່ົ າົ ພະຫຸຈລຸ ງັ .
ຕົ່ ຈໍ າກນນັ້ ມາແມົ່ ນທ່ົ ານ ໂກປີແລນ (Copeland) ໄດສ້ ະເໜອີ ານາຈກັ ທີ 4 ຂນ້ ຕົ່ ມື ຄ:ື ໂມເນຣາ (Monera),
ໃນອານາຈກັ ນໄີ້ ດກ້ ວມເອາົ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ພວກຮ່ົ າງກາຍກົ່ ອນແກົ່ ນ ຫື ໂປກາລໂີ ອດ (Procaryote). ທ່ົ ານ ໂກປີແລນ

59

ໄດຈ້ ດັ ວ່ົ າ ພວກຈລຸ ະພກ ແລະ ເທ່ົ າົ ສຂີ ຽວແກມຟາ້ ແມົ່ ນ ພວກຮ່ົ າງກາຍກ່ົ ອນແກົ່ ນ, ດົ່ ງັ ນນັ້ ການຈດັ ແບ່ົ ງສົ່ ິງທົ່ ີມີ
ຊວີ ດິ ຕາມທດັ ສະນະຂອງໂກປີແລນແມົ່ ນມີ 4 ອານາຈກັ ຄ:ື

1. ອານາຈກັ ໂມເນຣາ (Kingdom Monera)
2. ອານາຈກັ ໂປຕດິ ສະຕາ (Kingdom Protista)
3. ອານາຈກັ ພດື (Kingdom Meta Thyta ຫືຼ Plantae)
4. ອຳນຳຈກັ ສດັ (Kingdom Metazoa Animalia)
ຈາກນນັ້ ມາໄດມ້ ນີ ກັ ອະນຸກົມວິຖານຈຳນວນໜົ່ ງໄດສ້ ະເໜີອານາຈກັ ໜ່ົ ງຂນ້ ຕົ່ ືມອີກຄື ອານາຈກັ ເຫັດ
(Kingdom Fungi) ເຊົ່ ງິ ກວມເອາົ ເຫດັ ພະຫຸຈລຸ ງັ ທງັ ໝດົ , ສົ່ ວນເທດເອກະຈລຸ ງັ ແມ່ົ ນຖກື ຈດັ ເຂາົ້ ໃນອານາຈກັ ໂປ
ຕດິ ສະຕາ (Protista), ດົ່ ງັ ນນັ້ , ມາຮອດປັດຈບຸ ນັ ນສີ້ ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈົ່ ງໄດແ້ ບ່ົ ງເປັນ 5 ອານາຈກັ ຄື :
1, ອານາຈກັ ໂມເນຣາ (Kingdom Monera)
2. ອານາຈກັ ໂປຕດິ ສະຕາ (Kingdom Protista)
3. ອານາຈກັ ເຫດັ (Kingdom Fungi)
4. ອານາຈກັ ພດື (Kingdom Meta Phyta ຫຼື Plar tae)
5. ອານາຈກັ ສດັ (Kingdom Metazon ຫຼື Animalia)
8.1 ອານາຈກັ ໂມເນຣາ (Kingdom Monera)
ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຢົ່ ູໃນອານາຈກັ ນທີ້ ງັ ໝດົ ໂພກາຣີໂອດ, ໂຄງສາ້ ງຂອງຈລຸ ງັ ປະກອບດວ້ ຍເຈຍ້ ຫຸມ້ ຈະລງັ ໝາ 5 -
8 ນາໂນແມດັ ອາດແຂງ ຫື ອົ່ ອນນມຸ້ ຍກົ ເວນັ້ ພວກໄມໂຄພາສມາບົ່ ໍມເີ ຈຍ້ ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ທ່ົ ປີ ະກດົ ເດົ່ ນັ ຊດັ ໃນປະຖມົ ມະ
ເຊອື້ ;ໂຄໂມໂຊມເປັນວງົ ADN ຫື ວງົ ARN, ນອກຈາກນນັ້ ຍງັ ພບົ ຣີໂບໂຊມ ເຊົ່ ງິ ມອີ ານາຈກັ ໂມເນຣາແບົ່ ງອອກ
ເປັນ 2 ດວີ ຊີ ນັ້ ຄ:ື
1. ດວີ ຊີ ນັ ໄຊແອໂນໄຟຕາ (Division cyanophyta) ໄດແ້ ກ່ົ ເທ່ົ າົ ສຂີ ຽວແກມຟາ້ .
2. ດວີ ຊີ ນັ ຊໂີ ຊໄຟຕາ (Division Schizoplyta) ແບກັ ທເີ ຣຍັ

ຮູບທີ 6.5 ເທາົ ສຂີ ຽວແກມຟາ້
8.2 ອານາຈກັ ໂປຕດິ ສະຕາ (Kingdom Protista)

ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນອານາຈກັ ນແີ້ ມົ່ ນພວກຄາຣີໂອສທົ່ ມີ ໂີ ຄງສາ້ ງເປັນຈລຸ ງັ ດຽວ ຫື ຫາຍຈລຸ ງັ ດໍາລງົ ຊວີ ດິ ແບບ
ລຽ້ ງຊີບເອົາເອງ (Autotrophe) ແລະ ແບບລຽ້ ງຊີບອາໄສ (Heterotrophe) ໃນອານາຈັກນີປ້ ະກອບມີ 3
ອານາຈກັ ສາຮອງເຊົ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ົ າ Sub Kingdom. ໃນ 3 ອານາຈກັ ມຄີ ື :

60

8.2.1 ອານາຈກັ ສາຮອງເບາົ (SubKingdom Algee)
ເທາົ ກໍາເນດີ ຂນ້ ມາໄດປ້ ະມານ 450 ລາ້ ນປີມປີ ະມານ 26.000 ຊະນດິ ເປັນສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ສີ າມາດສາ້ ງ

ອາຫານເອງໄດ້ (ສງັ ເຄາະແສງ) ຍອ້ ນມທີ າດຄໍໂຣຟີນ (Chorophylle), ສ່ົ ວນ ຫາຍດໍາລງົ ຊວີ ດິ ໃນນ, ບາງຊະນດິ
ພບົ ເທງິ ບກົ , ມຫີ າຍຮູບຮົ່ າງແຕກຕ່ົ າງກນັ , ປະກອບມີ 7 ສາ ຂາຄື :

1. ສາຂາໂລພຕິ າ (Division Chloroplyta) = ເທາົ ຂຽວໄດແ້ ກົ່ Pediastrun
2. ສາຂາອູເກໂນພຕິ າ (Division Euglenophyta) = Euglena
3. ສາຂາກໂີ ຊພຕິ າ (Division Chrysophyta) = ເທົ່ າົ ສຂີ ຽວແກມສເີ ຫອື ງ,ໄດອາຕອມ
4. ສາຂາບໂີ ຣພຕິ າ (Division Bryophyta) = ສແີ ດງ.ໄດໂນແຟກື້ ເຂວລຳື້
5. ສາຂາຟາເອໂອພຕີ າ (Division Phaeophyta) = ເທ່ົ າົ ນຳື້ ຕາມ
6. ສາຂາໂຮໂດພຕີ າ (Division Rhodophyta) = ເທາົ ສແີ ດງ ( ພບົ ໃນທະເລ)
7 ສາຂາກາໂຣຕາ (Division Charophyta) = ໄດແ້ ກົ່ ແໜ.

ຮູບທີ 6.6 ຕວົ ແທນເທາົ ຊະນດິ ຕົ່ າງໆ
8.2.2 ອານາຈກັ ສຳຮອງເຫດັ ເມອື ກ (SubKingdom Fungi)

ເຫດັ ເມອື ກເຫນັ ຕາມບ່ົ ອນຊ່ົ ຸມຊ່ົ ນື ທົ່ ວົ ໄປເຊົ່ ນັ ກອ້ ງໄມໂ້ ດກ, ກອ້ ງໃບໄມທ້ ົ່ ທີ ບັ ຖມົ ກນັ ເປັນເວລາດນົ ນານ,
ຕາມພນື້ ດນິ ທົ່ ຊີ ົ່ ຸມຊົ່ ນື ແລະ ຮ່ົ ມົ ເຢັນເຊົ່ ງິ ເຮາົ ສາມາດເບ່ົ ງິ ເຫນັ ດວ້ ຍຕາເປ່ົ ົາ, ເຫດັ ເມອື ກມລີ ກັ ສະນະຂນ້ື , ມສີ ຂີ າວ
ຫື ສສີ ມົ້ື , ແຜົ່ ເຊອື້ ດວ້ ຍສະປໍ, ດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ແບບກາຝາກ ແລະແບ່ົ ງເປັນ 3 ເຫົ່ າົ ຄ:ື

61

1. ເລົ່ າົ ມໂີ ຊມຊີ ເີ ຕຍ (Class myxomyceteae)
2 ເລົ່ າົ ອກັ ກາຊເີ ອຍ (Class acrasieae).
3. ເລ່ົ າົ ລາບລີ ນິ ທເູ ລຍ (Class labythuleae)

ຮູບ 6.7 ເຫດັ ເມອກຊະນດິ ຕຸ່ ຳງໆ
8.2.3 ອານາຈກັ ສຳຮອງໂປໂຕຊວົ (SubKingdom Protozoa)

ເປັນສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂະໜາດນອ້ ຍເບ່ົ ງິ ດວ້ ຍຕາເປົ່ ົາບ່ົ ໍເຫນັ , ມຮີ ົ່ າງກາຍເປັນເອກະຈລຸ ງັ ຫື ພະຫູຈລຸ ງັ , ມຮີ ູບ
ຮ່ົ າງມນົ ຍາວ, ບາງຊະນດິ ມຮີ ູບຮົ່ າງບ່ົ ແໍ ນົ່ ນອນ, ເມົ່ ອື ຕກົ ຢ່ົ ູໃນສະພາບບ່ົ ເໍ ໝາະສມົ ແມ່ົ ນເຂາົ້ ບ່ົ ໍໄດ,້ ມກັ ພບົ ທ່ົ ວົ ໄປໃນ
ເຄມັ , ນໍາ້ ຈດື , ໃນດິນ, ຢ່ົ ູຢ່ົ າງເອກະລາດ, ບາງຊະນດິ ແມົ່ ນອາໄສເຊົ່ ິງກນັ ແລະ ກນັ , ບາງຊະນດິ ແມ່ົ ນກາຝາກ
(ປາຣາສດິ ). ໂປໂຕຊວົ ມທີ ງັ ໝດົ ປະມານ 30.000 ຊະນດິ ແລະ ແບ່ົ ງເປັນ 5 ສາຂາຄ:ື

1. ສາຂາມດັ ສະຕໂີ ກໂຟຣາ (Phylum Mastigophosa).
2. ສາຂາໂຊໂປຕາ (Phylum Rhizopoda).
3. ສາຂາຊລີ ໂີ ຟຣາ (Phylum Ciliphosa).
4. ສາຂາໄອປາລນີ ວີ າ (Phylum Opalinada).
5. ສາຂາສະໂຣຊົ່ ວົ (Phylum Sponozoa).

ຮູບ 6.8 ໂປຣໂຕຊວົ ຊະນດິ ຕ່ົ າງໆໃນສາຂາໂປຣຕດິ ສຕາ

62

8.3 ອານາຈກັ ເຫດັ (Kingdom Fungi)
ໃນອານາຈກັ ນມີ້ ທີ ງັ ໝດົ ປະມານ 75.000 ຊະນດິ ນບັ ທງັ ຊະນດິ ທ່ົ ສີ າມາດເຫນັ ດວ້ ຍຕາເປ່ົ ົາ ແລະ ຊະນດິ

ທົ່ ບີ ່ົ ໍສາມາດເບົ່ ງິ ເຫນັ ດວ້ ຍຕາເປົ່ ົາໄດ້ ສົ່ ວນຫາຍແມົ່ ນພບົ ເຫນັ ຢົ່ ູເທງິ ບກົ ແຕົ່ ມີ ຈາໍ ນວນໜອ້ ຍໜ່ົ ງທົ່ ເີ ກດີ ຢ່ົ ູນ, ເປັນສ່ົ ງິ
ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ບີ ົ່ ໍມເີ ມດັ ຂຽວ ດົ່ ງັ ນນັ້ , ຈ່ົ ງບົ່ ໍສາມາດສາ້ ງອາຫານ ເອາົ ເອງໄດ,້ ເຫດັ ເປັນສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີວດິ ທ່ົ ມີ ຈີ ລຸ ັງສມົ ບູນ,
ເຈຍ້ ຫຸມ້ ມທີ າດເປັກຕນີ , ແຊນລຸຍໂລ ແລະ ທາດກຕີ ີນ, ມໂີ ຄງປະກອບສາ້ ງແບບທອລ (Thall) ທົ່ ມີ ຫີ າຍຈລຸ ງັ
ລຽນກນັ ເປັນເສນັ້ ເຊ່ົ ງິ ເພ່ົ ນິ ເອີນ້ ວົ່ າ ໄຮຟາ (Hypha), ໄຮຟາຈະປະກອບເຂາົ້ ກນັ ເປັນຕາໜ່ົ າງເອີນ້ ວ່ົ າ ມເີ ຊລອີ ອມ
(Mycelium). ໃນອານາຈກັ ເຫດັ ນໄີ້ ດແ້ ບົ່ ງເປັນ 6 ສາຂາຄ:ື

1. ສາຂາຊຕີ ຣີດໂີ ອມໂີ ກຕາ (Division Chitridiomycota) =ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ໂລກເສນັ້ ໃບໃຫົ່ ຍໃນຜກັ ສະ

ລດັ ,ໃນສາລ.ີ

2. ສາຂາໂອໂອມໂີ ກຕາ (Oomycota) = ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ໂລກໃບແຫມ້ ແລະ ໂລກເຫດັ ໃນພດື .
3. ສາຂາຊໂີ ກມໂີ ກຕາ (Zygomycota) = ໂລກເຫດັ ໂໝກໃນເຂາົ້ .

4. ສາຂາອສັ ໂກມໂີ ກຕາ (Ascomycota) = ໂລກເຫດັ ໂໝກໃນໝາກໄມ.້

5. ສາຂາບູຊດີ ໂີ ອມໂີ ກຕາ (Busidiomycota) = ໂລກໝຽື້ ງເຫກັ , ໂລກຄວນັ ດຳ.
6. ເດວເຕໂຣມໂີ ກຕາ (Deuteromycota) = ໂລກຂກີ້ າກ, ຂເີ້ ຮອື້ ນ, ຕນີ ເປ່ົ ືອຍ.
ການຈດັ ຈາໍ ແນກອານາຈກັ ເທດັ ນແີ້ ມ່ົ ນອງີ ໃສົ່ ຫກັ ເກນ, ໂຄງສາ້ ງ, ຮູບຮົ່ າງ ແລະ ການສບື ພນັ ນບັ ແຕ່ົ ສາຂາທີ
1 - 5 ສ່ົ ວນຫາຍແມ່ົ ນມກີ ານສບື ພນັ ແບບອາໄສເພດ. ສ່ົ ວນສາຂາທີ 6 ແມ່ົ ນ ມກີ ານສບື ພນັ ແບບບົ່ ໍອາໄສເພດເປັນ

ສ່ົ ວນຫາຍ.

ຮູບ 6.9 ເຫດັ ຊະນດິ ຕຸ່ ຳງໆໃນສຳຂຳ

63

8.4 ອານາຈກັ ພດື (Kingdom Meta Phyta ຫືຼ Plantae)
ພດື ທງັ ຫາຍມຕີ ນົ້ ກາໍ ເນດີ ມາຈາກເທົ່ າົ ສາຂາຄລໍໂຣພຕີ າ (Chlorophyta) ທົ່ ມີ ທີ າດຄໂໍ ຣຟີນ ເຊ່ົ ງິ ມບີ ດົ ບາດ

ສໍາຄນັ ໃນການສງັ ເຄາະແສງ, ພດື ສະສມົ ອາຫານໄວໃ້ ນຮົ່ າງກາຍໃນຮູບແບບຂອງ ທາດແປງ້ , ຈລຸ ງັ ຂອງພດື ມຂີ ອບ
ຫຸມ້ ໂດຍທາດແຊນລຸຍໂລຄກື ນັ . ເທາົ ສຂີ ຽວທົ່ ເີ ປັນບນັ ພະບຸລຸດ ຂອງພດື ມລີ ກັ ສະນະໃກຄ້ ຽງກບັ ເທົ່ າົ ພະຫຸຈຸລງັ .
ໃນປະຈບຸ ນັ ມເີ ທາົ ຊະນດິ ນຢີ້ ົ່ ູຕາມຊາຍຝົ່ ັງທະເລ ເຊົ່ ງິ ຕນົ້ ທາງລ່ົ ຸມມຈີ ່ົ ງິ ໃຊຈ້ ບັ ກບັ ພນື້ ດນິ , ຕນົ້ ທາງເທງິ ເຮດັ ໜາ້ ທົ່ ສີ ັງ
ເຄາະແສງ, ພດື ໃນຕະກຸນນວີ້ ິ ວດັ ມາຢົ່ ູເທງິ ບກົ ໄດປ້ ະມານ 500 ລາ້ ນປີມາແລວ້ ຫງັ ຈາກນນັ້ ກ່ົ ໍໄດແ້ ຍກອອກເປັນ 2
ສາຍຄ:ື

• ສາຍທີ 1:
ແມ່ົ ນພດື ບ່ົ ມໍ ທີ ່ົ ໍລາລຽງ (Bryo Phyta) ເຊ່ົ ງິ ໄດແ້ ກົ່ ເທາົ , ໄຄ, ຈອກ, ແໜ ແລະ ອົ່ ນື ໆ. ພດື ພວກນປີ້ ະກດົ
ໃນຍຸກ Devonian (ເດໂີ ວນຽນ) ນານປະມານ 350 ລາ້ ນປີມາແລວ້ .
• ສາຍທີ 2
ແມ່ົ ນພດື ທົ່ ມີ ທີ ົ່ ລໍ ໍາລຽງ (Tracheophyta), ພວກນໄີ້ ດແ້ ກ່ົ ສາຂາພດື ມເີ ມດັ ທງັ ຫາຍ. ພດື ພວກນປີ້ ະກດົ ໃນ
ຍຸກຊລີ ຣູ ຽນ (Silurien) ນານປະມານ 400 ລາ້ ນປີມາແລວ້ .
ມາຮອດປັດຈບຸ ນັ ນກັ ພກສາດໄດແ້ ບົ່ ງພດື ອອກເປັນ 10 ສາຂາຄ:ື
1. ສາຂາ ໂອຕາ (Division Bryophyta) = ບ່ົ ມໍ ທີ ົ່ ໍລໍາລຽງ ເຊ່ົ ນັ ລເີ ວເີ ວທີ ,ມອສ(ໂຄ).
2. ສາຂາໂລພຕິ າ (Division Psiloplyta) = ມທີ ົ່ ລໍ າລຽງທ່ົ ບີ ົ່ ໍມເີ ມດັ ແຜົ່ ພນັ ດວ້ ຍສະປໍຣ.
3. ສາຂາໂກຕາ (Division Lycophyta) = ມທີ ົ່ ໍລໍາລຽງ ເຊົ່ ນັ ຫາງກະຮອກ, ສອ້ ຍສດີ າ, ຫຳງສງິ , ຕນີ
ກບັ ແກ.້
4. ສາຂາສະເຟໂນໝຕີ າ (Division Spenophyta) = ມລີ າໍ ລຽງ ເຊົ່ ນັ ຫຍ້ າຖອກປອ້ ງ, ຕນົ້ ຫາງມາ້ ຫື ຫ້
ຍາຫໝູ ວກ.
5. ຂາເຟໂລພຕິ າ (Division Pherophyta) = ຈາໍ ພວກຜກັ ກູດ,ຜກັ ແວ່ົ ນ,
6. ສາຂາໂກນເີ ຟໂລພຕີ າ (Division Coniferophyt) = ທ່ົ ລໍ າລຽງມແີ ກ່ົ ນ,ແກ່ົ ນເປືອຍ,ຕນົ້ ແປກ,ຕນົ້ ນ
7. ສາຂາຊີໂກໂລພິຕາ (Division Cycodophyta) = ມີທ່ົ ໍລາລຽງຊົ່ ືສາມັນວົ່ າ ປົງ ຫື ໄຊແດດມຢີ ົ່ ູ
ປະມານ 100 ຊະນດິ .
8. ສາຂາກງິ ໂກຕາ (Division Ginkgophyt)=ຊ່ົ ສື ະມນັ ວົ່ າ ກງິ ໂກ Ginkgo ມຢີ ົ່ ູ 1 ຊະນດິ .
9. ສາຂາເມໂທພຕິ າ (Division Gmetophyta) = ຊ່ົ ສື າມນັ ນໂີ້ ທໄຟມປີ ະມານ 70 ຊະນດິ .
10. ສາຂາອງັ ໂທຕາ (Division Anthephyta) = ຊົ່ ສື າມນັ ວ່ົ າ ພດື ດອກປະກອບມີ 2 ເຫົ່ າົ ເຊົ່ ງິ ໄດແ້ ກົ່ ໃບ
ລຽ້ ງຄ່ົ ູ ແລະ ໃບລຽ້ ງດ່ົ ຽວ.

64

ຮູບ 6.10 ພດຊະນດິ ຕຸ່ ຳງໆ
8.5 ອານາຈກັ ສດັ (Kingdom Metazoa ຫື Animalia)

ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນອານາຈກັ ປະກອບດວ້ ຍພະຫຸຈລຸ ງັ ເປັນຈໍານວນຫວງຫາຍ, ພວກມນັ ສາ ມາດເຄົ່ ອື ນໄຫວ
ໄປມາໄດແ້ ຕົ່ ບ່ົ ໍສາມາດສາ້ ງອາຫານດວ້ ຍຕນົ ເອງໄດ,້ ຈລຸ ງັ ບ່ົ ມໍ ຂີ ອບທຸມ້ ຄກື ນັ ກບັ ພດື . ທົ່ ານ ອະລດິ ສະໂຕສໄດແ້ ບ່ົ ງ

ສດັ ອອກເປັນ 2 ໝວດໃຫຍ່ົ ຄ:ື
ໝວດທີ 1: ໝວດສດັ ບົ່ ມໍ ກີ ະດກູ ສນັ ຫງັ ຫື ສດັ ຂນັ້ ຕ່ົ າໍ Animal ຫື Invertebrata.
ໝວດທີ 2 ໝວດສດັ ມກີ ະດູກສນັ ຫງັ ຫື ສດັ ຂນັ້ ສູງ Animal ຫື Vertebrata.
ສດັ ມຫີ າຍກວົ່ າໜົ່ ງລາ້ ນຊະນດິ ແລະ ແບ່ົ ງອອກເປັນ 30 ສາຂາ ແຕ່ົ ໃນນມີ້ ສີ າຂາທົ່ ກີ ົ່ ຽວພນັ ຢ່ົ າງສະໜິດແ

ໜນ້ ກບັ ມະນດຸ ຄື :
1. ສາຂາໂປຣີເຟຣາ (Phylum Porifera) ພວກສດັ ຟອງ.
2. ສາຂານດີ າເຣຍ (Phylum Cnidaria) ຈດັ ໄວຖ້ ງົ ແລະ ໄຮດາ

65

3. ສາຂາປາຕແີ ຮນມເີ ທນ (Phylumn Platyhelmithes) ແມົ່ ທອ້ ງແປ, ພະຍາດໃບໄມໃ້ ນຕບັ .
4. ສາຂາເນມາໂຕຕາ (Phylum Nematoda) ແມ່ົ ທອ້ ງກມົ .
5. ສາຂາມອນລດັ ສະກາ (Phylum Mollusca) ຫອຍ, ປາມກ.
6. ສາຂາອງັ ເນລດີ າ (Phylum Annelida) ຂກີ້ ະເດອື ນ, ປີງນຈດີ .
7. ສາຂາອາກໂຕໂປດາ (Phylumi Artropoda) ກຸງ້ , ປູ, ຂເີ້ ຂບັ , ແມງໄມ,້
8. ສາຂາເອຊໂີ ນແດກມາຕາ (Phylum Echinodermmat) ດາວທະເລ, ເໝນັ້ ທະເລ, ປາດາວ,ປີງທະເລ.
9. ສາຂາເຊກອກດາຕາ (Phylum Hemichordata) ສດັ ຢ່ົ ູພນື້ ທະເລຊາຍ.
10 ສາຂາກອກຕາຕາ (Phylum Chordata) ປາກະດູກອົ່ ອນ, ປາມປີ ອດ, ສດັ ປີກ, ສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນມົ .

ຮູບ 6.11 ສດັ ຊະນດິ ຕຸ່ ຳງໆ

66

ບດົ ທີ 7
ລະບບົ ນເິ ວດວທິ ະຍຳ

ນເິ ວດວທິ ະຍາ ໝາຍເຖິງການສກສາກົ່ ຽວກບັ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕາມທໍາມະຊາດເນົ່ ອື ງຈາກ ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕາມທາໍ
ມະຊາດ ມຄີ ວາມພວົ ພນັ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ, ການສກສານເິ ວດວທິ ະຍາ ມຫີ າຍບນັ ຫາ ເຊົ່ ນັ ລະດບັ ປະຊາກອນ
, ລະດບັ ສງັ ຄມົ ຂອງກົ່ ຸມທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫື ຊມຊນົ , ການສກສາໃນລະດບັ ປະຊາກອນເຮັດໃຫຮ້ ູເ້ ຖງິ ຄວາມໜອ້ ຍຫາຍ
ຂອງປັດໄຈຕົ່ າງໆທົ່ ເີ ຮດັ ໃຫສ້ ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ໃດຊະນດິ ໜ່ົ ງຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໄດດ້ ີ ຫື ບົ່ ໍ, ເຊຸ່ ງິ ເປັນຜນົ ທ່ົ ສີ າມາດນາໍ
ມາປະຍຸກໃນການເພ່ົ ມີ ຜນົ ຜະລດິ ຂອງພດື ຫື ສດັ ຊະນດິ ໃດຊະນດິ ໜ່ົ ງໄດ.້

ສາໍ ລບັ ການສກສາລະດບັ ສງັ ຄມົ ຂອງກ່ົ ຸມທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ນນັ້ ໄດປ້ ະໂຫຍດໃນແງົ່ການພວົ ພນັ ຂອງ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ີ
ມຕີ ່ົ ກໍ ນັ ເອງ ແລະ ຕ່ົ ສໍ ະພາບແວດລອ້ ມອອ້ ມຂາ້ ງຊ່ົ ງສາມາດນາໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຄວບຄຸມສະພາບແວດລອ້ ມ ໃຫຢ້ ່ົ ູໃນ
ສະພາບດ່ົ ຸນດ່ົ ຽງຕະຫອດ, ຈນົ ໃຫກ້ ານຈດັ ການຊບັ ພະຍາກອນຕົ່ າງໆ ໃຫເ້ ກດີ ປະໂຫຍດໄດດ້ ທີ ່ົ ສີ ຸດ.

1. ຄວາມໝາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ

ລະບບົ ນເິ ວດ ໝາຍເຖງິ ລະບບົ ທ່ົ ມີ ຄີ ວາມສໍາພນັ ລະຫວົ່ າງກ່ົ ຸມສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ມີ ຜີ ນົ ຕ່ົ ໍກນັ ແລະ ກ່ົ ຸມສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ທົ່ ມີ ຄີ ວາມສາໍ ພນັ ກບັ ແຫົ່ ງທ່ົ ຢີ ່ົ ູ. ດົ່ ງັ ນນັ້ ລະບບົ ນເິ ວດຖາ້ ແບ່ົ ງຕາມແຫົ່ ງທ່ົ ຢີ ່ົ ູ ອາໄສແບ່ົ ງເປັນ 2 ແບບຄ:ື

1. ລະບບົ ນເິ ວດເທງິ ບົກ ລະບົບນເິ ວດທ່ົ ງົ ຫຍາ້ , ລະບບົ ນເິ ວດພູເຂາົ , ລະບບົ ນເິ ວດທ່ົ ົງນາ, ລະບບົ ນເິ ວດ
ປ່ົ າໄມ ້ ແລະ ນເິ ວດທະເລຊາຍ.

2. ລະບບົ ນເິ ວດໃນນແບົ່ ງເປັນ 2 ແບບຄື ລະບບົ ນເິ ວດຈດື ເຊົ່ ນັ ຫວ້ ຍ, ໝອງ, ຄອງບງ, ແມ່ົ ນນຳື້ , ບ່ົ ໍນຳື້ ,
ສະນຳື້ , ແລະ ລະບບົ ນເິ ວດນຳື້ ເຄມັ ເຊົ່ ນັ ທະເລ, ມະຫາສະໝຸດ...

ຮູບ 7.1 ລະບບົ ນເິ ວດນໍາ້ ຈດື
ສະພາບແວດລອ້ ມຕາມທຳມະຊາດເທງິ ບກົ , ໃນດນິ , ໃນປົ່ າ, ທົ່ ງົ ຫຍາ້ , ສວນຄວົ , ລຳຄອງ, ໜອງບງສະນຳື້ ,
ທະເລ, ມະຫາສະໝຸດ ແລະ ອົ່ ນື ໆ ລວ້ ນເປັນແຫ່ົ ງທົ່ ຢີ ົ່ ູອາໄສຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕົ່ າງໆຫວງຫາຍຊະນດິ , ເຮາົ ເອນີ້ ສົ່ ງິ
ທ່ົ ີມີຊີວິດຕ່ົ າງໆ ທຸກຊະນິດທົ່ ີຮວມກັນຢົ່ ູໃນແຕົ່ ລະບໍລິເວນນັນ້ ວົ່ າກ່ົ ຸ ມສ່ົ ິງທ່ົ ີມີຊີວິດ ແລະ ເອີ້ນບໍລິເວນ ຫື
ສະຖານທ່ົ ໆີ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເຫົ່ າົ ນນັ້ ອາໄສຢ່ົ ູຮົ່ ວມກນັ ວົ່ າແຫ່ົ ງທົ່ ຢີ ່ົ ູອາໄສ.

67

ຮູບ 7.2 ລະບບົ ນເິ ວດປ່ົ າ

2. ການພວົ ພນັ ລະບບົ ນເິ ວດກບັ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ

ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດ ມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ, ໂດຍການພະຍາຍາມປັບຕວົ ໃຫເ້ ໝາະສມົ
ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ, ເຊົ່ ງິ ຈະຊົ່ ວຍໃຫສ້ ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຫ່ົ າົ ນນັ້ ສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢົ່ ູໄດສ້ ະພາບແວດລອ້ ມທົ່ ຈີ າໍ ເປັນຕົ່ ໍ
ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໄດ້ ເຊ່ົ ນັ ດນິ , ນາໍ້ , ອາກາດແສງສະຫວົ່ າງເປັນຕນົ້ . ໃນການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ນອກຈາກຈະມຄີ ວາມພວົ ພນັ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມແລວ້ , ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ດວ້ ຍກນັ ຍງັ ມກີ ານພວົ ນາໍ ພນັ ກນັ ອກີ
ດວ້ ຍ, ໂດຍສະເພາະຢົ່ າງຍົ່ ງິ ມກີ ານເພົ່ ງິ ພາອາໄສກນັ ຈ່ົ ງສາມາດຈາໍ ແນກລກັ ສະນະການພວົ ພນັ ລະຫວົ່ າງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ
ກບັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມໄດ້ 2 ປະເພດຄື ການພວົ ພນັ ລະຫວົ່ າງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສົ່ ງິ ທົ່ ບີ ່ົ ໍມຊີ ວີ ດິ ແລະ ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ົ າງ
ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ດວ້ ຍກນັ .
2.1 ການພວົ ພນັ ລະຫວົ່ າງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທາງກາຍະພາບ

ແສງສະຫວ່ົ າງ, ອຸນຫະພູມ, ຄວາມຊົ່ ຸມ, ແຮ່ົ ທາດລວ້ ນແຕ່ົ ເປັນສະພາບແວດລອ້ ມທາງກາຍະພາບ, ທ່ົ ມີ ີ
ອດິ ທພິ ນົ ຕ່ົ ໍຊະນດິ , ຈາໍ ນວນ, ການກະຈາຍ ແລະ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ .

ແສງຕາເວນັ ເປັນແຫ່ົ ງພະລງັ ງານ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ພດື ແລະ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ມີ ທີ າດ ຄໂໍ ຣຟີນ(ສຂີ ຽວ), ເປັນ
ກ່ົ ຸມສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ຮີ ບັ ພະລງັ ງານແສງສະຫວົ່ າງຕາເວນັ ມາໃຊໃ້ ນຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງ ເປັນການເກບັ ພະລງັ ງານ
ໄວໃ້ ນໂມເລກຸນຂອງອາຫານສໍາລັບໃຊໃ້ ນການດາ ລົງຊວີ ດິ ຂອງພືດເອງ ແລະ ເປັນອາຫານຂອງສັດຕົ່ ໍໄປຕາມລໍາ
ດບັ ແຫົ່ ງທົ່ ຢີ ່ົ ູ, ແຕ່ົ ລະແຫ່ົ ງຈະມີ ປະລມິ ານແສງແຕກຕົ່ າງກນັ ໄປ, ເຮດັ ໃຫສ້ ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ອີ າໄສຢົ່ ູໃນແຕ່ົ ລະບໍລເິ ວນ
ແຕກຕ່ົ າງກນັ ເຊົ່ ນັ ເຮາົ ຈະພບົ ກ່ົ ຸມພດື ໜາແໜນ້ , ໃນບໍລເິ ວນທ່ົ ມີ ແີ ສງສ່ົ ອງເຖງິ ແຕົ່ ຕນົ້ ໄມໃ້ ຫຍ່ົ ທ່ົ ແີ ຜ່ົ ກົ່ ງິ ກາ້ ນກວາ້ ງ
ຈະບົ່ ໍມພີ ດື ອ່ົ ນື ເກດີ ຂນ້ ຢົ່ ູບ່ົ ອນນນັ້ ຫາຍປານໃດ, ພດື ແຕ່ົ ລະຊະນດິ ຍງັ ມຄີ ວາມຕອ້ ງການແສງແດດໃນປະລມິ ານແຕກ
ຕ່ົ າງກນັ , ບາງຊະນດິ ຕອ້ ງການແສງແດດຫາຍ ເຊ່ົ ນັ ເຂົາ້ ອອ້ ຍ, ສາລີ, ໃນຂະນະທົ່ ພີ ືດບາງຊະນດິ ເຊົ່ ນັ ກວ້ ຍໄມ ້
ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໄດດ້ ໃີ ນບ່ົ ອນທົ່ ມີ ແີ ສງແດດພປໍ ະມານ ຫື ບ່ົ ອນທົ່ ມີ ແີ ສງໜອ້ ຍ.

ສາໍ ລບັ ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ອີ າໄສຢົ່ ູໃນນໍາ້ , ສ່ົ ວນໃຫຍ່ົ ຈະແຈກຢາຍຢົ່ ູຂນັ້ ໃນບໍລເິ ວນໜາ້ ນໍາ້ ແລະ ໃນລະດບັ ນາໍ້ ທ່ົ ບີ ົ່ ໍ
ເລກິ ຫາຍ ແລະ ມແີ ສງສົ່ ອງເຖິງ, ໂດຍສະເພາະພດື ນໍາ້ , ເທາົ ແລະ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂະໜາດນອ້ ຍ ເຊ່ົ ນັ ໄຮພດື ແລະ
ໄຮສດັ , ແຕ່ົ ກໍມສີ ດັ ທ່ົ ອີ າໄສໃນບລໍ ເິ ວນທົ່ ມີ ຄີ ວາມເລກິ ຫາຍ ເຊ່ົ ງິ ຈະມໂີ ຄງສາ້ ງທ່ົ ເີ ປັນແຫົ່ ງກາໍ ເນດີ ແສງໃນຕວົ ເອງ ຫື

68

ມລີ ວດລາຍເດ່ົ ນັ ຊດັ ເຈນຕາມຕວົ . ແສງຍງັ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕົ່ ພໍ ດຕກິ ໍາການອອກຫາກນິ ຂອງສດັ ຕົ່ າງໆ, ສດັ ສົ່ ວນໃຫຍ່ົ
ຈະອອກຫາກນິ ເວລາກາງ ເວນັ ແຕ່ົ ກົ່ ມໍ ສີ ດັ ບາງຊະນດິ ທົ່ ອີ ອກຫາກນິ ເວລາກາງຄນື ເຊົ່ ນັ ເຈຍ...

ອຸນຫະພູມສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຕົ່ ລະຊະນດິ ຢ່ົ ູໃນອຸນຫະພູມປະມານ 10 - 30 ໃນບົ່ ອນທ່ົ ມີ ີ ອຸນຫະພູມສູງຫາຍ
ຫື ອຸນຫະພູມຕາຫາຍຈະມສີ ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອາໄສຢົ່ ູໜອ້ ຍຊະນດິ ແລະ ຈາໍ ນວນ ຫື ອາດຈະບົ່ ມໍ ສີ ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອາໄສຢ່ົ ູໄດ້
ເລຍີ ເຊົ່ ນັ ແຖບຂວົ້ ໂລກເໜອື ແລະ ບລໍ ເິ ວນທະເລຊາຍ.

ໃນແຫ່ົ ງນໍາ້ ອຸນຫະພູມບ່ົ ໍມກີ ານປົ່ ຽນແປງຫາຍປານໃດ, ເຖງິ ແມ່ົ ນວ່ົ າໃນເຂດອບົ ອົ່ ຸນ ແລະ ເຂດ ໜາວໃນ
ແຖບມະຫາສະໝຸດອາກຕິກທົ່ ປີ ົກຄຸມດວ້ ຍນແຂງ, ນໍາ້ ກົ່ ໍບ່ົ ໍໄດເ້ ປັນນໍາ້ ແຂງໄປໝົດນໍາ້ ທ່ົ ຢີ ົ່ ູດາ້ ນລົ່ ຸມກົ່ ໍຍງັ ເປັນທ່ົ ີຢົ່ ູ
ອາໄສຂອງສົ່ ິງທົ່ ມີ ຊີ ວີ ິດບາງຊະນດິ ໄດ,້ ອຸນຫະພູມເທງິ ພືນ້ ດນິ ຈະມຄີ ວາມປ່ົ ຽນແປງກວ່ົ າໃນນໍາ້ ຫາຍແຕົ່ ສົ່ ິງທ່ົ ີມີ
ຊວີ ດິ ກໍມກີ ານປັບຕວົ ເຊ່ົ ນັ ໃນບາງລະດູການມສີ ດັ ແລະ ພດື ຫາຍຊະນດິ ຕອ້ ງຟັກຕວົ ຫື ຈໍາສນິ ເພົ່ ອື ຫກີ ເວນັ້ ການ
ປົ່ ຽນແປງໄວດົ່ ງັ ກ່ົ າວ, ສດັ ບາງປະເພດອບົ ພະຍບົ ໄປຢົ່ ູຖ່ົ ນິ ໃໝົ່ ທ່ົ ມີ ອີ ຸນຫະພູມ ເໝາະສມົ ເປັນການຊົ່ ວົ ຄາວ, ໃນບາງ
ລະດູການເຊ່ົ ນັ ນກົ ນາງແອົ່ ນບາ້ ນ, ອບົ ພະຍບົ ຈາກປະເທດຈນີ ມາຫາກນິ ໃນປະເທດໄທໃນຊົ່ ວງລະດູໜາວ.

ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະມຮີ ູບຮ່ົ າງ, ລກັ ສະນະ ຫື ສທີ ່ົ ສີ າໍ ພນັ ກບັ ອຸນຫະພູມຂອງແຫົ່ ງທ່ົ ຢີ ່ົ ູສະເພາະແຕກຕ່ົ າງກນັ ເຊ່ົ ນັ
ໝາທົ່ ຢີ ່ົ ູປະເທດມອີ າກາດໜາວຈະເປັນພນັ ທົ່ ມີ ຂີ ນົ ຍາວແຕ່ົ ໜາໃນແຖບຮອ້ ນ ຈະເປັນພນັ ຂນົ ສນັ້ , ຕນົ້ ໄມເ້ ມອື ງໜ
າວກໍມຄີ ວາມແຕກຕົ່ າງກນັ ເຊົ່ ນັ ປ່ົ າສນົ ຈະຢົ່ ູໃນເຂດໜາວ ແຕກຕ່ົ າງຈາກພດື ໃນປ່ົ າຮກົ ຕບທົ່ ຂີ ຽວອົ່ ຸມທົ່ ຸມຕະຫອດ

ປີໃນເຂດຮອ້ ນ.
ແຮົ່ ທາດ: ແຮົ່ ທາດຕົ່ າງໆຈະມຢີ ົ່ ູໃນອາກາດທ່ົ ຫີ ົ່ ໍຫຸມ້ ໜ່ົ ວຍໂລກ, ໃນດິນ ແລະ ລະລາໃນນໍາ້ , ແຮ່ົ ທາດທົ່ ີ

ສໍາຄນັ ເຊົ່ ນັ ອກົ ຊແີ ຊນ, ອາຍກາກໂບນກິ , ນໂີ ຕແຊນ, ຟົດສະຟໍ, ກາລີ ແລະ ແຮ່ົ ທາດ ອ່ົ ນື ໆເປັນສ່ົ ງິ ຈໍາເປັນທົ່ ສີ ຸດ
ແກ່ົ ຊີວິດ ຕອ້ ງການໃນຂະບວນການດໍາລົງຊີວິດ, ແຕົ່ ສ່ົ ິງທ່ົ ີມີຊີວິດແຕ່ົ ລະຊະນດິ ຕອ້ ງການແຮົ່ ທາດເຫ່ົ ົານີໃ້ ນ
ປະລມິ ານທົ່ ແີ ຕກຕົ່ າງກນັ ແລະ ລະບບົ ນເິ ວດແຕົ່ ລະບບົ ຈະມີ ແຮົ່ ທາດຕົ່ າງໆເປັນອງົ ປະກອບໃນປະລມິ ານແຕກຕົ່ າງ
ກນັ ໄປ,ຈ່ົ ງເປັນປັດໄຈສໍາຄນັ ໃນການຈໍາກດັ ຊະນດິ ແລະ ປະລມິ ານຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ິດ ເຊົ່ ນັ ລະບບົ ນເິ ວດປ່ົ າຊາຍ
ເລນກົ່ ໍຈະມພີ ດື ແລະ ສດັ ທົ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະແຕກຕົ່ າງຈາກສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ພີ ບົ ເທງິ ບກົ ໃນລະບບົ ນເິ ວດແຕ່ົ ລະແຫົ່ ງຈະມີ
ການໝນູ ວຽນຖ່ົ າຍເທແຮົ່ ທາດຕ່ົ າງໆ ຈາກພາຍນອກເຂາົ້ ສ່ົ ູສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ຈາກສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ຄນື ສົ່ ູທໍາມະຊາດ
ຢົ່ າງເປັນວງົ ຈອນຊວີ ດິ ໜົ່ ງ.

ຄວາມຊົ່ ຸມໃນບນັ ຍາກາດຈະແຕກຕົ່ າງກນັ ໄປໃນແຕ່ົ ລະພູມພີ າກຂອງໂລກ ແລະ ຍງັ ປ່ົ ຽນແປງໄປຕາມລະດູ
ການ, ຄວາມຊົ່ ຸມມຜີ ນົ ປະໂຫຍດຕ່ົ ໍການລະເຫີຍຂອງອອກຈາກຮ່ົ າງກາຍຂອງສ່ົ ິງທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຮດັ ໃຫຈ້ ໍາກດັ ຊະນດິ
ແລະ ການກະຈາຍຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີວດິ ໃນແຫ່ົ ງທົ່ ີຢົ່ ູອກີ ດວ້ ຍ. ໃນເຂດຮອ້ ນຈະມຄີ ວາມຊົ່ ຸມສູງເນົ່ ອື ງຈາກມຝີ ົນຕກົ
ຫາຍ ແລະ ສະໝົ່ ໍາສະເໝີ ແລະ ຈະມຄີ ວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຈົ່ ງມຄີ ວາມຫາກຫາຍຂອງຊະນດິ ແລະ ປະລມິ ານຂອງ
ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫາຍກວົ່ າໃນເຂດອບົ ອ່ົ ຸນ ຫື ເຂດໜາວ.

ນອກຈາກນສີ້ ະພາບແວດລອ້ ມທາງກາຍະພາບ ແລະ ອ່ົ ນື ໆ ເຊົ່ ນັ ຄວາມເປັນອາຊດິ ບາ ຊົ່ ງຂອງດນິ ແລະ ນໍາ້ ,
ຄວາມເຄມັ ແລະ ອົ່ ນື ໆ ຍງັ ເປັນປັດໄຈສໍາຄນັ ໃນລະບບົ ນເິ ວດເພາະມຜີ ນົ ຕົ່ ກໍ ານຈະເລນີ ແລະ ກະຈາຍພນັ ຂອງພດື ,
ສດັ ແລະ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອ່ົ ນື ໆ. ນອກຈາກການພວົ ພນັ ລະຫວົ່ າງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທາງກາຍະພາບ
ແລວ້ ການພວົ ພນັ ລະຫວົ່ າງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ຢີ ົ່ ູຮົ່ ວມກນັ ໃນລະບບົ ນເິ ວດເອງກົ່ ໍມຜີ ນົ ຕົ່ ໍການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ເຊົ່ ນັ ກນັ ເຊ່ົ ນັ
ການແຜົ່ ພນັ ແລະ ການຄງົ ຕວົ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ .

2.2 ການພວົ ພນັ ລະຫວົ່ າງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອາໄສຢົ່ ູຮ່ົ ວມກນັ ໃນລະບບົ ນເິ ວດ
ໃນລະບບົ ນເິ ວດໜົ່ ງຈະມສີ ົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫາກຫາຍຊະນດິ ອາໄສຢ່ົ ູຮົ່ ວມກນັ ເປັນກ່ົ ຸມຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ມີ
ການພວົ ພນັ ຊົ່ ງກນັ ແລະ ກນັ ທົ່ ສີ ໍາຄນັ ຄກື ານເປັນອາຫານເຮັດໃຫມ້ ກີ ານຖ່ົ າຍທອດພະລງັ ງານໃນໂມເລກຸນຂອງ
ອາຫານຢ່ົ າງຕົ່ ໍເນ່ົ ອື ງເປັນລາໍ ດບັ ຈາກພດື ຊົ່ ງພດື ເປັນຜູຜ້ ະລດິ ໄປສົ່ ູຜູບ້ ລໍ ໂິ ພກພດື , ຜູບ້ ໍລໂິ ພກສດັ , ກ່ົ ຸມຜູບ້ ໍລໂິ ພກທງັ

69

ພດື ແລະ ສດັ ແລະ ຜູຍ້ ່ົ ອຍສະຫາຍທາດ ອງົ ຄະທາດຕາມລໍາດບັ ໃນຕ່ົ ອງໂສອ້ າຫານໃນລະບົບນເິ ວດ ທມະຊາດ
ລະບບົ ໜົ່ ງໆຈະມຕີ ົ່ ອງ ໂສອ້ າຫານພວົ ພນັ ກນັ ຢົ່ າງສບັ ຊອ້ ນຫາຍ ຕ່ົ ອງໂສເ້ ປັນສາຍໄຍດົ່ ງັ ພາບລ່ົ ຸມນ:ີ້

ຮູບ 7.3 ສະແດງຄວາມຈາໍ ເປັນຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ໃນຕ່ົ ອງໂສອ້ າຫານ
ການຢ່ົ ູຮ່ົ ວມກນັ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດລວ້ ນແຕົ່ ມກີ ານພວົ ພັນ ກົ່ ຽວເນົ່ ອື ງກນັ ໃນທາງກົງທາງ
ອອ້ ມ. ໃນທາງກງົ ອາດມກີ ານພົວພນັ ແບບເພົ່ ິງພາອາໄສເຊ່ົ ງິ ກນັ ແລະ ແລະ ກນັ ຫື ເປັນ ສດັ ຕູກນັ ກົ່ ໍໄດ,້ ໃນທາງ
ອອ້ ມອາດມຄີ ວາມກ່ົ ຽວເນ່ົ ອື ງກນັ ເຊົ່ ນັ ເສອື ກບັ ຫຍາ້ ,ໂດຍເສອື ບົ່ ໍກນິ ຫຍາ້ ແຕົ່ ເສອື ກນິ ສດັ ທົ່ ກີ ນິ ຫຍາ້ ເຊ່ົ ນັ ງວົ ,
ກວາງກະຕົ່ າຍ, ດົ່ ງັ ນນັ້ , ເສອື ກບັ ຫຍາ້ ແມົ່ ນ ມກີ ານພວົ ພນັ ກນັ ໃນທາງອອ້ ມ, ການພວົ ພນັ ແບບພາວະມກີ ານເກອື້ ກູນ
ເປັນການພວົ ພນັ ທົ່ ເີ ກດີ ຈາກສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ 2 ຊະນດິ ອາໄສຢ່ົ ູຮ່ົ ວມກນັ ໂດຍຝ່ົ າຍໜ່ົ ງໄດຮ້ ບັ ປະໂຫຍດ ແລະ ອກີ ຝົ່ າຍ
ໜ່ົ ງບົ່ ໍໄດ້ ແລະ ບ່ົ ໍເສຍປະ ໂຫຍດ ເຊ່ົ ນັ ກວ້ ຍໄມກ້ ບັ ຕົນ້ ໄມໃ້ ຫຍ່ົ , ປາສະຫາມກບັ ເຫາົ ສະຫາມ ເຂາົ ສະຫາມຈະ
ເກາະຕດິ ຢົ່ ູ ບນົ ຕວົ ປາສະຫາມ ມນັ ຈະກນິ ເສດອາຫານທົ່ ປີ າສະຫາມກນິ ເຫອື ໂດຍປາສະຫາມບົ່ ໍໄດ້ ແລະ ບົ່ ໍ ເສຍ
ປະໂຫຍດ
ການພວົ ພນັ ແບບປາຣາສິດ ເປັນການພວົ ພນັ ທ່ົ ເີ ກດີ ຈາກການຢົ່ ູຮ່ົ ວມກນັ ຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ 2 ຊະນດິ ໂດຍ
ຝ່ົ າຍໜົ່ ງໄດຮ້ ບັ ປະໂຫຍດສ່ົ ວນອກີ ຝ່ົ າຍຜນົ ໜ່ົ ງເສຍປະໂຫຍດຈາກການຢົ່ ູຮົ່ ວມ ກນັ ຝົ່ າຍທ່ົ ໄີ ດຮ້ ບັ ປະໂຫຍດ ເອນີ້
ວົ່ າ ກາຝາກ, ຝ່ົ າຍທ່ົ ີເສຍຜນົ ປະໂຫຍດເອນີ້ ວ່ົ າ: ຜູຖ້ ືກອາໄສ ເຊ່ົ ັນ ກາຝາກເທງິ ຕນົ້ ໄມພ້ ະຍາດໃນຄົນ, ເຫັບໃນ
ໜາ…
2.3 ການປັບຕວົ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ
ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢ່ົ ູໃນສະພາບແວດລອ້ ມທົ່ ເີ ໝາະສມົ ແຕ່ົ ສ່ົ ງິ ແວດ ລອ້ ມມກີ ານປົ່ ຽນແປງ
ຕະຫອດເວລາ, ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈົ່ ງຕອ້ ງມກີ ານປັບຕວົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ສົ່ ງິ ແວດ ລອ້ ມທ່ົ ປີ ່ົ ຽນໄປ ຖາ້ ປັບຕວົ ບ່ົ ໍໄດກ້ ໍຕອ້ ງອົບ
ພະຍບົ ໄປຫາທ່ົ ຢີ ່ົ ູໃໝ່ົ ຫື ຕອ້ ງຕາຍ ແລະ ສູນຫາຍໄປ ໃນທ່ົ ສີ ຸດ.
ການປັບຕວົ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແບົ່ ງອອກເປັນ 2 ແບບຄື :
1. ການປັບຕວົ ຊົ່ ວົ ຄາວ ເປັນການປັບຕວົ ພຽງຊົ່ ົວໄລຍະສັນ້ ໆ ເພ່ົ ອື ການຫົບໄພ ແລະ ການຫາ ອາຫານ
ສາມາດປົ່ ຽນກບັ ມາເປັນເໝອື ນເດມີ ໄດ້ ເຊົ່ ນັ ການປົ່ ຽນສຂີ ອງກະປອມ, ກບັ ແກ ້ ແລະ ຈ່ົ ກີ ຽ້ ມ ເພົ່ ອື ໃຫມ້ ສີ ກີ ມົ ກນື
ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທົ່ ອີ າໄສຢ່ົ ູເປັນການພາງຕາເພົ່ ອື ຫາເຫຍົ່ ອື ຫື ຫບົ ຫກີ ສດັ ຕູ. ການຈຳສນິ ຂອງກບົ ໃນລະດູໜ
າວ, ຕະຫອດເຖງິ ການອບົ ພະຍບົ ຂອງນກົ ແລະ ກວາງ ເພ່ົ ອື ຍາ້ ຍຖ່ົ ນິ ຖານຊົ່ ວົ ຄາວ.
2. ການປັບຕວົ ແບບຖາວອນ ເປັນການປົ່ ຽນແປງໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຮ່ົ າງກາຍ ແລະ ສາມາດຖ່ົ າຍ ທອດ
ລກັ ສະນະທາງພນັ ທຸກ, ຈາກບນັ ພະບູລຸດນໄີ້ ປສົ່ ູລກູ ຫານໄດ້ ເຊົ່ ນັ ຕນົ້ ຕະບອງເພດັ ມີ ການປ່ົ ຽນແປງໃບໃຫເ້ ປັນໜ

70

າມເພ່ົ ອື ລດົ ການຄາຍນຳື້ , ການໂຢງອອກຂອງລາຕນົ້ ຜກັ ຕບົ ເພ່ົ ອື ເປັນຫ່ົ ຸນສໍາລບັ ລອຍໄດ,້ ການປັບສຜີ ວິ ແລະ ຮູບ
ຮ່ົ າງຂອງຕກັ ແຕນກບັ ກົ່ ງິ ໄມເ້ ປັນຕນົ້ .

3. ວງົ ຈອນຂອງທຳດໃນລະບບົ ນເິ ວດ

ແຮົ່ ທາດ ແລະ ສານຕ່ົ າງໆທົ່ ເີ ປັນອງົ ປະກອບໃນລະບບົ ນເິ ວດເປັນສ່ົ ງິ ຈໍາເປັນຕົ່ ໍການດຳລົງຊວີ ດິ ຂອງສົ່ ິງທ່ົ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ເຊ່ົ ນັ ອກົ ຊແີ ຊນ, ອາຍກາກໂບນກິ , ນໂີ ຕແຊນ ແລະ ນຳື້ ຈະມປີ ະລມິ ານຂອ້ ນຂາ້ ງຄງົ ທ່ົ ,ີ ເນ່ົ ອື ງຈາກວ່ົ າສົ່ ິງທົ່ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ມຂີ ະບວນການດໍາລົງຊວີ ດິ ເຊົ່ ນັ ມກີ ານປ່ົ ອຍທາດດ່ົ ງັ ກົ່ າວກບັ ຄນື ສົ່ ູທຳມະຊາດໝູນວຽນຢ່ົ ູເປັນວດັ ຖະຈກັ
(ວງົ ຈອນ).

ການໝນູ ວຽນຂອງທາດສານໃນລະບບົ ນເິ ວດແບົ່ ງອອກເປັນ 3 ພວກຄ:ື
1. ການໝນູ ວຽນຂອງທາດທ່ົ ຢີ ົ່ ູໃນນທົ່ ມີ ຢີ ົ່ ູໃນທຸກສົ່ ວນຂອງໂລກເອນີ້ ວ່ົ າ Hydrologic cycle.
2. ການໝູນວຽນຂອງແຮົ່ ທາດຢ່ົ ູໃນອາກາດ ເຊ່ົ ນັ ຮີໂດແຊນ, ອົກຊີແຊນ, ນໂີ ຕແຊນ ແລະ ອາຍ ກາກ
ໂບນກິ ເອນີ້ ວ່ົ າ Gauseous cycle.
3. ການໝນູ ວຽນຂອງທາດທ່ົ ສີ ະສມົ ຢ່ົ ູເທງິ ໜາ້ ດນິ ເຊົ່ ນັ ຟດົ ສະຟໍ, ມາດ ເອນີ້ ວ່ົ າSedimentary cycle.
3.1 ວງົ ຈອນນຳ້ື
ນຳື້ ເປັນສົ່ ງິ ຈາໍ ເປັນຕ່ົ ໍສ່ົ ິງທ່ົ ມີ ຊີ ີວດິ ເພາະວົ່ ານເປັນສົ່ ວນປະກອບທົ່ ສີ ໍາຄັນຂອງຈລຸ ັງນຳື້ ເປັນຕວົ ກາງທົ່ ພີ າໃຫ້
ເກີດຂະບວນການຕົ່ າງໆ ໃນສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີວດິ ເຊ່ົ ນັ ການລຳລຽງທາດ, ການຍ່ົ ອຍອາຫານ, ການຖ່ົ າຍເທອຸນຫະພູມ,
ການສງັ ເຄາະແສງ, ການຫາຍໃຈ ແລະ ເປັນແຫ່ົ ງໃຫຮ້ ໂີ ດແຊນທົ່ ສີ ໍາຄນັ , ນອກຈາກນນີ້ ຳື້ ຍງັ ເປັນທ່ົ ຢີ ົ່ ູແຫົ່ ງອາໄສຂອງ
ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຫາກຫາຍຊະນດິ ການໝູນວຽນຂອງນຳ້ື ລະຫວ່ົ າງຜິວໂລກ ແລະ ບນັ ຍາກາດສ່ົ ວນໃຫຍົ່ ຈະເປັນການ
ແລກປົ່ ຽນກນັ ໂດຍ ການລະເຫຍີ ອາຍ, ອາຍນຳື້ ລອຍຕວົ ຂນ້ ສ່ົ ູບນັ ຍາກາດແລວ້ ລວມຕວົ ເປັນເມກມຄີ ວບແໜນ້ ກາຍ
ເປັນນຳ້ື ຝົນຕກົ ລງົ ສົ່ ູພນື້ ດນິ ການລະເຫຍີ ກາຍເປັນອາຍຂອງນສ່ົ ວນຫາຍຈະອາໄສພະລງັ ງານ ຄວາມຮອ້ ນຈາກແສງຕາ
ເວນັ ອາຍນຳ້ື ໃນອາກາດນອກຈາກຈະມາຈາກການລະເຫຍີ ອາຍຂອງນຳ້ື ແລວ້ ຍງັ ມາຈາກການຄາຍນຂອງພດື ແລະ
ການເຜາົ ໄໝຂ້ ອງສົ່ ງິ ຕ່ົ າງໆ. ເມົ່ ອື ອາຍນຳ້ື ລອຍສູງຂນ້ ກໍຈະລວມຕວົ ເປັນເມກແລວ້ ຕກົ ລງົ ມາ ເປັນນຳື້ ຝົນໝູນວຽນ
ເປັນວງົ ຈອນດົ່ ງັ ຮູບລ່ົ ຸມນ:ີ້

71

ຮູບ 7.4 ວງົ ຈອນຂອງນຳ້ື (Hydrological cycle)
3.2 ວງົ ຈອນກາກບອນ

ກາກບອນເປັນທາດຫກັ ທ່ົ ປີ ະກອບໃນສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ທາດກາກບອນໃນບນັ ຍາກາດຢົ່ ູໃນ ຮູບຮ່ົ າງແບບອາຍ
ກາກໂບນກິ ແລະ ຢົ່ ູໃນນຈະຢ່ົ ູໃນຮູບຮົ່ າງຂອງກາກໂບນດັ , ເນົ່ ອື ງຈາກທາດປະກອບສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທຸກຊະນດິ ມທີ າດ
ກາກບອນເປັນອງົ ປະກອບ, ດົ່ ງັ ນນັ້ , ເມົ່ ອື ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕາຍ ລງົ ກົ່ ຈໍ ະຖກື ຍົ່ ອຍສະຫາຍ ເຮດັ ໃຫກ້ າກບອນບາງສ່ົ ວນ
ຖືກປ່ົ ອຍອອກສົ່ ູອາກາດໃນຮູບຮົ່ າງຂອງອາຍກາກໂບນກິ , ສົ່ ວນທົ່ ີບົ່ ໍຖືກສະຫາຍກໍຈະຖືກທັບຖົມລົງໃນດິນ
ກາຍເປັນຫນີ ແລະ ນາໍ້ ມນັ ເມົ່ ອື ນໍາໃຊເ້ ປັນເຊອື້ ເພງີ ກຈໍ ະໄດອ້ າຍກາກໂບນກິ ຄນື ສົ່ ູບນັ ຍາກາດໄດອ້ ກີ ດົ່ ງັ ຮູບລົ່ ຸມນ:ີ້

ຮູບ 7.5 ວງົ ຈອນຊອງກາກບອນ
ປັດຈບຸ ນັ ອາຍກາກໂບນກິ ໃນອາກາດມປີ ະລມິ ານກາກບອນໃນທໍາມະຊາດເພົ່ ມີ ຂນ້ ຫາຍກວ່ົ າພາວະປົກກະຕິ
ເນົ່ ອື ງຈາກວົ່ າ ມກີ ານເຜາົ ໄໝເ້ ຊອື້ ເພງີ ໃນໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາ, ການໃຊລ້ ດົ ລາງພາຫະນະເພົ່ ມີ ຂນ້ , ການໃຊສ້ ານເຄ

72

ມບີ າງຢົ່ າງທົ່ ີເພົ່ ມີ ອາຍກາກໂບນກິ ໃນອາກາດ ແລະ ກບັ ການຕັດໄມທ້ ໍາລາຍປົ່ າ ຊົ່ ງທໍາມະຊາດບ່ົ ໍສາມາດຈະປັບ

ສະພາບຄວາມດົ່ ຸນດົ່ ຽງ ໄດເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ບນັ ຫາມນົ ພາວະທາງອາກາດຕາມມາ. ການພວົ ພນັ ລະຫວ່ົ າງວງົ ຈອນນກບັ

ວງົ ຈອນກາກບອນ
1. ຜູຜ້ ະລດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດຈະນານ ແລະ ອາຍກາກໂບນກິ ນໍາ້ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນຂະບວນການສາ້ ງອາ ຫານ.
2. ເມ່ົ ອື ພດື , ສດັ ໃຊສ້ ານອງົ ຄະທາດຕ່ົ າງໆໃນຂະບວນການຫາຍໃຈກ່ົ ໍຈະປົ່ ອຍອາຍກາກໂບນກິ ກບັ ຄນື ສ່ົ ູ

ບນັ ຍາກາດ.
3. ຈລຸ ນິ ຊມີ ໜີ າ້ ທ່ົ ຍີ ົ່ ອຍສະຫາຍສານປະກອບທາດອງົ ຄະທາດຈະໄດຮ້ ບັ ອາຍກາກໂບນກິ ຄນື ສ່ົ ູບນັ ຍາກາດ.
4. ໃນການເຜາົ ໄໝເ້ ຊອື້ ເພງີ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອາຍກາກໂບນກິ ແລະ ນາໍ້ .

3.3 ວງົ ຈອນຂອງນໂີ ຕແຊນ
ທາດນໂີ ຕແຊນເປັນສ່ົ ວນປະກອບຫກັ ຂອງອາກາດທົ່ ຫີ ່ົ ຫໍ ຸມ້ ໂລກ. ໃນບນັ ຍາກາດມອີ າຍ-ໂຕແຊນຢົ່ ູປະມານ

78,08% ແຕ່ົ ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ສົ່ ວນໃຫຍ່ົ ບ່ົ ໍສາມາດນອາຍນໂີ ຕແຊນມາໃຊໄ້ ດ້ ໂດຍກງົ ໂດຍສະເພາະພດື ຈະນໍາໃຊໄ້ ດກ້ ໍ
ຕ່ົ ໍເມົ່ ອື ຢົ່ ູໃນຮູບຮ່ົ າງສານປະກອບອາໂມນ (NH+4) ນີຕັດ (NO-3) ແລະ ນຕີ້ ິດ (NO2), ໂດຍພືດຈະນໍາເອົາສານ
ປະກອບເຫົ່ າົ ນນັ້ ໄປສງັ ເຄາະໂປຕນີ , ສົ່ ວນສດັ ໄດຮ້ ບັ ໂຫແຊນ ຈາກການກນິ ອາຫານຕົ່ ໍເນົ່ ອື ງມາເປັນລໍາດບັ ຊົ່ ງຈະມີ

ການຖົ່ າຍທອດຈາກພດື ມາຕາມຕ່ົ ອງໂສອ້ າຫານ.
ກົ່ ຸມສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊ່ົ ນັ ຈລຸ ະຊບີ ຫາຍຊະນດິ ສາມາດໃຊນ້ ໂີ ຕແຊນອດິ ສະຫະໄດ້ ເຊົ່ ນັ ບກັ ເຕຣຣີ ໂີ ຊບອີ ອມ,

ກົ່ ຸມຮາກພດື ຕະກຸນຖ່ົ ວົ , ບກັ ເຕຣີໃນດນິ ບາງຊະນດິ ແລະ ເທົ່ າົ ສຂີ ຽວແກມຟາ້ ບາງຊະນດິ ສາມາດດງໂຕແຊນຈາກ
ອາກາດແລວ້ ປ່ົ ຽນເປັນສານປະກອບອາໂມນ, ນຕີ ດັ , ນຕີ ດິ ທ່ົ ລີ ະລາຍນໄດ້ ພດື ຈງິ ນໍາສານປະກອບເຫົ່ າົ ນນັ້ ໄປໃຊ,້
ຂະບວນການຍ່ົ ອຍສະຫາຍຊາກສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີວິດຂອງກົ່ ຸມຈລຸ ນິ ຊກີ ່ົ ໍໄດສ້ ານປະກອບໂຕແຊນທົ່ ພີ ືດນໍາໄປໃຊໄ້ ດ.້ ໃນ
ຂະນະດຽວກນັ ການ ຍ່ົ ອຍສະຫາຍດ່ົ ງັ ກົ່ າວກົ່ ໍຈະໄດນ້ ໂີ ຕແຊນອດິ ສະຫະກບັ ຄນື ສ່ົ ູບນັ ຍາກາດ, ການຂບັ ຖົ່ າຍຂອງ
ສດັ ຊົ່ ງຢົ່ ູໃນຮູບແບບທາດປະສມົ ນໂີ ຕແຊນຄອື າໂມນ (NH4) ກ່ົ ເໍ ຮດັ ໃຫມ້ ໂີ ຕແຊນກບັ ຄນື ສົ່ ູບນັ ຍາ ກາດເຊົ່ ນັ ດຽວ
ກນັ . ກດິ ຈະກາຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ກ່ົ ຸມຕ່ົ າງໆເຮດັ ໃຫໂ້ ຕ ແຊນມກີ ານໝນູ ວຽນຖົ່ າຍເທຈາກສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມພາຍນອກ
ເຂາົ້ ສົ່ ູສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ກບັ ຄນື ອອກສ່ົ ູທໍາມະຊາດເປັນວງົ ຈອນ ດົ່ ງັ ຮູບລ່ົ ຸມນ:ີ້

ຮູບ 7.6 ການໜນູ ວຽນຂອງນໂີ ຕແຊນ

73

3.4 ວງົ ຈອນອກົ ຊແີ ຊນ
ອກົ ຊແີ ຊນມບີ ດົ ບາດສໍາຄນັ ກ່ົ ຽວຂອ້ ງກບັ ຂະບວນການຫາຍໃຈຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທຸກຊະ ນດິ , ໃນບນັ ຍາກາດ

ມອີ ກົ ຊແີ ຊນຢ່ົ ູປະມານ 20,95% ຊົ່ ງຢ່ົ ູໃນຮູບຮົ່ າງຂອງອາຍອກົ ຊແີ ຊນ (O2) ຫື ອາຍໂອໂຊນ (O3) ກົ່ ໍໄດ.້

ຮູບ 7.7 ກຳນໝນູ ວຽນຂອງອກົ ຊແີ ຊນໃນລະບບົ ນເິ ວດ
3.5 ວງົ ຈອນຂອງມາດ (S)

ມາດເປັນສົ່ ວນປະກອບຂອງໂປຕນີ ບາງຊະນດິ , ແຫົ່ ງສະສມົ ທາດມາດຢ່ົ ູໃນດນິ ຢົ່ ູໃນຮູບ ແບບທາດປະສມົ
ຂຸ ນສດັ (SO2-4) ເປັນບນັ ຍາກາດຢ່ົ ູໃນຮູບແບບຂອງອກົ ຊດິ ມາດ, ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ບ່ົ ໍສາມາດນທາດມາດທ່ົ ບີ ລໍ ສິ ຸດນໍາໃຊ້
ໝູນວຽນສາ້ ງເປັນທາດປະສມົ ໄດ,້ ຮາກຂອງພດື ຈະດູດຊມເອາົ ມາດໃນຮູບແບບຂອງຊຸນຟັດເຊົ່ ງິ ໄດມ້ າຈາກການ
ເຜາົ ໄໝທ້ ່ົ ບີ ົ່ ສໍ ມົ ບູນຂອງທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດ ທ່ົ ບີ ນັ ຈມຸ າດລວມກບັ ນໃນຊນັ້ ບນັ ຍາກາດຕກົ ລງົ ມາເປັນຝົນທົ່ ມີ ອີ າ
ຊດິ ຊຸນຟູຣກິ ລງົ ສ່ົ ູດນິ ທາດປະສມົ ຊຸນຟດັ (SO2-4) ບາງຊະນດິ ທ່ົ ຢີ ່ົ ູໃນດນິ ເມ່ົ ອື ກາຍເປັນອາຊດິ ຊຸນຟູຣກິ (H2SO4)
ກ່ົ ໍສາມາດແຕກຕວົ ໄດຂ້ ຸ ນພດັ ຊົ່ ງຮາກພດື ສາມາດດູດຊມເຂາົ້ ໄປພອ້ ມກບັ ນຳ້ື ເພົ່ ອື ສາ້ ງເປັນທຳດປະສມົ ອງົ ຄະທາດຕົ່ ໍ
ໄປ.

ພດື ຫື ສດັ ທົ່ ກີ ນິ ພດື ເມົ່ ອື ຕາຍໄປທບັ ຖມົ ລງົ ໃນດນິ ກົ່ ໍຈະມຈີ ລຸ ນິ ຊມີ າຍົ່ ອຍສະຫາຍທາດອງົ ຄະທາດຂອງພດື
ຈນົ ໄດເ້ ປັນທາດປະສມົ ຊຸນຟັດທ່ົ ລີ ະລາຍນໄດດ້ ວ້ ຍຂະບວນການທ່ົ ເີ ອນີ້ on Minaralization.

74

ແຮົ່ ມາດທົ່ ຢີ ົ່ ູໃນດິນ ແລະ ຫນີ ຖືກເຊາະລາ້ ງດວ້ ຍຂະບວນການສຽດເຊາະຕາມທາມະຊາດໄດທ້ າດປະສົມ

ພວກຊນຟັດ (Sulphite) ແລວ້ ຈົ່ ງິ ດູດອກົ ຊຊີ ຸນຟັດ ຊົ່ ງພດື ສາມາດດູດຊມໄປໃຊໄ້ ດໃ້ ນກໍລະນທີ ົ່ ຊີ ນຟັດຖືກເຊາະ
ລາ້ ງໄປກບັ ນກ່ົ ໍຈະມພີ ວກແບກັ ທເີ ຣຍແຍກຊນຟັດໃຫເ້ ປັນຮໂີ ດແຊນຊຸນຟິດ ແລະ ອກົ ຊແີ ຊນກບັ ຄນື ສ່ົ ູບນັ ຍາກາດ
ຊົ່ ງຈະຖກື ດູດກາຍເປັນຊຸນຟດັ ເມົ່ ອື ຖກື ຝົນກໍລະລາຍປົນມາກບັ ນຳ້ື ລງົ ສົ່ ູພນື້ ດນິ ແລະ ນຳ້ື ໄດອ້ ກີ ດ່ົ ງັ ວງົ ຈອນລ່ົ ຸມນ:ີ້

ຮູບ 7.8 ວງົ ຈອນຂອງມາດ (Sulphur cycle)

ສຳລບັ ຮໂີ ດແຊນຊຸນຟົດສ່ົ ວນທົ່ ບີ ່ົ ໍຄືນສົ່ ູບນັ ຍາກາດແຕ່ົ ຍງັ ຄງົ ສະສມົ ຢົ່ ູໃນດນິ ນນັ້ ເຖງິ ແມົ່ ນ ວົ່ າຈະບ່ົ ໍມອີ ກົ ຊີ

ແຊນ, ແຕົ່ ຖາ້ ຖກື ແສງແດດສົ່ ອງເຖິງກໍຈະຖືກບກັ ເຕຣີ Beggiatoa ດູດອກົ ຊແີ ຊນ ໃຫເ້ ປັນມາດ ແລະ ຊຸນຟັດ
ໄດ.້ ຮໂີ ດແຊນຊຸນຟິດເມົ່ ອື ຮ່ົ ວມກບັ ເຫກັ (Fe) ໃນດນິ ໄດທ້ າດປະສມົ ຂຸ ນຟິວເຫກັ (FeS) ແລະ ຕຊິ ຸນຟິວເຫກັ
(FeS2) ຊົ່ ງຈະຫາຍໄປຈາກວງົ ຈອນແຕົ່ ສາມາດນໍາກບັ ຄນື ສ່ົ ູຊນັ້ ບນັ ຍາກາດໄດໃ້ ນຮູບແບບຂອງອກົ ຊດິ ມາດ (S03)

ແລະ ຊຸນຟັດ (SO2-4) ດວ້ ຍການລະເບດີ ຂອງພູເຂາົ ໄຟ ແລະ ຂະບວນການກດັ ເຊາະຕາມທໍາມະຊາດ, ການນຖົ່ ານ
ຫນີ ແລະ ນຳື້ ມນັ ປີໂຕລົ່ ຽມມາເປັນເຊອື້ ເພງີ ໃນອຸດສາຫະກາໍ ເປັນການນໍາມາດກບັ ມາສົ່ ູບນັ ຍາກາດໃນຮູບແບບຂອງ
ອກົ ຊດິ ມາດ (SO2) ຊ່ົ ງຈະຖືກປົ່ ຽນເປັນຊຸ ນຟັດເມົ່ ອື ຖກື ກບັ ຄວາມຊ່ົ ຸມຊ່ົ ືນແລວ້ ຕກົ ລົງພອ້ ມກບັ ຝົນລົງສົ່ ູພືນ້ ດິນ
ແລະ ແມ່ົ ນໄດ,້ ການມອີ ຸດສາຫະກຳປີໂຕລົ່ ຽມ ໃນບໍລເິ ວນໃດໜ່ົ ງເກດີ ເປັນຜນົ ເສຍເພາະເຮດັ ໃຫແ້ ຖບນນັ້ ມອີ ກົ
ຊດິ ມາດ (SO2), ສູງເກນີ ໄປເມົ່ ອື ມຝີ ົນຕກົ ຈົ່ ງເປັນຝົນ ອາຊດິ ຊົ່ ງເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມເສຍຫາຍຕົ່ ໍ ພດື ແລະ ສ່ົ ງິ ກົ່ ໍສາ້ ງ

ໄດດ້ ່ົ ງັ ສມົ ຜນົ .

2SO2 + 4H2O 2H2SO4 + 2H2

3.6 ວງົ ຈອນຟົດສະຟໍ (P)

ຟົດສະຟໍເປັນສ່ົ ວນປະກອບພາຍໃນຈລຸ ງັ ຂອງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທຸກຊະນດິ ເປັນອງົ ປະກອບຂອງ DNA, RNA

ແລະ ATP, ແຫ່ົ ງສະສມົ ຟົດສະຟໍຄ:ື ດນິ , ຫນີ ທ່ົ ມີ ຫີ າຍຈນົ ສົ່ ງົ ເປັນສນິ ຄາ້ ອອກໄດໃ້ ນເຂດສະແປນດິ ຊາຮາຣາໃນ

ທະວບີ ອາຟຣກິ າ. ດນິ , ຫນີ ເຫົ່ າົ ນເີ້ ມ່ົ ອື ຖືກເຊາະລາ້ ງຕາມທຳມະຊາດເຮດັ ໃຫໄ້ ດທ້ າດຟົດສະຟັດ (PO3-4) ຊົ່ ງຮາກ

ພດື ດູດຊມເອາົ ໄປນຳໃຊໄ້ ດ.້ ທາດປະສມົ ປົດສະຟທຸ່ ສີ າ້ ງຂນ້ ດວ້ ຍພດື ຖກື ສົ່ ງົ ຕ່ົ ໍໄປຫາສດັ ທາງຕົ່ ອງໂສ,້ ເມົ່ ອື ພດື ແລະ

75

ສດັ ຕາຍລງົ ຟົດສະພດັ ຖກື ປົ່ ອຍອອກມາຈາກຊາກຜຸພງັ ຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ຖກື ທບັ ຖມົ ລງົ ໃນດນິ ແຫ່ົ ງນາໍ້ ຊ່ົ ງໄຮ
ນຳ້ື ສາມາດນາໍ ໄປສງັ ເຄາະແສງໄດແ້ ລວ້ ສ່ົ ງົ ໄປຕາມຕົ່ ອງໂສອ້ າຫານ. ຟົດສະຟທົ່ ທີ ບັ ຖມົ ຢ່ົ ູໃນດນິ ກໍຖກື ນໍາມາໃຊໂ້ ດຍ
ພດື ໄດ້ ຫື ສົ່ ວນທົ່ ລີ ງົ ສ່ົ ູພນື້ ໜອງ, ທະເລ, ມະຫາສະໝຸດ ກໍກບັ ມາໃຊ້ ໂດຍການໝນູ ວຽນຂອງກະແສນຳ້ື ວນົ ມາສົ່ ູ
ລະດບັ ທົ່ ມີ ໄີ ຮນຳ້ື ຈ່ົ ງນໍາໄປໃຊໄ້ ດ,້ ຖາ້ ໄຮນຳ້ື ຕາຍລງົ ບກັ ເຕຣີຈະເປັນໂຕເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານຍົ່ ອຍລະລາຍໄດຟ້ ົດສະຟດັ
ກບັ ມາໃຊໄ້ ດອ້ ກີ

ຟົດສະຟໍບາງສົ່ ວນຖກື ໝນູ ວຽນກບັ ສ່ົ ູພນື້ ດນິ ໂດຍນກົ ກນິ ປາແລວ້ ຖ່ົ າຍອອກມາທບັ ຖມົ ໄວຕ້ າມຖຳື້ , ສາມາດ
ນາໍ ເອາົ ຂນີ້ ກົ ມາໃຊເ້ ປັນປຸ໋ ຍໄດ,້ ແຕົ່ ຕາມທໍາມະຊາດແລວ້ ການໝນູ ວຽນ ຟົດສະຟັດກບັ ສ່ົ ູພນື້ ດນິ ບົ່ ພໍ ຽງພໍກບັ ສົ່ ວນທົ່ ີ
ເສຍລງົ ສ່ົ ູນ ແລະ ບາງສົ່ ວນຫາຍໄປໃນພນື້ ມະຫາສະໝຸດ, ດ່ົ ງັ ນນັ້ ໃນປັດຈບຸ ນັ ຈ່ົ ງມກີ ານເຕມີ ປຸ໋ ຍຟົດສະຟັດລງົ ໃນ
ດນິ ເພ່ົ ອື ໃຫພ້ ດື ມຟີ ດົ ສະຟັດໃຊຢ້ ່ົ າງ ພຽງພໍເປັນການເພົ່ ມີ ຜນົ ຜະລດິ ທາງການກະເສດຕ່ົ ມື ອກີ .

ຮູບ 7.9 ວງົ ຈອນຟົສະຟໍ (Phosphorus)

4. ຄວາມຫາກຫາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ

ລະບບົ ນເິ ວດຄສື ່ົ ວນໜົ່ ງຂອງສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ີປະກອບດວ້ ຍສົ່ ິງທົ່ ມີ ຊີ ີວິດ ແລະ ສົ່ ງິ ທ່ົ ບີ ່ົ ໍມຊີ ີວິດແຕົ່ ລະອົງ
ປະກອບຂອງລະບບົ ນເິ ວດມໜີ າ້ ທ່ົ ີ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ສະເພາະເພ່ົ ອື ຄວາມໝນັ້ ຄງົ ຂອງລະບບົ ເຊົ່ ນັ ຜູຜ້ ະລດິ ຈະ
ເຮດັ ໜາ້ ທົ່ ສີ ງັ ເຄາະພະລງັ ງານແສງສະຫວ່ົ າງ ແລະ ນຳ້ື ໃຫເ້ ປັນພະລງັ ງານອາຫານເພົ່ ອື ປະໂຫຍດແກ່ົ ຕນົ ເອງ ແລະ ຜູ້
ບໍລໂິ ພກໃນລະດບັ ຕົ່ າງໆຜູຍ້ ່ົ ອຍຈະເຮດັ ໜາ້ ທົ່ ແີ ຍກຍ່ົ ອຍຂອງເສຍ, ຊາກພດື ແລະ ສດັ ທົ່ ຕີ າຍທບັ ຖມົ ແລະ ເໜົ່ າົ
ເປົ່ ືອຍເພົ່ ືອໃຫເ້ ກດີ ເປັນພະລງັ ງານ ຫື ສານວັດຖຸທ່ົ ີຈະເປັນປະໂຫຍດສໍາລບັ ຜູຜ້ ະລດິ ອກີ ຕົ່ ໍ. ເມົ່ ອື ພຈິ າລະນາອງົ
ປະກອບ ແລະ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງລະບບົ ນເິ ວດ ລວມທງັ ການພວົ ພນັ ຂອງອງົ ປະກອບຕ່ົ າງໆໃນພນື້ ໂລກ ເຊົ່ ນັ ພນື້
ນຳື້ , ພນື້ ດນິ , ບນັ ຍາກາດ ແລະ ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລວ້ ໂລກກຸ່ ຄລື ະບບົ ນເິ ວດທົ່ ໃີ ຫຍ່ົ ທົ່ ສີ ຸດ ແຕົ່ ກໍລະນຂີ ອງລະບບົ ນເິ ວດ
ທ່ົ ນີ ອ້ ຍທົ່ ສີ ຸດນນັ້ ຍງັ ບ່ົ ໍສາມາດໃຫຄ້ ໍາຕອບໄດ,້ ອັນນນັ້ ກຸ່ ຕອ້ ງໄດພ້ ຈິ າລະນາອົງປະກອບ ແລະ ການພວົ ພນັ ຂອງ
ລະບບົ ນເິ ວດນນັ້ ເສຍກົ່ ອນວົ່ າເຮດັ ໜາ້ ທ່ົ ຕີ ົ່ າງໆຄບົ ຖວ້ ນຕາມຄວາມໝາຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດ ຫື ບົ່ ໍແຕ່ົ ເຖິງຢ່ົ າງໃດກຸ່
ຕາມລະບບົ ນເິ ວດທົ່ ນີ ອ້ ຍທົ່ ສີ ຸດ ອາດຈະເປັນລະບບົ ນເິ ວດຂອງແອ່ົ ງນຳື້ ໃນຮອຍຕນີ ຄວາຍ ຫື ລະບບົ ນເິ ວດໃນແກວ້

76

ຫື ໂຖລຽ້ ງປາກຸ່ ໄດ.້ ສມົ ມຸດວ່ົ າລະບບົ ນເິ ວດຂອງແອົ່ ງນຳ້ື ໃນຮອຍຕນີ ຄວາຍເປັນລະບບົ ນເິ ວດທ່ົ ນີ ອ້ ຍທ່ົ ສີ ຸດ, ຈາກ
ຂະໜາດຂອງລະບບົ ນເິ ວດນເີ້ ຖິງລະບບົ ນເິ ວດ ຂອງໂລກຍົ່ ງິ ໃຫຍ່ົ ທົ່ ສີ ຸດຈະມລີ ະບບົ ນເິ ວດອ່ົ ນື ໆອກີ ຈາໍ ນວນເທົ່ ົາໃດ
ໃນຂະໜາດຕ່ົ າງກນັ ໃນພນື້ ໂລກນ.ີ້ ເພາະຂະໜາດຂອງລະບບົ ນເິ ວດ ນບີ້ ່ົ ໍຕາຍຕວົ ຈົ່ ງເປັນການຍາກທ່ົ ຈີ ະກໍານດົ ຂະ
ໜາດ ແລະ ຈຳນວນຂອງລະບບົ ນເິ ວດໃຫເ້ ປັນກ່ົ ຸມຖກື ຕອ້ ງຕາມຈາໍ ນວນ. ດົ່ ງັ ນນັ້ ຈົ່ ງແບ່ົ ງປະເພດຂອງລະບບົ ນເິ ວດ
ທງັ ພນື້ ໂລກອອກເປັນ 2 ລະ ບບົ ໃຫຍ່ົ ຄື ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ດນິ ແລະ ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ນຳ້ື . ທງັ ສອງລະບບົ

ຍງັ ສາມາດ ແຍກເປັນລະບບົ ນເິ ວດຍ່ົ ອຍໄດອ້ ກີ ຫາຍລະບບົ .
4.1 ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ດນິ

ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ດິນຄລື ະບົບນເິ ວດທ່ົ ປີ ະກອບໄປດວ້ ຍສົ່ ິງທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ພືດ ແລະ ສດັ ທົ່ ອີ າໄສຢົ່ ູເທິງ
ບກົ ລວມທງັ ນກົ ທ່ົ ໃີ ຊເ້ ວລາບາງສ່ົ ວນບນິ ຢ່ົ ູໃນອາກາດ ແລະ ສດັ ເຄ່ົ ງິ ບກົ ເຄົ່ ງິ ນາທົ່ ີ ໃຊເ້ ວລາບາງສົ່ ວນຢ່ົ ູໃນນອກີ ດວ້ ຍ
ມສີ ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ີເປັນສ່ົ ິງທົ່ ມີ ີຊີວດິ ຄື ພດື ແລະ ສັດປົກດວ້ ຍກັນ ແລະສ່ົ ິງແວດລອ້ ມທົ່ ີເປັນສົ່ ິງທ່ົ ີບ່ົ ໍມຊີ ີວິດຄື:
ລັກສະນະທາງກາຍະພາບຂອງອາກາດ ເຊົ່ ັນ: ອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມຊົ່ ຸມ, ສະພາບທາງກາຍະພາບຂອງດິນ,
ພະລງັ ງານ ແລະ ວດັ ຖຸຕ່ົ າງໆ, ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ດນິ ສາມາດແຍກອອກເປັນລະບບົ ນເິ ວດຍ່ົ ອຍຕາມລກັ ສະນະ
ຊຸມຊນົ ຂອງພດື ທ່ົ ມີ ໂີ ຄງສາ້ ງຄາ້ ຍຄກື ນັ ໂດຍທົ່ ພີ ດື ເຫ່ົ າົ ນນັ້ ຖກື ກໍານດົ ດວ້ ຍລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບດ່ົ ງັ ທ່ົ ໄີ ດກ້ ່ົ າວ
ມາແລວ້ ຂາ້ ງເທງິ ລະບບົ ນເິ ວດຍ່ົ ອຍຂອງລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ດນິ ມຄີ .ື

4.1.1 ລະບບົ ນເິ ວດແບບທນູ ດຳ
ລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບຂອງລະບບົ ນເິ ວດແບບທຸນດາມອີ າກາດໜາວເຢັນ, ລະດູການທ່ົ ພີ ດື ຈະເລນີ ເຕີບ

ໂຕໄດສ້ ນັ້ (ໂດຍປົກກະຕໜິ ອ້ ຍກວົ່ າ 60 ວນັ ) ເປັນສາເຫດໃຫລ້ ະບບົ ນມີ້ ຜີ ນົ ຜະລດິ ທ່ົ ໄີ ດຈ້ າກສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕາທ່ົ ີ
ສຸດທຽບໃສົ່ ໃນບນັ ດາລະບບົ ນເິ ວດຕ່ົ າງໆຂອງໂລກ. ສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີ ວດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບທູນດາປະກອບໄປດວ້ ຍ
ສດັ ແລະ ພດື ບ່ົ ຫໍ າຍປະເພດ, ສດັ ທົ່ ປີ າກດົ ຢ່ົ ູ ໃນລະບບົ ນເິ ວດນີ້ ຕອ້ ງສາມາດທນົ ຕ່ົ ໍອາກາດໜາວ ແລະ ຢົ່ ູຕະຫອດ
ທງັ ປີໄດ້ ເຊ່ົ ນັ ກວາງຄາຣີບູ (Caribu), ກະຕ່ົ າຍ, ງວົ ອາກຕກິ ມດັ ໂອເຊນ (Arctic Musk Oxer), ໝາປ່ົ າ ແລະ
ໝາຈງິ້ ຈອກ, ນອກ ຈາກນີ້ ຍງັ ມພີ ວກນກົ ທ່ົ ອີ ບົ ພະຍບົ ເຂາົ້ ໄປໃນລະດູຮອ້ ນ, ສົ່ ວນໃຫຍົ່ ຈະເປັນເທດັ ແລະ ຫຍາ້
ຊະນດິ ຕ່ົ າງໆ, ພດື ຢືນຕນົ້ ຂະໜາດໃຫຍ່ົ ຈະບ່ົ ໍພບົ ໃນລກັ ສະນະອາກາດແບບທຸນຊາ. ຂໍຈ້ າໍ ກດັ ຄວາມ ສາມາດຂອງສົ່ ງິ
ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນການປັບຕວົ ແລະ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງລະບບົ ນເິ ວດແບບທນູ ຕາຄລື ກັ ສະນະທາງກາຍະພາບທງັ ໝົດ,

ຄວາມໜາວເຢັນ ຂອງອາກາດເປັນຕວົ ເຮດັ ໃຫອ້ ດັ ຕາການ ປົ່ ຽນແປງທາງເຄມີ ແລະ ຊວີ ະວທິ ະຍາໃນລະບບົ ນເິ ວດ
ເປັນໄປຢ່ົ າງລົ່ າຊາ້ ດນິ ຝ່ົ ຸນເຂດທນູ ດາ ຈົ່ ງ ຖກື ພດັ ທະນາຊາ້ ແລະ ບົ່ ໍມຄີ ວາມອຸດມົ ສມົ ບູນ, ລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບ
ດ່ົ ງັ ກົ່ າວໄດຈ້ າໍ ກດັ ໃຫ້ ພດື ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ , ແຕ່ົ ຍງັ ມບີ າງປະເພດເທົ່ າົ ນນັ້ ທົ່ ພີ ດື ສາມາດຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໄດ,້ ເມ່ົ ອື
ມພີ ດື ຈາໍ ນວນໜອ້ ຍປະເພດທົ່ ຈີ ະໄປທດົ ແທນພດື ອົ່ ນື ທົ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຖກື ທໍາລາຍໄປກົ່ ມໍ ໜີ ອ້ ຍ, ລກັ ສະນະ
ຂອງດນິ ທ່ົ ມີ ຄີ ຸນນະພາບຕາສົ່ ງົ ເສມີ ໃຫເ້ ກດີ ການກດັ ເຊາະ ແລະ ລດົ ອດັ ຕາການຈະເລນີ ເຕີບໂຕຂອງພດື , ສະຫຸບ
ແລວ້ ລກັ ສະນະຄວາມໜາວເຢັນຂອງອາກາດ, ດນິ ທ່ົ ມີ ກີ ານ ພດັ ທະນາຢົ່ າງຊກັ ຊາ້ ແລະ ບ່ົ ໍອຸດມົ ສມົ ບູນ, ແລະ ຈະ
ມພີ ດື ໜອ້ ຍຊະນດິ ທ່ົ ສີ າມາດຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໄດ້ ຊົ່ ງເປັນປັດໄຈການດົ ໃຫສ້ ະພາບໂດຍທົ່ ວົ ໄປຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນ

ລະບບົ ນເິ ວດແບບທນູ ດາມີ ໂອກາດຈະຖກື ປ່ົ ຽນແປງ ຫື ຖກື ທາໍ ລາຍໄດງ້ ົ່າຍ.

4.1.2 ລະບບົ ນເິ ວດແບບປົ່ າສນົ ໃນຊກີ ໂລກເໜອື
ລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບຂອງລະບົບນເິ ວດແບບປົ່ າສົນບ່ົ ໍໄດແ້ ຕກຕົ່ າງໄປຈາກລະບບົ ນເິ ວດ ແບບທູນດຳ

ຫາຍປານໃດ, ລະດູການທົ່ ສີ າມາດທໍາການເພາະປູກມເີ ວລາສນັ້ , ຄວາມໜາວເຢັນ ຂອງອາກາດມຄີ ວາມຮຸ ນແຮງ,
ເຖງິ ວົ່ າຈະບົ່ ໍເທົ່ າົ ກບັ ລກັ ສະນະອາກາດໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບທູນດຳກຸ່ ຕາມ, ປະລມິ ານນໍາ້ ຝົນຢ່ົ ູໃນລະດບັ ປານກາງ
ໂດຍສະເລົ່ ຍທງັ ໝດົ 65 cm ລກັ ສະນະໂດຍທ່ົ ວົ ໄປຂອງດນິ ທາງດາ້ ນຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນ ແລະ ການພດັ ທະນາດກີ
ວົ່ າດນິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດ ແບບທນູ ດຳແຕ່ົ ກໍມຄີ ວາມໝາບົ່ ຫໍ າຍປານໃດປົກຄຸມຊນັ້ ຂອງຫນີ ທ່ົ ຖີ ກື ພດັ ມາທບັ ຖົມໂດຍ

77

ທາດນໍາ້ ແຂງຄວາມໜາວເຢັນຂອງອາກາດປະກອບກບັ ໃບສນົ ທ່ົ ີຕົກທບັ ຖົມຢ່ົ ູເທງິ ພນື້ ດິນ ຊົ່ ງເຮດັ ໃຫກ້ ານ ເໜົ່ າົ
ເປ່ົ ືອຍດວ້ ຍຂະບວນການຍ່ົ ອຍສະຫາຍຊາ້ ເຮດັ ໃຫສ້ ະພາບດິນມຄີ ວາມເປັນອາຊດິ ສູງພດື ທ່ົ ີສາມາດເກດີ ມໜີ ອ້ ຍ
ປະເພດສ່ົ ວນໃຫຍ່ົ ເປັນພດື ປະເພດສນົ , ພດື ພ່ົ ຸມເຕຍ້ ເກດີ ຂນ້ ໃນບລໍ ເິ ວນປ່ົ າສນົ , ຊົ່ ງບົ່ ຍໍ ງັ ແສງຕາເວນັ ດວ້ ຍຮົ່ ມົ ໃບ
ໃດໆທງັ ໝດົ . ສດັ ທົ່ ພີ ບົ ໃນລະບບົ ນເິ ວດນຄີ້ :ື ໝກູ ະຕ່ົ າຍ, ກວາງມະ (Moose). ນອກຈາກນີ້ ກຸ່ ມສີ ດັ ປະເພດກນິ
ຊນີ້ ເຊົ່ ນັ ໝາປ່ົ າເປັນຕນົ້ .

4.1.3 ລະບບົ ນເິ ວດແບບປ່ົ າປົ່ ຽນໃບເຂດອບົ ອົ່ ຸນ

ລະບບົ ນເິ ວດປົ່ າປ່ົ ຽນໃບເຂດອບົ ອ່ົ ຸນຂອງໂລກຄວບຄຸມບໍລເິ ວນຊກິ ຕາເວນັ ອອກຂອງສະຫະລດັ ອາເມຣກິ າ

ທງັ ໝດົ , ບໍລເິ ວນທະວບີ ເອຣີ ົບຕອນກາງ, ຕອນກາງຂອງປະເທດຈນີ , ປະເທດເກາົ ຫເີ ໜອື ແລະ ໃຕ,້ ລກັ ສະນະ
ທາງກາຍະພາບຂອງລະບບົ ນເິ ວດນຄີ້ ສື ະພາບອາກາດທົ່ ອີ ບົ ອ່ົ ຸນ, ລະດູຮອ້ ນ ແລະ ລະດູໜາວສາມາດ ແຍກອອກ
ຈາກກນັ ດວ້ ຍລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບທ່ົ ຊີ ດັ ເຈນປະລມິ ານຝົນຕັງ້ ແຕົ່ 85-170 Cm / ປີ, ແລວ້ ແຕ່ົ ທົ່ ຕີ ງັ້ ຂອງແຕົ່
ລະພນື້ ທ່ົ ,ີ ລກັ ສະນະຂອງຕນົ ບົ່ ໍວົ່ າຈະເປັນການພດັ ທະນາ ຫື ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບປົ່ າປົ່ ຽນໃບ
ມສີ ູງກວ່ົ າລກັ ສະນະຂອງດນິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດອ່ົ ນື ທົ່ ກີ ່ົ າວມາທງັ ນກີ້ ເໍ ພາະວົ່ າໃບໄມຂ້ ອງປ່ົ າປົ່ ຽນໃບທ່ົ ຫີ ົ່ ນົ ທບັ ຖົມພນື້
ດນິ ງົ່າຍຕ່ົ ໍການຍ່ົ ອຍສະຫາຍປະກອບກບັ ອຸນຫະ ພູມຂອງອາກາດທ່ົ ສີ ະໜບັ ສະ ໜູນການປົ່ ຽນແປງທາງດາ້ ນເຄມີ

ແລະ ຊວີ ະວທິ ະຍາອກີ ດວ້ ຍ.
ປະເພດ ແລະ ພນັ ຂອງພດື ແລະ ສດັ ທ່ົ ປີ ະກດົ ໃນລະບບົ ນເິ ວດນມີ້ ຢີ ່ົ ູຂອ້ ນຂາ້ ງຫາຍຊະນດິ ພດື ທ່ົ ີສໍາຄັນຄື

ໂອກ (Oaks), ມຳເຟລສ (Maples), ບີຊີ (Beechi), ບຳສວູດ (Basswood) ແລະ ຣິກກ່ົ ໍຣີສ (lickories).
ນອກຈາກພດື ຢືນຕນົ້ ດົ່ ງັ ກົ່ າວແລວ້ ຍງັ ມໄີ ມພ້ ົ່ ຸມ ແລະ ໄມເ້ ຕຍ້ ອກີ ຫາຍຊະນດິ ທົ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຢ່ົ ູພາຍໃຕຮ້ ່ົ ມົ ໃບຂອງພດື
ໃຫຍ່ົ , ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ເີ ປັນສດັ ມຢີ ່ົ ູຫາຍຊະນດິ ແລະ ຈາໍ ນວນຂອ້ ນຂາ້ ງຫາຍສມົ ຄວນເນ່ົ ອື ງຈາກຄວາມສມົ ບູນຂອງຜູ ້
ຜະລິດນນັ້ ເອງ. ສັດທ່ົ ີສາມາດພບົ ໃນລະບົບນເິ ວດແບບປ່ົ າປົ່ ຽນໃບເຂດອົບອົ່ ຸນ ກວາງຫາງຂາວ (White tailed
Deer), ກະຮອກ, ໝາຈງິ້ ຈອກ, ກະຕ່ົ າຍ ຫາງພູ, ໄກົ່ ງວງປ່ົ າ ແລະ ນກົ ນາໆຊະນດິ .
4.1.4 ລະບບົ ນເິ ວດແບບທ່ົ ງົ ຫຍາ້ ເຂດອບົ ອ່ົ ຸນ

ໃນລະບບົ ນເິ ວດທ່ົ ງົ ຫຍາ້ ເຂດອບົ ອົ່ ຸນນີ້ ປະລມິ ານນໍາ້ ເປັນປັດໄຈຈາໍ ກດັ ຄວາມສາມາດທ່ົ ສີ ໍາຄນັ ທົ່ ສີ ຸດຂອງສ່ົ ງິ
ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ , ປະລມິ ານນາໍ້ ຝົນຕົ່ ໍປີໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບນມີ້ ຕີ ງັ້ ແຕ່ົ 25-75cm/ ປີ ພດື ທ່ົ ສີ າມາດຂນ້ ໄດຕ້ ອ້ ງມຄີ ວາມ
ທນົ ທາຍຕ່ົ ໍອຸນຫະພູມຂອງອາກາດຊ່ົ ງມຕີ ງັ້ ແຕ່ົ 38 ໃນລະ ດູຮອ້ ນຈນົ ຕຸ່ ຳເຖງິ 32 ໃນລະດູໜາວ, ດວ້ ຍລກັ ສະນະ
ຂອງພູມອາກາດປະກອບກບັ ການທບັ ຖົມຂອງດິນເປັນສົ່ ວນໃຫຍ່ົ , ຄຸນນະພາບຂອງດິນໃນລະບບົ ນເິ ວດນຈີ້ ົ່ ງິ ມີ
ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຫາຍທ່ົ ສີ ຸດເມົ່ ອື ທຽບກບັ ລະບບົ ນເິ ວດອົ່ ນື ໆ ແນວໃດກໍຕາມພດື ຢືນຕນົ້ ບ່ົ ໍສາມາດເກດີ ຂນ້ ແລະ
ຈະເລີນເຕບີ ໂຕໃນພືນ້ ທ່ົ ລີ ກັ ສະນະນີໄ້ ດ, ເພາະຄວາມຈໍາກດັ ຂອງນໍາ້ ນນັ້ ເອງພືດທົ່ ີປະກດົ ສົ່ ວນໃຫຍ່ົ ຄື Prairie
clovers, Purple cone flower, Sunflower ແລະ Golden rod ເປັນຕນົ້ . ສໍາລບັ ສດັ ທົ່ ພີ ບົ ສ່ົ ວນໃຫຍົ່ ໄດແ້ ກົ່
ຄວາຍ, ກະຕົ່ າຍ, ກະຮອກ, ແພຣຣີດອກ (Prairie dog), ໄກ່ົ ທ່ົ ງົ ຫຍາ້ ແລະ ນກົ ກະຈອກປະເພດທົ່ ມີ ກັ ເຮັດຮັງ
ເທງິ ພນື້ ດນິ .

4.1.5 ລະບບົ ນເິ ວດແບບທະເລຊາຍ
ລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບທົ່ ກີ ຳນດົ ລກັ ສະນະຂອງລະບບົ ນເິ ວດແບບທະເລຊາຍຄື ປະລມິ ານນຳື້ ຝົນທ່ົ ຕີ ົ່ ໍາກວົ່ າ

25cm ຕ່ົ ໍປີ, ຝົນທ່ົ ຕີ ກົ ໃນທະເລຊາຍບ່ົ ໍແມ່ົ ນຈະຕກົ ກະແຈກກະຈາຍໂດຍທ່ົ ົວໄປເທ່ົ າົ ນນັ້ , ແຕ່ົ ຫາກຍງັ ບ່ົ ໍມຄີ ວາມ
ແນົ່ ນອນອີກ. ສົ່ ິງທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ີຈະຢ່ົ ູລອດໄດໃ້ ນລະບບົ ນເິ ວດນີຕ້ ອ້ ງມຄີ ວາມສາມາດໃນການປັບຕົວສູງ, ພດື ຕອ້ ງ
ປະກອບໂຄງສາ້ ງພິເສດເພົ່ ືອລົດການສູນເສຍນຳື້ ດວ້ ຍການມີໃບນອ້ ຍ ຫື ບົ່ ໍມີໃບເລີຍ, ໃຊລ້ ໍາຕົນ້ ໃນການປຸ ງ
ແຕົ່ ງອາຫານ ເຊົ່ ນັ ພດື ປະເພດຕະບອງເພັດ ເປັນພດື ທົ່ ຖີ ວື ່ົ າເປັນສັນຍາລກັ ຂອງທະເລຊາຍ ພດື ທະເລຊາຍສ່ົ ວນ

ໃຫຍ່ົ ຈະມໜີ າມແຫມເປັນສນັ ຍາລກັ ການປອ້ ງກນັ ຕວົ ຕາມທໍາມະຊາດຈາກສດັ ແລະ ພດື ທງັ ຫາຍ, ໃນໜອງດຽວ

78

ກນັ ສດັ ທົ່ ຢີ ່ົ ູລອດໄດໃ້ ນລະບບົ ນເິ ວດນຈີ້ ະຕອ້ ງມຄີ ວາມສາມາດໃນການປັບຕວົ ສູງ, ສດັ ທ່ົ ພີ ບົ ໃນທະເລຊາຍ ມກັ ຈະ
ປະກອບກດິ ຈະກຕ່ົ າງໆໃນເວລາກາງຄນື , ສົ່ ວນຕອນກາງເວນັ ຈະພກັ ຜ່ົ ອນຢ່ົ ູໃນຮູ ຫື ທົ່ ພີ ກັ ບ່ົ ອນຈະຫບົ ຄວາມຮອ້ ນ
ໄດ,້ ລກັ ສະນະອະໄວຍະວະສົ່ ວນປາຍ ເຊ່ົ ນັ ນວິ້ , ຂາ, ແຂນ ແລະ ຫູຂອງສດັ ໃນເຂດນຈີ້ ະໃຫຍ່ົ ກວົ່ າສດັ ປະເພດ
ດຽວກນັ ໃນເຂດອ່ົ ນື , ເພາະຈະເປັນຕວົ ຊ່ົ ວຍໃນການຖົ່ າຍເທຄວາມຮອ້ ນໃນຮ່ົ າງກາຍອອກສົ່ ູພາຍນອກ. ປະເພດ
ຂອງສດັ ໃນລະບບົ ນເິ ວດນຄີ້ ໂື ຄໂຍເຕສ (Coyotes), ໝາຈງິ້ ຈອກ, ກະຕົ່ າຍ, ງຊູ ະນດິ ຕົ່ າງໆ ແລະ ນກົ ເຄາົ້ ແມວ.

ລະບບົ ນເິ ວດແບບທະເລຊາຍພບົ ກະຈາຍຢົ່ ູໃນທຸກທະວີບທົ່ ົວພນື້ ໂລກ, ເລົ່ ມີ ຕງັ້ ແຕົ່ ພາກຕາເວນັ ຕກົ ຂອງ

ສະຫະລດັ ອາເມຣກິ າ, ຕາເວນັ ຕກົ ຂອງທະວບີ ອາເມຣກິ າໃຕ້ ແລະ ໃນປະເທດ ອາເຈນັ ຕນິ າ, ຕອນເໜອື ຂອງທະວບີ
ອາຟຣກິ າ, ບໍລເິ ວນຕາເວນັ ອອກກາງ, ທາງຕອນເໜອື ຂອງ ປະເທດຈນີ ແຜ່ົ ເຂາົ້ ໄປໃນປະເທດມງົ ໂກລີ ແລະ ຕອນ

ກາງຂອງທະວບີ ອດົ ສະຕຣາລີ

4.1.6 ລະບບົ ນເິ ວດແບບປົ່ ຳອບົ ອ່ົ ຸນຊ່ົ ຸມ
ໃນເຂດອາກາດແບບອບົ ອົ່ ຸນມລີ ກັ ສະນະເປັນປ່ົ າຊ່ົ ຸມໃນເຂດຝົນຕກົ ຕະຫອດ ປະລມິ ານນຳື້ ຝົນສະ ເລົ່ ຍຕົ່ ໍປີ

ສູງເຖງິ 380 cm, ອຸນຫະພູມຂອງອາກາດມກີ ານປ່ົ ຽນແປງຕະຫອດບ່ົ ໍຫາຍປານໃດ. ລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບ
ດົ່ ັງກ່ົ າວສ່ົ ົງເສີມໃຫຕ້ ນົ້ ສົນຈະເລີນເຕີບໂຕດີທ່ົ ີສຸດ, ນບັ ເປັນພນື້ ຖານອຸ ດສາຫະກໍາປ່ົ າໄມທ້ ົ່ ີເພີມ້ ລາຍໄດມ້ື າໃຫ້
ປະເທດທ່ົ ຢີ ່ົ ູໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບນ.ີ້

4.1.7 ລະບບົ ນເິ ວດແບບຮອ້ ນຊົ່ ຸມ
ເປັນລະບບົ ນເິ ວດທົ່ ີເກົ່ າົ ແກ່ົ ທ່ົ ສີ ຸດທ່ົ ຍີ ງັ ຄົງຢົ່ ູບົນພືນ້ ໂລກນານກວ່ົ າ 60 ລາ້ ນປີ. ລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບ

ທ່ົ ສີ ຳຄນັ ຂອງລະບບົ ນເິ ວດນີຄ້ ື ຄວາມແຕກຕ່ົ າງລະຫວົ່ າງອຸນຫະພູມສະເລົ່ ຍຕົ່ ໍວນັ ແລະ ຕົ່ ໍປີໜອ້ ຍຫາຍ, ໂດຍ
ປົກກະຕປິ ະລິມານນຝົນລວມຕົ່ ໍປີຈະເກນີ 200 cm, ແຕ່ົ ໃນຮອບປີ ຈະມຄີ ວາມແຫງ້ ແລງ້ ປາກດົ ໃຫເ້ ຫັນຊ່ົ ວງ
ໄລຍະເວລາໜົ່ ງເພາະຄວາມຮອ້ ນ ແລະ ປະລມິ ານ ຄວາມຊ່ົ ຸມສູງຂອງອາກາດພາໃຫກ້ ານເໜ່ົ າົ ເປົ່ ືອຍຂອງຊາກ ພດື ,
ສດັ ແລະ ໃບໄມມ້ ອີ ດັ ຕາສູງ ແລະ ໄວ, ທາດອາຫານຈາກການເໜົ່ າົ ເປົ່ ືອຍນຈີ້ ະຖກື ດູດຊມໄປໃຊໃ້ ນພດື ຢ່ົ າງໄວວາ
ເຊົ່ ນັ ດຽວ ກນັ ກບັ ທ່ົ ໃີ ຫຄ້ ວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບປົ່ າຮອ້ ນຊ່ົ ຸມນຂີ້ ອ້ ນຂາ້ ງຕ, ພດື ກາຍເປັນ
ຜູກ້ ກັ ຕຸນອາຫານຫາຍກວົ່ າດນິ , ພດື ທ່ົ ປີ າກດົ ໃນເຂດອາກາດ ແລະ ສະພາບແວດລອ້ ມແບບ ນມີ້ ຈີ າໍ ນວນມາກມາຍ
ຫາຍຊະນດິ ໃນພນື້ ທົ່ ພີ ຽງ 15 ໄຮົ່ , ອາດພບົ ພດື ຊະນດິ ຕົ່ າງໆປະມານຫາຍ 100 ສະກຸນໃນຂະນະທ່ົ ພີ ນື້ ທ່ົ ເີ ທົ່ ົາກນັ
ຂອງລະບບົ ນເິ ວດແບບປ່ົ າປົ່ ຽນໃບມພີ ດື ໜອ້ ຍ ແລະ ມເີ ຖງິ 25 ສະກຸນເທ່ົ າົ ນນັ້ .
4.1.8 ລະບບົ ນເິ ວດແບບທ່ົ ງົ ຫຍາ້ ເຂດຮອ້ ນ

ລະບບົ ນເິ ວດແບບທ່ົ ງົ ຫຍາ້ ເຂດຮອ້ ນ ເປັນລກັ ສະນະໜ່ົ ງຂອງລະບບົ ນເິ ວດໃນເຂດຮອ້ ນລະບບົ ນຈີ້ ະພບົ ໃນ
ເຂດພູມອາກາດຮອ້ ນ ຊົ່ ງປະລມິ ານນໍາ້ ຝົນລວມຕົ່ ໍປີລະຫວົ່ າງ 100 - 150cm ແລະ ລະດູໜາວມຄີ ວາມແຫງ້ ແລງ້ ,
ທ່ົ ງົ ຫຍາ້ ເຂດຮອ້ ນ, ທົ່ ງົ ຫຍາ້ ໃນທະວບີ ອາຟຣິກາ ຊົ່ ງປະກອບໄປດວ້ ຍພດື ປະເພດຫຍາ້ ທ່ົ ວົ ໄປໂດຍມໄີ ມພ້ ົ່ ຸ ມ ແລະ
ໄມຢ້ ືນຕນົ້ ປາກດົ ຢົ່ ູຢົ່ າງກະແຈກກະຈາຍສດັ ທ່ົ ພີ ບົ ໃນລະບບົ ນເິ ວດນຄີ້ ື ບນັ ດາສດັ ກນິ ຫຍາ້ ທງັ ຫາຍ, ລວມທງັ ພວກ
ສດັ ກນິ ຊນີ້ ທົ່ ສີ ຳຄນັ ຄື ສົ່ ງິ ແລະ ເສອື ຊຕີ າ, ນອກຈາກນີ້ ສດັ ໃຫຍົ່ ປະເພດອ່ົ ນື ອກີ ຫວງຫຳຍເປັນຕນົ້ : ຢີຣາຟ, ມາ້

ລາຍ..
ນອກຈາກນີ້ ຍງັ ມຫີ າຍລະບບົ ນເິ ວດຍົ່ ອຍທົ່ ຂີ ນ້ ກບັ ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ດນິ ທົ່ ຍີ ງັ ບ່ົ ທໍ ນັ ໄດກ້ ົ່ າວເຖງິ .

4.2 ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ນຳ້ື
ລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ນຳ້ື ມລີ ກັ ສະນະພເິ ສດທ່ົ ສີ າໍ ຄນັ ຫາຍປະການ ທ່ົ ແີ ຕກຕົ່ າງໄປຈາກລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້

ດນິ , ໂດຍສະເພາະຢົ່ າງຍ່ົ ງິ ປັດໄຈກດັ ຄວາມສາມາດ ທ່ົ ອີ ຸນຫະພູມ, ຄວາມຊ່ົ ຸມ ແລະ ລກັ ສະ ນະຂອງດນິ ເປັນປັດໄຈ
ກດັ ຄວາມສາມາດຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດ ພາກພນື້ ດນິ ປະລມິ ານອກົ ຊແີ ຊນ ແລະ ແສງແດດກຸ່ ເປັນປັດ
ໄຈຈາໍ ກດັ ຄວາມສາມາດຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ນ.ີ້

79

ອກົ ຊີແຊນໃນບັນຍາກາດລວມຢ່ົ ູກບັ ອາຍອົ່ ືນ, ແຕົ່ ໃນນອົກຊີແຊນມຢີ ົ່ ູໃນຮູບແບບຂອງ ທາດລະ ລາຍ
ປະລມິ ານຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງອກົ ຊແີ ຊນໃນນຳື້ ຈດື ຈະມຄີ ົ່ າສະເລ່ົ ຍປະມານຮອ້ ຍລະ 0.001 ໂດຍນຳື້ ໜກັ ທ່ົ ມີ ຄີ ່ົ າ
ນອ້ ຍກວົ່ ານຳ້ື ໜັກຂອງອົກຊີແຊນ, ໃນອາກາດທ່ົ ີມປີ ະລິມານເທ່ົ ົາກບັ ປະມານ 40 ເທົ່ ົາ, ການປ່ົ ຽນແປງຂອງ
ປະລມິ ານອກົ ຊແີ ຊນໃນນຳື້ ຂນ້ ຢົ່ ູກບັ ປັດໄຈທົ່ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕົ່ ໍການນໍາເຂາົ້ (Input) ແລະ ຜນົ ໄດຮ້ ບັ (Output) ເຊົ່ ນັ
ປະລມິ ານອກົ ຊແີ ຊນໃນນຳ້ື ເພົ່ ມີ ຂນ້ ຈາກການຖ່ົ າຍເທແລກປ່ົ ຽນກບັ ບນັ ຍາກາດເບອື້ ງຕນົ້ ຈາກການສງັ ເຄາະແສງຂອງ
ພດື ແລະ ຈາກການໄຫ ຫື ຖົ່ າຍເທຂອງນຳ້ື ເຊົ່ ັນ: ນຳື້ ຕກົ , ແກຸ່ ງນຳ້ື ແລະ ຊ່ົ ອງລະບາຍນຳື້ ຂອງຝາຍ ຫື ເຂ່ົ ືອນ,
ປະລມິ ານອກົ ຊແີ ຊນໃນນສາມາດຫຸດລງົ ຈາກຂະບວນການຫາຍໃຈຂອງພດື ແລະ ສດັ ນຳ້ື .

ອຸນຫະພູມເປັນອກີ ປັດໄຈໜົ່ ງ ທ່ົ ມີ ອີ ດິ ທພິ ນົ ຕົ່ ໍການສູນເສຍອກົ ຊແີ ຊນໃນນາອຸນຫະພູມ ຂອ້ ນຂາ້ ງອບົ ອົ່ ຸນຈະ
ເຮດັ ໃຫອ້ ກົ ຊແີ ຊນລະລາຍໃນນຳ້ື ໄດຍ້ າກ.

ແສງດວງອາທິດເປັນປັດໄຈທົ່ ີສໍາຄັນອກີ ປັດໄຈໜ່ົ ງ ທ່ົ ີຈໍາກດັ ຄວາມສາມາດຂອງສ່ົ ິງທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ິດໃນລະ ບົບ
ນເິ ວດພາກພນື້ ແສງອາທດິ ສາມາດສົ່ ອງຜ່ົ ານພືນ້ ນຳື້ ລງົ ໄປໃນລະດັບຄວາມເລກິ ປະມານ 30 m ເທ່ົ າົ ນນັ້ ການສັງ
ເຄາະແສງຂອງພດື ນຳ້ື ຈ່ົ ງມກີ ານຈໍາກດັ , ໃນບລໍ ເິ ວນນເີ້ ອນີ້ ວົ່ າ Euphotic zone, ຄວາມເລກິ ຂອງ Euphotic zone
ອາດລດົ ລງົ ຫາຍໂດຍວດັ ຖຸທ່ົ ຖີ ກື ພດັ ພາມາກບັ ນຳື້ ເຊົ່ ນັ ດນິ ຕະກອນ, ວດັ ຖຸນປີ້ ິດບງັ ແສງອາທດິ ໃຫສ້ ່ົ ອງຜ່ົ ານພນື້ ນ
ໄປບ່ົ ເໍ ລກິ ເທ່ົ າົ ທ່ົ ຄີ ວນ.

ປັດໄຈຈາໍ ກດັ ຄວາມສາມາດ ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດພາກພນື້ ທ່ົ ກີ ົ່ າວມາທງັ 2 ປະເພດ ເປັນປັດໄຈ
ທົ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໂດຍທ່ົ ວົ ໄປໃນແບບຕົ່ າງໆຂອງລະບບົ ນເິ ວດບົ່ ວໍ ່ົ າຈະເປັນຫວ້ ຍ, ໝອງ, ຄອງບງ, ແມ່ົ ນຳື້ , ທະເລສາບ ຫື
ມະຫາສະໝຸດ, ທງັ ນຳື້ ຈດ ແລະ ນຳ້ື ເຄມັ , ແນວໃດກຸ່ ຕາມແຕົ່ ລະແບບຈະມລີ ກັ ສະ ນະພເິ ສດບາງຢົ່ າງສະເພາະຂອງ

ມນັ .
4.2.1 ລະບບົ ນເິ ວດນຳ້ື ຈດັ

ທະເລສາບ ໃນເຂດອບົ ອົ່ ຸນທະເລສາບທົ່ ມີ ຄີ ວາມເລກິ ເກນີ 15 m ຈະຖກື ແບ່ົ ງຕາມອຸນຫະພູມຂອງນຳ້ື ອອກ
ເປັນ 2 ຊນັ້ ຊນັ້ ເທງິ ຊນັ້ ຂອງນຳ້ື ທ່ົ ມີ ອີ ຸນຫະພູມສູງເພາະໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮອ້ ນ ຈາກດວງອາທດິ ໃນລະດູຮອ້ ນຫາຍໜ່ົ
ວຍ, ນຳ້ື ຊນັ້ ນຈີ້ ະເບາົ ແລະ ຄວາມໜາແໜນ້ ນອ້ ຍຕົ່ າງກນັ ກບັ ຊນັ້ ລົ່ ຸມ ຊົ່ ງອຸນຫະພູມຂອ້ ນຂາ້ ງຕ່ົ ໍຳ ແລະ ຄວາມໜາແ
ໜນ້ ຂອງນຳ້ື ມຫີ າຍລະຫວ່ົ າງທງັ ສອງຊນັ້ ຂອງນຳື້ ຈະມຊີ ນັ້ ບາງໆຂອງນຳ້ື ທ່ົ ມີ ອີ ຸນຫະພູມປະສມົ ລະຫວົ່ າງນທງັ ສອງຊນັ້
ເອນີ້ ວ່ົ າ: Thermocline. ຊນັ້ ຂອງນໃນທະເລສາບມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕ່ົ ໍສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ອີ າໄສຢ່ົ ູຢ່ົ າງຫວງຫາຍ, ໂດຍຂນ້
ກບັ ປະລມິ ານ ແລະ ການຖົ່ າຍເທທາດລະລາຍອກົ ຊແີ ຊນໃນຊນັ້ ເທງິ ຂອງນໃນທະເລສາບເຊ່ົ ງິ ເອນີ້ ວ່ົ າ Epilimnion
ຈະມກີ ານແລກປ່ົ ຽນອກົ ຊແີ ຊນໂດຍປົກກະຕກິ ບັ ບນັ ຍາກາດທາງລ່ົ ຸມ ແລະ ການເຄ່ົ ອື ນທ່ົ ຂີ ອງນຳ້ື ຈາກນາໍ້ ຕກົ , ແກງ້ ,
ຝາຍ ແລະ ເຂົ່ ອື ນ, ໃນທາງກງົ ກນັ ຂາ້ ມໃນຊນັ້ ລ່ົ ຸມຂອງທະເລສາບ, ຊ່ົ ງເອນີ້ ວ່ົ າ Hypolimnion ມແີ ຕ່ົ ຈະເສຍອກົ ຊີ
ແຊນຈາກຂະບວນການຫາຍໃຈຂອງພດື ແລະ ສດັ ນຳື້ , ໃນລະດູຮອ້ ນພດື ແລະ ສດັ ບ່ົ ໍສາມາດຈະທນົ ຢົ່ ູໃນຊນັ້ ເທງິ
ຂອງທະເລສາບໄດເ້ ພາະອຸນຫະພູມສູງ, ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຫ່ົ າົ ນນັ້ ຕອ້ ງຍາ້ ຍລງົ ໄປບ່ົ ອນນຊນັ້ ລ່ົ ຸມ ຂອງທະເລສາບແຕົ່ ຍງັ ມີ

ຂຈໍ້ າໍ ກດັ ຂອງປະລມິ ານອກົ ຊແີ ຊນ.
ແມ່ົ ນຳື້ ມລີ ກັ ສະນະຫາຍຢ່ົ າງທ່ົ ແີ ຕກຕົ່ າງໄປຈາກທະເລສາບ, ນຳື້ ໃນແມົ່ ນມໂີ ອກາດ ເຄ່ົ ອື ນໄຫວໄດຫ້ າຍກວົ່ າ

ທະເລສາບ ແລະ ດວ້ ຍສາຍເຫດນີເ້ ອງເຮັດໃຫນ້ ຳ້ື ໃນແມ່ົ ນມໂີ ອກາດຈະໄດຮ້ ັບ ຫື ແລກປົ່ ຽນອົກຊີແຊນກບັ
ບນັ ຍາກາດຫາຍກວົ່ າ, ຖາ້ ຫາກບ່ົ ມໍ ສີ ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂະໜາດໃຫຍ່ົ ແລະ ຈຳນວນຫາຍໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບແມົ່ ນຳື້ ແລວ້
, ປະລມິ ານອກົ ຊແີ ຊນໃນແມ່ົ ນຈະບ່ົ ໍເປັນປັດໄຈຈາໍ ກດັ ຄວາມສາມາດໃນການເຄົ່ ອື ນທົ່ ຂີ ອງນຳ້ື ຫື ເອນີ້ ວ່ົ າ : ກະແສ
ນຳ້ື ເຊ່ົ ງິ ຖາ້ ມຄີ ວາມໄວຫາຍຈະເປັນປັດໄຈຈາໍ ກດັ ຂອງພດື ແລະ ສດັ ໃນແມ່ົ ນຳື້ ຈ່ົ ງຕອ້ ງມຄີ ວາມສາມາດໃນການປັບ
ຕວົ ດພີ ສໍ ມົ ຄວນ ເພ່ົ ອື ຄວາມຢົ່ ູລອດໃນບໍລເິ ວນຕນົ້ ກະແສນຳ້ື , ມກັ ຈະມຄີ ວາມໄວ ແລະ ແຮງ, ພດື ແລະ ສດັ ຕອ້ ງ
ມອີ ະໄວຍະວະພເິ ສດ, ອາດເປັນຮາກຂອງພດື ຫື ຄວາມໜຽວຂອງຜວິ ໜງັ ສດັ ເພົ່ ອື ທ່ົ ຈີ ະເກາະ ຫື ຍດໜຽວກບັ ດນິ

80

ຫື ຫນີ ບົ່ ໍໃຫຖ້ ືກພດັ ໄປກບັ ນຳື້ . ຈາກຕນົ້ ນຳື້ ລງົ ໄປຄວາມໄວຂອງກະແສນຳື້ ລດົ ລງົ ຫື ຫາຍໄປທາດສານຕ່ົ າງໆທ່ົ ຖີ ກື
ພາມາກບັ ນເລ່ົ ມີ ຕກົ ຕະ ກອນກາຍເປັນແຫົ່ ງທ່ົ ຢີ ົ່ ູອາໄສຢ່ົ າງຂອງ ພດື ແລະ ສດັ ນຳື້ ຢ່ົ າງດ.ີ

ຜູຜ້ ະລດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບແມ່ົ ນທົ່ ສີ ໍາຄນັ ຄື ພດື ຈລຸ ງັ ດຽວ ແລະ ພວກເຂາົ ຊ່ົ ງປົກກະຕຈິ ະມປີ ະລມິ ານບ່ົ ໍ
ພຽງພໍທົ່ ຈີ ະສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງຜູບ້ ໍລໂິ ພກ. ດົ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ົ ງເປັນລະບບົ ນເິ ວດເປີດ ຊ່ົ ງ ໝາຍຄວາມວ່ົ າສດັ ນຳື້
ສ່ົ ວນຫາຍໃນລະບບົ ນເິ ວດນຈີ້ ະເປັນສດັ ກນິ ຊາກເໜົ່ າົ ເປົ່ ືອຍ ແລະ ອາໄສຊາກເໜົ່ າົ ເປົ່ ືອຍທົ່ ຖີ ືກພດັ ມາກບັ ນຳື້ ຈາກ
ພນື້ ດນິ ຫື ແຫ່ົ ງນອົ່ ນື ໃກຄ້ ຽງ.

ແມ່ົ ນປຽບເໝອື ນທ່ົ ຮີ ອງຮບັ ຂເີ້ ຫຍອື້ ແລະ ສົ່ ງິ ເສດເຫອື ຂອງປະຊາກອນທ່ົ ອີ າໄສຢົ່ ູຕາມຮມິ ຝ່ົ ັງແມົ່ ນຳື້ ມາດນົ
ນານແລວ້ . ຄນົ ເຮາົ ມກັ ປະຕບິ ດັ ແລະ ຄດິ ສະເໝວີ ່ົ າແມົ່ ນຳ້ື ເປັນຜູເ້ ຮດັ ໃຫຄ້ ວາມສກົ ກະປົກ ແລະ ຂອງເສຍທງັ ຫາຍ
ເຈອື ຈາງລງົ ໂດຍຈະບ່ົ ໍມຜີ ນົ ກະທບົ ຕ່ົ ໍຄວາມເປັນຢົ່ ູຂອງມະນຸດ ຄວາມຈງິ ແລວ້ ຄວາມສາມາດທົ່ ຈີ ະລດົ ຄວາມເຂມັ້
ຂຸ ນ້ ແລະ ຄວາມເປັນພດິ ຂອງສົ່ ງິ ເປິເປືອ້ ນ ຂອງແມ່ົ ນມຢີ ົ່ ູຈາໍ ກດັ ພວກເຮາົ ໄດຍ້ ນິ , ໄດຟ້ ັງ, ໄດອ້ ່ົ ານພບົ ວົ່ າ ແມົ່ ນຫາຍ
ສາຍໃນບາ້ ນເຮາົ ໄດກ້ າ ເປັນແຫ່ົ ງນຳື້ ເປືອ້ ນກໍຍອ້ ນວົ່ າແນວຄດິ ເກົ່ າົ ໆທ່ົ ເີ ຊ່ົ ອື ວ່ົ ານຳື້ ສາມາດສາ້ ງຄວາມສະອາດທຸກສົ່ ງິ
ທຸກຢົ່ າງການຖິມ້ ຂເີ້ ຫຍອື້ , ສົ່ ງິ ເສດເຫອື ແລະ ສານທົ່ ເີ ປັນພດິ ຈາກໂຮງງານອຸດສາຫະກໍາເພົ່ ມີ ຄວາມເປັນພິດໃຫ້
ແກົ່ ນຳື້ ໃນແມ່ົ ນຳ້ື ໄດ,້ ສົ່ ງິ ທົ່ ີມຊີ ີວດິ ທັງພືດ ແລະ ສັດນຳື້ ບ່ົ ໍສາມາດດໍາລົງຊີວດິ ຢ່ົ ູຕົ່ ໍໄປໄດ,້ ຜົນສຸດທາ້ ຍຜູທ້ ່ົ ີໄດຮ້ ັບ
ຄວາມກະທບົ ກະເທອື ນກຸ່ ຄມື ະນດຸ ໃນຖານະຜູບ້ ລໍ ໂິ ພກ.
4.2.2 ລະບບົ ນເິ ວດນຳ້ື ເຄມັ

ລະບບົ ນເິ ວດນເຄມັ ຄສື ົ່ ວນທົ່ ຢີ ່ົ ູໃນທະເລ ຫື ມະຫາສະໝຸດ, ທະເລມລີ ກັ ສະນະຂອງຄວາມ ເປັນທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສ
ຂອງສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ກີ ມົ ກນື ເປັນແບບດຽວກນັ ຫາຍກວ່ົ າພາກພນື້ ດນິ ເຖິງຢ່ົ າງໃດກຸ່ ຕາມຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນ ແລະ

ການຖ່ົ າຍເທຂອງອາຫານໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບນເຄມັ ຕົ່ າງກນັ , ໂດຍອງີ ຕາມບລໍ ເິ ວນຕົ່ າງໆຂອງທະເລ ຫື ມະຫາສະ
ໝຸດ ທງັ ນຂີ້ ນ້ ຢ່ົ ູກບັ ປັດໄຈຈາໍ ກດັ ປະການຄື ແສງຕາເວນັ ແລະ ຄວາມອຳນວຍໃຫຂ້ ອງທາດອາຫານ, ລະບບົ ນເິ ວດ
ແບບນເຄັມສາ ມາດແຍກຍົ່ ອຍໄດເ້ ປັນ 3 ລະບົບນບັ ຈາກແຄມຝ່ົ ັງອອກໄປຄື ລະບົບນເິ ວດພນື້ ທ່ົ ຊີ າຍຫາດໃນ
ລະຫວົ່ າງນຳ້ື ຂນ້ ນຳ້ື ລົງ (Intertidal Zone), ເຂດທະເລຕືນ້ (Neritic Zone) ແລະ ເຂດທອ້ ງມະຫຳສະໝດ

(Oceanic zone).
ພືນ້ ທ່ົ ີຊາຍຫາດລະຫວ່ົ າງນຳື້ ຂນ້ ແລະ ນຳື້ ລົງ ລະບົບນິເວດແບບນີລ້ ວມເອົາພືນ້ ທ່ົ ີແຄມຝົ່ ັງຕາມພືນ້ ທ່ົ ີ

ລະຫວົ່ າງຊ່ົ ວງເວລານຳ້ື ລງົ ຕ່ົ ໍສຸ ດ ແລະ ນຳ້ື ຂນ້ ສູງສຸ ດ, ພືນ້ ທົ່ ີໆຢ່ົ ູໃນບໍລເິ ວນດົ່ ັງກ່ົ າວຈົ່ ງຕອ້ ງປະທະກບັ ນຳ້ື ແລະ
ອາກາດໃນແຕ່ົ ລະວນັ ຕາມວງົ ຈອນຂອງນຳ້ື ຂນ້ ແລະນຳື້ ລງົ ເຖງິ ວົ່ າຢ່ົ ູໃນບລໍ ເິ ວນນຈີ້ ະອຸດມົ ສມົ ບູນດວ້ ຍແຮ່ົ ທາດທ່ົ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ແລະ ທາດລະລາຍອກົ ຊແີ ຊນ, ແຕົ່ ຍອ້ ນສະພາບການທ່ົ ຕີ ອ້ ງມກີ ານປ່ົ ຽນແປງ ຫື ເຄ່ົ ອື ນທ່ົ ຢີ ່ົ ູຢົ່ າງຕົ່ ເໍ ນ່ົ ອື ງ ເຮດັ
ໃຫສ້ ົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນລະບບົ ນເິ ວດນຈີ້ ຳກດັ ຢົ່ ູໃນພດື ແລະ ສດັ ປະເພດຝັງຕວົ , ພດື ທ່ົ ພີ ບົ ໃນລະບບົ ນເິ ວດແບບນຄີ້ ພື ືດ
ທົ່ ມີ ຮີ າກເກາະຕດິ ເຊົ່ ນັ ເອາົ ເປັນສົ່ ງິ ສໍາຄນັ ໃຫກ້ ະປູຫອຍກາບ (Clams) ສດັ ປະເພດຫອຍ, ລວມມຫີ ອຍປະເພດ
ເກາະຕດິ ເຊ່ົ ນັ ຫອຍນາງລມົ ແລະ ຫອຍແມງຜົ່ ູ.

ເຂດທະເລຕນື້ ລະບບົ ນເິ ວດແບບນີລ້ ວມເອາົ ພນື້ ທົ່ ີຕງັ້ ແຕົ່ ແຄມຝົ່ ັງອອກໄປໃນທະເລຈນົ ເຖິງຄວາມເລກິ
ຂອງລະດບັ ນໍາ້ ທະເລໂດຍສະເລົ່ ຍປະມານ 180 m. ເຖງິ ແມົ່ ນວ່ົ າພນື້ ທ່ົ ແີ ບບເຂດ ທະເລຕນື້ ນຈີ້ ະຄວບຄຸມພືນ້ ທ່ົ ີ
ພຽງຮອ້ ຍລະ 10 ຂອງພນື້ ມະຫາສະໝຸດທງັ ໝດົ , ແຕົ່ ຜນົ ຜະລດິ ທາງທະເລຕນື້ ຄດິ ເປັນຮອ້ ຍລະ 50 ຫື ເຄົ່ ງິ ໜ່ົ ງ
ຂອງຜົນຜະລິດທາງທະເລທັງໝົດ. ທັງນີຍ້ ອ້ ນວົ່ າ ບໍລິເວນນີເ້ ຊ່ົ ືອມຕົ່ ໍມາຈາກບໍລິເວນໄຄທະເລຊົ່ ິງມີຄວາມ
ອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງທາດອາຫານປະກອບ ກບັ ຄວາມເລກິ ຂອງລະດບັ ນຳ້ື ທະເລບົ່ ໍຫາຍປານໃດ ພໍທ່ົ ແີ ສງຕາເວັນຈະ
ສົ່ ອງ ແລະ ກົ່ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງໃນພດື ນຳື້ ໄດດ້ .ີ

ເຂດທອ້ ງມະຫາສະໝຸດ ຄວບຄຸມບໍລເິ ວນພນື້ ນຳື້ ອນັ ກວາ້ ງໃຫຍົ່ ທ່ົ ຢີ ່ົ ູຕົ່ ໍຈາກນ່ົ ານນຳ້ື ອອກໄປ. ເຖງິ ວ່ົ າລະບບົ
ນເິ ວດແບບນຈີ້ ະກວາ້ ງໃຫຍ່ົ ໄພສານທົ່ ສີ ຸດ, ແຕົ່ ໃນແງ່ົຂອງການຜະລດິ ແລວ້ ມຕີ ຸ່ ຳຫາຍເວາົ້ ງ່ົາຍໆຄ:ື ທາດວດັ ຖຸຕ່ົ າງໆ

81

ເມົ່ ອື ຂະບວນການສງັ ເຄາະແສງບົ່ ພໍ ຽງພໍ, ແສງຂອງຕາເວນັ ສ່ົ ອງພຽງພນື້ ຜວິ ນຳ້ື ເທ່ົ າົ ນນັ້ ທາດອາຫານຖກື ຈາໍ ກດັ ຢົ່ ູພຽງ

Euplotic zone ຖາ້ ສົມທຽບໃນດາ້ ນການຜະລດິ , ບໍລິເວນເຂດທອ້ ງມະຫາສະໝຸດກໍຄືທະເລຊາຍໃນແງົ່ຊີວະ
ວທິ ະຍານນັ້ ເອງໝາຍຄວາມ ວົ່ າຄວາມສາມາດໃນການຜະລດິ ບົ່ ໍມອີ ນັ ໃດແຕກຕ່ົ າງໄປຈາກທະເລຊາຍເທງິ ພາກພນື້

ດນິ ເລຍີ ,
ແນວໃດກຸ່ ຕາມ ເຖງິ ແມົ່ ນວ່ົ າເຂດທອ້ ງມະຫາສະໝຸດຈະປຽບທຽບກບັ ທະເລຊາຍເທງິ ພາກພນື້ ດນິ ແຕົ່ ກຸ່ ມີ

ແຫົ່ ງຂອງຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນທໍານອງດຽວກບັ ໂອເອຊສິ (Ouses) ກະຈາຍຢົ່ ູທົ່ ວົ ໄປ, ແຫົ່ ງຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນເຫ່ົ າົ
ນີ້ ຈະເປັນສະຖານທົ່ ອີ າໄສ ແລະ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງໄຮພດື (Phytoplankton) ແລະ ໄຮສດັ (Zooplankton)
ໄຮສດັ ຈະເຮດັ ທົ່ ເີ ປັນຜູບ້ ໍລໂິ ພກໄຮພດື ດ່ົ ງັ ກ່ົ າວ, ປາ ແລະ ປາມກ (Squids) ຈະເປັນຜູບ້ ໍລໂິ ພກອກີ ລະດບັ ໜົ່ ງໂດຍ
ມປີ າໃຫຍ່ົ ເຊົ່ ນັ ປາທູນຸ່ ຳ (Tuna), ປາໂລມາ (Dolphins), ປາດາບ (Swordlishs) ແລະ ປາສະຫາມ (Sharks)
ເປັນຜູບ້ ລໍ ໂິ ພກໃນລະດບັ ສູງຂນ້ ໄປ.

ສ່ົ ງິ ທົ່ ໃີ ຫສ້ ງັ ເກດສໍາລບັ ຜູບ້ ໍລໂິ ພກໃນກ່ົ ຸມສຸດທາ້ ຍທົ່ ກີ ົ່ າວມານຄີ້ ື ຄວາມສາມາດໃນການປັບຕວົ ໃຫເ້ ຂົາ້ ກບັ
ສະພາບສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມໃນລະບບົ ນເິ ວດ ເນ່ົ ອື ງຈາກແຫົ່ ງອາຫານທົ່ ມີ ຢີ ່ົ ູຢົ່ າງກະແຈກກະຈາຍ ດົ່ ງັ ນນັ້ , ສດັ ພວກນຈີ້ ະ
ຕອ້ ງມຄີ ວາມສາມາດໃນການລອຍນຳື້ ເຊ່ົ ນັ ປາຈະມລີ ກັ ສະນະລຳຕວົ ຮຽວຍາວເພົ່ ອື ເພົ່ ມີ ປະສດິ ທພິ າບ ແລະ ຄວາມ
ໄວໃນການເຄົ່ ອື ນທ່ົ ີ ນອກຈາກນີ້ ການປັບສຕີ ວົ ເພົ່ ອື ພາງຕາສດັ ຕູກ່ົ ໍເປັນອກີ ລກັ ສະນະໜົ່ ງຂອງການປັບຕວົ ຂອງສດັ
ນາໍ້ ໃນລະບບົ ນເິ ວດນ.ີ້

5. ໂຄງສາ້ ງໜາ້ ທົ່ ຂີ ອງລະບບົ ນເິ ວດ

ລະບົບນິເວດເປັນລະບົບທ່ົ ີສະແດງໃຫເ້ ຫັນເຖິງການພົວພັນຢົ່ າງໃກຊ້ ິດ ລະຫວ່ົ າງສົ່ ິງທົ່ ີມີຊີວິດກັບ
ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຄວາມສາໍ ພນັ ຕົ່ າງໆຈະເປັນໄປຢົ່ າງມລີ ະບບົ ຈົ່ ງເອນີ້ ວົ່ າ: ລະບບົ ນເິ ວດ.

ໂຄງສາ້ ງລະບບົ ນເິ ວດແບ່ົ ງອອກເປັນ 2 ປະເພດຄ:ື

5.1 ໂຄງສາ້ ງທາງຊວີ ະພາບ
ໂຄງສາ້ ງທາງຊວີ ະພາບ ປະກອບດວ້ ຍສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ມີ ບີ ດົ ບາດໜາ້ ທົ່ ຕີ ົ່ າງກນັ ໃນລະບບົ ນເິ ວດໂດຍສະເພາະ

ໃນແງົ່ຂອງອາຫານໄດແ້ ບ່ົ ງສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ອອກເປັນ 3 ປະເພດຄ:ື

5.1.1 ຜູຜ້ ະລດິ
ຜູຜ້ ະລິດໝາຍເຖິງສົ່ ິງທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ົ ີສາມາດສາ້ ງອາຫານໄດເ້ ອງ ເຊົ່ ນັ : ພດື ສຂີ ຽວ, ເທາົ ແລະ ບກັ ເຕຣີບາງ

ຊະນດິ ມພີ ດື ບາງຊະນດິ ນອກຈາກຈະສາມາດສາ້ ງອາຫານເອາົ ເອງໄດແ້ ລ້ວ ຍງັ ສາມາດດັກຈບັ ສັດອ່ົ ືນກິນເປັນ
ອາຫານໄດອ້ ກີ ເຊົ່ ນັ : ຕມົ້ ໝໍເ້ ຂາົ້ ໝໍແ້ ກງລງີ , ຫຍາດນາໍ້ ຄາ້ ງວ່ົ ານກາບຫອຍແດງ ແລະ ເທາົ ເຂາົ້ ໜຽວ, ແຕົ່ ພດື ເຫົ່ າົ ນກີ້ ໍ
ຈດັ ເປັນຜູຜ້ ະລດິ ເຊ່ົ ນັ ກນັ ໄດ.້

5.1.2 ຜູບ້ ໍລໂິ ພກ
ຜູບ້ ລໍ ໂິ ພກ ໝາຍເຖງິ ສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ບີ ົ່ ໍສາມາດສາ້ ງອາຫານເອງໄດ້ ເຊ່ົ ນັ ສດັ ທຸກຊະນດິ .
ເຮາົ ສາມາດແບົ່ ງຜູບ້ ໍລໂິ ພກອອກເປັນ 4 ປະເພດດ່ົ ງັ ນີ້ :
1. ຜູບ້ ໍລິໂພກທ່ົ ີກນິ ພດື ທ່ົ ີກນິ ພືດເປັນອາຫານ ເຊ່ົ ັນ ງວົ , ຄວາຍ, ຊາ້ ງ, ມາ້ , ແບ,້ ແກະ, ກະຕ່ົ າຍ ແລະ

ຕກັ ແຕນ,
2 ຜູບ້ ໍລໂິ ພກທົ່ ກີ ນິ ສດັ ທົ່ ກີ ນິ ຊນີ້ ສດັ ເປັນອາຫານ ເຊົ່ ນັ ເສອື , ສງິ , ງ,ູ ແຂ້ ແລະ ກບົ
3. ຜູບ້ ໍລໂິ ພກທ່ົ ກີ ນິ ທງັ ພດື ແລະ ສດັ , ເປັນຜູບ້ ໍລໂິ ພກທ່ົ ກີ ນິ ທງັ ພດື ແລະ ສດັ ເປັນອາຫານເຊ່ົ ນັ : ຄນົ , ໜາ,

ນກົ , ເປັດ, ໄກົ່ 4. ຜູບ້ ໍລໂິ ພກທົ່ ກີ ນິ ຊາກສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ກີ ນິ ພດື ແລະ ສດັ ທ່ົ ຕີ າຍແລວ້ ເປັນອາຫານ ເຊົ່ ນັ ແຮງ້ , ຂີ້
ກະເດອື ນ, ບງົ້ ກື ແລະ ປວກ.

82

5.1.3 ຜູຍ້ ົ່ ອຍສະຫາຍ
ຜູຍ້ ່ົ ອຍສະຫາຍ ໝາຍເຖງິ ສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທົ່ ດີ າໍ ລງົ ຊວີ ດິ ດວ້ ຍການປ່ົ ອຍນໍາ້ ຍ່ົ ອຍອອກມາສະຫາຍຊາກພດື , ຊາກ

ສດັ ຊົ່ ງເປັນທາດອງົ ຄະທາດ (ທາດທົ່ ບີ ົ່ ໍມຊີ ວີ ດິ ) ກໍຄື ແຮ່ົ ທາດຕົ່ າງໆແລວ້ ດດູ ຊມເຂາົ້ ໃນຮ່ົ າງກາຍ ແລະ ພດື ຍງັ ນາໍ ໃຊ້
ເປັນປຸ໋ ຍໄດອ້ ກີ ດວ້ ຍ ເຊ່ົ ນັ ເຫດັ ຣາ ແລະ ບກັ ເຕຣີ, ການພວົ ພນັ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ໃນແງ່ົທ່ົ ເີ ປັນອາຫານແບົ່ ງເປັນ 2
ແບບຄື :

1. ຕ່ົ ອງໂສອ້ າຫານ ໝາຍເຖງິ ການພວົ ພນັ ລະຫວົ່ າງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊະນດິ ຕ່ົ າງໆໃນລະບບົ ນເິ ວດ, ໃນລກັ ສະນະ
ຂອງການກນິ ຕົ່ ກໍ ນັ ເປັນລາໍ ດບັ ຕົ່ ໍເນ່ົ ອື ງກນັ . ເລົ່ ມີ ຈາກພດື ເປັນຜູຜ້ ະລດິ , ສດັ ກນິ ພດື ເອນີ້ ວ່ົ າຜູບ້ ໍລໂິ ພກຂນັ້ ໜ່ົ ງ, ສດັ ທົ່ ີ
ກນິ ຜູບ້ ໍລໂິ ພກຂນັ້ ໜ່ົ ງເອນີ້ ວົ່ າ ຜູບ້ ໍລໂິ ພກຂນັ້ ສອງ, ສດັ ທ່ົ ີ ກນິ ຜູບ້ ໍລໂິ ພກຂນັ້ ສອງເອນີ້ ວ່ົ າ ຜູບ້ ໍລໂິ ພກຂນັ້ ສາມ ແລະ
ຈະເປັນລາດບັ ສູງຂນ້ ໄປເລອື້ ຍໆຈນົ ໝດົ ໄສອ້ າຫານນນັ້ .

ຮູບ 7.11 ຮູບສະແດງຕອງໂສອ້ າຫານ
ໃນການຂຽນຕົ່ ອງໂສອ້ າຫານເຮາົ ໃຊລ້ ູກສອນແທນການກນິ ເປັນລໍາດບັ , ຫົວລູກສອນຢົ່ ູທາງຜູບ້ ໍລິ ໂພກ,
ຫາງລູກສອນຢ່ົ ູທາງຜູຖ້ ືກບໍລິໂພກ, ການກນິ ເປັນລາດັບນີພ້ ະລງັ ງານຈະຖືກຖົ່ າຍ ທອດຈາກຜູຜ້ ະ ລດິ ໄປຍັງຜູ້
ບລໍ ໂິ ພກລາດບັ ຕົ່ າງໆ ແລະ ຜູທ້ ່ົ ຮີ ບັ ພະລງັ ງານເປັນອນັ ດບັ ສຸດທາ້ ຍ ຄື ຜູຍ້ ົ່ ອຍສະຫາຍ.
2. ຕາໜົ່ າງອາຫານ ໝາຍເຖງິ ການພວົ ພນັ ຂອງຕົ່ ອງໂສອ້ າຫານຫາຍໆຕົ່ ອງໂສອ້ າຫານໃນແງ່ົ ຂອງການກນິ
ອາຫານທ່ົ ສີ ັບຊອ້ ນບ່ົ ໍເປັນລາດບັ ສາຍດຽວ ເຊ່ົ ນັ ການທົ່ ີສາຍໃຍອາຫານຍ່ົ ງິ ສັບຊອ້ ນຫາຍພຽງໃດ ກໍສະແດງວົ່ າ
ລະບບົ ນເິ ວດນນັ້ ມຄີ ວາມສມົ ດຸນຫາຍຂນ້ , ການພວົ ພນັ ຂອງກົ່ ຸມສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈະເຮດັ ໃຫຈ້ າໍ ນວນຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ີວດິ ມີ
ຢ່ົ ູໃນທຳມະຊາດຢົ່ າງເໝາະສມົ ເພົ່ ນິ ຈົ່ ງເອນີ້ ວົ່ າ ສມົ ດຸນທໍາມະຊາດ.

ຮູບ 7.10 ສະແດງຕາໜົ່ າງອາຫານ

83

5.2 ໂຄງສາ້ ງທາງກາຍະພາບ
ໂຄງສາ້ ງທາງກາຍະພາບປະກອບດວ້ ຍສ່ົ ິງທົ່ ມີ ຊີ ີວດິ ມບີ ດົ ບາດຕ່ົ ໍການດໍາລງົ ຊີວດິ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ີມຊີ ີວິດ ເຊົ່ ນັ

ທາດອງົ ຄະທາດ, ທາດອະນງົ ຄະທາດຕະຫອດເຖງິ ຄວາມຊົ່ ຸມ, ອຸນຫະພູມ ແລະ ແສງສະຫວົ່ າງດວງອາທດິ
ພະລງັ ງານ

ຜູບ້ ໍລະໂພກ

ຜູຜ້ ະລດິ
ຊາກພດື ແລະ ສດັ

ທາດອະນງົ ຄະທາດ ຜູຍ້ ົ່ ອຍລະລາຍທາດອງົ ຄະທາດ

ແຜນວາດສະແດງອງົ ປະກອບຂອງລະບບົ ນເິ ວດ

ເຮາົ ຈະສງັ ເກດໄດວ້ ່ົ າທງັ ໂຄງສາ້ ງຊວີ ະພາບ ແລະ ໂຄງສາ້ ງກາຍະພາບຈະມຄີ ວາມສໍາພນັ ກນັ ເປັນວງົ ຈອນມີ
ການຖ່ົ າຍທອດພະລັງງານ ແລະ ໝູນວຽນຂອງທາດສານຕາມບົດບາດ ໜາ້ ທົ່ ຂີ ອງຜູຜ້ ະລິດ, ຜູບ້ ໍລໂິ ພກ ແລະ ຜູ້

ຍົ່ ອຍສະຫາຍ

5.3 ປະເພດຂອງລະບບົ ນເິ ວດ
ການຖ່ົ າຍທອດພະລງັ ງານ ແລະ ສານອາຫານໃນລະບບົ ນເິ ວດຕົ່ າງໆບ່ົ ໍຄກື ນັ ຖາ້ ຈາໍ ແນກປະເພດຂອງລະບບົ

ນເິ ວດໂດຍຖເື ອາົ ຫກັ ການຖົ່ າຍທອດພະລງັ ງານ ແລະ ອາຫານເປັນເກນແບ່ົ ງເປັນ 3 ປະເພດຄ:ື

5.3.1 ລະບບົ ນເິ ວດປິດ
ລະບບົ ນເິ ວດປິດລະບບົ ນເິ ວດທົ່ ມີ ສີ ະເພາະການຖ່ົ າຍທອດພະລງັ ງານພຽງຢ່ົ າງດຽວໂດຍບ່ົ ໍມກີ ານຖ່ົ າຍທອດ

ສານອາຫານລະຫວົ່ າງລະບົບນເິ ວດດວ້ ຍກນັ , ຊ່ົ ງໃນທໍາມະຊາດຈະບົ່ ໍພບົ ລະບົບນເິ ວດປະເພດນີ,້ ແຕ່ົ ສາມາດ
ຈາໍ ລອງ ຫື ສາ້ ງຂນ້ ໄດໂ້ ດຍມະນດຸ ເຊົ່ ນັ ລະບບົ ນເິ ວດ ລຽ້ ງປາສ່ົ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕົ່ າງໆທົ່ ຢີ ່ົ ູໃນຕູລ້ ຽ້ ງປາສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ິດ
ຢົ່ ູໄດເ້ ພາະວົ່ າລະບບົ ຮບັ ພະລງັ ງານຢ່ົ ູໃນປະລມິ ານສມົ ດຸນກບັ ປະລມິ ານທ່ົ ລີ ະບບົ ໃຊໄ້ ປນນັ້ ເອງ.

ຮູບ 7.11 ຕູລ້ ຽ້ ງປາ

5.3.2 ລະບບົ ນເິ ວດເປີດ
ລະບບົ ນເິ ວດເປີດ ຄລື ະບບົ ນເິ ວດທ່ົ ມີ ກີ ານຖົ່ າຍທອດສານອາຫານ ແລະ ພະລງັ ງານລະຫວົ່ າງ ລະບບົ ນເິ ວດ

ດວ້ ຍກນັ ເຊ່ົ ນັ ລະບບົ ນເິ ວດແຄມຝົ່ ັງກບັ ລະບບົ ນເິ ວດໃນບງື ຫື ໃນສະ ລະບບົ ນິ ເວດໃນປ່ົ າກບັ ລະບບົ ນເິ ວດທ່ົ ງົ
ຫຍາ້ ເປັນຕນົ້ .

84

ຮູບ 7.12 ໜອງນາໍ້ ທາໍ ມະຊາດ

5.3.3 ລະບບົ ນເິ ວດອດິ ສະຫະ
ລະບບົ ນເິ ວດອດິ ສະຫະ ຄລື ະບບົ ນເິ ວດທົ່ ບີ ່ົ ໍມທີ ງັ ການຖົ່ າຍທອດພະລງັ ງານ ແລະ ສານອາຫານເປັນລະບບົ

ນເິ ວດອດິ ສະຫະທ່ົ ບີ ່ົ ໍສາມາດພບົ ໃນທໍາມະຊາດໄດ້ ແລະ ບົ່ ສໍ າມາດຈາໍ ລອງສາ້ ງຂນື້ ໄດ.້

6. ການປົກປັກຮກັ ສາຄຸມ້ ຄອງລະບບົ ນເິ ວດ

ລະບບົ ນເິ ວດແມົ່ ນສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມໜົ່ ງທົ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແລະ ສົ່ ງິ ທ່ົ ບີ ົ່ ໍມຊີ ວີ ດິ . ໃນການມຊີ ວີ ດິ ຢົ່ ູ
ຂອງມະນດຸ ເພົ່ ອື ສະແຫວງຫາການພດັ ທະນາທາງເສດຖະກດິ ແລະ ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນຂອງທາໍ ມະຊາດນນັ້ ຈໍາເປັນ

ຕອ້ ງຄາໍ ນງເຖງິ ຄວາມຈງິ ຂອງສະພາບໃນປະຈບຸ ນັ ຄື ຂດີ ຈາໍ ກດັ ຂອງຊບັ ພະຍາກອນດ່ົ ຸນດ່ົ ຽງໃນລະບບົ ນເິ ວດ, ຄວາມ
ເປັນມາທາງດາ້ ນວັດທະນະທໍາລວມທັງຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນຸດໃນອະນາຄົດ ເຊົ່ ັນ ເປັນທົ່ ີມາຂອງຄໍາວ່ົ າ

“ອະນລຸ ກັ ”.
ການປົກປັກຮັກສາຄຸມ້ ຄອງລະບົບນເິ ວດນເີ້ ປັນໜາ້ ທົ່ ີຂອງໝົດທຸກຄົນທົ່ ີຕອ້ ງໄດປ້ ະຕິບັດ ເພ່ົ ອື ເຮດັ ໃຫ້

ຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດຍນື ຍງົ ຄງົ ຕວົ ໄປສ່ົ ູອະນຸຊນົ ລຸນ້ ຫງັ ຕະຫອດໄປ.
ໂດຍທ່ົ ວົ ໄປຊບັ ພະຍາກອນທົ່ ສີ ໍາຄນັ ແລະ ຈາໍ ເປັນຕ່ົ ໍມະນຸດນນັ້ ຈະສາມາດໝູນວຽນກບັ ມາໃຊໄ້ ດອ້ ກີ ເຊົ່ ນັ

ສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທງັ ຫາຍລວມທງັ ນາໍ້ , ອກົ ຊແີ ຊນ, ອາຍກາກໂບນກິ , ນໂີ ຕແຊນ ແຕົ່ ຊບັ ພະຍາກອນບາງຢົ່ າງບົ່ ໍສາມາດໝູ
ນວຽນກບັ ມາໃຊໄ້ ດອ້ ກີ ເມົ່ ອື ໃຊແ້ ລວ້ ກໍຈະໝດົ ສິນ້ ໄປເລຍີ ເພາະວົ່ າຂະບວນການທົ່ ຈີ ະເຮັດໃຫກ້ ບັ ຄືນມານັນ້ ໃຊ້
ເວລາລາ້ ນປີ. ຊບັ ພະຍາກອນເຫ່ົ າົ ນມີ້ ີ ນາໍ້ ມນັ , ຖົ່ ານຫນີ , ເຫກັ ແລະ ແຮົ່ ທາດບາງຢ່ົ າງຖາ້ ມະນຸດໃຊຊ້ ບັ ພະຍາກອນ
ເຫ່ົ ົານັນ້ ໃຫພ້ ໍເໝາະພໍດີ, ບົ່ ໍໄວ ຫື ຊາ້ ໄປກວົ່ າວົງຈອນ ແລະ ໃນປະລິມານທົ່ ີຄວນເປັນໄປຕາມທໍາມະຊາດ,
ຊບັ ພະຍາກອນເຫ່ົ າົ ນນັ້ ກ່ົ ໍຈະຄງົ ຕວົ ແລະ ຮບັ ໃຊດ້ ນົ ນານໄດ.້ ແຕ່ົ ໃນທາງປະຕບິ ດັ ມະນຸດມກັ ຈະໃຊຊ້ ບັ ພະຍາກອນ
ບາງຢົ່ າງຫາຍ ແລະ ໄວເກນີ ໄປ ໂດຍບ່ົ ຄໍ ໍານງເຖງິ ຜນົ ເສຍທົ່ ຕີ າມມາຈົ່ ງເຮດັ ໃຫຜ້ ນົ ເສຍສອງຕ່ົ ຂໍ ນ້ ໄປ ເຊ່ົ ນັ ການສາ້ ງ
ເຂົ່ ອື ນອສັ ວນັ (Aswan) ກນັ້ ແມົ່ ນໍາ້ ໄນໃນປະເທດອຢີ ິບ ເພ່ົ ອື ຜະລດິ ໄຟຟາ້ ແລະ ປອ້ ງກນັ ນໍາ້ ຖວ້ ມບົ່ ອນຮາບຕົ່ ໍາ
ຕອນລົ່ ຸມ, ຜນົ ຜະລດິ ຈາກກະແສໄຟຟາ້ , ການປະມງົ ເໜອື ເຂ່ົ ອື ນບ່ົ ໍກຸມ້ ກບັ ຄວາມເສຍຫາຍທ່ົ ເີ ກດີ ຂນ້ , ເນົ່ ອື ງຈາກ
ການແຜ່ົ ກະຈາຍຂອງ ໂລກຊສິ ໂຕເມຍຊສິ (Schistomiasis) ຊົ່ ງເຮດັ ໃຫສ້ ະພາບແວດລອ້ ມປົ່ ຽນແປງທ່ົ ເີ ໝາະສໍາ
ລບັ ການແຜ່ົ ກະຈາຍທົ່ ເີ ປັນພາຫະນະຂອງໂລກນ.ີ້ ການປູກຝັງແຄມຝົ່ ັງແມົ່ ນບົ່ ໍໄດຮ້ ບັ ຜນົ ເພາະຂາດປຸ໋ ຍທໍາມະຊາດທ່ົ ີ
ມາກບັ ນຖວ້ ມຊາຍຝ່ົ ັງເປັນຄງັ້ ຄາວ, ເຮດັ ໃຫຊ້ າວກະສກິ ເສຍເງນິ ຊປື້ ຸ໋ ຍຫາຍຂນ້ , ບໍລເິ ວນຊາຍຝ່ົ ັງແຖບເມອື ງອາເລກັ

85

ຊານເດຍ ຊ່ົ ງເປັນບໍລເິ ວນດນິ ດອນສາມລົ່ ຽມປາກແມົ່ ນຖກື ກດັ ເຊາະເຂາົ້ ໃນພນື້ ທົ່ ແີ ຜ່ົ ນດນິ ໃຫຍົ່ , ປາ ແລະ ຫອຍ
ບາງຊະນດິ ໃນບໍລເິ ວນນນັ້ ເກອື ບສູນພັນ, ຄວາມເສຍຫາຍເຫົ່ ົານີບ້ ົ່ ໍສາມາດປະເມນີ ຄ່ົ າໄດ.້ ດ່ົ ັງນນັ້ ,ໃນການໃຊ້
ຊບັ ພະຍາກອນຢົ່ າງໃດ ຢົ່ າງໜົ່ ງຈາເປັນຕອ້ ງຄໍານງເຖງິ ຜນົ ເສຍທ່ົ ຈີ ະເກດີ ຂນ້ ຢ່ົ າງຮອບຄອບ.

6.1 ຊບັ ພະຍາກອນໝນູ ວຽນ
ຊບັ ພະຍາກອນໝນູ ວຽນທົ່ ຄີ ວນຮູເ້ ພ່ົ ອື ການອະນຸລກັ ຮກັ ສາຄ:ື

6.1.1 ຊບັ ພະຍາກອນປ່ົ າໄມ ້
ຊບັ ພະຍາກອນປ່ົ າໄມເ້ ປັນຊບັ ພະຍາກອນທົ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫາຍຢົ່ າງ ເຊົ່ ນັ ເປັນແຫົ່ ງທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສຂອງສດັ ແລະ

ມະນຸດ, ຊ່ົ ວຍເກບັ ຄວາມຊ່ົ ຸມຊ່ົ ືນ, ເປັນແຫົ່ ງຕນົ້ ນໍາ້ ລໍາທານ, ອາຫານ, ເຄົ່ ອື ງນົ່ ຸງຫົ່ ມົ , ຕະຫອດຈນົ ຢາຮກັ ສາໂລກ
ເຊົ່ ນັ ສະໝຸນໄພຕ່ົ າງໆ, ປົ່ າໄມຂ້ ອງທຸກປະເທດໃນໂລກຫຸດລງົ ຢົ່ າງໄວວາຍອ້ ນການເພ່ົ ມີ ປະຊາກອນຂນ້ ເຮັດໃຫ້
ຄວາມຕອ້ ງການຜະລດິ ຕະພນັ ໄມ ້ ມາເຮດັ ບ່ົ ອນຢ່ົ ູອາໄສ ແລະ ເຄ່ົ ອື ງອຸປະ ໂພກຕະຫອດຈນົ ການທໍາລາຍປົ່ າເພ່ົ ືອ
ເພົ່ ມີ ພນື້ ທ່ົ ທີ າງການກະເສດ, ດົ່ ງັ ນນັ້ ການຈດັ ການເລ່ົ ອື ງ ອະນຸລກັ ປ່ົ າໄມນ້ ນັ້ ຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການຮ່ົ ວມມຈື າກຫາຍຝ່ົ າຍຄ:ື
ເຜຍີ ແຜ່ົ ຄວາມຮູໃ້ ນດາ້ ນຄວາມສໍາຄນັ ຂອງປ່ົ າທ່ົ ມີ ຕີ ່ົ ໍມະນຸດ ແລະ ລະບບົ ນເິ ວດ, ອອກກດົ ໝາຍທ່ົ ຄີ ວບຄຸມການ

ທໍາລາຍປ່ົ າໄມ,້ ການດູແລຮກັ ສາປ່ົ າໄມ ້ ແລະ ການດູແລປ່ົ າສະຫງວນແຫົ່ ງຊາດໃຫມ້ ປີ ະສດິ ທພິ າບ ໂດຍຕອ້ ງດູແລ
ໃຫຜ້ ູທ້ ່ົ ີ ໄດຮ້ ບັ ສາໍ ປະທານປ່ົ າໄມປ້ ະຕບິ ດັ ຢ່ົ າງຖກື ຕອ້ ງຕາມຫກັ ວຊິ າການ ແລະ ລະວງັ ບ່ົ ໍໃຫມ້ ຜີ ູບ້ ຸກລຸກປ່ົ າເພົ່ ອື ເຮດັ
ໄຮ່ົ ເຄ່ົ ອື ນທົ່ .ີ

6.1.2 ຊບັ ພະຍາກອນສດັ ປ່ົ າ
ຊບັ ພະຍາກອນສດັ ປົ່ າເປັນຊບັ ພະຍາກອນທ່ົ ເີ ຮດັ ໃຫປ້ ະລມິ ານເພົ່ ມີ ຂນ້ ໄດ້ ແລະ ໃຫປ້ ະໂຫຍດຕ່ົ ໍມະນດຸ ຫາຍ

ຢົ່ າງ ເຊ່ົ ນັ ຜະລດິ ຕະພນັ ຈາກສດັ ປ່ົ າໃຊເ້ ປັນເຄ່ົ ອື ງນ່ົ ຸງຫົ່ ມົ ຫື ອຸດສາຫະກ ແປຮູບຈາກຂນົ , ເຂາົ , ໜງັ ແລະ ກະດກູ ,
ສດັ ປົ່ າຊ່ົ ວຍແຜົ່ ພນັ ພດື , ຊ່ົ ວຍກໍາຈດັ ສດັ ຕູພດື ເຊົ່ ນັ ເຈຍຊົ່ ວຍກນິ ແມງໄມ ້ ແລະ ສດັ ຊະນດິ ອ່ົ ນື ທົ່ ເີ ປັນສດັ ຕູຂອງ
ພດື . ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມປີ ະໂຫຍດໃນ ດາ້ ນການຊົ່ ວຍໃຫກ້ ານໜນູ ວຽນຂອງທາດຕົ່ າງໆເນນີ ໄປຕາມທໍາມະຊາດ, ໃນ
ປັດຈບຸ ນັ ສດັ ປົ່ າຖືກທໍາລາຍລງົ ຫາຍ, ເນົ່ ອື ງຈາກປົ່ າຖືກທໍາລາຍເຮດັ ໃຫບ້ ່ົ ອນຢົ່ ູອາໄສ ແລະ ອາຫານຫຸດລງົ , ຍ່ົ ງິ ໄປ
ກວົ່ ານນັ້ ຍງັ ຖກື ມະນຸດລ່ົ າມາເປັນອາຫານ ແລະ ການຄາ້ ຂາຍຈນົ ເຮດັ ໃຫບ້ າງຊະນດິ ສູນພນັ ໄປ. ຕວົ ຢ່ົ າງ ສດັ ທົ່ ມີ ຈີ າໍ
ນວນຫຸດລງົ ຫວງຫາຍ ເຊ່ົ ນັ ງເູ ຫົ່ າົ , ນກົ ຍຸງ, ເສອື້ , ໄກ່ົ ຂວາ, ຊາ້ ງ, ແຮດ ແລະ ສດັ ອ່ົ ນື ໆອກີ ຫາຍຊະນດິ .

ສາເຫດທົ່ ພີ າໃຫສ້ ດັ ປົ່ າຕາມທໍາມະຊາດບາງຊະນດິ ໜອ້ ຍລົງເກດີ ມາຈາກການຄັດເລອື ກພນັ ຕາມກດົ ເກນ
ວວິ ດັ ທະນາການ ຊົ່ ງເຮດັ ໃຫສ້ ດັ ປ່ົ າບາງຊະນດິ ທ່ົ ບີ ົ່ ໍສາມາດປັບຕວົ ເຂາົ້ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມທົ່ ປີ ່ົ ຽນແປງໄປໃໝ່ົ ຕອ້ ງ
ສູນພນັ ໄປ ເຊົ່ ນັ ການສູນພນັ ຂອງໄດໂນເສາົ ເມ່ົ ອື 60 ລາ້ ນປີມາແລວ້ ມຂີ ໍສ້ ມົ ມຸດຖານຢົ່ າງຫວງຫາຍກ່ົ ຽວກບັ ການ
ສູນພນັ ຂອງສດັ ຈາໍ ພວກນີ້ ເຊ່ົ ນັ ຂສໍ້ ມົ ມຸດຖານທົ່ ວີ ່ົ າສະພາບພູມອາກາດປ່ົ ຽນແປງຢົ່ າງກະທນັ ຫນັ , ອາຫານຂາດແຄນ
ເພາະໄດໂນເສາົ ມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ົ ຕອ້ ງກນິ ອາຫານຫາຍຈ່ົ ງຕອ້ ງແຂ່ົ ງຂນັ ກນັ ກບັ ສດັ ຊະນດິ ອົ່ ນື ໆ.

ເມ່ົ ອື ບ່ົ ດໍ ນົ ມານນີ້ ກັ ວທິ ະຍາສາດກ່ົ ຸມໜົ່ ງໃຫຂ້ ສໍ້ ນັ ນຖິ ານວົ່ າອາດເນົ່ ອື ງມາຈາກສະເກດັ ດາວ ເຂາົ້ ມາກະທບົ ໃສົ່

ໂລກຈນົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ພູມອາກາດປົ່ ຽນແປງຢ່ົ າງກະທັນຫນັ ເຮດັ ໃຫໄ້ ດໂນເສາົ ຕາຍເກອື ບຈະພອ້ ມກນັ , ເພາະຫກັ
ຖານຈາກຊາກໄດໂນເສາົ ທົ່ ຂີ ຸ ດໄດຈ້ າກຫາຍແຫົ່ ງໃນໂລກບົ່ ງົ ບອກ ວ່ົ າສດັ ພວກນຕີ້ າຍໃນເວລາ 60 ລາ້ ນປີ ມາແລວ້

ທງັ ໝດົ
ນອກຈາກນີກ້ ານນໍາສັດຊະນິດອ່ົ ືນໆຈາກທອ້ ງຖ່ົ ິນມາລຽ້ ງກົ່ ໍອາດເປັນສາເຫດຂອງການສູນພັນຂອງສັດ

ທອ້ ງຖົ່ ນິ ເຊົ່ ນັ : ເມົ່ ອື ມກີ ານນາປາດຸກໄປລຽ້ ງໃນລດັ ບໍຣດິ າແລວ້ ອອກມາລຽ້ ງຢົ່ ູໃນແຫ່ົ ງນາໍ້ ມະຊາດເປັນເຫດໃຫມ້ ນັ
ໄປກນິ ປາພນື້ ເມອື ງອ່ົ ນື ໆໃນລດັ ນຈີ້ ນົ ບາງຊະນດິ ສູນພນັ .

ສະພາບແວດລອ້ ມເປັນພດິ ເນ່ົ ອື ງມາຈາກທາດພດິ ຕກົ ຄາ້ ງຢ່ົ ູໃນຊາກສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ີວດິ ແລະ ຖ່ົ າຍທອດໄປຕາມ
ຕົ່ ອງໂສອ້ າຫານກ່ົ ໍເປັນສາເຫດອກີ ຢ່ົ າງໜົ່ ງ, ໃຊຢ້ າຂາ້ ດດີ ພີ ີ (DDT ) ຂາ້ ແມງໄມເ້ ມ່ົ ອື ຖືກຖົ່ າຍທອດໄປຍງັ ປາຕາມ

86

ຕ່ົ ອງໂສອ້ າຫານກ່ົ ໍຈະຖກື ສະສມົ ຫາຍຂນ້ , ນກົ ທົ່ ກີ ນິ ຢາໄດ້ ຮບັ ຜນົ ສະທອ້ ນຫາຍເພາະເຮດັ ໃຫເ້ ປືອກໄຂ່ົ ແຕກງົ່າຍ
ແລະ ລູກນກົ ທ່ົ ເີ ກດີ ມາກໍບົ່ ໍແຂງແຮງ ແລະ ອາດເຮດັ ໃຫນ້ ກົ ຈາໍ ພວກນມີ້ ຈີ າໍ ນວນຫຸດໜອ້ ຍລງົ . ສດັ ປ່ົ າຂອງລາວກ່ົ ໍ
ເຊ່ົ ນັ ດຽວກນັ ກບັ ປະເທດອົ່ ນື ທົ່ ຖີ ກື ທາໍ ລາຍຈນົ ຈາໍ ນວນຫຸດລງົ , ເພ່ົ ອື ໃຫ້

ຊບັ ພະຍາກອນສັດປ່ົ າມຢີ ່ົ ູຕະຫອດໄປຈົ່ ງິ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຢົ່ າງຍົ່ ງິ ທ່ົ ຕີ ອ້ ງຊົ່ ວຍກນັ ອະນຸລກັ ສັດປົ່ າເຫົ່ າົ ນີໄ້ ວ້
ໂດຍມຫີ ກັ ການດໍາເນນີ ງານ 5 ປະການຄ:ື

1. ອອກກດົ ໝາຍຄວບຄຸມ ແລະ ຄຸມ້ ຄອງສດັ ປ່ົ າເພົ່ ອື ບົ່ ໍໃຫຈ້ ານວນຫຸດລງົ ຫື ສູນພນັ .
2. ຄວບຄຸມສດັ ຕູຂອງສດັ ປ່ົ າ ເຊ່ົ ນັ : ປອ້ ງກນັ ບ່ົ ໃໍ ຫສ້ ດັ ລຽ້ ງເຂາົ້ ໄປໃນບໍລເິ ວນທົ່ ມີ ສີ ດັ ປົ່ າຢ່ົ ູເພາະສດັ ລຽ້ ງອາດ
ນາໍ ໂລກພະຍາດເຂາົ້ ໄປແຜົ່ ລະບາດ ແລະ ຍງັ ເປັນການແຫ່ົ ງທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສຕະຫອດຈນົ ອາຫານຂອງສດັ ປົ່ າ.
3. ຈດັ ຕງັ້ ເຂດອະນຸລກັ ສດັ ປົ່ າເພົ່ ອື ໃຫສ້ ດັ ປົ່ າມທີ ່ົ ຢີ ົ່ ູອາໄສ, ຫາອາຫານ ແລະ ແຜົ່ ພນັ ໄດຕ້ າມທໍາມະຊາດຈນົ
ໄດຈ້ ໍານວນທ່ົ ພີ ໍເໝາະໃນເຂດນນັ້ , ໃນບາງກໍລະນຈີ ດັ ຕງັ້ ຂນ້ ເພົ່ ືອອະນຸລກັ ສດັ ທ່ົ ຫີ າຍາກ. ການເລອື ກແຫ່ົ ງ(ພນື້ ທີ)
ຄວນເປັນເຂດອະນຸລກັ ສດັ ປົ່ າ, ຄວນເລອື ກພນື້ ທ່ົ ໆີ ເປັນຖ່ົ ິນຢົ່ ູອາໄສຂອງສດັ ປ່ົ າທົ່ ຫີ າໄດຍ້ າກ ຫື ກໍາລງັ ຈະສູນພນັ ,
ບລໍ ເິ ວນນນັ້ ຕອ້ ງມແີ ຫົ່ ງອາຫານຕະຫອດປີ ແລະ ມທີ ່ົ ຫີ ບົ ໄພຕາມທໍາມະຊາດຢົ່ າງພຽງພໍ.
4. ຂະຫຍາຍພນັ ສດັ ປ່ົ າໃຫມ້ ຈີ ໍານວນຫາຍຂນ້ , ດວ້ ຍການປະສມົ ພນັ ທຽມສໍາລບັ ສດັ ປ່ົ າທົ່ ີຫາໄດ້ ຢາກ ຫື
ເກອື ບສູນພນັ , ໃນປັດຈບຸ ນັ ຫາຍປະເທດປະສບົ ຄວາມສໍາເລດັ ໃນການຂະຫຍາຍພນັ ສດັ ປ່ົ າທົ່ ຫີ າຍາກຈໍາພວກນກົ
ເຊ່ົ ນັ ນກົ ກະສາປ່ົ ຸນ.
5. ປັບປຸງເຂດອະນຸລກັ ສດັ ປ່ົ າໃຫເ້ ໝາະສມົ ສາລບັ ເປັນທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສຂອງສດັ ປົ່ າ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານເພ່ົ ມີ ແຫົ່ ງນໍາ້ ,
ເນອື້ ທົ່ ຫີ ບົ ໄພຕະຫອດຈນົ ປູກພດື ທ່ົ ເີ ປັນອາຫານຂອງສດັ ປົ່ າໃຫຫ້ າຍຂນ້ ຈນົ ເຮດັ ໃຫຊ້ ຸມຊນົ ສດັ ປົ່ າມລີ ກັ ສະນະດົ່ ຸນ
ດ່ົ ຽງຕາມທາໍ ມະຊາດ.
6.1.3. ຊບັ ພະຍາກອນຈາກທະເລ
ຊບັ ພະຍາກອນຈາກທະເລກເໍ ຊ່ົ ນັ ດຽວກນັ ກບັ ພນື້ ທົ່ ດີ ນິ ທົ່ ເີ ປັນແຫົ່ ງຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດທົ່ ສີ ໍາຄນັ ຂອງ
ອາຫານ, ແຮ່ົ ທາດ ແລະ ພະລງັ ງານ.
- ຊບັ ພະຍາກອນອາຫານ ການເກບັ ກ່ົ ຽວຊບັ ພະຍາກອນຈາກທະເລຕອ້ ງເຮດັ ດວ້ ຍຄວາມລະ ມດັ ລະວງັ ,

ໂດຍໃຊເ້ ຕກັ ໂນໂລຢີສະໄໝໃໝົ່ ເພົ່ ອື ໃຫຜ້ ນົ ຜະລດິ ຢ່ົ ູຕະຫອດໄປ ສ່ົ ງິ ທົ່ ຄີ ວນລະ ວງັ ຄ:ື ປອ້ ງກນັ ບ່ົ ໍໃຫ້
ເກີດມນົ ລະພິດ ຫື ການປົ່ ຽນແປງອົ່ ືນທົ່ ີຈະເຮັດໃຫທ້ ຳມະຊາດເສຍຄວາມດ່ົ ຸນດົ່ ຽງ ເຊົ່ ັນ ການຮັກສາ
ຄວາມເຄມັ ຂອງນໃຫສ້ ະໝົ່ ໍາສະເໝີ, ໂດຍການ ຄວບຄຸມໃຫປ້ ະລມິ ານນຈາກແມ່ົ ນໍາ້ ທົ່ ີໄຫລງົ ສ່ົ ູທະເລ
ເປັນໄປຕາມປົກກະຕເິ ພົ່ ອື ໃຫສ້ ດັ ເຊົ່ ນັ ກຸງ້ ຫອຍ, ປູ, ປາ ຂະຫຍາຍຕວົ ເຕມັ ທ່ົ ີ ແລະ ແຜ່ົ ພນັ ໄດຢ້ ົ່ າງທາໍ
ມະຊາດບາລຸງຮກັ ສາແນວປະກາລງັ ໃຫຄ້ ງົ ທ່ົ ເີ ພົ່ ອື ເປັນທ່ົ ຫີ ບົ ໄພ, ເພາະພນັ ແລະ ເປັນແຫ່ົ ງອາຫານຂອງ
ສດັ ຕ່ົ າງໆ, ຄວບຄຸມການປະມງົ ທະເລໃຫຖ້ ກື ຕອ້ ງຕາມຫກັ ວຊິ າການບ່ົ ໍຈບັ ປານອ້ ຍ ແລະ ລະດູປະສມົ
ພນັ , ສ່ົ ງົ ເສມີ ການເພາະລຽ້ ງສດັ ນຕາມຊາຍຝົ່ ັງເປັນຕນົ້ .

87

ບດົ ທີ 8
ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມກບັ ຊວີ ດິ

1. ຄວາມໝາຍຂອງສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ

ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມໝາຍເຖິງ ທຸກສ່ົ ງິ ທຸກຢ່ົ າງທົ່ ຢີ ່ົ ູອອ້ ມຕວົ ເຮາົ ນບັ ທງັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແລະ ບົ່ ໍມຊີ ວີ ດິ ສົ່ ງິ ແວດ ລອ້ ມ

ແບົ່ ງເປັນ 2 ປະເພດຄ:ື
- ສົ່ ິງແວດລອ້ ມທາງກາຍຍະພາບເປັນສົ່ ງິ ທ່ົ ີບົ່ ໍມຊີ ີວິດ ເຊ່ົ ັນ ດິນ, ນໍາ້ , ອາກາດ, ແສງສະຫົ່ ວາງ, ອຸນນະ ພູມ
ແລະອ່ົ ນື ໆ.
- ສ່ົ ິງແວດລອ້ ມທາງຊີວະພາບເປັນສ່ົ ງິ ທົ່ ີມຊີ ີວດິ ເຊົ່ ນັ ມະນຸດ, ສັດ, ພດື ແລະ ສົ່ ິງມຊີ ີວດິ ຂະໜາດນອ້ ຍ.
ນອກຈາກນສີ້ ົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ົ ມີ ະນຸດສາ້ ງຂນື້ ເຊ່ົ ນັ ສົ່ ງິ ກ່ົ ໍສາ້ ງ, ບູຮານສະຖານ, ສລິ ະປະກາ, ຂະນບົ ທໍານຽມ,
ປະເພນີ ແລະ ວດັ ທະນາທໍາເປັນຕນົ້ .
- ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມແຕ່ົ ລະບໍລເິ ວນຈະມຄີ ວາມແຕກຕ່ົ າງກນັ ໄປ ຕາມສະພາບພູມສາດ, ພູມອາກາດເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ່ົ ຸມ

ມຊີ ວີ ດິ ອາໄສຢົ່ ູໃນແຕົ່ ລະບລໍ ເິ ວນແຕກຕ່ົ າງກນັ ໄປ.

2. ທາດມນົ ລະພດິ ທົ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຕາມຂະບວນການທໍາມະຊາດ

2.1 ສະພາບມນົ ລະພດິ ມນົ ລະພດິ
ແມົ່ ນສະພາບຂອງສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ມີ ກີ ານປ່ົ ຽນແປງທາງດາ້ ນຟີຊກິ , ເຄມີ ຫື ຊວີ ະສາດ, ອາກາດ, ນໍາ້ ແລະ

ດນິ ທ່ົ ເີ ກດີ ມາດຕະຖານຄຸນນະພາບສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມທ່ົ ີໄດກ້ ໍານດົ ໄວ້ ຊົ່ ງເປັນສາເຫດເຮດັ ໃຫສ້ ່ົ ງິ ແວດ ລອ້ ມເປັນພິດ
ແລະ ສ່ົ ງົ ຜນົ ສະທອ້ ນອນັ ບ່ົ ໍດຕີ ົ່ ໍສຸຂະພາບຊວີ ດິ ຂອງຄນົ , ສດັ ພດື ແລະ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມມນົ ລະພດິ ປະກອບດວ້ ຍມນົ
ລະພດິ ທາງນໍາ້ , ດນິ , ອາກາດ, ມນົ ລະ ພດິ ເກດີ ຈາກສ່ົ ງິ ເສດເຫອື , ມນົ ລະພດິ ເກດີ ຈາກທາດເຄມທີ ົ່ ເີ ປັນພດິ , ມນົ ລະ
ພດິ ເກດີ ຈາກທາດກໍາມະຕະພາບລງັ ສີ ແລະ ມນົ ລະພດິ ທົ່ ເີ ກດີ ຈາກຄວາມສ່ົ ນັ ສະເທອື ນ, ສຽງ, ສ,ີ ແລະ ກົ່ ນິ ທົ່ ເີ ກນີ
ມາດຕະຖານທົ່ ໄີ ດກ້ ານດົ ໄວ.້

2.2 ແຫ່ົ ງມນົ ລະພດິ
ມນົ ລະພດິ ເກດີ ຈາກຂະບວນການທໍາມະຊາດ ຊ່ົ ງພາໃຫເ້ ກດີ ໄພພບິ ດັ ທາງທໍາມະຊາດ, ພູ ໄຟລະເບດີ ໄດສ້ ່ົ ງົ

ອາຍຊນັ ເຟີໄດອອກໄຊ (SO2) ແລະ ຝົ່ ຸ ນລະອອງແຕົ່ ສົ່ ວນຫາຍ ເກດີ ຈາກກດິ ຈະກາໍ ຂອງມະນຸດເປັນຜູສ້ າ້ ງຂນ້ .
ໄພພບິ ດັ ທາງທໍາມະຊາດ ເຊົ່ ນັ ວາຕະໄພ, ອຸທກົ ກະໄພ, ແຜົ່ ນດນິ ໄຫວ, ອກັ ຄໄີ ພ, ພະຍຸ, ພະຍາດລະບາດ

ພວກເຮາົ ສງັ ເກດເຫນັ ວ່ົ າໃນຊຸມປີຜົ່ ານມາຄວາມຖ່ົ ີ, ປະລມິ ານ, ຂະໜາດຄວາມແຮງ ແລະ ຂອບເຂດໄພພບິ ດັ ທາງ
ທໍາມະຊາດແມົ່ ນນບັ ມນື້ ບັ ເພົ່ ມີ ຂນ້ .
2.3 ທາດມນົ ລະພດິ ທົ່ ມີ ະນຸດສາ້ ງຂນ້

ທາດມນົ ລະພດິ ທົ່ ີມະນຸດສາ້ ງມີ ມນົ ລະພິດທາງນ, ມນົ ລະພິດທາງອາກາດ, ມນົ ລະພິດ ທາງສຽງ ແລະ
ສານພດິ ອ່ົ ນື ໆ.

ກ. ມນົ ລະພດິ ທາງນາໍ້ .
ຄວາມເຊ່ົ ອື ມໂຊມຂອງຄຸນນະພາບນມສີ າຍເຫດຈາກການລະບາຍນໍາ້ ຖິມ້ ຈາກກດິ ຈະກໍາຕົ່ າງໆ ໂດຍບ່ົ ໍມີ
ການບໍາບດັ ຫື ປັບປຸງຄຸນນະພາບນາໍ້ ກົ່ ອນລະບາຍລງົ ສົ່ ູແຫ່ົ ງນາໍ້ ເຊ່ົ ນັ :

• ຈາກຊຸມຊນົ
ໃນແຫ່ົ ງຊຸມຊົນຕົ່ າງໆ ມກີ ານລະບາຍນໍາ້ ຈາກເຮອື ນຄົວ, ໂຮງໝໍ, ໂຮງຮຽນ, ໂຮງແຮມ ແລະ ສະຖານທົ່ ີ
ຕ່ົ າງໆ ລງົ ສົ່ ູຫວ້ ຍ, ຮ່ົ ອງໜອງ, ບງື , ກົ່ ໍໃຫເ້ ກດີ ສະພາບນາໍ້ ເປືອ້ ນ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູໃ້ ຊນ້ ໍາ້ ຮບັ ເອາົ ພະຍາດຕ່ົ າງໆເຂາົ້ ສ່ົ ູຮ່ົ າງກາຍ
ແລວ້ ເກດີ ໂລກລະບາດຕົ່ າງໆ ເຊ່ົ ນັ ໂລກທອ້ ງບດິ ອະຫວິ າ ເປັນຕນົ້ .

88

• ຈາກໂຮງງານອຸດສະຫະກໍາ

ນໍາ້ ທຖີ ່ົ າຍເທຈາກໂຮງງານອຸ ດສະຫະກໍາ ທົ່ ຍີ ງັ ບ່ົ ໍທນັ ໄດບ້ ດັ ໃຫໄ້ ດມ້ າດຕະຖານເທົ່ ືອ ມກີ ານລັກປົ່ ອຍລງົ
ແມ່ົ ນໍາ້ ຊົ່ ງເປັນສາຍເຫດທ່ົ ກີ ່ົ ໃໍ ຫເກດີ ຕ່ົ ເໍ ນ່ົ າົ ເໝນັ້ ແລະ ຍງັ ມທີ າດພດື ຈາໍ ພວກອງົ ຄະທາດທົ່ ເີ ປັນອາຊດິ ຫື ດົ່ ງັ ລວມຢົ່ ູ
ໃນນໍາ້ . ທາດເລົ່ າົ ນສີ້ າມາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍ ຕ່ົ ໍສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ , ສດັ ນໍາ້ ແລະ ສຸຂະອະນາໄມຂອງຄົນເຮາົ ແລະ
ສດັ ໄດ,້ ນອກຈາກນນັ້ ນທົ່ ຖີ ີມ້ ອອກ ຈາກໂຮງງານອຸດສະຫະກາໍ ຍງັ ມອີ ຸນຫະພູມສູງ ເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານກະທບົ ກະເທອື ນ
ຕ່ົ ກໍ ານດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງສດັ ນໍາ້ ແລະ ຄຸນຄົ່ າການໃຊປ້ ະໂຫຍດຂອງນາໍ້ ກໍຫຸດລງົ .

ຮູບທີ 8.1 ກົ່ ຽວກບັ ມນົ ລະພດິ ທາງນາ້

• ຈາກການກະເສດ
ນໍາ້ ເສຍຈາກການກະເສດລວມມທີ ງັ ນທົ່ ລີ ະບາຍອອກຈາກຄອກສດັ , ໜອງປາ, ເນອື້ ທ່ົ ີ ປູກຝັງໂດຍມທີ າດ
ອງົ ຄະທາດປົນເປຢ່ົ ູນໍາ້ . ນອກຈາກນນັ້ ທາດອງົ ຄະທາດທົ່ ມີ າຈາກການໃຊປ້ ຸ໋ ຍວິທະຍາສາດທ່ົ ເີ ຮດັ ໃຫພ້ ືດນໍາ້ ເຊ່ົ ັນ
ເທາົ , ຜກັ ຕບົ , ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຢົ່ າງໄວວາເຮດັ ໃຫນ້ າໍ້ ຕນື້ , ເຂນີ ແລະ ເນ່ົ າົ ເໝນັ .
ຂ ມນົ ລະພດິ ທາງອາກາດ
ອາກາດເປັນຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດປະເພດໜ່ົ ງທ່ົ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕົ່ ໍການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ , ສດັ , ພດື ,
ແຕົ່ ຄນົ ທົ່ ວົ ໄປມກັ ຈະເບ່ົ ງິ ຂາ້ ມເພາະມນັ ເປັນສົ່ ງິ ທົ່ ຫີ າໄດງ້ ົ່າຍຈນົ ກະທງັ້ ເມ່ົ ອື ມະນຸດໄດພ້ ດັ ທະນາເທກັ ໂນໂລຍຫີ າຍ
ຂນ້ ໂດຍບົ່ ໍໄດຄ້ ໍານງເຖງິ ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງອາກາດຕົ່ ໍຊວີ ິດ. ເຮດັ ໃຫໄ້ ດຮ້ ບັ ອນັ ຕະລາຍຈາກອາກາດເສຍ (ອາກາດ
ເປັນພດິ ).
ຈາກການສກສາຂອງນກັ ວທິ ະຍາສາດສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມເວາົ້ ວ່ົ າໃນປີ 1960 ອາຍ CO2 (ຂາຍ ກາກໂບນກິ ) ຊ່ົ ງ
ປະປົນຢົ່ ູໃນຊນັ້ ບັນຍາກາດ 315 ສົ່ ວນໃນລາ້ ນສົ່ ວນ, ເພົ່ ມີ ຂນ້ ເປັນ 345 ສົ່ ວນ ໃນລາ້ ນສົ່ ວນໃນປີ 1986 ການ

89

ເພ່ົ ມີ ຂນ້ ຂອງອາຍກາກໂບນກິ (CO2) ມາຈາກການດດູ ຂອງ ເນອື້ ທ່ົ ີ ປົ່ າ, ການຈດູ ປ່ົ າ, ຄວັ ນຈາກໂຮງງານອຸດສະຫະ
ກາໍ , ກດິ ຈະກາໍ ການກະເສດ ເຊ່ົ ນັ ການຍ່ົ ອຍທາດ ອງົ ຄະທາດຂອງຈລຸ ະຊບີ , ການໃຊເ້ ຊອື້ ເພງີ ໃນກດິ ຈະກໍາຕ່ົ າງໆ.

ສະພາບອາກາດເປັນພິດໄດສ້ ົ່ ົງຜົນກະທົບຕ່ົ ໍຄຸນນະພາບຊີວິດຂອງປະຊາຊົນເປັນຕົນ້ ແມ່ົ ນ ຕ່ົ ໍກບັ ລະບົບ
ຫາຍໃຈ

ຕວົ ຢົ່ າງ
ອາຍຊນັ ໂຟໄດອອກໄຊ (SO2) ສາຍເຫດທົ່ ກີ ່ົ ໍໃຫເ້ ກດີ ມອີ າຍ SO2 ແມ່ົ ນມາຈາກທ່ົ ານຫນີ ແລະ ການເຜາົ
ເຊອື້ ເພງີ ທົ່ ມີ ມີ າດ (S) ແລະ ນໂີ ຕແຊນ (N) ປົນຢ່ົ ູນໍາ້ . ຖາ້ ຄນົ ເຮາົ ໄດຮ້ ບັ ທາດດ່ົ ງັ ກົ່ າວໃນປະລມິ ານຫາຍ, ຈະເກດີ
ຄນັ ຄາຍຕາມຜວິ ໜງັ ແລະ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈເປັນຕົນ້ ເຍອື້ ຫຸມ້ ດງັ ແລະ ຫອດລມົ ອກັ ເສບ, ຮາ້ ຍແຮງໄປກ່ົ ວານັນ້
ແມ່ົ ນເຮດັ ໃຫທ້ າງເດນີ ຫາຍໃຈອກັ ເສບ, ບວມ, ຫາຍ ໃຈບົ່ ອໍ ອກຈນົ ເຖງິ ຂນັ້ ຕາຍໄດ.້
ມນົ ລະພດິ ທາງອາກາດທ່ົ ມີ ະນຸດສາ້ ງຂນ້ ມີ ອາຍເສຍຂອງລດົ ຍນົ , ຈາກໂຮງງານອຸດສະ ຫະກ, ຈາກຂະບວນ
ການພະລດິ ທົ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຝ່ົ ຸນລະອອງ ເກດີ ຈາກກດິ ຈະກາໍ ດາ້ ນການກະເສດ, ເກດີ ຈາກການລະເຫຍີ ຂອງອາຍບາງ
ຊະນດິ ເກດີ ຈາກຂເີ້ ຫ່ົ ຍື ອ ແລະ ຂອງເສດເຫອື ອ່ົ ນື ໆ.

ຮູບທີ 8.2 ຄວນັ ຕົ່ າງໆທົ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອາກາດເສຍ
ຄ. ມນົ ລະພດິ ທາງສຽງ
ແຫ່ົ ງທົ່ ກີ ່ົ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ສຽງລບົ ກວນແບົ່ ງອອກເປັນ 5 ປະເພດໃຫ່ົ ຍໆດົ່ ງັ ນ.ີ້
1. ສຽງຈາກການຈລໍ ະຈອນທາງບກົ ເຊົ່ ນັ ລດົ ໄຟ, ລດົ ບນັ ທຸກ, ລດົ ຍນົ , ລດົ ຈກັ ແລະ ອົ່ ນື ໆ
2. ສຽງໃນສະຖານທົ່ ປີ ະກອບການຕ່ົ າງໆ ເຊ່ົ ນັ ໂຮງງານຕ່ົ າງໆ, ໂຮງງານເຟີນເີ ຈ,ີ ໂຮງງານຜະລດິ ເຄ່ົ ອື ງເຫກັ ,
ໂຮງງານຜະລດິ ອຸປະກອນໄຟຟາ້ , ໂຮງງານຊຸບ ແລະ ຂດັ ໂລຫະໂຮງງານຜະລດົ ປະລາສຕກິ , ໂຮງງານເຮດັ ນກອ້ ນ, ອົ່ ູ
ສອ້ ມແປງລດົ ຍນົ , ການກົ່ ໍສາ້ ງ ເຊ່ົ ນັ ເຄ່ົ ອື ງເຈາະ ຊມີ ງັ , ເຄ່ົ ອື ງສູບນໍາ້ , ເຄ່ົ ອື ງຕອກເສາົ ເຂມັ ເປັນຕນົ້ .
3. ສຽງໃນຊຸມຊນົ ທ່ົ ຢີ ົ່ ູອາໄສ ຫື ທຸລະກດິ ການຄາ້ : ແຫົ່ ງບນັ ເທງີ ແລະ ສະຖານທົ່ ມີ ່ົ ວນຊົ່ ນື ຕ່ົ າງໆ. 4. ສຽງ
ຈາກການຈລໍ ະຈອນທາງນ ເຊ່ົ ນັ ການເດນີ ເຮອື ທຸກປະເພດ.
5. ສຽງຈາກການຈລໍ ະຈອນທາງອາກາດໄດແ້ ກ່ົ ເຄົ່ ອື ງບນິ ປະເພດຕ່ົ າງໆ ບນັ ຫາຂອງສຽງທ່ົ ເີ ກດີ ຂນ້ ຈະເປັນ
ອນັ ຕະລາຍຫາຍໜອ້ ຍພຽງໃດນນັ້ ຂນ້ ກບັ
- ລະດບັ ຂອງສຽງທົ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຈາກແຫ່ົ ງກໍາເນດີ ສຽງ
- ໄລຍະຄວາມດງັ ຂອງສຽງໃນແຕົ່ ລະຂນັ້ ຄວາມຖົ່ ີ

90

- ໄລຍະເວລາທ່ົ ສີ ໍາພດັ ກບັ ສຽງນນັ້ .
- ປະສບົ ການຊວີ ດິ ແລະ ສະພາບຄວາມທນົ ທານຂອງແຕ່ົ ລະບຸກຄນົ .

ຮູບທີ 3 ສຽງຈາກເຄ່ົ ອື ງຈກັ ໂຮງງານ

ຮບທີ 8.4 ລດົ ຍນົ ແຫ່ົ ງສົ່ ງິ ລບົ ກວນ
ງ. ສານເປັນພດິ
ສານເປັນພດິ ເປັນສານຮ່ົ າງກາຍໄດຮ້ ບັ ແລວ້ ເກດີ ຄວາມຜດິ ປົກກະຕທິ ນັ ທີ ຫື ສານທ່ົ ສີ ະສມົ ໄວ້ ຈາໍ ນວນໜ່ົ ງ
ໃນຈາໍ ນວນທ່ົ ຫີ າຍເກນີ ກ່ົ ວາຮ່ົ າງກາຍຕອ້ ງການ ຈະພາໃຫເ້ ກດີ ອນັ ຕະລາຍທາໍ ລາຍຊວີ ດິ ເຊ່ົ ນັ :
1. ສານເຄມປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ກາໍ ຈດັ ສດັ ຕູພດື ແລະ ສດັ .
2. ສານເຄມປີ າຍວດັ ສະພດື ,
3. ສານເຄມປີ ອ້ ງກນັ ແລະ ກາຈດັ ເຊອື້ ຣາ
4. ສານເຄມປີ າບສດັ ຕູພດື .

91

ຮູບທີ 5 ການໃຊຢ້ າຂາ້ ແມງໄມ ້
2.4 ການພວົ ພນັ ສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມ

ການພວົ ພນັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມແບົ່ ງເປັນ 2 ແບບຄື :
ກ. ການພວົ ພນັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມທົ່ ບີ ່ົ ໍມຊີ ວີ ດິ .

1. ອາກາດ

ໃນອາກາດຈະມອີ ງົ ປະກອບຂອງທາດອາຍຊະນດິ ຕົ່ າງໆ ຊ່ົ ງມປີ ະລມິ ານ ຄດິ ເປັນສ່ົ ວນ ຮອ້ ຍໃນບໍລມິ າດ
ດົ່ ງັ ນີ້

ອາຍອກົ ຊແີ ຊນ (O2) 20,95 %, ອາຍນໂີ ຕແຊນ(N2) 78,08 %, ອາຍອາກກງົ (Ar) 0,93% ອາຍກາກ
ໂບນກິ (CO2) 0,03 %, ແລະ ອາຍອ່ົ ນື ໆ 0,01 % ອາຍທົ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ຈາເປັນຕ່ົ ໍການດາລງົ ຊວີ ດິ ຫາຍທົ່ ີ

ສຸດຄື ອາຍອກົ ຊແີ ຊນ ແລະ ອາຍກາກໂບນກິ .

• ອາຍອກົ ຊແີ ຊນ

ໃຊໃ້ ນການຫາຍໃຈຂອງຄນົ , ພດື ແລະ ສດັ ເຮດັ ໃຫອ້ າຍກາກໂບນກິ ກບັ ຄນື ສົ່ ູບນັ ຍາກາດ ອກີ ດົ່ ງັ ສມົ ຜົນດ່ົ ງັ

ລ່ົ ຸມນີ້ :

C6H12O6 + 6O2+ 6H2O 6CO2 + 12H2O + ພະລງັ ງານ

• ອາຍກາກໂບນກິ

ພດື ໃຊເ້ ປັນວດັ ຖຸດບິ ໃນການສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງໃນພດື ຜນົ ຂອງການສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງສະ ຫວ່ົ າງຕາເວນັ
ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ອາຍອກົ ຊແີ ຊນໝນູ ວຽນ ແລະ ໃຊໃ້ ນການຫາຍໃຈໄດອ້ ກີ ດ່ົ ງັ ສມົ ຜນົ :

ແສງສະຫວ່ົ າງຕາເວນັ

6CO2 + 12H20 C6H12O6 +602 +6CO2
ຄໍໂຣຟີນ

ຈະເຫນັ ໄດວ້ ົ່ າ:
ອາຍອົກຊີແຊນ ແລະ ອາຍກາກໂບນກິ ຈະມກີ ານໝູນວຽນ ຢົ່ ູຕະຫອດເວລາ ໃນຊນັ້ ບັນຍາກາດທໍາໃຫ້
ສ່ົ ວນປະກອບຂອງອາກາດຄົ່ ອນຂາ້ ງຄງົ ທົ່ ີ ຫື ຢ່ົ ູໃນເຂດພາວະດົ່ ຸນດົ່ ຽງ ດ່ົ ງັ ຕົ່ ໄໍ ປນ.ີ້

92

ການສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງຂອງ ອາຍອກົ ຊີ - ການຫາຍໃຈໃນສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ .
ພດື ແຊນ
- ການເຜາົ ໄໝ້
ອາຍກາກໂບ - ການເນົ່ າົ ເປ່ົ ືອຍພຸ ພງັ ຂອງສົ່ ງິ
ນກິ CO2 ມຊີ ວີ ດິ ທົ່ ຕີ າຍແລວ້ .

ແຕ່ົ ໃນປັດຈບຸ ນັ ນີ້ ຫາຍແຫ່ົ ງຂອງໂລກມປີ ະລມິ ານ ອາຍກາກໂບນກິ ສູງກົ່ ວາປົກກະຕແິ ລະ ອາຍອກົ ຊແີ ຊນໜ້
ອຍລງົ , ເນົ່ ອື ງຈາກປ່ົ າໄມ ້ ຖກື ທາໍ ລາຍໄປຫາຍ ແລະ ມຄີ ວາມຈະເລນີ ທາງດາ້ ນ ອຸດສະກາໍເໍ ຂາົ້ ມາແທນທ່ົ ,ີ ໂຮງງານ
ອຸດສະຫະກໍາ ແລະ ຍານພາຫະນະຕົ່ າງໆ ມຫີ າຍພາໃຫມ້ ກີ ານ ເຜາົ ໄໝຂ້ ອງເຊອື້ ເພງີ ຫາຍຂນ້ ເຮດັ ໃຫມ້ ປີ ະລມິ ານ
ອາຍກາກໂບນກິ ໃນບນັ ຍາກາດຫາຍຂນ້ , ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫອ້ ຸນຫະພູມຂອງໂລກສູງຂນ້ ຫື ເອນີ້ ວ່ົ າ ປະກດົ ການເຮອື ນ

ກະຈກົ (ເຮອື ນແກວ້ ).
ປະກດົ ການນີເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ກີດລມົ ພະຍຸຂນ້ ເລອື້ ຍໆ ລົມຟາ້ ອາກາດປ່ົ ຽນແປງຫາຍຂນ້ ເຮດັ ໃຫ້ ທາດນໍາ້ ແຂງ

ລະລາຍ ຈົ່ ງພາໃຫມ້ ລີ ະດບັ ນາໍ້ ແລະ ພນື້ ທົ່ ປີ ົກຄຸມດວ້ ຍນທະເລເພົ່ ມີ ຂນ້ ໃນທ່ົ ວົ ໂລກ ແລະ ກ່ົ ໍໃຫເ້ ກດີ ການປົ່ ຽນແປງ

ຂອງສະພາບໃນລະບບົ ນເິ ວດຂອງໂລກ.
• ປະກດົ ການເຮອື ນກະຈກົ ເປັນປະກດົ ການທົ່ ລີ ງັ ສຄີ ວາມຮອ້ ນຈາກຕວງຕາເວນັ ທົ່ ສີ ົ່ ອງລງົ ມາຫາ ໂລກຖກື

ພນື້ ດນິ ນໍາ້ ແລະ ອາກາດດູດຊມໄວແ້ ລວ້ ຖືກປິດກນັ້ ບ່ົ ໍໃຫແ້ ພົ່ ອອກໄປນອກບນັ ຍາກາດ ຂອງໂລກຄແື ຕົ່
ກົ່ ອນ, ອນັ ເນ່ົ ອື ງມາຈາກບນັ ຍາກາດຂອງໂລກມຝີ ່ົ ຸນລະອອງ, ອາບນາໍ້ ແລະ ມອີ າຍກາກໂບນກິ ເພົ່ ມີ ໜາຂນື້

ຫາຍເປັນຜນົ ເຮດັ ໃຫ້
- ອຸນຫະພູມຍນົ ໜາ້ ໂລກສູງຂນ້
- ລະດທູ ົ່ ຝີ ົນຕກົ ປົ່ ຽນໄປ, ເຮດັ ໃຫປ້ ະລມິ ານນໍາ້ ຝົນບາງບ່ົ ອນຫາຍ ແລະ ບາງບ່ົ ອນໜອ້ ຍ ຍົ່ ອມມຜີ ນົ
ກະທບົ ຕົ່ ໍການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ບນົ ໜາ້ ໂລກໄດ.້

2. ແສງ
ເປັນແຫົ່ ງພະລງັ ງານທົ່ ພີ ດື ນໄປສງັ ເຄາະດວ້ ຍແສງແລວ້ ເກບັ ໄວໃ້ ນຮູບພະລງັ ງານເຄມໃີ ນທາດອາຫານທົ່ ຖີ ່ົ າຍ
ທອດຕົ່ ໄໍ ປຫາສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ອ່ົ ນື ໆ.

ແສງຊົ່ ວຍກະຕຸນ້ ການສາ້ ງ ຄລໍໂຣຟີນໃນຜູພ້ ະລດິ .
ແສງຊ່ົ ວຍໃນການມອງເຫນັ ຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ຊີ ວີ ດິ .

ແສງກ່ົ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດື ແລະ ການບານຂອງເອກໄມຊ້ ະນດິ ຕ່ົ າງໆ ລງັ ສອີ ຸນຣາ
ໄວໂອເລດໃນແສງຕາເວນັ ຊ່ົ ວຍສາ້ ງວຕິ າມນິ ດີ (D) ໃນສດັ ແລະ ອ່ົ ນື ໆ

93

3. ພນື້ ທີ
ມຜີ ນົ ສະທອ້ ນຕົ່ ໍການຈະເລີນເຕີບໂຕຂອງພດື ແລະ ສັດຖາ້ ສ່ົ ິງມຊີ ີວດິ ຢ່ົ ູຢ່ົ າງແອອັດມພີ ນື້ ທ່ົ ີ ນອ້ ຍການ
ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຈະບົ່ ໍດເີ ທ່ົ າົ ທ່ົ ຄີ ວນ.

4. ອຸນຫະພູມ
ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕົ່ ໍການທໍາງານຂອງອງັ ຊມິ ໃນສົ່ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ - ກົ່ ຽວກບັ ໂຄງສາ້ ງ ຂອງຮ່ົ າງກາຍຂອງສົ່ ງິ ທ່ົ ມີ ີ
ຊວີ ດິ ເຊ່ົ ນັ ຂນົ ຂອງໜາຊາວເອສກໂີ ມຈະຍາວໜາ, ຂາໝາສນັ້ ກົ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ພດຕກິ ຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ແລະ ອົ່ ນື ໆ.
ຖາ້ ອຸນຫະພູມຕົ່ າໍ ຫື ສູງຫາຍສດັ ບາງຊະນດິ ເຊົ່ ນັ ກບົ , ໝ,ູ ເຈຍບາງຊະນດິ ຈະລບົ ໜອີ າກາດດ່ົ ງັ ກົ່ າວໄປຈ
ສນິ ແລະ ຖາ້ ອຸນຫະພູມຫາຍພດື ອາດມກີ ານບານຂອງດອກຊາ້ ອອກ ເຊົ່ ນັ ດອກງວິ້ ແລະ ທອງຫາງປົ່ າ.

5. ດນິ
ລກັ ຊະນະຂອງດນິ ຊະນດິ ຂອງດນິ , ຄວາມໜາຂອງດນິ ຊນັ້ ເທງິ ແລະ ອງົ ປະກອບທ່ົ ເີ ປັນອນິ ຊວີ ດັ ຖຸລວມ
ທງັ ແຮ່ົ ທາດ ທ່ົ ເີ ປັນປະໂຫຍດ ຕົ່ ໍພດື ລວ້ ນແຕົ່ ເປັນປັດໃຈສໍາຄັນຕ່ົ ໍການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງພດື ໂດຍກງົ ແຮົ່ ທາດ
ແລະ ສານອາຫານໃນດນິ ມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ຂອງພດື ເປັນຕນົ້ ການຢດຂອງຮາກບ່ົ ໍໃຫລ້ ່ົ ໍຕົນ້ ລມົ້ ,
ດນິ ເປັນທົ່ ຢີ ົ່ ູອາໄສຂອງສດັ ແລະ ພດື ຫາຍຊະນດິ .
6. ນໍາ້
ນາໍ້ ເປັນອງົ ປະກອບທ່ົ ສີ ໍາຄນັ ແລະ ມຫີ າຍທ່ົ ສີ ຸດໃນການປະກອບສາ້ ງຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ .

- ພດື ໃຊຮ້ າກດູດນໍາ້ ຂນ້ ມາເປັນວດັ ຖຸດບິ ຮົ່ ວມກບັ ອາຍກາກໂບນກິ ທ່ົ ນີ ໍາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນຂະບວນການສງັ ເຄາະ

ດວ້ ຍແສງ.

- ຊົ່ ວຍໃນການອອກງອກຂອງແກົ່ ນພດື .

- ນາໍ້ ເປັນແຫົ່ ງທົ່ ຢີ ົ່ ູທົ່ ໃີ ຫ່ົ ຍທົ່ ສີ ຸດຂອງສ່ົ ງິ ທົ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ເຊົ່ ນັ ມະຫາສະໝຸດ, ທະເລ.
- ນາໍ້ ມບີ ດົ ບາດສໍາຄນັ ຕົ່ ກໍ ານປັບຕວົ ຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ເຊ່ົ ນັ ຕະບອງເພດັ ແລະ ອົ່ ນື ໆ

7. ລມົ
ຊ່ົ ວຍກະຈາຍພັນພືດໃຫເ້ ກດີ ມຫີ າຍຊະນດິ ເຊົ່ ນັ ນໍາ້ , ປົ່ ານ, ປໍ, ຫຍ້ າຕ່ົ າງໆ, ຊົ່ ວຍ ໃນການຖົ່ າຍລະອອງ

ເກສອນຂອງພດື .
ສົ່ ິງແວດລອ້ ມບ່ົ ໍມຊີ ີວິດອົ່ ືນໆ ໄດແ້ ກົ່ ຄວາມເປັນ ອາຊິດ ບາຂອງນ ແລະ ດິນ, ຄວາມ ຊົ່ ຸ ມໃສຂອງນໍາ້ ,

ຄວາມດນັ , ຄວາມເຄມັ ເປັນຕນົ້ .
ຂ. ການພວົ ພນັ ລະຫົ່ ວາງສ່ົ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ດວ້ ຍກນັ
ໃນທໍາມະຊາດພົບການພວົ ພັນ ຂອງສົ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ກບັ ສ່ົ ິງມຊີ ວີ ດິ , ໃນແຫ່ົ ງທ່ົ ີຢ່ົ ູດຽວກນັ ໃນດາ້ ນ ຕ່ົ າງໆ ເຊົ່ ນັ

ດາ້ ນການເປັນອາຫານຂອງກນັ ແລະ ກນັ , ທ່ົ ຢີ ່ົ ູອາໄສ, ການແລກປ່ົ ຽນອາຍອກົ ຊແີ ຊນ ອາຍກາກໂບນກິ ນາກນັ ຫື
ດາ້ ນການດາໍ ລງົ ເຜົ່ າົ ພນັ ຂອງການມຊີ ວີ ດິ ດວ້ ຍກນັ ເອງ.
2.5 ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມຕວົ ເມອື ງ ແລະ ຊນົ ນະບດົ

ໂດຍທົ່ ວົ ໄປແລວ້ ສະພາບສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມສງັ ຄມົ ຢົ່ ູໃນຕວົ ເມອື ງ ແມ່ົ ນຍງັ ມຄີ ຸນນະພາບດ,ີ ເຖງິ ແມົ່ ນວົ່ າ ອດັ ຕາ
ການເພ່ົ ມີ ຂນ້ ຂອງປະຊາກອນຢົ່ າງສູງກໍຕາມ, ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງຂະແໜງ ອຸດສະຫະກ ໍໍາການທົ່ ອງທົ່ ຽວໄດ້
ເພ່ົ ມີ ຂນ້ , ການຍກົ ຍາ້ ຍຂອງປະຊາຊນົ ຢ່ົ ູຊົນນະບດົ ເຂາົ້ ສ່ົ ູຕວົ ເມອື ງ ໄດເ້ ປັນປັດໃຈ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຫນັ ເປັນຕວົ ເມອື ງ,
ດາ້ ນການບໍລກິ ານສາທາລະນປຸ ະໂພກ ພນື້ ຖານ ຕ່ົ າງໆຢ່ົ ູ ໃນຕວົ ເມອື ງແມົ່ ນຍງັ ຢົ່ ູໃນຂນັ້ ປະຖມົ ປະຖານ, ປະຊາຊນົ ຢ່ົ ູ
ໃນຕວົ ເມອື ງປະມານ 40% ຍງັ ບ່ົ ທໍ ນັ ມນີ ສະອາດໃຊ.້ ຮົ່ ອງລະບາຍນຝົນຍງັ ບ່ົ ໍທນັ ດເີ ທ່ົ າົ ທົ່ ຄີ ວນ, ຍງັ ບົ່ ໍທນັ ມລີ ະບບົ

94

ບາບັດນ ເປື້ອນ, ສະຖານທ່ົ ີກາໍໍຈດັ ຂີເ້ ຫຍອື້ ແລະ ສົ່ ິງເສດເຫືອທົ່ ີເປັນອັນຕະລາຍຍັງບ່ົ ໍທັນເໝາະສົມ ແລະ
ຖກື ຕອ້ ງຕາມຫກັ ວຊິ າການ.

ນອກຈາກນນັ້ ບນັ ຫາມນົ ລະພດິ ທາງອາກາດ, ສຽງ, ສ,ີ ກົ່ ນິ ແລະ ອົ່ ນື ໆ ຍງັ ບົ່ ໍມມີ າດຕະການປອ້ ງກນັ ແລະ
ແກໄ້ ຂຢົ່ າງເໝາະສມົ , ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຜນົ ກະທບົ ຕ່ົ ໍສງັ ຄມົ ບາງດາ້ ນເປັນຕນົ້ , ສ່ົ ງິ ເສດເຫອື ແລະ ນເປື້ອນທ່ົ ໄີ ຫອອກ
ຈາກແຫ່ົ ງບໍລກິ ານຕົ່ າງໆ ເຊົ່ ນັ ໂຮງໝໍ, ໂຮງແຮມ, ຮາ້ ນອາ ຫານ ແລະ ສະຖານທ່ົ ອີ ົ່ ນື ໆ.
2.6 ການປອ້ ງກນັ ແລະ ການຄວບຄຸມບົ່ ໃໍ ຫເ້ ກດີ ມນົ ລະພດິ ໃນສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມ

- ບຸກຄນົ ແລະ ການຈດັ ຕງັ້ ລວ້ ນແຕ່ົ ມພີ ນັ ທະເຂາົ້ ຮ່ົ ວມໃນການຄວບຄຸມມນົ ລະພດິ ສໍາລບັ ຜູທ້ ົ່ ດີ ໍາເນນີ ການ

ຜະລດິ ທຸລະກດິ ເຊ່ົ ນັ ອຸດສະຫະກໍາ, ການບໍລກິ ານ, ການກະສກິ າ-ປົ່ າໄມ ້ ຫດັ ຖະກໍາ ຫື ກດິ ຈະກາອົ່ ນື ໆ

ທ່ົ ສີ າ້ ງມນົ ລະພດິ ຕອ້ ງນໍາໃຊເ້ ຕກັ ໂນໂລຊີ ແລະ ຕດິ ຕງັ້ ອຸ ປະກອນຕົ່ າງໆ ເພົ່ ອື ຄວບຄຸມມນົ ລະພດິ ໃຫໄ້ ດ້
ຕາມມາດຕະຖານສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມການດົ ໄວ.້

- ອງົ ການຄຸມ້ ຄອງ ແລະ ກວດກາສ່ົ ງິ ແວດລອ້ ມແຕົ່ ລະຂນັ້ ຕອ້ ງສາ້ ງລະບຽບການ ແລະ ກາໍ ນດົ ມາດຕະຖານ

ຄຸນນະພາບ ສົ່ ງິ ແວດລອ້ ມກົ່ ຽວກບັ ການປອ້ ງກນັ ແລະ ຄວບຄຸມມນົ ລະພດິ ຕາມພາລະບດົ ບາດ ແລະ ໜາ້
ທົ່ ຂີ ອງຕນົ ໂດຍປະສານສມົ ທບົ ກບັ ຂະແໜງການທ່ົ ກີ ົ່ ຽວຂອ້ ງ.
- ບຸກຄນົ ຫື ການຈດັ ຕງັ້ ທ່ົ ດີ ໍາເນນີ ກດິ ຈະການຕົ່ າງໆ ຕອ້ ງຮບັ ປະກນັ ການປ້ອງກນັ ແລະ ການຄວບຄຸມມນົ
ລະພດິ ທາງນໍາ້ , ດນິ , ອາກາດ, ສ່ົ ງິ ເສດເຫືອ, ສານເຄມເີ ປັນພິດ, ທາດກໍາມນັ ຕະພາບລັງສີ, ຄວາມສ່ົ ັນ
ສະເທອື ນ, ສຽງ, ແສງ, ສີ ແລະ ກນິ ຢ່ົ າງເຂມັ້ ງວດ.

- ຫາ້ ມຖອກເທ, ລະບາຍນເປື້ອນ, ນໍາ້ ເສຍຄຸນນະພາບທົ່ ເີ ກນີ ມາດຕະຖານນທົ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວແ້ ບບຊະຊາຍ,

ໂດຍບ່ົ ໍໄດມ້ ກີ ານບາບັດກົ່ ອນການລົງໃສົ່ ຕະຄອງຮ່ົ ອງນ, ແຫ່ົ ງນໍາ້ ທໍາມະຊາດ ຫື ບ່ົ ອນ ອ່ົ ືນໆ ຫາ້ ມ
ປົ່ ອຍຄວັ ນ, ອາຍ, ກ່ົ ນິ , ສານເຄມີ ແລະ ຝົ່ ຸ ນລະອອງທ່ົ ເີ ປັນພດິ ອອກເກນີ ມາດຕະຖານ ຄຸນນະພາບທົ່ ໄີ ດ້
ກໍານດົ ໄວ.້
- ການຜະລດິ , ການນໍາເຂາົ້ , ການນໍາໃຊ,້ ການຂນົ ສ່ົ ງົ , ການເກບັ ຮກັ ສາ ແລະ ການທໍາລາຍສານເຄມທີ ົ່ ເີ ປັນ
ພດິ ຫື ທາດກໍາມນັ ຕະພາບລງັ ສຕີ ອ້ ງປະຕບິ ດັ ຕາມລະບຽບການ ແລະ ມາດຕະຖານທ່ົ ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ ໄວ.້
- ຫາ້ ມສາ້ ງຄວາມສົ່ ນັ ສະເທອື ນ, , ສຽງ, ແສງ,ສີ ແລະກົ່ ນິ ເກນີ ມາດຕະຖານຄຸນນະພາບທ່ົ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໄວ.້
- ຫາ້ ມຖອກເທສົ່ ງິ ເສດເຫອື ທຸກປະເພດຢົ່ າງຊະຊາຍ, ຕອ້ ງການດົ ເຂດຖອກເທສົ່ ິງເສດເຫືອແຍກປະເພດ

ກົ່ ອນນໍາໄປຖິມ້ , ຈດູ , ຝັງ ຫື ທໍາລາຍໃນເຂດທົ່ ໄີ ດກ້ ໍານດົ ໃຫ,້ ສົ່ ງົ ເສມີ ການນໍາໃຊເ້ ທກັ ໂນໂລຊກີ ່ົ ຽວກບັ
ການບໍາບດັ , ການຜະລດິ ແລະ ການນາໍ ໃຊຄ້ ນື ໃໝົ່ .

95


Click to View FlipBook Version
Previous Book
รายงานการอบรม นายธัชยพงศ์ ปาละหงษา -วิทยาศาสตร์-รร-ประชาธิปัตฯ
Next Book
Inaugural Assembly Card